Chương 1. Cơ sở khoa học về cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa Chương 2. Thực trạng cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa tỉnh Đắk Lắk Chương 3. Phương hướng và giải pháp tăng cường cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa ở tỉnh Đắk Lắk 11 Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THEO CƠ CHẾ MỘT CỬA 1.
Thủ tục hành chính 1. Khái niệm Trong công tác quản lý Nhà nước, để giải quyết các hoạt động, các công việc phát sinh cần tuân theo các quy trình, thủ tục phù hợp đã được định sẵn. Có thể hiểu theo nghĩa chung, thủ tục là phương thức, cách thức giải quyết công việc tuân theo thủ theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt các nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt được kết quả mong muốn. Hoạt động chấp hành và điều hành của hệ thống CQHCNN được thực hiện bằng hành động liên tục theo một trình tự nhất định nhằm đạt được mục đích quản lý đã đề ra.
Đó là thủ tục quản lý HCNN, được gọi là thủ tục hành chính (TTHC). Đề án 30 được ban hành tại Quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10/01/2007 của Thủ tướng, diễn giải rõ khái niệm “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện và hồ sơ do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”[5, tr. Ngoài ra, khái niệm TTHC còn được diễn giải trong Nghị định số 63/NĐ-CP, ngày 8/6/2010 là “trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”[10]. Như vậy, chúng ta có thể hiểu TTHC là các quy định do cá nhân hoặc cơ quan QLNN có thẩm quyền quy định về trình tự, cách thức giải quyết công việc của CQHCNN nhằm phục vụ mối quan hệ công việc chung giữa CQHCNN với người dân và ngược lại.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc 12 thực hiện TTHC không chỉ diễn ra trong môi trường thật mà đã có thể thực hiện cả trên môi trường điện tử. Đặc điểm TTHC gắn liền với chức năng QLNN, thể hiện và đảm bảo quá trình thực hiện chức năng quản lý của các CQHCNN. TTHC được thực hiện bởi các chủ thể QLNN, bao gồm các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội, các cá nhân có thẩm quyền được Nhà nước trao quyền [27, tr. TTHC được quy định nhằm phục vụ các CQHCNN, người dân, tổ chức và doanh nghiệp trong hoạt động hành chính.
Do đó, TTHC có tính đa dạng, phức tạp, có nội dung trải rộng ở rất nhiều lĩnh vực, được sử dụng trong hầu hết mọi lĩnh vực đời sống xã hội, từ bộ máy hành chính Trung ương tới các địa phương. Mỗi thủ tục hành chính tương ứng với một hoặc một số hoạt động quản lý hành chính cụ thể. Tương ứng với đó là quy trình thời gian và không gian đối với mỗi loại thủ tục cũng khác nhau. Với mục đích là phục vụ cho người dân, tổ chức và doanh nghiệp, với mục tiêu chung đó là phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội thì bên cạnh tính đa dạng, TTHC thì cần có tính mềm dẻo và linh hoạt, năng động để có khả năng thay đổi nhanh hơn nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế xã hội luôn vận hành và biến đổi liên tục.
Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện đại và cách mạng công nghệ 4.0, TTHC cần linh hoạt thay đổi, cải cách nhằm đáp ứng với yêu cầu của thời đại mới. Vai trò Vai trò đầu tiên của TTHC là thể hiện quyền lực của CQHCNN các cấp trong nhiệm vụ điều tiết các mối quan hệ xã hội. Bên cạnh đó, TTHC còn đóng vai trò cụ thể hóa những quy định pháp luật và điều tiết công việc HCC, đảm bảo việc thực hiện những quy định của Đảng và Nhà nước được thống nhất, đồng bộ, chuẩn xác. 13 Trong vận động xã hội, TTHC có vai trò đảm bảo các hoạt động xã hội và hoạt động kinh tế của các chủ thể trong xã hội (cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp) được vận hành thông suốt.
Các chủ thể xã hội thực hiện quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ của mình thông qua việc triển khai thực hiện TTHC. Có thể nói, TTHC có vai trò cầu nối giữa các CQHCNN với cá nhân, với doanh nghiệp và với các tổ chức khác, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. TTHC càng đơn giản, hợp lý và vận dụng trong thực tiễn đạt hiệu quả cao, sẽ làm giảm sự phiền hà, công việc được giải quyết nhanh chóng, chính xác, góp phần chống tệ nạn tham nhũng, sách nhiễu nhân dân. Từ đó, làm bền chặt các mối quan hệ, làm cho Nhà nước ta thực sự là Nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Quá trình triển khai và thực thi pháp luật, xây dựng nhà nước trở nên dễ dàng, nhanh chóng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội đất nước. Thể hiện mức độ văn minh, hiện đại và khả năng linh hoạt đáp ứng sự phát triển của thời đại của bộ máy HCNN. Cải cách thủ tục hành chính 1. Khái niệm Thông thường, cải cách được hiểu là sự thay đổi những yếu tố không phù hợp nhằm mục đích đạt được những kết quả tốt hơn, những mục tiêu mới hơn.
Theo Từ điển giải thích thuật ngữ hành chính, cải cách là “sự sửa đổi căn bản từng phần, từng mặt của đời sống xã hội theo hướng tiến bộ mà không đụng tới nền tảng của chế độ xã hội hiện tại” [23]. Cải cách còn có thể hiểu là sự điều chỉnh lớn đối với các cấu trúc chính trị, văn hóa, kinh tế của xã hội, cần phải có sự đồng tình, ủng hộ của các lực lượng xã hội. Cải cách có thể diễn ra trên nhiều lĩnh vực của cuộc sống, trong đó có cải cách thủ tục hành chính. Theo các cách hiểu về cải cách và TTHC đã trình bày ở nội dung trên, có thể hiểu CCTTHC là: sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ những quy định về TTHC không còn phù hợp; hoàn thiện và đổi mới 14 các quy định, quy trình thực hiện TTHC nhằm phù hợp với điều kiện thực tế và đáp ứng yêu cầu của các chủ thể liên quan kể cả cơ quan nhà nước lẫn người dân, doanh nghiệp và tổ chức xã hội.
Từ năm 2011 đến năm 2020, Chính phủ đã triển khai thực hiện 06 nội dung trọng tâm/nhiệm vụ lớn của chương trình CCHC, bao gồm: i) trọng tâm cải cách thể chế, ii) trọng tâm CCTTHC, iii) trọng tâm cải cách tổ chức bộ máy, iv) trọng tâm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, v) trọng tâm cải cách tài chính công và vi) trọng tâm hiện đại hóa nền HCNN. Trong đó, CCTTHC được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Để triển khai thực hiện công tác CCTTHC, nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong phối hợp giải quyết công việc giữa cơ quan nhà nước với tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân, đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước và nâng cao tinh thần trách nhiệm, thái độ, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ, công chức thuộc cơ quan QLNN thì thực hiện cơ chế một cửa được xem là giải pháp có vai trò quan trọng. Theo Chương trình tổng thể CCHC Nhà nước thời kỳ 2021-2030 ban hành tại Nghị quyết số 76/2021/NQ-CP ngày 15/07/2021 của Chính phủ, CCTTHC tiếp tục được xác định là một trong 6 nội dung trọng tâm/nhiệm vụ lớn của hoạt động CCHC.
Các mục tiêu của CCTTHC thời kỳ này là: cải cách mạnh mẽ, quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả quy định TTHC chính liên quan đến người dân, doanh nghiệp; TTHC nội bộ giữa CQHCNN; rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ và tối ưu hóa quy trình giải quyết TTHC trên cơ sở ứng dụng mạnh mẽ CNTT; đổi mới và nâng cao hiệu quả thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết TTHC. Đẩy mạnh thực hiện TTHC trên môi trường số, không gian mạng để bất kỳ người dân, doanh nghiệp, tổ chức nào cũng có thể thực hiện dịch vụ HCC mọi lúc, ở mọi nơi, thông qua mọi phương tiện khác nhau có kết nối mạng internet [14]. 15 Như vậy, cải cách thủ tục hành chính là một nội dung quan trọng của cải cách nền HCC, bao gồm quá trình cải biến có kế hoạch cụ thể để đạt được mục tiêu hoàn thiện TTHC nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu nền hành chính phục vụ, hiệu lực và hiệu quả. Công tác CCTTHC giai đoạn hiện tại gắn với sự đổi mới và nâng cao hiệu quả thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết TTHC trên môi trường số thông qua dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và mức độ 4, được thực hiện trên cơ sở nền tảng ứng dụng CNTT.
Nội dung cải cách thủ tục hành chính CCTTHC về cơ bản là rà soát, đánh giá công tác ban hành và thực hiện các TTHC. Từ đó, cắt giảm, đơn giản hóa các TTHC, thay đổi cơ chế tổ chức, cách thức thực hiện TTHC phù hợp điều kiện thực tế. Tùy từng giai đoạn, CCTTHC có thể triển khai gắn với chương trình/kế hoạch CCTTHC một số lĩnh vực cụ thể. Chương trình tổng thể CCHC nhà nước thời kỳ 2021-2030 của Chính phủ xác định nhiệm vụ CCTTHC trong các năm 2021-2030 bao gồm các nội dung trọng tâm sau: - Kiểm soát chặt chẽ việc ban hành các quy định TTHC liên quan đến người dân, doanh nghiệp, bảo đảm TTHC mới ban hành phải đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, trọng tâm là thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực: Đất đai, xây dựng, đầu tư, bảo hiểm, thuế, hải quan, công an,.
và các thủ tục hành chính thuộc các lĩnh vực khác có số lượng, tần suất giao dịch lớn. - Rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Trên cơ sở kết quả rà soát, đánh giá TTHC trong quá trình thực hiện, từ đó tiến hành loại bỏ các thủ tục rườm rà, chồng chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho người dân, tổ chức; loại bỏ các thành phần hồ sơ không cần thiết, không hợp lý; tích hợp, cắt giảm mạnh các mẫu đơn, tờ khai và các giấy tờ không cần thiết 16 hoặc có nội dung thông tin trùng lặp trên cơ sở ứng dụng các công nghệ số và các cơ sở dữ liệu sẵn có.