Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE CẢI CÁCH HANH CHÍNH VA VAI TRO CUA BAO CHÍ DOI VỚI VAN DE CAI CACH HANH CHINH 1. Cơ sở lý luận về cải cách hành chính I1. Khái niệm cai cách hành chính Đến thời điểm hiện tại có rất nhiều định nghĩa khác nhau về CCHC. Mỗi một đất nước, một chế độ chính trị lại có những cách hiểu khác nhau về CCHC.
Cải cách hành chính là một khái niệm đã được nhiều học giả, các nhà nghiên cứu hành chính trên thé giới đưa ra, dựa trên các điều kiện về chế độ chính trị, kinh tế — xã hội của mỗi quốc gia, cũng như phụ thuộc vào quan điểm và mục tiêu nghiên cứu, do đó hầu hết các định nghĩa này là khác nhau. Tuy nhiên, qua xem xét, phân tích dưới nhiều góc độ định nghĩa của khái niệm, có thé thấy các khái niệm về cải cách hành chính được nêu ra có một số điểm thong nhất sau: - Cai cách hành chính là một sự thay đối có kế hoạch, theo một mục tiêu nhất định, được xác định bởi cơ quan nhà nước có thầm quyền; - Cải cách hành chính không làm thay đổi ban chất của hệ thống hành chính, mà chỉ làm cho hệ thong này tro nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn so với trước, chất lượng các thể chế quản lý nhà nước đồng bộ, khả thi, đi vào cuộc sông hơn, cơ chế hoạt động, chức năng, nhiệm vụ của bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan nhà nước sau khi tiến hành cải cách hành chính đạt hiệu quả, hiệu lực hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế — xã hội của một quốc gia; - Cải cách hành chính tuỳ theo điều kiện của từng thời kỳ, giai đoạn của lịch sử, yêu cầu phát triển kinh tế — xã hội của mỗi quốc gia, có thể được đặt ra những trọng tâm, trọng điểm khác nhau, hướng tới hoàn thiện một hoặc một số nội dung của nền hành chính, đó là tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, thể chế pháp lý, hoặc tài chính công v. 12 Ở Việt Nam hiện nay, chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào chính thức định nghĩa khái niệm cải cách hành chính là gì. Tuy nhiên, nhiều văn bản quan trọng của Dang đã dé cập đến thuật ngữ này, như Nghị quyết Dai hội VII, Nghị quyết TW 8 - khoá VII, Nghị quyết Đại hội VIII v.
đã nêu ra các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thé cho công cuộc cải cách hành chính nha nước [37]. Theo Tiến sĩ Nguyễn Khắc Hùng trong cuốn Hành chính công do nhà xuất bản Khoa học và Kỹ thuật xuất bản năm 2006 thì khái niệm CCHC được hiểu như sau: Theo nghĩa rộng: CCHC có thé hiểu là một quá trình thay đổi cơ ban, lâu dài, liên tục bao gồm cơ câu của quyền lực hành pháp và tất cả các hoạt động có ý thức của bộ máy nhà nước nhằm đạt được sự hợp tác giữa các bộ phận và các cá nhân vì mục đích chung của cộng đồng và phối hợp các nguồn lực để tạo ra hiệu lực, hiệu quả quản lý và các sản phẩm (dich vụ hoặc hàng hóa) phục vụ nhân dân thông qua các phương thức tổ chức và thực hiện quyền lực. Hiểu theo nghĩa này, CCHC là những thay đôi được thiết kế có chủ định nhăm cải tién một cách cơ bản các khâu trong hoạt động quản lý của bộ máy nhà nước: lập kế hoạch; định thể chế; tô chức; công tác cán bộ; tai chính; chỉ huy; phối hợp; kiểm tra; thông tin; và đánh giá. Theo nghĩa hẹp: CCHC có thê hiểu như là một quá trình thay đổi nhằm nâng cao hiệu lực va hiệu quả hành chính, cải tiến tổ chức, chế độ và phương pháp hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới trong lĩnh vực quản lý của bộ máy hành chính nhà nước.
Đường lỗi, chủ trương của Đảng về cải cách hành chính trong tiến trình đổi mới ở Việt Nam CCHC là yêu cầu khách quan của mọi nền hành chính và của bất cứ quốc gia nào. Đối với nước ta, CCHC là yêu cầu cấp bách và là một trong những nhiệm vụ mang tầm chiến lược trong công cuộc đôi mới được Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm. 13 Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới, Đảng ta đã có nhiều chủ trương về CCHC và luôn xác định CCHC là một khâu quan trọng dé phát triển đất nước. Đại hội Đảng lần thứ VII, tháng 6 năm 1991 đã xác định “Tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước theo phương hướng: Nhà nước thực sự là của dân, do dân và vì dân.
Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, dưới sự lãnh đạo của Đảng; tô chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện thống nhất quyền lực nhưng phân công, phân cấp rành mạch; bộ máy tinh giản, gọn nhẹ và hoạt động có chất lượng cao trên cơ sở ứng dụng các thành tựu khoa học, kỹ thuật, quản lý”. Thang 1/1995, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 8 (khóa VID), CCHC được xác định là trọng tâm của việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước với mục tiêu hình thành một nền hành chính trong sạch có đủ năng lực, quyền lực và từng bước hiện đại hóa dé thực hiện các nhiệm vụ đặt ra từ thực tiễn của đời sống xã hội. Nghị quyết Trung ương 8 cũng dé ra 3 nội dung trọng tâm cho công tác CCHC là: Cải cách thé chế của nền hành chính; chan chỉnh tổ chức bộ máy và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức. Theo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (28/6 —1/7/1996) đã nêu rõ: Cải cách nền hành chính nhà nước là trọng tâm của việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước trong những năm trước mắt, công cuộc CCHC phải dựa trên cơ sở pháp luật và tiễn hành động bộ trên các mặt: cải cách thể chế hành chính, t6 chức bộ máy và xây dựng, kiện toàn đội ngũ cán bộ, công chức hành chính.
Để tăng cường chỉ đạo công tác CCHC trước yêu cầu của tình hình mới, ngày 14/10/1998, Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định số 200/1998/QĐ/TTg về việc thành lập Ban chỉ đạo CCHC của Chính phủ, có chức năng tư vấn cho Chính phủ trong việc quyết định chương trình, kế hoạch chỉ đạo công tác CCHC hằng năm và trong từng thời kỳ cùng những vấn đề khác về CCHC. Đại hội IX (năm 2001) bên cạnh việc khẳng định mục tiêu xây dựng nên hành chính nhà nước dân chủ, trong sạch, vững mạnh, từng bước hiện đại hoá đã 14 đưa ra một loạt chủ trương, giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong CCHC thời gian tới như điều chỉnh chức năng và cải tiến phương thức hoạt động của Chính phủ, nguyên tắc bộ quản lý đa ngành, đa lĩnh vực; phân công, phân cấp; tách cơ quan hành chính công quyền với t6 chức sự nghiệp, dich vụ công; tiếp tục cải cách doanh nghiệp nhà nước, tách rõ chức năng quản lý nhà nước với sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp; tiếp tục CCTTHC; xây dựng đội ngũ CBCC trong sạch, có năng lực; thiết lập trật tự kỷ cương, chống quan liêu, tham nhũng. Ngày 17/09/2001, Chính phủ đã ban hành Chương trình tổng thê CCHC nhà nước giai đoạn 2001-2010 theo Quyết định số 136/2001/QD-TTg với mục tiêu chung là: Xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng; xây dựng đội ngũ CBCC có pham chat và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước. Ngày 8/11/2011, Chính phủ đã ban hành Chương trình tông thể CCHC nhà nước giai đoạn 2011-2020 với những mục tiêu là: Xây dựng, hoàn thiện hệ thống thé chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, huy động và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển đất nước; Tạo môi trường kinh doanh bình đăng, thông thoáng, thuận lợi, minh bạch nhằm giảm thiểu chỉ phí về thời gian và kinh phí của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế trong việc tuân thủ TTHC; Xây dựng hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương tới cơ sở thông suốt, trong sạch, vững mạnh, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, tăng tính dân chủ và pháp quyền trong hoạt động điều hành của Chính phủ và của các cơ quan hành chính nhà nước; Bảo đảm thực hiện trên thực tế quyền dân chủ của nhân dân, bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước; Xây dựng đội ngũ CBCCVC có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của đất nước.
Một số kết quả đạt được trong công cuộc cải cách hành chính ở Việt Nam những năm qua 15 Thành tựu: Ngày 5/4/2011, Hội nghị trực tuyến tổng kết Chương trình tong the CCHC nha nước giai đoạn 2001-2010 và xây dựng Chương trình CCHC nhà nước giai đoạn 2011-2020 với lãnh đạo 30 bộ, ngành và 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã diễn ra tại Hà Nội. Theo báo cáo tổng kết của Hội nghị, qua 10 năm triển khai, có thé khang định những kết quả tích cực đã đạt được của CCHC là bộ mặt của nền hành chính nhà nước đã bước đầu thay đôi, hướng tới phục vụ dân, xã hội, hệ thống thể chế được xây dựng và hoàn thiện hơn, tô chức bộ máy tinh gọn hon va chat lượng đội ngũ CBCC được nâng lên một bước, CCHC đã thực su gop phần vào những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, ôn định chính trị và trật tự xã hội ở nước ta trong thời gian qua. CCHC đã được triển khai trên diện rộng, ngày càng đi vào thực chất hơn, bám sát cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của người dân, doanh nghiệp và xã hội về một nền hành chính có hiệu lực, hiệu quả, một nền hành chính phục vụ. CCHC đã đạt được những kết quả trên cả 5 lĩnh vực là cải cách thê chế, cải cách tổ chức bộ máy hành chính, xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC, cải cách tài chính công và hiện đại hoá nền hành chính.
So với 10 năm trước đây, khi bước vào thực hiện Chương trình tổng thể, điện mạo của nền hành chính nước ta từ điều kiện, phương tiện làm việc, tổ chức bộ máy, con người.