Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC ĐĂNG KÝ DOANH NGHIỆP 1. Cải cách thủ tục hành chính 1. Thủ tục hành chính Trong quá trình quản lý nói chung, để giải quyết bất cứ công việc nào đều cần có những thủ tục phù hợp. Xét trên những ý nghĩa chung nhất, thủ tục được hiểu là phương thức hay cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất.
Ví dụ như: thủ tục bàn giao công việc, thủ tục thanh toán nợ, thủ tục xuất nhập khẩu. Người ta cũng quan niệm rằng thủ tục là một loại hoạt động có tính riêng rẽ, thường gồm một lọat nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau và nhằm đạt được một kết quả duy nhất mong muốn hay một dịch vụ nào đó có thể xác định được kết quả cụ thể. Trong hoạt động của cơ quan Nhà nước, thủ tục trước hết được hiểu là những quy tắc, chế độ, phép tắc hay quy định chung phải tuân theo khi làm việc công. Theo quan niệm này ở nhiều nước đã đề ra luật thủ tục cho các hoạt động của cơ quan nhà nước tương đối cụ thể.
Những thủ tục như vậy không đơn thuần chỉ là giấy tờ hành chính mà nó là những quy tắc hoạt động của cơ quan nhà nước theo quy định một cách chặt chẽ. Thực tế khi giải quyết một công việc nhất định, cơ quan nhà nước cần phải thực hiện theo những nguyên tắc pháp lý được pháp luật quy định một cách cụ thể. Đó là những quy định về trình tự, cách thức sử dụng thẩm quyền đối với từng cơ quan khi giải quyết công việc mà pháp luật cho phép. Khoa học pháp lý gọi đó là những quy phạm thủ tục.
Những vi phạm về thủ tục luôn gắn liền với nội dung của Luật hành chính và được xây dựng phù hợp với đối tượng điều chỉnh của các quy định của pháp luật. Trong lĩnh vực quản lý hành chính, các quy định về cách thức giải quyết các công việc hành chính theo luật định chính là quy phạm về thủ tục hành chính, khi áp dụng vào đời sống để giải quyết các công việc của công dân và các tổ chức đó là các thủ tục hành chính. Như vậy, thủ tục hành chính là quá trình tự thực hiện thẩm 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com quyền trong hoạt động hành chính nhà nước, là cách thức mà nhà nước áp dụng để làm cho các quy định của pháp luật có được đảm bảo thống nhất trong quá trình thực thi và áp dụng vào đời sống. Đây là một bộ phận cấu thành thể chế của nền hành chính.
Nó cho biết các quy phạm nội dung của pháp luật được thực hiện bằng cách nào, ví dụ như bằng cách nào để có thể đăng ký được hộ khẩu, để quản lý hộ tịch? Cần những giấy tờ gì để có giấy phép hành nghề hợp pháp? Bộ phận này của luật pháp ban hành còn có tên gọi là quy phạm hình thức. Thiếu bộ phận này, luật pháp sẽ không có đủ điều kiện để đi vào đời sống. Vì vậy, trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, sau các quy định về nội dung là những quy định có tính thủ tục để thực hiện nội dung đó. Toàn bộ các quy tắc quy định về trình tự, trật tự thực hiện thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong việc giải quyết nhiệm vụ của nhà nước và công việc liên quan đến công dân tạo thành một hệ thống quy phạm về thủ tục.
Chúng là những nguyên tắc bắt buộc các cơ quan nhà nước cũng như các công chức nhà nước phải tuân theo. Những nguyên tắc này thể hiện trên thực tế mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết công việc cũng như quan hệ nhà nước với cộng đồng xã hội trong quá trình quản lý nhà nước. Như vậy, trong nội bộ của bộ máy nhà nước, thủ tục hành chính là cách thức để các cơ quan nhà nước tổ chức công việc của mình theo chức năng, nhiệm vụ được giao, là thủ tục để vận hành bộ máy nhà nước. Mặt khác, thông qua các nguyên tắc pháp lý và các thủ tục điều hành, người ta có thể thấy được nghĩa vụ của các cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết công việc thuộc chức năng và thẩm quyền của mình.
Nói nhằm đảm bảo cho công việc đạt được mục đích đã định, phù hợp với thẩm quyền chức năng do luật quy định cho các cơ quan trong hoạt động quản lý nhà nước. Bởi vậy khi nói về thủ tục hành chính, người ta cũng nhấn mạnh rằng đó chính là các quan hệ hành chính trong công việc thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nước (hoặc của các tổ chức, cá nhân được ủy quyền) để thực thi công vụ, trong công việc giải quyết kiến nghị, các yêu cầu của công dân theo luật định. Theo 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com quan niệm này, thủ tục hành chính phản ánh mối quan hệ trong quá trình làm việc giữa các cơ quan nhà nước với nhau, và với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, giữa nhà nước và cộng đồng khi nhà nước giải quyết một công việc nào đó liên quan đến lợi ích của công dân và của chính nhà nước, đến nghĩa vụ của 2 bên. Nó vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của 2 bên và đòi hỏi có sự tuân thủ nghiêm túc khi giải quyết công việc của công dân cũng như của tổ chức.
Từ những điều đã trình bày ở trên, có thể đưa ra một định nghĩa tổng quan về thủ tục hành chính như sau: Thủ tục hành chính là tổng thể các quy định bắt buộc phải tuân theo khi tiến hành thành lập, thay đổi, giải thể, xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phạm vi hoạt động của các tổ chức khi ban hành các văn bản hành chính, khi thực hiện các hành vi hành chính; khi các công dân, tổ chức tiến hành những công việc đòi hỏi có sự chứng kiến, chứng nhận của các cơ quan và công chức nhà nước. Thủ tục hành chính thuận tiện, đơn giản là một trong những điều kiện giúp nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước. Ngược lại thủ tục hành chính rườm ra, nặng nề không những gây ra tốn phí về sức người, sức của, ngân sách nhà nước, tài sản xã hội, kìm hãm sự năng động trong hoạt động của mọi mặt đời sống mà còn là điều kiện thuận lợi cho nạn tham ô, tham nhũng phát sinh, phát triển. Hoàn thiện, cải tiến thủ tục hành chính nhằm làm cho các thủ tục hành chính trở nên đơn giản, dễ làm, thuận tiện cho dân là một trong những phương hướng cách cách nền hành chính quốc gia.
Những thủ tục hành chính hữu hiệu là rất cần thiết vì đó đảm bảo cho tiến Trình điều hành và giải quyết các công việc không bị phá rối hoặc cản trở. Chúng có ý nghĩa to lớn trong việc thực hiện các lợi ích xã hội khác nhau, đảm bảo sự kết hợp hài hòa và quyền ưu tiên của các lợi ích Nhà nước và công dân trong khuôn khổ pháp luật quy định. Cần nhấn mạnh rằng, các thủ tục hành chính trước hết là do các cơ quan nhà nước đề ra công bố để thực thi hiến pháp và pháp luật nhằm thực hiện chức năng quản lý của nền hành chính nhà nước và hoàn thành nhiệm vụ của mình. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Đồng thời các cơ quan hành chính nhà nước phải có trách nghiệm thực thi các thủ tục đó.
Đó là phương tiện được sử dụng để đưa luật vật chất vào đời sống xã hội. Theo cách nói của Các Mác, thủ tục hành chính là hình thức sống của đạo luật, và như vậy, cần phải có pháp luật thủ tục để thực hiện pháp luật vật chất. Thủ tục hành chính do đó là công cụ để điều hành và nó cần có tính pháp lý cao thể hiện trách nhiệm của chủ thể quản lý nhà nước. - Đặc điểm chung của thủ tục hành chính: Từ thực tế việc xây dựng và thực hiện các thủ tục hành chính có thể nêu lên một số đặc điểm chung của chúng nhằm phân biệt với các quy phạm thủ tục trong hoạt động của bộ máy nhà nước như sau: + Thứ nhất, đây là tổng thể các hành động diễn ra theo trình tự thời gian, thủ tục hành chính được thực hiện bởi nhiều cơ quan và công chức nhà nước.
Ngoài cơ quan hành chính và công chức hành chính nhà nước là những chủ thể chủ yếu tiến hành thủ tục hành chính, theo quy định của pháp luật hiện hành, các cơ quan lập pháp, tư pháp cũng có loại hoạt động thuộc hệ thống nền hành chính nhà nước cho nên các cơ quan đó cũng thực hiện một số thủ tục hành chính nhất định. Tuy nhiên loại thủ tục đều có tính đặc thù riêng mà việc xây dựng và thực hiện chúng lệ thuộc một phần khá lớn vào nhận thức của các đối tượng có liên quan. + Thứ hai, thủ tục hành chính là thủ tục giải quyết công việc của nhà nước và công việc liên quan đến quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý của công dân. Do vậy, đối tượng công việc cần thực hiện các thủ tục hành chính để giải quyết thường không giống nhau mà rất phức tạp.
Có những thủ tục yêu cầu phải đơn giản, nhung cũng có những thủ tục cần tỉ mỉ. Việc xác định tính chất của một loại thủ tục để thực hiện một công việc nào đó phải dựa vào chính thực tế yêu cầu của công việc đặt ra. + Thứ ba, quản lý hành chính nhà nước chủ yếu là hoạt động định hướng, cho phép, nhiều trường hợp phải ra mệnh lệnh có tính chất đơn phương và đòi hỏi thi hành nhanh chóng, có hiệu quả mọi công việc diễn ra hằng ngày trong đời sống xã hội. Chính điều đó dẫn đến việc quy định thủ tục hành chính phải 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com kết hợp những khuôn mẫu định tương đối và chặt chẽ với các biện pháp thích ứng cho từng loại công việc và từng đối tượng để đảm bảo công việc được giải quyết kịp thời theo từng trường hợp cụ thể.
+ Thứ tư, nền hành chính nhà nước hiện nay đang chuyển từ hành chính cai quản (hành chính đơn thuần) sang hành chính phục vụ, làm dịch vụ cho xã hội (hành chính công); tư quản lý tập trung sang quản lý theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, làm cho hoạt động quản lý hành chính trở nên hết sức đa dạng về nội dung và phong phú, uyển chuyển về hình thức, biện pháp.