Chương 1: Cơ sở lý luận về kiện toàn cơ cấu tổ chức. Chương 2: Thực trạng cơ cấu tổ chức của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội Chương 3: Giải pháp kiện toàn cơ cấu tổ chức của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đáp ứng nhiệm vụ của ngành giai đoạn 2020-2025. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỆN TOÀN CƠ CẤU TỔ CHỨC CƠ QUAN BỘ 1. Một số khái niệm 1.
Chức năng Chức năng có nghĩa là “Nhiệm vụ và tác dụng, nói chung” [22, tr 211]. Trong thực tiễn, cụm từ “chức năng” thƣờng đƣợc sử dụng để nói lên nhiệm vụ tổng quát mà một tổ chức phải đảm nhận, ví dụ: Đối với tổ chức hành chính theo mô hình Bộ thì chức năng của Bộ đƣợc quy định: “Bộ, cơ quan ngang Bộ (dưới đây gọi chung là Bộ) là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các ngành, lĩnh vực được giao trong phạm vi cả nước; quản lý các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ”[10]. Đây là nhiệm vụ tổng quát của Bộ. Với mỗi Bộ cụ thể trong cơ cấu tổ chức Chính phủ, nhiệm vụ tổng quát này đƣợc cụ thể hóa bằng Nghị định của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức riêng cho Bộ đó.
Từ khái niệm và cách sử dụng phổ biến trên đây, ta có thể hiểu: Chức năng là nhiệm vụ tổng quát của tổ chức, bao hàm nhiều nhiệm vụ cụ thể mà tổ chức phải thực hiện để đạt mục tiêu đề ra. Nhiệm vụ Nhiệm vụ là “công việc phải làm, vì một mục đích và trong một thời gian nhất định” [22, tr 746]. Cơ cấu tổ chức - Tổ chức là gì: Theo Tiến sĩ Hà Duy Hào, mỗi khoa học có những cách tiếp cận khác nhau về tổ chức, nên hiện nay có nhiều định nghĩa khác nhau về phạm trù tổ chức. 5 Ở góc độ triết học: tổ chức đƣợc xem xét theo nghĩa rộng, có ý nghĩa khái quát cả về tự nhiên và xã hội: Tổ chức là cơ cấu tồn tại của sự vật.
Sự vật không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc về nội dung của nó;. Do đó, tổ chức là thuộc tính của bản than sự vật. Về góc độ tự nhiên: Giới sinh vật có một tổ chức chặt chẽ sẽ đảm bảo sự sinh tồn và thích nghi với môi trƣờng để không ngừng phát triển. Về góc độ xã hội: Từ khi xuất hiện loài ngƣời, thì tổ chức xã hội loài ngƣời cũng đồng thời xuất hiện.
Tổ chức đó không ngừng hoàn thiện và phát triển cùng với sự phát triển của nhân loại. Nếu theo nghĩa hẹp này thì : Tổ chức là một tập hợp xã hội, đƣợc phối hợp có ý thức trong một giới hạn tƣơng đối về cac chức năng cơ bản liên quan để thực hiện nhiệm vụ chung của tập hợp xã hội đó, nói cách khác là để đạt đƣợc mục tiêu xác định. Từ khái niệm về tổ chức xã hội có 3 khía cạnh cần làm rõ về tổ chức: Tổ chức – Với góc độ là một hoạt động: là việc sắp xếp, bố trí và liên kết các yếu tố riêng rẽ cho thành một chỉnh thể, có cấu tạo, cấu trúc và cùng phản ánh hoặc thực hiện một chức năng chung nhất định. Tổ chức – Với góc độ là danh từ: “là cơ cấu tồn tại của sự vật” với ít nhất một phương án sắp đặt và liên kết nhất định của các yếu tố cấu thành [14, tr 10].
Khi yếu tố chính cần sắp xếp, liên kết là con ngƣời, với các yếu tố cấu thành gồm: con ngƣời, nhiều ngƣời phối hợp với nhau gắn với điều kiện vật chất và không gian, thời gian nhằm hƣớng tới, cam kết cùng thực hiện một mục tiêu chung thì tổ chức là một đơn vị hoạt động độc lập (tập hợp ngƣời đƣợc sắp xếp và liên kết theo một cơ cấu nhất định nhằm cùng thực hiện một mục tiêu chung). Tổ chức bao gồm nhiều yếu tố cấu thành, nhƣ: tên gọi; vị trí pháp lý; chức năng, nhiệm vụ; cơ cấu tổ chức, mối quan hệ giữa các bộ phận bên trong tổ chức, vị trí việc làm, đội ngũ nhân sự; cơ sở vật chất, trụ sở, phƣơng tiện hoạt động. 6 Nhƣ vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, danh từ “tổ chức” đƣợc hiểu là những cơ quan, đơn vị, tổ chức chính trị, xã hội …với những đặc trƣng cơ bản nhƣ: tên gọi, vị trí pháp lý (chính danh); mục tiêu (tôn chỉ, mục đích); chức năng, nhiệm vụ; cách sắp xếp, bố trí các bộ phận trực thuộc; cơ sở vật chất; con ngƣời; cơ chế hoạt động và mối quan hệ bên trong tổ chức. Tổ chức gắn liền với hoạt động quản lý.
Chủ thể quản lý thành lập hoặc cho phép thành lập các tổ chức theo những mô hình khác nhau với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và lĩnh vực hoạt động cụ thể để quản lý xã hội. Theo Luật Tổ chức Chính phủ ngày 19/6/2015, mô hình Chính phủ của nƣớc ta có các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ; bên trong các Bộ có các đơn vị quản lý nhà nƣớc đƣợc tổ chức theo mô hình Tổng cục, Cục, Vụ, Thanh tra,…, Văn phòng và các đơn vị sự nghiệp công lập. - Cơ cấu là gì: Cơ cấu là “cách tổ chức các thành phần nhằm thực hiện chức năng của chỉnh thể” [22, tr 234]. Ở đây, cụm từ “tổ chức” là một động từ.
Từ những ý nghĩa cơ bản của động từ “tổ chức”, ta có thể hiểu: Cơ cấu là sự bố trí, sắp xếp các thành phần tạo thành một chỉnh thể có cấu tạo và chức năng chung nhất định. - Cơ cấu tổ chức là gì [15]: Trong cụm từ “cơ cấu tổ chức”, thì “tổ chức” là danh từ. Từ đó có thể thấy rằng: Cơ cấu tổ chức là sự phân chia các bộ phận được chuyên môn hóa theo chức năng trong một tổ chức sao cho các bộ phận đó phối hợp hoạt động nhịp nhàng, không chồng chéo, không trùng lặp nhiệm vụ nhằm đạt mục tiêu chung mà tổ chức đặt ra. Kiện toàn cơ cấu tổ chức Kiện toàn là gì? - Từ điển soha: kiện toàn là làm cho có đầy đủ các bộ phận về mặt tổ chức để có thể hoạt động bình thƣờng.
- Từ điển Hán Nôm: kiện toàn là làm cho hoàn hảo, hoàn thiện, hoàn bị. Từ những nghĩa trên có thể hiểu kiện toàn làm cho tốt đẹp hơn. Đối với tổ chức mà bên trong còn có nhiều bộ phận, tổ chức con cấu thành thì kiện toàn là sắp xếp các bộ phận chức năng chuyên môn hoá để thực hiện mục tiêu chung của tổ chức, đảm bảo các bộ phận chức năng hoạt động phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả hơn, không chồng chéo nhiệm vụ, không lãng phí nguồn lực của tổ chức. Đối với tổ chức, mỗi tổ chức có thời gian thành lập và quá trình phát triển, có chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức riêng.
Cơ cấu tổ chức tốt và đầy đủ đến mức không phải làm gì thêm nữa nghĩa là các bộ phận trực thuộc tổ chức đều tinh, gọn, sắp xếp hợp lý, thuận lợi cho việc thực hiện mục tiêu của tổ chức, hoạt động của tổ chức là hiệu lực, hiệu quả trong một giai đoạn nhất định. Để kiện toàn cơ cấu tổ chức cần phải thấy đƣợc những nhƣợc điểm, hạn chế của cơ cấu tổ chức hiện tại, muốn vậy phải rà soát đầy đủ các yếu tố bên trong, bên ngoài tác động tới cơ cấu tổ chức (cơ cấu, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức, hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, xu hƣớng phát triển…), từ đó đƣa ra phƣơng án kiện toàn, sắp xếp hợp lý. Do đó, ta có thể hiểu “kiện toàn cơ cấu tổ chức” nhƣ sau: Kiện toàn cơ cấu tổ chức là việc rà soát, bố trí, sắp xếp các bộ phận trong một tổ chức sao cho các bộ phận đó trở nên tinh gọn, phối hợp hoạt động nhịp nhàng, ổn định, không chồng chéo, không trùng lặp chức năng, nhiệm vụ nhằm đạt mục tiêu chung và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của tổ chức trong một giai đoạn nhất định. Các yếu tố ảnh hƣởng đến cơ cấu tổ chức cơ quan Bộ Trong quá trình hoạt động của tổ chức, cơ cấu tổ chức luôn thay đổi để đảm bảo sự phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội, phù hợp với mục 8 tiêu nhiệm vụ đặt ra trong từng thời kỳ.
Để tồn tại và phát triển, cơ cấu tổ chức phải đƣợc thay đổi để phù hợp các yếu tố khách quan và chủ quan. Yếu tố khách quan Những yếu tố khách quan chủ yếu tác động tới cơ cấu tổ chức là: - Mục tiêu, nhiệm vụ đƣợc giao trong từng thời kỳ: Một trong những nguyên tắc để xây dựng cơ cấu tổ chức là nguyên tắc “việc tìm ngƣời”. Khi một tổ chức đƣợc giao mục tiêu, nhiệm vụ thì trƣớc hết tổ chức đó phải nghiên cứu xây dựng kế hoạch thực hiện. Kế hoạch đó phải đảm bảo phân công rõ ràng cho các bộ phận trực thuộc, đồng thời phải giao cho bộ phận chủ trì, bộ phận phối hợp để tạo sự chủ động cho các bộ phận trong việc tổ chức thực hiện.
Quá trình thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ có thể phải sắp xếp, bố trí lại các bộ phận cho phù hợp là đòi hỏi khách quan của công tác tổ chức. - Việc ban hành các Nghị quyết của Trung ƣơng; sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực hoạt động của tổ chức: Cơ quan hành chính nhà nƣớc cao nhất là Chính phủ. Trong mỗi nhiệm kỳ, Chính phủ thƣờng có những định hƣớng, chiến lƣợc hoặc kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Xuất phát từ những thay đổi trong chính sách phát triển kinh tế xã hội, an ninh, quốc phòng…hệ thống chính sách, văn bản quy phạm pháp luật ít nhiều có sự điều chỉnh dẫn đến cơ cấu tổ chức của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ cũng thay đổi theo.
Thời gian qua, nhiều chủ trƣơng của Đảng và chính sách của các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền đã đƣợc đƣa ra nhằm đẩy mạnh hơn nữa cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nƣớc, đó là: Rà soát chức năng, nhiệm vụ, kiện toàn tổ chức; phân cấp mạnh, giao quyền chủ động cho chính quyền địa phƣơng; tinh giản biên chế, nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ, công chức; thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm của đơn vị sự nghiệp công lập.
