Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3: Thiết kế nghiên cứu Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu Chương 5: Kiến nghị và kết luận LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương 2 trình bày những nội dung lý thuyết làm cơ sở cho nghiên cứu này. Chương này cũng trình bày mô hình nghiên cứu và xây dựng các giả thiết nghiên cứu.1 Dự án phần mềm - Dự án phần mềm rất khó để có một định nghĩa rõ ràng. Không giống như một toà nhà, chúng ta không thể nhìn thấy phần mềm, chạm vào nó hay cảm thấy nó hay tưởng tượng thấy nó. Vì vậy nó gây khó khăn cho người thực hiện trong việc xác định được kích thước, chi phí hay mất bao lâu để xây dựng được nó.
- Dự án phần mềm là dự án trong đó phạm vi duy nhất của công việc với thông số kỹ thuật nhất định mà cần phải được hoàn thành trong một thời gian nhất định tại một chi phí nhất định. Đối tượng quan trọng nhất trong dự án phần mềm là nhân viên tham gia thực hiện dự án (wikipedia) 2.2 Kết quả dự án phần mềm - Một dự án được gọi là thành công khi hoàn thành đúng tiến độ, nằm trong ngân sách được duyệt, phù hợp với các yêu cầu kỹ thuật đề ra (Powell and Klein, 1996). - Có nhiều tiêu chí đã được đưa ra để đánh giá thành công của dự án phần mềm, nhưng bộ 3 tiêu chí được sử dụng rộng rãi nhất để nghiên cứu và đánh giá thành công của dự án phần mềm vẫn là: dự án nằm trong chi phí dự kiến, kế hoạch dự kiến và thỏa mãn yêu cầu đặt ra (Barki et al., 2001; Nidumolu 1995; Deephouse, 2005; Wallace, 2000; Ravichandran, 1996). - Theo Wallace (2004), kết quả dự án phần mềm có thể được đo lường từ 2 yếu tố: hiệu quả quá trình và hiệu quả sản phẩm.
Trong đó hiệu quả quá trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 là việc đánh giá dự án có hoàn thành đúng hạn và đúng chi phí, còn hiệu quả sản phẩm muốn nói tới chất lượng sản phẩm được tạo ra có thỏa mãn được khách hàng.3 Rủi ro - Theo từ điển (Merriam-Webster Dictionary) thì rủi ro có nghĩa là mất mát và tổn thương. Thuật ngữ “rủi ro” có nguồn gốc sâu xa từ tiếng Latin “resceare”, có nghĩa là “cắt giảm” (to cut-off).4 Rủi ro dự án phần mềm - Theo March & Shapira (1987), chúng ta định nghĩa rủi ro dự án phần mềm là những điều kiện có thể gây ra những mối đe dọa đến sự hoàn thành của dự án phát triển phần mềm. - Theo Boehm (1991), rủi ro dự án phần mềm nói tới các khía canh của việc phát triển phần mềm, quy trình phát triển hay điều kiện môi trường. Những vấn đề này nếu không được quan tâm đúng mức sẽ làm tăng mối nguy hiểm đến thành công của dự án đang phát triển, có thể làm cho việc xây dựng phầm mềm gặp khó khăn, phần mềm bị phá ra và làm lại từ đầu, bị trì hoãn, bị hủy bỏ hoàn toàn.
- Theo Barki (1993), định nghĩa rủi ro trong dự án phát triển phần mềm như là sản phẩm của một sự không chắc chắn xung quanh một dự án phát triển phần mềm và tầm quan trọng của khả năng mất điều khiển đối với sự thất bại của dự án. - Theo Lyyttinen (1993), một rủi ro dự án phần mềm là một khía cạnh của một công việc, một quá trình, hay môi trường phát triển mà nếu bỏ qua nó có thể dẫn đến khả năng thất bại của dự án phần mềm. - Cách thông dụng nhất để nhận diện các yếu tố rủi ro là sử dụng danh sách kiểm tra. Những danh sách kiểm tra này đưa ra một danh sách tất cả các yếu tố rủi ro có thể xảy ra cho một dự án phát triển phần mềm.
Có nhiều nghiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 cứu đã được thực hiện và xác định được danh sách các yếu tố rủi ro này là: danh sách 10 yếu tố rủi ro ảnh hưởng mạnh nhất Boehm (1991); Barki et al (1993) đã đưa ra một danh sách chi tiết hơn về các yếu tố rủi ro dựa trên nghiên cứu 120 dự án phần mềm đang thực hiện tại 75 tổ chức. Jiang and Klein (2002) đã thực hiện nghiên cứu với các nhà quản lý dự án để định mức các yếu tố rủi ro theo tầm quan trọng của chúng. Một trong những nghiên cứu quốc tế về rủi ro trong dự án phần mềm được thực hiện bởi Schmidt et al., 1996, đã phát triển một danh sách mở rộng của các yếu tố rủi ro bằng phương pháp phỏng vấn Delphi tại 3 quốc gia: HongKong, Phần Lan và Mỹ…. Wallace (1999) đã phát triển một phương thức đo lường hiệu quả cho các rủi ro trong dự án phần mềm.
Addision (2003) thông qua phương pháp Delphi phỏng vân các chuyên gia phần mềm để nhận diện ra các yếu tố rủi ro quan trọng nhất trong một dự án. Malhotra (2009) thực hiện nghiên cứu về các rủi ro trong thực hiện dự án và ảnh hưởng của chúng.5 Quản lý rủi ro dự án phần mềm - Một khi các yếu tố rủi ro đã được nhận diện và đánh giá thì bước tiếp theo là quản lý các rủi ro (Boehm, 1991). Quản lý rủi ro dự án phần mềm là một cơ chế để tối thiểu hóa các dự án thất bại (McFarlan, 1981; Boehm, 1991; Barki et al. Quản lý rủi ro dự án bao gồm cả 2 kỹ năng: kỹ năng cứng như là ước lượng và lập lịch công việc và kỹ năng mềm như là động viên và quản lý nhân lực trong dự án (Kirsch 1996).6 Chất lượng dự án phần mềm - Một dự án phần mềm có chất lượng là nó đáp ứng được những yêu cầu của khách hàng đặt ra, không có xảy ra lỗi trong khi sử dụng (Wallace 1999) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Tổng quan các nghiên cứu liên quan. Có nhiều nghiên cứu về các yếu tố rủi ro trong phát triển phần mềm. Các nghiên cứu này đều có chung điểm hạn chế là chỉ thực hiện trong phạm vi nghiên cứu tại một quốc gia và khảo sát trên một số dự án phần mềm nhất định tại thời điểm nghiên cứu, các yếu tố rủi ro được lựa chọn để khảo sát còn nhiều hạn chế và chưa bao quát hết các khía cạnh của rủi ro thực tế. Dưới đây là một số nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá sự tác động của rủi ro đến dự án phần mềm: 2.1 Nghiên cứu của Sam Thomas & Bhasi Marath (2013) Thomas và Bhasi đã tổng hợp các yếu tố rủi ro lại thành 5 nhóm nhân tố để đo lường tác động của chúng đến chất lượng dự án phần mềm, các nhân tố rủi ro mà nghiên cứu của ông xem xét là: 1) Nhóm phát triển dự án: nhóm kỹ sư thực hiện các yêu cầu của dự án 2) Lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch: đưa ra các công việc cụ thể cần thực hiện, ước tính thời gian và chi phí cho từng công việc 3) Rủi ro do người dùng: thiếu sự hợp tác, thái độ không muốn đổi mới 4) Rủi ro bên ngoài: thay đổi pháp luật, khủng hoảng kinh tế, cạnh tranh đối thủ để giành dự án 5) Độ phức tạp của dự án: dự án đòi hỏi những kỹ thuật quá cao, chưa phổ biến, hay những kỹ thuật quá cũ không còn được sử dụng Bên cạnh đó ông cũng xem xét sự tác động trực tiếp của việc quản lý rủi ro lên các yếu tố rủi ro và tác động gián tiếp lên chất lượng dự án như thế nào.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra chất lượng của dự án phần mềm có mối quan hệ tích cực với quản lý rủi ro và quan hệ tiêu cực với rủi ro. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Nghiên cứu của Liu Jun, Wang Qiuzhen, Ma Quingguo (2011) Liu, Wang và Ma đã thực hiện nghiên cứu: ảnh hưởng của các vấn đề không chắc chắn trong dự án và việc quản lý những yếu tố rủi ro lên hiệu quả dự án phát triển phần mềm. Nghiên cứu đã phát triển một mô hình giúp đo lường mối quan hệ giữa rủi ro và hiệu quả dự án. Trong đó hiệu quả dự án được đo lường với 2 yếu tố là hiệu quả quá trình (process performance) và hiệu quả sản phẩm (product performance).
Các yếu tố rủi ro được khảo sát trong nghiên cứu là: 1) Lập kế hoạch và quản lý 2) Đoàn kết nội bộ (internal integration) 3) Sự hợp tác của người dùng 4) Các yếu tố không chắc chắn có tính kế thừa trong dự án (kích thước dự án, tính phức tạp của kỹ thuật, kỹ năng nhóm phát triển, kinh nghiệm người dùng/khách hàng). Kết quả nghiên cứu: các yếu tố không chắc chắn có tính kế thừa từ các dự án trước đó có ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp tới hiệu quả của quá trình và hiệu quả sản phẩm, việc quản lý và lên kế hoạch tốt có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả sản phẩm và quá trình. Nghiên cứu cũng có một số hạn chế về số lượng các yếu tố rủi ro được khảo sát, cần có thêm nhiều nghiên cứu để cải thiện các hạn chế này.3 Nghiên cứu của Sharma (2008) Sharma đã thực hiện nghiên cứu để xếp hạng các yếu tố rủi ro, xem yếu tố nào đứng đầu trong danh sách các yếu tố gây ra rủi ro cho dự án phần mềm. Trong nghiên cứu ông đã đưa ra một danh sách đầy đủ và toàn diện hơn về các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến dự án phần mềm.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Các yếu tố rủi ro này được chia làm 4 nhóm nhân tố: 1) Rủi ro về sự quản lý các thành phần hữu quan 2) Rủi ro về yêu cầu và lập trình 3) Rủi ro về môi trường phát triển dự án 4) Rủi ro về quản lý dự án. Trong nghiên cứu này ông đã đưa kết quả xếp hạng top 5 yếu tố rủi ro cho dự án phần mềm là: 1. Rủi ro về chức năng: là các rủi ro liên quan đến hệ thống hay phần mềm không đạt yêu cầu người dùng. Rủi ro quá trình phát triển: là các vấn đề liên quan tới ước lượng và tín toán chi phí phần mềm không chính xác, dẫn đến vượt quá chi phí hay thời gian phân phối sản phẩm.