ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Trong thế giới hiện đại, việc hiểu biết về tài chính cá nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với sự cân bằng và thịnh vượng của cá nhân, cũng như sự ổn định và phát triển của nền kinh tế nói chung. Nền kinh tế quốc gia sẽ không dễ chịu ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nếu người dân hiểu biết về hệ thống tài chính. Không những vậy, đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển như Việt Nam thì việc công dân có hiểu biết về tài chính sẽ đảm bảo rằng lĩnh vực tài chính có thể đóng góp một cách hiệu quả vào sự tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo (Faboyede và cộng sự, 2015).
Tuy nhiên, theo báo cáo thống kê của The Global Economy, GDP bình quân đầu người của Việt Nam trong năm 2021 chỉ đạt 3.694 USD, đứng thứ 114 trên thế giới. Số liệu cho thấy mặt bằng nền kinh tế của người dân Việt Nam còn thấp, đặc biệt là các bạn sinh viên – tương lai của đất nước. Thực tế, quản lý tài chính cá nhân từ lâu đã trở thành chủ đề nóng, thu hút sự chú ý của toàn cầu, đặc biệt luôn là bài toán khó đối với sinh viên nói riêng. Không ít người gặp phải vấn đề về tài chính và luôn đau đầu làm sao để không “vung tay quá trán”.
Bởi lẽ, sinh viên thường bắt đầu cuộc sống đại học với nguồn ngân sách hạn hẹp từ sự chu cấp của bố mẹ. Không những vậy, sinh viên ngày nay còn ưa chuộng lối sống YOLO (You only live once), họ sẵn sàng tiêu xài hết số tiền tháng cho du lịch, mua sắm, giải trí, trải nghiệm mọi thứ từ trung đến cao cấp mà bỏ qua việc dự trữ các khoản tiết kiệm dự phòng cũng như đầu tư nguồn tiền nhàn rỗi để sinh lời. Nghiên cứu chỉ ra rằng, giới trẻ - đặc biệt là sinh viên thường không có khả năng lập kế hoạch chi tiêu để phục vụ các nhu cầu trong đời sống, dẫn đến tình hình tài chính kém lành mạnh. Hạn chế này bắt nguồn từ việc sinh viên hiếm khi thực hiện các hành động tài chính chẳng hạn như lập ngân sách, kế hoạch chi tiêu và lập mục tiêu dài hạn (Birari and Patil, 2014).
Thêm vào đó, việc thiếu kiến thức, kỹ năng kiểm soát nguồn tiền cũng dẫn đến sự khó khăn trong việc phân bổ thu nhập và của cải, tiết kiệm không đủ và “thâm hụt” ngân sách. (Lusardi et al., 2010; Mandell and Klein, lOMoARcPSD|21993952 2 2009). Những hành vi tài chính kém nêu trên gây ra những tác động tiêu cực đến đời sống vật chất và tinh thần của sinh viên. Nhóm tác giả nhận thấy thực trạng Lành mạnh tài chính hiện nay của sinh viên đang gặp nhiều khó khăn, bắt nguồn từ vô số nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan.
Xác định được mức độ cần thiết và tầm quan trọng của vấn đề này, nhóm quyết định lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến lành mạnh tài chính cho sinh viên”. Bài nghiên cứu khảo sát về thực trạng, thói quen phân bổ nguồn tiền cũng như quyết định tài chính thường thấy của sinh viên đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Bằng việc kế thừa các nhân tố: thái độ và hành vi tài chính (Lê Phương Thảo, 2015), thu nhập (Danes, Sharon M. and Hira, Tahira K, 1987), hiệu quả giáo dục (Nguyen Thi Hai Yen, 2016).
Từ đó, nhóm có phát huy đề tài với những ý tưởng khác lạ, bài nghiên cứu không chỉ đơn thuần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lành mạnh tài chính cho sinh viên mà còn chú trọng vào tính hiệu quả của chúng. Do đó, nhóm tác giả quyết định khai thác sâu hơn vào 3 yếu tố mới: lối sống, công cụ quản lý và xã hội. Với điểm mới là sự góp mặt của nhân tố công nghệ - dẫn đầu xu hướng thời đại công nghiệp số, các nhân tố được đề cập trong bài nghiên cứu trở nên thực tế và phù hợp hơn cả. Qua đó, nhóm tác giả mong rằng sinh viên sẽ có cái nhìn tổng quan và sâu sắc hơn về quản lý tài chính cá nhân.
Đồng thời, áp dụng hiệu quả những giải pháp của nhóm nghiên cứu đã đề xuất nhằm đưa ra những quyết định tài chính đúng đắn, góp phần cải thiện chất lượng đời sống sinh viên. Mục tiêu nghiên cứu Với lý do trên, mục tiêu chính mà đề tài hướng đến sẽ bao gồm các nhận định sau: - Xác định mối liên hệ giữa các yếu tố thu nhập, thái độ, lối sống, hành vi tài chính, công cụ quản lý, giáo dục và xã hội, cũng như đánh giá ảnh hưởng của chúng đến sự lành mạnh tài chính cho sinh viên. - Cung cấp những giải pháp tối ưu giúp sinh viên quản lý tài chính hiệu quả, phù hợp với xu hướng hiện nay. Từ việc cải thiện tư duy đến nâng cao kỹ năng, mỗi lOMoARcPSD|21993952 3 cá nhân đều có nền tảng để kiểm soát chi tiêu, hoạch định ngân sách, ứng phó với rủi ro và sống một cuộc sống tự do tài chính.
Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu Tất cả sinh viên các trường Đại học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, đặc biệt là sinh viên trường Đại học UEH. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Nghiên cứu được khảo sát từ các trường đại học ở TP HCM đặc biệt là các cơ sở thuộc trường Đại học UEH; - Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được diễn ra từ ngày 20/07/2022 đến ngày 03/08/2022. Phương pháp nghiên cứu 1.
Nghiên cứu định tính - Dữ liệu thứ cấp được nhóm thu thập qua quá trình trao đổi với giảng viên và tham khảo các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học, tạp chí có liên quan. - Dữ liệu sơ cấp được thu thập bằng cách tiến hành khảo sát sinh viên toàn địa bàn TP.HCM qua Google Form. Kích thước mẫu được tính như sau: Khảo sát gồm 37 câu hỏi, vì vậy số lượng phiếu khảo sát cần đạt tối thiểu là 37*5=185 sinh viên. Song, để đảm bảo kết quả chính xác hơn, nhóm tác giả lấy 200 mẫu khảo sát (trong đó có 61 sinh viên nam và 139 sinh viên nữ).
Sau đó, thực hiện chọn mẫu phi xác suất nhằm chọn lọc các mẫu phù hợp. Nghiên cứu định lượng Dữ liệu nghiên cứu sau khi được sàng lọc, loại bỏ các bảng trả lời thiếu được xử lý bằng phần mềm SPSS 25.0, thang đo chính thức được đánh giá bằng các phương pháp: Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan Pearson, phân tích Hồi quy đa biến và kiểm định Independent. Câu hỏi nghiên cứu - Thông tin chung của các bạn sinh viên bao gồm giới tính, khóa học, xuất thân, ngân sách trong một tháng và nguồn thu nhập chủ yếu; - Khảo sát mức độ đồng ý của các bạn sinh viên đối với các yếu tố liên quan đến tình hình tài chính qua thang đo Likert 5 mức độ, trong đó 1 là rất không đồng ý và 5 là rất đồng ý. Các yếu tố bao gồm: Thu nhập (TN), Thái độ tài chính (TD), Lối sống (LS), Hành vi tài chính (HV), Công cụ quản lý (CC), Hiệu quả giáo dục (GD), Xã hội (XH); - Tiếp tục sử dụng thang đo Likert 5 mức độ và thông qua biến Lành mạnh tài chính (LM) để xác định sức khỏe tài chính hiện tại của sinh viên.
Từ đó, đưa ra những khuyến nghị, giải pháp hợp lý giúp các bạn quản lý tài chính cá nhân. Đóng góp của đề tài 1. Về mặt lý luận: - Nâng cao khả năng ứng dụng môn Thống kê ứng dụng trong kinh tế và kinh doanh trong nghiên cứu thực tiễn. Khai thác, vận dụng các nguồn thông tin học thuật về đề tài này nhằm tạo nền tảng lý thuyết và thực hành vững chắc; - Xác định mức độ ảnh hưởng của các yếu tố được đề cập trong mô hình đến biến số "Lành mạnh tài chính".
Về mặt thực tiễn: - Bài nghiên cứu đặt ra trách nhiệm nâng cao hiểu biết và thái độ tài chính cho sinh viên, hình thành cái nhìn đúng đắn về mô hình chi tiêu để thúc đẩy hành vi tiêu dùng hợp lý; - Sinh viên có thể tham khảo và tìm ra giải pháp hữu hiệu nhằm cải thiện kỹ năng quản lý tài chính cá nhân như: thói quen tiền bạc, phương pháp tiết kiệm và đầu tư chiến lược; lOMoARcPSD|21993952 5 - Cuối cùng, giúp sinh viên cân bằng đời sống vật chất - tinh thần khi có thể tự chủ tài chính và sử dụng thông minh thu nhập cho những việc cần thiết trong cuộc sống, không còn trường hợp “thâm hụt” tài chính. Góp phần xây dựng lối sống lành mạnh và nền tảng tài sản cho một tương lai tự do. CƠ SỞ LÝ THUYẾT - MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý thuyết Nói một cách đơn giản, “Lành mạnh tài chính” là trạng thái khỏe mạnh của tình hình tài chính.
Bạn có thể đối phó với mọi vấn đề liên quan đến tiền bạc như kiểm soát được các khoản vay, nắm rõ các khoản thu – chi và không cảm thấy căng thẳng về vấn đề tài chính cá nhân. Tuy nhiên, việc bạn có “đủ” tiền và biết mình cần làm gì với số tiền đó chỉ mới là khả năng nhận thức về tài chính. Tài chính lành mạnh là khi bạn nhận ra tiền không phải là đích đến, tiền là công cụ để bạn đạt được cuộc sống hạnh phúc và khỏe mạnh. Nhiều nghiên cứu trước đây đã khai thác và phân tích ảnh hưởng của nhiều yếu tố bên trong cũng như bên ngoài đến cách thức mà con người quản lý tài chính.
Chúng ta có thể chia chúng thành các nhóm chính sau đây: (1) Nhân khẩu học bao gồm giới tính, tuổi, xuất thân,.(Chen & Volpe, 1998; Worthington 2006; Beal & Delpachitra 2003; Cude, et al. 2006); (2) Đặc điểm kinh tế và xã hội (Worthington, 2006); (3) Kinh nghiệm tài chính (Mandell 2001; Peng, et al. 2007), (4) Giáo dục tài chính (Mandel 2001; Peng, et al. 2007, Nguyen Thi Hai Yen 2016); (5) Điều kiện kinh tế (Worthington 2006); (6) Đặc điểm gia đình (Mandel 2001; Lusardi, et al.
Việc xác định vấn đề tài chính, tích lũy kiến thức kiểm soát dòng tiền quan trọng như việc đồng tiền về túi chúng ta vậy (Danes & Hira, 1987). Bởi lẽ, thất bại trong việc quản lý tài chính cá nhân có thể dẫn đến hậu quả lâu dài nghiêm trọng không chỉ cho bản thân mà cho cả xã hội. (Ismail et al.