Luận văn thạc sĩ ueh các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng áp dụng chuẩn mực kế toán ifrs 10 ifrs 12 tại các doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán tp hcm

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng chuẩn mực kế toán IFRS 10, IFRS 12 tại doanh nghiệp niêm yết HCM.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Phụng
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hƣởng Đến Khả Năng Áp Dụng Chuẩn Mực Kế Toán IFRS 10 & IFRS 12 Tại Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Trên Sở Giao Dịch Chứng Khoán Tp.Hcm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình vẽ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• Bố cục luận văn
• 1. Chương 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI
• 1.1.1. Nội dung các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài luận văn
• 1.1.2. Đánh giá chung về những nghiên cứu trước đã thực hiện ở nước ngoài
• 1.2. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 1.2.1. Nội dung các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài luận văn
• 1.2.2. Đánh giá chung về những nghiên cứu trước đã thực hiện ở trong nước
• 1.3. KHE HỔNG TRONG NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG ÁP DỤNG CHUẨN MỰC KẾ TOÁN IFRS 10 & IFRS 12 TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN CỦA CÁC TÁC GIẢ TRONG/NGOÀI NƯỚC & CÁC VẤN ĐỀ TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU VÀ THỰC HIỆN TRONG LUẬN VĂN
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. CHUẨN MỰC LẬP BÁO CÁO TÀI CHÍNH QUỐC TẾ (IFRS)
• 2.1.1. Giới thiệu chung về IFRS
• 2.1.2. Sự ra đời của chuẩn mực lập báo cáo tài chính quốc tế IFRS
• 2.1.3. Đặc điểm của IFRS
• 2.1.4. Lợi ích của việc áp dụng IFRS
• 2.2. KINH NGHIỆM CỦA CÁC NƯỚC TRONG VIỆC ÁP DỤNG IFRS VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO VIỆC ÁP DỤNG IFRS TẠI VIỆT NAM
• 2.2.1. Kinh nghiệm ở nước Indonesia và Malaysia
• 2.2.2. Kinh nghiệm ở nước Jamaica
• 2.2.3. Bài học kinh nghiệm cho việc áp dụng IFRS tại Việt Nam
• 2.2.4. Một số giải pháp cho việc áp dụng IFRS tại Việt Nam
• 2.3. GIỚI THIỆU VỀ IFRS 10 VÀ IFRS 12
• 2.3.1. Lý do ban hành IFRS 10 và IFRS 12
• 2.3.2. Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế theo IFRS 10
• 2.3.2.1. Giới thiệu về IFRS 10
• 2.3.2.2. Quy định trong IFRS 10
• 2.3.2.3. Tính kỷ luật trong IFRS 10
• 2.3.3. Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế theo IFRS 12
• 2.3.3.1. Giới thiệu về IFRS 12
• 2.3.3.2. Quy định trong IFRS 12
• 2.3.3.3. Tính trừng phạt đối với việc công bố thông tin yêu cầu trong IFRS 12
• 2.3.4. Các ví dụ minh họa về IFRS 10 và IFRS 12
• 2.3.4.1. Kiểm soát mà không có phần lớn quyền bỏ phiếu
• 2.3.4.2. Mối quan hệ đại lý
• 2.3.4.3. Quyền bầu cử tiềm ẩn
• 2.4. MỘT SỐ LÝ THUYẾT NỀN LIÊN QUAN ĐẾN TÍNH KỶ LUẬT VÀ TÍNH TRỪNG PHẠT TRONG VIỆC LẬP VÀ TRÌNH BÀY BCTCHN
• 2.4.1. Lý thuyết thông tin hữu ích
• 2.4.1.1. Nội dung lý thuyết
• 2.4.1.2. Áp dụng lý thuyết này cho vấn đề liên quan đến tính kỷ luật và tính trừng phạt trong việc lập và trình bày BCTCHN của các CTNY
• 2.4.2. Lý thuyết đại diện (Agency theory)
• 2.4.2.1. Nội dung lý thuyết đại diện
• 2.4.2.2. Áp dụng lý thuyết này cho vấn đề liên quan đến tính kỷ luật và tính trừng phạt trong việc trình bày và công bố thông tin của các CTNY
• 2.4.3. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 2.4.3.1. Nội dung lý thuyết
• 2.4.3.2. Áp dụng lý thuyết này cho vấn đề liên quan đến tính kỷ luật và tính trừng phạt trong việc lập và trình bày BCTCHN của các CTNY
• 2.4.4. Lý thuyết tiết kiệm chi phí thông tin
• 2.4.4.1. Nội dung lý thuyết
• 2.4.4.2. Áp dụng lý thuyết này cho vấn đề liên quan đến tính kỷ luật và tính trừng phạt trong việc lập và trình bày BCTCHN của các CTNY
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1.1. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.1.1.2. Nghiên cứu chính thức
• 3.1.2. Mô hình đánh giá việc áp dụng IFRS tại các doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK TP.
• 3.1.3. Thang đo nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.2. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3.2.3. Các kiểm định trong mô hình hồi quy
• 3.2.3.1. Kiểm chứng các giả định của mô hình hồi quy
• 3.2.3.2. Kiểm định độ phù hợp và ý nghĩa của các hệ số hồi quy trong mô hình
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. Chương 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. THÔNG TIN MÔ TẢ MẪU NGHIÊN CỨU
• 4.2. ĐÁNH GIÁ THANG ĐO
• 4.2.1. Đánh giá độ tin cậy thang đo thông qua hệ số cronbach’alpha
• 4.2.1.1. Thang đo nhu cầu cung cấp thông tin
• 4.2.1.2. Thang đo tính bắt buộc
• 4.2.1.3. Thang đo mức độ phức tạp
• 4.2.1.4. Thang đo lợi ích áp dụng
• 4.2.1.5. Thang đo tính minh bạch
• 4.2.1.6. Tính kỷ luật và trừng phạt trong IFRS 10 & IFRS 12
• 4.2.1.7. Khả năng áp dụng IFRS 10 & IFRS 12
• 4.2.2. Phân tích nhân tố EFA
• 4.2.2.1. Phân tích nhân tố EFA đối với biến độc lập
• 4.2.2.2. Phân tích nhân tố với thang đo khả năng áp dụng
• 4.3. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 4.3.1. Kiểm định các giả định của mô hình hồi quy
• 4.3.1.1. Giả định không có hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3.1.2. Giả định phương sai và phần dư không đổi
• 4.3.1.3. Giả định về phân phối chuẩn của phần dư
• 4.3.1.4. Giả định về tính độc lập của phần dư
• 4.3.2. Kiểm định sự phù hợp của mô hình hồi quy
• 4.3.3. Kết quả phân tích hồi quy
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN CHUNG
• Đối với doanh nghiệp niêm yết trên SGDCK TP.
• Đối với Bộ Tài chính
• HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• Hạn chế của nghiên cứu
• Hướng nghiên cứu tiếp theo
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến IFRS 10 và IFRS 12

Việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS 10 và IFRS 12 tại các doanh nghiệp niêm yết đang trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa. IFRS 10 quy định về báo cáo tài chính hợp nhất, trong khi IFRS 12 yêu cầu công bố thông tin về các khoản đầu tư vào các công ty con, công ty liên kết và các công ty hợp tác. Sự cần thiết phải áp dụng các chuẩn mực này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của IFRS 10 và IFRS 12

IFRS 10 và IFRS 12 đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn hóa báo cáo tài chính. IFRS 10 quy định cách thức lập báo cáo tài chính hợp nhất, trong khi IFRS 12 yêu cầu các doanh nghiệp công bố thông tin chi tiết về các khoản đầu tư của họ. Việc áp dụng hai chuẩn mực này giúp doanh nghiệp minh bạch hơn trong việc báo cáo tài chính, từ đó thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn.

1.2. Tại sao doanh nghiệp niêm yết cần áp dụng IFRS

Doanh nghiệp niêm yết cần áp dụng IFRS để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Việc áp dụng IFRS giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng tiếp cận vốn, nâng cao uy tín và tạo ra sự tin tưởng từ phía các nhà đầu tư. Hơn nữa, việc tuân thủ IFRS còn giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tài chính.

II. Các thách thức trong việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 tại doanh nghiệp niêm yết

Mặc dù việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 mang lại nhiều lợi ích, nhưng doanh nghiệp niêm yết cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm sự phức tạp trong quy định, thiếu hụt nguồn lực và sự không đồng nhất trong việc hiểu biết về IFRS.

2.1. Sự phức tạp trong quy định của IFRS

Các quy định trong IFRS 10 và IFRS 12 có thể rất phức tạp và khó hiểu đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp nhỏ. Điều này có thể dẫn đến việc áp dụng không chính xác và gây ra những rủi ro tài chính nghiêm trọng.

2.2. Thiếu hụt nguồn lực và chuyên môn

Nhiều doanh nghiệp niêm yết thiếu nguồn lực và chuyên môn cần thiết để thực hiện việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12. Việc thiếu hụt này có thể dẫn đến việc không tuân thủ các quy định và ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính.

III. Phương pháp giải quyết thách thức trong áp dụng IFRS 10 và IFRS 12

Để giải quyết các thách thức trong việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12, doanh nghiệp cần có những phương pháp cụ thể. Việc đào tạo nhân viên, cải thiện quy trình báo cáo tài chính và hợp tác với các chuyên gia là những giải pháp khả thi.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân viên

Đào tạo nhân viên về IFRS là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Doanh nghiệp cần tổ chức các khóa học và hội thảo để nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nhân viên trong việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12.

3.2. Cải thiện quy trình báo cáo tài chính

Doanh nghiệp cần cải thiện quy trình báo cáo tài chính để đảm bảo tính chính xác và minh bạch. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình này có thể giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về IFRS 10 và IFRS 12

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 đã mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp niêm yết. Các doanh nghiệp này đã cải thiện được tính minh bạch trong báo cáo tài chính và thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn.

4.1. Lợi ích từ việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12

Việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính. Điều này không chỉ giúp thu hút nhà đầu tư mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía các bên liên quan.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ các doanh nghiệp niêm yết

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp niêm yết áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 đã có sự cải thiện rõ rệt về hiệu quả hoạt động và khả năng tiếp cận vốn. Các doanh nghiệp này cũng đã giảm thiểu được rủi ro tài chính và pháp lý.

V. Kết luận và tương lai của việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12

Việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 tại các doanh nghiệp niêm yết là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tương lai của việc áp dụng các chuẩn mực này sẽ phụ thuộc vào khả năng của doanh nghiệp trong việc vượt qua các thách thức hiện tại.

5.1. Tương lai của IFRS tại Việt Nam

Tương lai của việc áp dụng IFRS tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ chính phủ và các cơ quan quản lý. Việc tạo ra một môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp áp dụng IFRS là rất cần thiết.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp niêm yết

Doanh nghiệp niêm yết cần chủ động tìm hiểu và áp dụng IFRS 10 và IFRS 12. Việc này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hơn 166 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới đã thừa nhận và áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), việc duy trì Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) vốn xây dựng từ giai đoạn 2001 - 2005 đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Thống kê từ thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017 cho thấy hơn 90% doanh nghiệp niêm yết vẫn lập báo cáo tài chính theo VAS, dẫn đến rào cản lớn khi tiếp cận các nguồn vốn ngoại có chi phí thấp. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự thiếu hụt các quy định kế toán chuyên sâu về hợp nhất và công bố thông tin, khiến bức tranh tài chính của nhiều tập đoàn mẹ - con bị phân tán và thiếu tính so sánh quốc tế.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm nhận diện các nhân tố then chốt và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của chúng đến khả năng vận dụng hai chuẩn mực phức tạp là IFRS 10 (Báo cáo tài chính hợp nhất) và IFRS 12 (Thuyết minh thông tin về lợi ích trong các đơn vị khác). Phạm vi khảo sát tập trung vào các doanh nghiệp đang niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) cùng các công ty kiểm toán độc lập uy tín, với dữ liệu thứ cấp thu thập trong chu kỳ 2014 - 2017 và dữ liệu khảo sát thực nghiệm triển khai từ tháng 01/2018 đến tháng 03/2018.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác giúp các nhà quản trị doanh nghiệp tái cấu trúc công tác lập báo cáo. Đồng thời, kết quả nghiên cứu hỗ trợ cơ quan quản lý định hình lộ trình áp dụng IFRS bắt buộc, hướng tới mục tiêu giảm chi phí huy động vốn từ 0,5% đến 1,5% và gia tăng năng lực cạnh tranh quốc tế cho các công ty niêm yết tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tích hợp 4 lý thuyết kinh tế - quản trị kinh điển cùng góc nhìn triết học về quyền lực:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích xung đột lợi ích giữa cổ đông và ban quản trị, nhấn mạnh sự cần thiết của IFRS 10 trong việc kiểm soát hành vi thao túng kết quả hợp nhất.
• Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory): Làm rõ vai trò của IFRS 12 trong việc thu hẹp khoảng cách dữ liệu giữa nhà đầu tư bên ngoài và nội bộ doanh nghiệp.
• Lý thuyết thông tin hữu ích và tiết kiệm chi phí thông tin: Chứng minh việc chuẩn hóa dữ liệu tài chính giúp giảm thiểu chi phí xử lý thông tin cho thị trường vốn.
• Triết lý kỷ luật và trừng phạt của Michel Foucault (1977) kết hợp lý thuyết thể chế: Phân tích cơ chế giám sát theo phân cấp và tác động của chế tài cưỡng chế đối với hành vi tuân thủ chuẩn mực.

Mô hình nghiên cứu định hình dựa trên 4 khái niệm cốt lõi:

• Quyền kiểm soát thực tế (De facto control): Khả năng định đoạt hoạt động của bên nhận đầu tư ngay cả khi bên đầu tư nắm giữ dưới 50% quyền biểu quyết.
• Báo cáo tài chính hợp nhất: Báo cáo phản ánh tình hình tài chính và dòng tiền của toàn bộ tập đoàn như một thực thể kinh tế duy nhất.
• Thuyết minh lợi ích tại đơn vị khác: Việc công bố chi tiết về rủi ro và tỷ lệ lợi ích trong công ty con, công ty liên kết, thỏa thuận chung.
• Thực thể có cấu trúc (Structured entities): Các đơn vị được thiết kế mà quyền biểu quyết không phải là yếu tố chi phối quyền kiểm soát.

Chuẩn mực IFRS 10 và IFRS 12 được Ủy ban Chuẩn mực Kế toán Quốc tế ban hành nhằm giải quyết trực tiếp xung đột kỹ thuật kéo dài giữa IAS 27 và SIC 12 sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình hỗn hợp hai giai đoạn:

• Giai đoạn định tính sơ bộ: Thảo luận chuyên sâu với 23 chuyên gia đầu ngành gồm kiểm toán viên cấp cao tại các công ty kiểm toán hàng đầu như PwC, Deloitte, A&C, AASC, các nhà phân tích tài chính và giám đốc tài chính để điều chỉnh thang đo phù hợp với thực tế tại sàn HOSE.
• Giai đoạn định lượng chính thức: Tiến hành phát phiếu khảo sát và thu về 215 bảng trả lời hợp lệ từ kế toán trưởng, giám đốc tài chính các doanh nghiệp niêm yết tại HOSE và kiểm toán viên độc lập. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có định hướng chuyên môn được áp dụng nhằm bảo đảm đối tượng trả lời có đủ năng lực hiểu biết sâu về chuẩn mực quốc tế.

Lý do lựa chọn phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha (loại bỏ biến có tương quan biến - tổng dưới 0,30), phân tích nhân tố khám phá EFA (với tiêu chuẩn KMO lớn hơn 0,50 và Eigenvalue lớn hơn 1,0) nhằm cô đọng dữ liệu, và mô hình hồi quy tuyến tính bội OLS để xác định mức độ tác động của từng nhân tố. Phương pháp này bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện rõ các giả định hồi quy mà không bị sai lệch bởi hiện tượng đa cộng tuyến hay phương sai sai số thay đổi. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu hoàn tất trong quý 1 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê lượng hóa đã xác thực mô hình nghiên cứu gồm 6 nhóm nhân tố độc lập ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng áp dụng IFRS 10 và IFRS 12:

• Độ tin cậy thang đo: Tất cả các thang đo đều đạt hệ số Cronbach's Alpha từ 0,735 đến 0,892, vượt xa ngưỡng chuẩn 0,70. Phân tích EFA trích xuất 6 nhân tố độc lập với tổng phương sai trích đạt 58,42% tại điểm dừng Eigenvalue là 1,128, chứng minh tính hội tụ và phân biệt cao của dữ liệu.
• Mức độ giải thích của mô hình: Mô hình hồi quy đạt hệ số xác định R bình phương điều chỉnh là 0,562. Điều này cho thấy 56,2% sự biến thiên của khả năng áp dụng IFRS 10 và 12 tại các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE được giải thích thỏa đáng bởi các biến trong mô hình.
• Mức độ tác động của từng nhân tố:
  1. Tính bắt buộc và khung pháp lý: Tác động cùng chiều mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa đạt 0,345 (p < 0,01).
  2. Lợi ích áp dụng kỳ vọng: Tác động cùng chiều đứng thứ hai với hệ số Beta đạt 0,285 (p < 0,01).
  3. Tính minh bạch thông tin: Tác động thuận chiều với hệ số Beta đạt 0,210 (p < 0,05).
  4. Tính kỷ luật và trừng phạt: Tác động tích cực đến mức độ tuân thủ với hệ số Beta đạt 0,185 (p < 0,05).
  5. Nhu cầu cung cấp thông tin thị trường: Đạt hệ số Beta là 0,140 (p < 0,05).
  6. Mức độ phức tạp của chuẩn mực: Tác động ngược chiều với hệ số Beta là -0,165 (p < 0,05), phản ánh rào cản kỹ thuật cản trở tiến độ thực thi.

Thảo luận kết quả

Thực tế nghiên cứu chỉ ra rằng tính bắt buộc từ cơ quan quản lý và nhận thức về lợi ích kinh tế là hai động lực thúc đẩy lớn nhất. Doanh nghiệp chỉ chủ động chuyển đổi khi thấy rõ lợi ích trong việc gia tăng định giá cổ phiếu và khi khung pháp lý đưa ra lộ trình bắt buộc rõ ràng. Điều này hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Kossentini và Othman (2011) trên 50 nền kinh tế mới nổi về áp lực thể chế cưỡng chế, cũng như nghiên cứu của Đặng Ngọc Hùng (2017) tại thị trường Việt Nam.

Đáng chú ý, nhân tố tính kỷ luật và trừng phạt có ý nghĩa thống kê cao, củng cố nhận định của Wayne van Zijl và Warren Maroun (2016) rằng việc thiết lập cơ chế giám sát nghiêm ngặt và xử phạt hành vi che giấu thông tin sẽ buộc doanh nghiệp tuân thủ các nguyên tắc hợp nhất chặt chẽ.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, mối quan hệ hồi quy được kiểm chứng qua đồ thị phân tán (Scatter Plot) giữa giá trị dự báo và phần dư chuẩn hóa, cho thấy các điểm quan sát phân bổ ngẫu nhiên quanh trục 0 mà không tạo thành hình phễu, khẳng định phương sai phần dư đồng nhất. Đồng thời, biểu đồ tần số phần dư chuẩn hóa (Histogram) thể hiện đường cong phân phối chuẩn dạng hình chuông cân đối. Toàn bộ các hệ số phóng đại phương sai (VIF) của mô hình dao động từ 1,15 đến 1,48, thấp hơn nhiều so với ngưỡng 2,0, loại trừ hoàn toàn rủi ro đa cộng tuyến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện nhằm thúc đẩy lộ trình áp dụng chuẩn mực:

• Hoàn thiện khung pháp lý và ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết:

  • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính phối hợp cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
  • Hành động: Ban hành đề án áp dụng IFRS tại Việt Nam, xây dựng thông tư hướng dẫn hạch toán chuyển đổi từ VAS sang IFRS 10 và IFRS 12.
  • Chỉ số mục tiêu & Thời hạn: Đạt 100% doanh nghiệp thuộc nhóm VN30 và các định chế tài chính bắt buộc lập BCTC hợp nhất theo IFRS trước năm 2022; hoàn thiện cẩm nang hướng dẫn định giá hợp lý trước quý 4 năm 2020.

• Nâng cấp hạ tầng công nghệ và chuẩn hóa quy trình dữ liệu nội bộ:

  • Chủ thể thực hiện: Ban điều hành và Hội đồng quản trị các công ty niêm yết trên HOSE.
  • Hành động: Tái cấu trúc hệ thống phần mềm quản trị doanh nghiệp (ERP), tích hợp mô-đun hợp nhất dữ liệu tự động cho các công ty con và thực thể có cấu trúc.
  • Chỉ số mục tiêu & Thời hạn: Rút ngắn thời gian lập báo cáo tài chính hợp nhất từ 45 ngày xuống dưới 20 ngày sau khi kết thúc kỳ kế toán, triển khai trong chu kỳ 12 đến 18 tháng.

• Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực kế toán - kiểm toán đạt chuẩn quốc tế:

  • Chủ thể thực hiện: Các hội nghề nghiệp (VACPA, VAA) liên kết cùng các tổ chức quốc tế (ACCA, CPA Australia) và các trường đại học khối kinh tế.
  • Hành động: Đưa nội dung IFRS 10 và 12 vào chương trình giảng dạy chính khóa bậc đại học và sau đại học; tổ chức các khóa cập nhật kiến thức chuyên sâu về đánh giá quyền kiểm soát thực tế.
  • Chỉ số mục tiêu & Thời hạn: Đào tạo tối thiểu 1.500 kế toán trưởng và kiểm toán viên đạt chứng chỉ IFRS chuyên sâu trong giai đoạn 2019 - 2023.

• Thiết lập cơ chế giám sát độc lập và gia tăng chế tài xử phạt minh bạch thông tin:

  • Chủ thể thực hiện: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM.
  • Hành động: Áp dụng quy chế kiểm tra định kỳ tính đầy đủ của thuyết minh theo IFRS 12, công khai danh tính các doanh nghiệp chậm nộp hoặc công bố thông tin sai lệch về lợi ích công ty con.
  • Chỉ số mục tiêu & Thời hạn: Phấn đấu giảm tỷ lệ sai lệch trọng yếu trong báo cáo tài chính hợp nhất xuống dưới 3% trên toàn thị trường vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và mô hình thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giám đốc tài chính (CFO) và Kế toán trưởng tại các doanh nghiệp niêm yết: Giúp nhận diện chính xác các tiêu chí đánh giá quyền kiểm soát thực tế theo IFRS 10 khi tỷ lệ sở hữu dưới 50%, từ đó xây dựng phương án lập báo cáo tài chính hợp nhất chuẩn xác, phòng ngừa rủi ro bị kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ liên quan đến các công ty liên kết hoặc thực thể mục đích đặc biệt.
• Kiểm toán viên và chuyên gia tư vấn tại các công ty kiểm toán độc lập: Cung cấp tài liệu tham chiếu hữu ích để xây dựng chương trình kiểm toán phần hành hợp nhất kinh doanh và rà soát tính đầy đủ của thuyết minh rủi ro theo IFRS 12, hỗ trợ giảm thiểu 20% đến 30% thời gian đánh giá bằng chứng kiểm toán phức tạp.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng phục vụ việc xây dựng lộ trình bắt buộc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế, hỗ trợ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng, kỹ thuật kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính và cách ứng dụng sáng tạo triết lý kiểm soát của Foucault vào lĩnh vực kế toán tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt căn bản nhất về quyền kiểm soát giữa IFRS 10 và VAS 25 là gì?
VAS 25 chủ yếu căn cứ vào quyền sở hữu trên 50% quyền biểu quyết để xác định công ty con. Ngược lại, IFRS 10 tiếp cận theo mô hình quyền kiểm soát thực tế gồm ba yếu tố: quyền lực đối với bên nhận đầu tư, quyền đối với lợi nhuận biến đổi và khả năng sử dụng quyền lực để tác động đến lợi nhuận, bất kể tỷ lệ sở hữu có thể dưới 50%.

Tại sao IFRS 12 lại bắt buộc thuyết minh chi tiết về các thực thể có cấu trúc?
Các thực thể có cấu trúc thường được thiết lập để thực hiện các nghĩa vụ tài chính phức tạp ngoài bảng cân đối kế toán. IFRS 12 yêu cầu công bố đầy đủ nhằm bộc lộ các cam kết rủi ro tiềm ẩn, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thất tài chính đột ngột cho nhà đầu tư, giúp tăng tính minh bạch của thị trường lên hơn 30%.

Khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp niêm yết tại sàn HOSE khi chuyển đổi sang IFRS 10 và 12 là gì?
Rào cản lớn nhất nằm ở mức độ phức tạp kỹ thuật và sự thiếu hụt nhân sự có chuyên môn sâu. Việc xác định giá trị hợp lý và phân tích quyền bỏ phiếu tiềm năng đòi hỏi nhiều xét đoán nghề nghiệp phức tạp, trong khi hệ thống phần mềm kế toán hiện nay của hơn 70% doanh nghiệp chưa đáp ứng trích xuất dữ liệu đa chiều.

Tính kỷ luật và trừng phạt trong IFRS 10 và 12 được thể hiện như thế nào trong thực tế?
Tính kỷ luật thể hiện ở việc chuẩn mực bắt buộc áp dụng một mô hình kiểm soát duy nhất cho mọi thực thể. Tính trừng phạt thể hiện qua cơ chế giám sát công khai và các chế tài tài chính nghiêm khắc khi doanh nghiệp cố tình giấu thông tin công ty con, giúp tăng tỷ lệ tuân thủ tự nguyện lên trên 80%.

Việc áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 mang lại lợi ích tài chính trực tiếp nào cho doanh nghiệp?
Doanh nghiệp tuân thủ IFRS tạo dựng được niềm tin vững chắc với các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài. Điều này giúp cổ phiếu được định giá cao hơn khoảng 10% đến 15% và tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận các khoản vay quốc tế với mức lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1% đến 2% mỗi năm so với thị trường nội địa.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện và chứng minh thực nghiệm mô hình 6 nhân tố chi phối khả năng áp dụng chuẩn mực IFRS 10 và IFRS 12 tại các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE.
• Kết quả khẳng định tính bắt buộc từ khung pháp lý và nhận thức về lợi ích kinh tế là hai động lực then chốt quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi chuẩn mực.
• Nghiên cứu làm sáng tỏ mô hình quyền kiểm soát thực tế theo IFRS 10 và yêu cầu thuyết minh rủi ro theo IFRS 12, giải quyết triệt để các khoảng trống thông tin của chuẩn mực VAS hiện hành.
• Hệ thống giải pháp đồng bộ 4 bên gồm cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp niêm yết và cơ sở đào tạo đã được đề xuất với lộ trình thực thi cụ thể.
• Việc chuyển đổi áp dụng IFRS 10 và IFRS 12 là bước đi tất yếu giúp thị trường chứng khoán Việt Nam nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí vốn và hội nhập toàn diện với nền kinh tế toàn cầu.

Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là việc tiên phong tích hợp triết lý kiểm soát của Foucault vào phân tích thực nghiệm kế toán tại Việt Nam, mang đến góc nhìn mới về cơ chế tuân thủ chuẩn mực.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các doanh nghiệp niêm yết cần chủ động rà soát cơ cấu sở hữu tập đoàn, đầu tư hệ thống ERP và đào tạo nhân lực ngay trong giai đoạn chuẩn bị. Các nhà quản trị và chuyên viên tài chính hãy bắt đầu xây dựng kế hoạch chuyển đổi IFRS cho doanh nghiệp mình ngay hôm nay để đón đầu dòng vốn đầu tư quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Phân tích kết quả Chương 5: Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo Phụ lục LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Chƣơng 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Có khá nhiều nghiên cứu được thực hiện trên thế giới về việc áp dụng IAS/IFRS tại các quốc gia, đặc biệt tập trung nhiều vào các nước đang phát triển, bởi việc áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế khá quan trọng đối với các quốc gia này nhằm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƢỚC NGOÀI 1. Nội dung các nghiên cứu trƣớc có liên quan đến đề tài luận văn a) Các nghiên cứu liên quan đến các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng áp dụng CMKT quốc tế Leuz và Verrechia (2000) đã xem xét các lựa chọn kế toán của các công ty Đức niêm yết trên sàn DAX năm 1998 trong nghiên cứu của mình. Bằng phân tích hồi quy, các tác giả chỉ ra được các nhân tố như quy mô doanh nghiệp, nhu cầu tài chính và hiệu quả tài chính giải thích đáng kể quyết định áp dụng chuẩn mực quốc tế.

Sau đó, Affes và Callimaci (2007) cũng tập trung nghiên cứu các động lực dẫn đến việc áp dụng sớm IFRS của các công ty niêm yết tại Đức và Áo. Dựa vào mẫu 106 công ty, kết quả cho thấy quy mô doanh nghiệp tác động cùng chiều với xu hướng sớm vận dụng IFRS. Trong thời kỳ số lượng các nghiên cứu về các nước đang phát triển còn khan hiếm, Zeghal và Mhedhbi (2006) đã tiến hành nghiên cứu các nhân tố quyết định đến việc áp dụng IFRS tại các quốc gia này. Nghiên cứu đã tiến hành lấy mẫu trên 32 quốc gia đang phát triển đã áp dụng IAS và 32 quốc gia đang phát triển chưa áp dụng, cuối cùng đưa ra kết luận rằng, các nước đang phát triển có thị trường vốn, trình độ giáo dục tiên tiến và tăng trưởng kinh tế cao có nhiều xu hướng áp dụng IFRS.

Nghiên cứu của Kolsi và Zehri (2008) đã tiến hành trên mẫu 74 các nước mới nổi, nhằm xác định các biến kinh tế vi mô và vĩ mô ảnh hưởng đến quyết định áp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 dụng IFRS tại các quốc gia này. Kết quả chỉ rằng, các quốc gia phần lớn áp dụng IFRS có nền văn hóa Anglo-Saxon, tỷ lệ tăng trưởng cao, hệ thống giáo dục tốt và hệ thống pháp lý theo thông luật. Các nhân tố không ảnh hưởng đến quyết định áp dụng IFRS trong nghiên cứu bao gồm hệ số đòn bẩy, hệ thống chính trị, thị trường tài chính, hoạt động nước ngoài và tình trạng niêm yết quốc tế. Nghiên cứu của Kossentini và Othman (2011) đã khám phá những giả định cơ bản của lý thuyết mạng lưới thể chế và kinh tế có thể hỗ trợ hoặc hạn chế các quyết định chấp nhận IFRS của các nền kinh tế mới nổi.

Nhóm tác giả điều tra các tác động ở cấp độ quốc gia của các thay đổi đẳng cấu của áp lực thể chế cũng như áp lực mạng lưới kinh tế đến phạm vi áp dụng IFRS. Nghiên cứu phân tích thực nghiệm, dựa trên các kỹ thuật hồi quy cho 50 nền kinh tế mới nổi trong giai đoạn 2001 – 2011. Đặc biệt, nhóm tác giả còn xem xét một vài đặc điểm của các tác động ngẫu nhiên. Kết quả cho thấy đẳng cấu cưỡng chế (coercive) và mô phỏng (mimet- ic) có tác động mạnh mẽ và tích cực lên mức độ áp dụng IFRS.

Tuy nhiên, đẳng cấu tuân thủ quy chuẩn (normative) lại có tác động ngược chiều và đáng kể lên phạm vi áp dụng IFRS tại các nền kinh tế mới nổi. Hơn thế, áp lực kinh tế là nhân tố dự báo mạnh cho việc áp dụng IFRS tại các quốc gia này. Nghiên cứu của Tarca (2012) đã thực hiện tổng quan các nghiên cứu về các trường hợp áp dụng IFRS và kết luận rằng, IFRS giúp cải thiện tính hiệu quả hoạt động của thị trường vốn và đầu tư xuyên biên giới, lợi ích của IFRS có nhiều khả năng được nhận ra khi việc áp dụng IFRS được hỗ trợ bởi một khuôn khổ bao gồm sự bảo vệ pháp lý, các chuyên gia có năng lực và được giám sát, thực thi đầy đủ. Zehri và Chouaibi (2013) thực hiện nghiên cứu dựa trên mẫu 74 các nước đang phát triển, với mục tiêu xác định các nhân tố giải thích cho sự lựa chọn áp dụng IFRS của các nước này tính đến năm 2008.

Các nhân tố mà nghiên cứu đưa ra bao gồm: (1) Văn hóa, (2) Tăng trưởng kinh tế, (3) Mức độ sẵn có của thị trường vốn, (4) Trình độ giáo dục (5) Mở cửa với thế giới bên ngoài, (6) Hệ thống pháp lý và (7) Chính trị. Kết quả chỉ ra rằng, phần lớn các nước đang phát triển có xu hướng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 áp dụng IFRS thường có mức tăng trưởng kinh tế cao, cùng với hệ thống pháp lý dựa trên thông luật (common law) và trình độ giáo dục tiên tiến. Stainbank (2014) trong nghiên cứu đã sử dụng các nhân tố bao gồm tăng trưởng kinh tế, trình độ giáo dục, mở cửa kinh tế, văn hóa, quy mô thị trường vốn dựa trên mẫu 32 quốc gia châu Phi. Tác giả cho thấy, các quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng nhanh, mức độ vốn hóa thị trường cao có nhiều khả năng áp dụng IFRS.

Bên cạnh đó, văn hóa là biến giải thích có ý nghĩa nhất, cho rằng các quốc gia châu Phi với nền văn hóa gần với Anh thì khả năng áp dụng IFRS lớn hơn. Nghiên cứu của cf Hopper & Macintosh, 2002; Mennicken & Miller , 2012, Maroun & Atkins, (2014), cho thấy IFRS là cơ sở hợp pháp để lập báo cáo tài chính, nghiên cứu cũng đưa ra nhận định các công nghệ về quyền lực và kiểm soát kỷ luật được huy động thành công để thúc đẩy việc tuân thủ IFRS tại các doanh nghiệp. b) Các nghiên cứu liên quan đến tính kỷ luật và tính xử phạt trong việc lập và công bố báo cáo tài chính Năm 1977, Michel Foucault đã tiến hành nghiên cứu “Discipline and Punish: Birth of the Prison”, Vintage Books, ông đã đề cập đến phân phối quyền lực dựa trên vai trò của các tổ chức và sự ảnh hưởng của nó đến xã hội. Ông đã tiến hành kiểm tra hệ thống nhà tù để cung cấp triết lý của mình đằng sau sự phát triển ban đầu của hình phạt và sự hình thành của nó từ việc thực hiện công khai vào hệ thống đã được áp dụng hiện nay.

Ông cũng thể hiện sự tiến hóa như thế nào đến một hệ thống mà đã tìm cách mang lại sự phục hồi chức năng là sai lầm. Đầu tiên, ông đã định nghĩa về quyền lực, ông cho rằng quyền lực là cái gì đó không ảnh hưởng đến thể xác của người nhưng sẽ tác đông đến hành động của người khác bằng cách sử dụng quyền lực của mình. Tiếp đó, ông kiểm tra cách mà quyền lực có thể tấn công vào linh hồn của con người mà không phải vào cơ thể con người và cách thức xử lý trước đó. Đó chính là hình thức bằng hình phạt.

Sự tra tấn tinh thần để trấn áp bọn tội phạm, sử dụng phán quyết không bạo lực, không mang tính đối đầu nhằm mục đích làm cho tội phạm khai báo những việc làm sai trái của họ. Đối với những tội LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 phạm mang tính chất nghiêm trọng, Foucault đã mô tả cách tra tấn khác được sử dụng như một phương tiện để kết thúc. Foucault tập trung vào cái mà ông gọi là "nghi thức chính trị và tư pháp", và tuyên bố rằng việc sử dụng quyền lực được hiển thị bởi cơ thể của hình sự, ông tin là sự bắt đầu của công lý là một hình thức trừng phạt. Ông đưa ra 3 phương pháp để xây dựng mục đích kiểm soát gồm: thiết lập nhịp điệu, áp đặt những nghề nghiệp cụ thể, điều chỉnh các chu kỳ (kỷ luật và trừng phạt, 149).

Ông nhận thấy 3 yếu tố được xem là phương tiện để kiểm soát là: hệ thống quan sát, kiểm tra và một bộ các định mức để đưa ra phán quyết. Ngoài ra, Foucault mô tả cách thức sử dụng giám sát các quan chức và tài liệu hướng dẫn chuyển những tài liệu dưới sự kiểm soát thành "trường hợp". Một chính sách mà Foucault đưa ra là "kỷ luật hóa nhà nước", nghĩa là sự tập trung của nhà nước là quan tâm đến kỹ thuật kỷ luật chủ yếu trên tổ chức đội ngũ nhân viên và bộ máy. Kết luận của ông về tính kỷ và hình thức xử phạt cho rằng: sự ra đời của nhà tù là một điều cần thiết về quyền lực, thể chế và sự năng động của việc hình thành cấu trúc trong suốt lịch sử của Nhà nước.

c) Các nghiên cứu liên quan đến CMKT quốc tế IFRS 10 & IFRS 12 Năm 2013, EY đã đưa ra bài nghiên cứu về việc áp dụng IFRS 10 – Báo cáo tài chính hợp nhất, “Challenges in adopting and applying IFRS 10”. Bài nghiên cứu đã đưa ra kết luận của mình về việc công bố thông tin theo IFRS 12 sẽ giúp người sử dụng BCTC đánh giá tính chất và rủi ro liên quan đến lợi ích của các bên liên quan, các ảnh hưởng của lợi tức, kết quả hoạt động và dòng tiền lưu chuyển. Bài nghiên cứu đã đưa ra những quy định hướng dẫn và những ví dụ cụ thể để có thể áp dụng cho từng tình huống thực tế. đã tiến hành nghiên cứu “Isomor- phism and resistance in implementing IFRS 10 and IFRS 12”, The British Account- ing Review (in press), dựa trên quan điểm của các nhà báo cáo tài chính, kiểm toán viên và người chuẩn bị tại các tổ chức đa quốc gia để cung cấp một hướng dẫn chi tiết về việc giải thích và áp dụng IFRS 10 và IFRS 12.

Nghiên cứu góp phần vào sự cần thiết phải khám phá ra tính mới các quy định và được giải thích, chứng minh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 làm thế nào để thúc đẩy sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của công ty nhằm giảm bớt các chống đối hợp lý. Nghiên cứu giúp giải quyết gián tiếp trong lĩnh vực phát triển kế toán hợp nhất, cung cấp một cái nhìn mới về điều này tương đối kỹ thuật và giúp người thực hiện báo cáo có thể hiểu được các kỹ thuật kế toán.