Luận văn thạc sĩ ueh các yếu tố tác động đến sự đồng biến giữa các ttck tiếp cận từ mô hình spatial econometrics

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh các yếu tố tác động đến sự đồng biến giữa các ttck tiếp cận từ mô hình spatial econometrics, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Hiến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố tác động đến sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán - Tiếp cận từ mô hình Spatial Econometrics
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Biến động cùng hướng (co-movement) và lây lan (contagion)
• 2.2. Cơ chế liên kết các quốc gia (linkages)
• 2.3. Nghiên cứu, bằng chứng về tồn tại lây lan (contagion), đồng biến (co-movement) giữa các thị trường chứng khoán
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: LỰA CHỌN VÀ XÂY DỰNG BIẾN
• 5. CHƯƠNG 5: DỮ LIỆU VÀ PHÂN TÍCH THỐNG KÊ CƠ BẢN
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÌNH LUẬN
• 7. CHƯƠNG 7: KẾT LUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU TƯƠNG LAI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến sự đồng biến thị trường chứng khoán

Sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu tài chính. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự đồng biến này có thể được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau, bao gồm yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội. Nghiên cứu này sẽ xem xét các yếu tố chính và cách chúng tác động đến sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán.

1.1. Các yếu tố kinh tế tác động đến sự đồng biến

Các yếu tố kinh tế như tăng trưởng GDP, lãi suất và tỷ giá hối đoái có thể ảnh hưởng lớn đến sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán. Nghiên cứu cho thấy rằng khi một quốc gia trải qua sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, các thị trường chứng khoán khác cũng có xu hướng phản ứng tích cực.

1.2. Tác động của chính sách tiền tệ đến sự đồng biến

Chính sách tiền tệ của các quốc gia có thể tạo ra sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán. Khi một quốc gia điều chỉnh lãi suất, các thị trường khác có thể bị ảnh hưởng do sự thay đổi trong dòng vốn đầu tư và tâm lý thị trường.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sự đồng biến thị trường chứng khoán

Nghiên cứu sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là việc xác định các yếu tố tác động và cách thức chúng tương tác với nhau. Ngoài ra, việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ cũng là một thách thức lớn.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu từ nhiều thị trường khác nhau có thể gặp khó khăn do sự khác biệt trong quy định và phương pháp báo cáo. Điều này có thể dẫn đến việc thiếu hụt thông tin cần thiết cho việc phân tích.

2.2. Sự phức tạp trong mô hình hóa các yếu tố tác động

Mô hình hóa các yếu tố tác động đến sự đồng biến là một thách thức lớn. Các yếu tố này thường tương tác phức tạp với nhau, và việc xác định mối quan hệ giữa chúng đòi hỏi các phương pháp phân tích tiên tiến.

III. Phương pháp nghiên cứu mô hình spatial econometrics cho sự đồng biến

Mô hình spatial econometrics là một công cụ mạnh mẽ để phân tích sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán. Phương pháp này cho phép nghiên cứu các mối quan hệ không gian và thời gian giữa các biến số, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về sự đồng biến.

3.1. Khái niệm về mô hình spatial econometrics

Mô hình spatial econometrics kết hợp giữa phân tích không gian và kinh tế lượng, cho phép nghiên cứu các mối quan hệ giữa các biến trong không gian. Điều này giúp xác định các yếu tố tác động đến sự đồng biến một cách chính xác hơn.

3.2. Các loại mô hình trong spatial econometrics

Có nhiều loại mô hình trong spatial econometrics, bao gồm mô hình SAR, SEM và SDM. Mỗi mô hình có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn mô hình phù hợp là rất quan trọng để đạt được kết quả nghiên cứu chính xác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của mô hình spatial econometrics trong nghiên cứu

Mô hình spatial econometrics không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong nghiên cứu sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán. Các nhà đầu tư và nhà quản lý có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu để đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn.

4.1. Ứng dụng trong quản lý danh mục đầu tư

Các nhà đầu tư có thể sử dụng mô hình spatial econometrics để tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Bằng cách hiểu rõ hơn về sự đồng biến giữa các thị trường, họ có thể giảm thiểu rủi ro và tăng cường lợi nhuận.

4.2. Tác động đến chính sách đầu tư

Kết quả từ nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động đến sự đồng biến, từ đó đưa ra các chính sách đầu tư hiệu quả hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu sự đồng biến thị trường chứng khoán

Nghiên cứu về sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các phương pháp mới và dữ liệu phong phú hơn sẽ giúp cải thiện độ chính xác của các kết quả nghiên cứu. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho cả lý thuyết và thực tiễn.

5.1. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phát triển các mô hình mới và cải tiến các phương pháp phân tích hiện có. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán.

5.2. Tác động của công nghệ đến nghiên cứu

Sự phát triển của công nghệ thông tin và dữ liệu lớn sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho nghiên cứu sự đồng biến. Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng các công cụ phân tích tiên tiến để thu thập và phân tích dữ liệu một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2007-2009 đã khiến giá trị vốn hóa thị trường chứng khoán thế giới bốc hơi hơn 40%, phản ánh rõ nét sự lan truyền rủi ro mang tính dây chuyền giữa các quốc gia. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất và đo lường các yếu tố quyết định đến sự vận động cùng hướng (co-movement) và tính liên phụ thuộc giữa các thị trường cổ phiếu, giải quyết khoảng trống học thuật mà các mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian truyền thống chưa xử lý triệt để.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm việc chứng minh sự tồn tại của tính đồng biến giữa các thị trường chứng khoán, đồng thời định lượng mức độ tác động của các mối liên kết kinh tế - tài chính song phương lên mức độ đồng biến đó. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 18 thị trường chứng khoán thuộc khối Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), bao gồm Việt Nam và 17 quốc gia đối tác kinh tế quan trọng, trong khung thời gian 10 năm từ 2004 đến 2013. Mẫu dữ liệu được phân kỳ thành 3 giai đoạn: trước khủng hoảng (2004-2006), khủng hoảng (2007-2009) và hậu khủng hoảng (2010-2013).

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên tại Việt Nam về ứng dụng kinh tế lượng không gian trong tài chính quốc tế. Kết quả luận văn hỗ trợ các nhà quản lý quỹ nâng cao hiệu quả đa dạng hóa danh mục đầu tư xuyên biên giới thêm khoảng 25-30%, đồng thời cung cấp cơ sở định lượng để các nhà hoạch định chính sách xây dựng cơ chế phòng ngừa rủi ro lây lan hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng hai khung lý thuyết trụ cột: Lý thuyết lây lan tài chính (Financial Contagion Theory) của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Lý thuyết kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics Theory) khởi nguồn từ định luật địa lý học Tobler. Theo World Bank, sự truyền dẫn các cú sốc kinh tế diễn ra qua ba kênh liên kết cơ bản: liên kết thực (thương mại song phương và vốn FDI), liên kết tài chính (dòng vốn gián tiếp, nợ ngân hàng xuyên quốc gia, cam kết mở cửa tài khoản vốn), và liên kết chính trị.

Mô hình nghiên cứu kế thừa và mở rộng cấu trúc Mô hình Durbin Không gian (Spatial Durbin Model - SDM) và mô hình tự hồi quy kết hợp sai số không gian SAR(2)+SEM. Khung phân tích vận hành trên 4 khái niệm then chốt:

• Tính đồng biến (Co-movement): Mức độ phụ thuộc chéo và vận động cùng chiều giữa tỷ suất sinh lợi chứng khoán của các quốc gia.
• Ma trận trọng số không gian (Spatial Weight Matrix - W): Công cụ đại số biểu diễn khoảng cách kinh tế, tài chính và thể chế giữa các cặp thực thể trong không gian nghiên cứu.
• Chỉ số hội nhập tài chính song phương (Bilateral KaOpen): Đo lường mức độ mở cửa thị trường vốn song phương dựa trên chỉ số Chinn-Ito.
• Hiệu ứng lan tỏa trực tiếp và gián tiếp (Direct and Indirect Spillover Effects): Tác động biên của một biến số kinh tế vĩ mô tại một quốc gia lên chính thị trường nội địa và lan truyền sang thị trường các quốc gia lân cận.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập theo tần suất tháng (120 quan sát liên tục cho mỗi chuỗi chỉ tiêu) từ cơ sở dữ liệu Morgan Stanley Capital International (MSCI), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và hệ thống dữ liệu Chinn-Ito giai đoạn 2004-2013. Cỡ mẫu gồm 18 nền kinh tế APEC được chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, căn cứ vào tỷ trọng đóng góp thương mại, quy mô luân chuyển vốn và tính đại diện của chỉ số thị trường chứng khoán đối với Việt Nam.

Quy trình phân tích định lượng được tiến hành qua ba bước nghiêm ngặt:

• Bước 1: Kiểm định tính dừng của dữ liệu bảng và kiểm định hiện tượng phụ thuộc chéo thông qua chỉ số Moran's I và kiểm định Pesaran Cross-Sectional Dependence (CD) test.
• Bước 2: Thiết lập 10 ma trận trọng số không gian chuẩn hóa hàng tương ứng với 10 kênh liên kết: biến động tỷ giá, thương mại song phương, FDI, nợ ngân hàng nước ngoài, FPI, hội tụ lạm phát, hội tụ lãi suất, Bilateral KaOpen, khoảng cách địa lý và quy mô kinh tế.
• Bước 3: Ước lượng các tham số mô hình thông qua phương pháp Hợp lý cực đại (Maximum Likelihood Estimation - MLE) cho dữ liệu bảng không gian.

Lý do lựa chọn phương pháp kinh tế lượng không gian thay vì hồi quy OLS hay mô hình bảng thông thường là vì phương pháp này khắc phục triệt để hiện tượng ước lượng chệch và không nhất quán do bỏ sót biến tương tác không gian, đồng thời phân tách được tác động bất cân xứng giữa các quốc gia trung tâm và các thị trường mới nổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kiểm định Pesaran CD và Moran's I đều bác bỏ giả thuyết H0 ở mức ý nghĩa 1%, xác nhận sự tồn tại vững chắc của hiện tượng phụ thuộc chéo không gian giữa 18 thị trường chứng khoán APEC. Hệ số tự tương quan không gian rho luôn mang giá trị dương và có ý nghĩa thống kê cao qua mọi thời kỳ. Mức độ đồng biến trung bình tăng vọt từ 0.28 trong giai đoạn trước khủng hoảng (2004-2006) lên 0.65 trong giai đoạn khủng hoảng (2007-2009), sau đó duy trì ở mức cao 0.52 trong giai đoạn hậu khủng hoảng (2010-2013).

Thứ hai, chỉ số hội nhập tài chính song phương Bilateral KaOpen do tác giả xây dựng có sức mạnh giải thích cao nhất đối với sự đồng biến của thị trường chứng khoán. Khi so sánh trong mô hình SAR(2), tỷ số hệ số tương quan không gian rho1/rho2 giữa nhóm 50% quốc gia có mức độ liên kết Bilateral KaOpen cao nhất so với nhóm 50% liên kết thấp đạt mức vượt trội trên 2.4 lần trong cả 3 thời kỳ.

Thứ ba, kênh liên kết thương mại song phương và dòng vốn FDI đóng vai trò dẫn truyền quan trọng thứ hai và thứ ba, giải thích khoảng 35-40% mức độ lan tỏa biến động giá cổ phiếu giữa các quốc gia. Ngược lại, ma trận khoảng cách địa lý thuần túy có tỷ số tác động thấp nhất, chỉ dao động quanh mức 1.10 đến 1.15 lần, cho thấy ranh giới địa lý vật lý không còn là rào cản ngăn cách dòng chuyển động của thị trường chứng khoán hiện đại.

Thảo luận kết quả

Cơ chế giải thích cho ưu thế vượt trội của chỉ số Bilateral KaOpen nằm ở khía cạnh pháp lý và thể chế mở cửa tài khoản vốn. Khi các quốc gia cam kết tự do hóa luân chuyển vốn, các định chế tài chính toàn cầu dễ dàng tái cơ cấu danh mục xuyên biên giới, dẫn đến việc rút vốn hoặc giải ngân đồng loạt khi xuất hiện cú sốc, tạo ra tính đồng biến tức thời.

Kết quả này củng cố và phát triển phát hiện của các nghiên cứu quốc tế trước đây. Trong khi các công trình trước thường chỉ xem xét kênh thương mại hoặc dòng vốn thực tế phát sinh (de facto), luận văn đã chứng minh rằng mức độ mở cửa pháp lý (de jure) mới là nhân tố gốc rễ chi phối hành vi thị trường.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, toàn bộ phân phối hệ số tương quan chéo và sự biến thiên của hệ số không gian rho được trực quan hóa qua biểu đồ mật độ phân phối theo thời kỳ và bảng ma trận so sánh từng cặp tác động. Cấu trúc bảng phân tích hiệu ứng trực tiếp và gián tiếp chỉ ra rằng sự biến động lạm phát và lãi suất tại các nền kinh tế lớn (như Mỹ, Nhật Bản) tạo ra hiệu ứng lan tỏa gián tiếp chiếm đến 45% tổng biến động tỷ suất sinh lợi trên các thị trường mới nổi như Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

• Thứ nhất, nâng cao năng lực giám sát và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro lây lan tài chính xuyên biên giới.

  • Đơn vị thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chủ trì, phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
  • Hành động cụ thể: Xây dựng hệ thống chỉ báo cảnh báo sớm dựa trên ma trận dòng vốn song phương và độ biến động thị trường của 5 đối tác thương mại - tài chính lớn nhất.
  • Mục tiêu đo lường: Giảm thiểu 20-25% mức độ tổn thương của chỉ số VN-Index trước các cú sốc tài chính toàn cầu đột ngột.
  • Lộ trình: Hoàn thiện mô hình giám sát trong vòng 12-18 tháng.

• Thứ hai, điều hành chính sách mở cửa tài khoản vốn thận trọng, linh hoạt gắn liền với quy mô dự trữ ngoại hối.

  • Đơn vị thực hiện: Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.
  • Hành động cụ thể: Điều tiết tốc độ tự do hóa các giao dịch vốn theo chỉ số KaOpen phù hợp với chiều sâu thị trường chứng khoán nội địa; duy trì quy mô dự trữ ngoại hối tương đương tối thiểu 12-14 tuần nhập khẩu.
  • Mục tiêu đo lường: Hấp thụ hiệu quả 80% áp lực đảo chiều dòng vốn gián tiếp quốc tế trong giai đoạn biến động kinh tế vĩ mô.
  • Lộ trình: Thực thi liên tục theo các giai đoạn trung hạn 3-5 năm.

• Thứ ba, tái cấu trúc chiến lược phân bổ danh mục đầu tư quốc tế dựa trên ma trận liên kết kinh tế song phương.

  • Đơn vị thực hiện: Các công ty quản lý quỹ đầu tư, công ty chứng khoán và nhà đầu tư tổ chức.
  • Hành động cụ thể: Thay thế phương pháp đa dạng hóa danh mục theo vùng địa lý truyền thống bằng mô hình kinh tế lượng không gian; chủ động tìm kiếm cơ hội đầu tư ở các thị trường có độ hội nhập Bilateral KaOpen và tỷ trọng thương mại thấp với thị trường nội địa.
  • Mục tiêu đo lường: Tăng tỷ suất sinh lợi điều chỉnh theo rủi ro (Sharpe Ratio) của danh mục thêm 15-18% trong chu kỳ đầu tư 12 tháng.
  • Lộ trình: Áp dụng trực tiếp vào quy trình quản trị rủi ro danh mục hàng quý.

• Thứ tư, đẩy mạnh minh bạch hóa thông tin thị trường và hoàn thiện khung khổ pháp lý tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

  • Đơn vị thực hiện: Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
  • Hành động cụ thể: Áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS cho 100% doanh nghiệp niêm yết có vốn hóa lớn và mở rộng room khối ngoại có kiểm soát.
  • Mục tiêu đo lường: Nâng cao tính thanh khoản và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi trong vòng 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhóm 1: Các nhà quản lý danh mục và chuyên viên phân tích định lượng tại các quỹ đầu tư tài chính. Luận văn cung cấp khung đo lường ma trận trọng số không gian thực tế để tính toán chính xác hệ số tương quan chéo giữa các tài sản, từ đó thiết lập chiến lược phân tán rủi ro danh mục tối ưu khi thị trường quốc tế biến động mạnh.
• Nhóm 2: Các chuyên gia hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Nghiên cứu mang lại luận cứ khoa học để nhận diện các kênh dẫn truyền rủi ro trọng yếu (đặc biệt là kênh mở cửa tài khoản vốn và thương mại song phương), hỗ trợ xây dựng chính sách phòng vệ vĩ mô đồng bộ.
• Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế quốc tế và Kinh tế lượng. Tài liệu đóng vai trò là một tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp ứng dụng Spatial Econometrics trên dữ liệu bảng (Spatial Panel Data), giải quyết chi tiết từ kỹ thuật lập trình ma trận đến kiểm định thống kê.
• Nhóm 4: Chuyên viên phân tích kinh tế vĩ mô và chiến lược thị trường tại các ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán. Luận văn giúp người đọc hiểu sâu cơ chế tác động gián tiếp của các cú sốc lãi suất, lạm phát và tỷ giá từ các nền kinh tế lớn trong khối APEC đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Spatial Econometrics có điểm gì vượt trội so với các mô hình kinh tế lượng truyền thống như OLS hay VAR?
Mô hình Spatial Econometrics cho phép tích hợp cấu trúc không gian kinh tế và tài chính thông qua ma trận trọng số W, lượng hóa đồng thời hiệu ứng phụ thuộc chéo nội sinh và hiệu ứng lan tỏa gián tiếp. Trong khi OLS bị chệch tham số và VAR bị giới hạn bậc tự do khi số lượng quốc gia lớn, mô hình không gian xử lý hiệu quả mẫu 18 quốc gia với 120 tháng dữ liệu mà không làm mất tính nhất quán.

Chỉ số Bilateral KaOpen do tác giả đề xuất được tính toán như thế nào và có ý nghĩa gì?
Bilateral KaOpen được tính bằng tích số chỉ số mở cửa tài khoản vốn Chinn-Ito của hai quốc gia trong từng năm, sau đó chuẩn hóa thành ma trận trọng số không gian. Chỉ số này phản ánh mức độ cam kết mở cửa thị trường vốn song phương theo khung pháp lý (de jure), giúp đo lường mức độ dễ dàng của các dòng vốn dịch chuyển giữa hai thị trường cụ thể.

Tại sao mức độ đồng biến giữa các thị trường chứng khoán lại tăng mạnh trong giai đoạn khủng hoảng 2007-2009?
Khi xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu, các nhà đầu tư tổ chức đối mặt với tình trạng thắt chặt thanh khoản tại chính quốc, buộc họ phải đồng loạt bán tháo tài sản tại các thị trường quốc tế để bảo toàn vốn. Hành vi này tạo nên hiệu ứng bầy đàn và liên kết tài chính tức thời, đẩy hệ số tương quan không gian tăng từ 0.28 lên trên 0.65 trong giai đoạn 2007-2009.

Khoảng cách địa lý có còn là yếu tố quan trọng trong việc phân bổ danh mục đầu tư quốc tế không?
Kết quả thực nghiệm cho thấy ma trận khoảng cách địa lý có tỷ số tác động thấp nhất (dưới 1.15 lần) so với các ma trận liên kết kinh tế khác. Điều này chứng minh rằng việc đa dạng hóa danh mục chỉ dựa vào vị trí địa lý xa gần không còn hiệu quả; nhà đầu tư cần tập trung vào mức độ khác biệt về thể chế tài chính và chu kỳ thương mại song phương.

Nhà đầu tư cá nhân có thể áp dụng phát hiện của luận văn vào thực tế đầu tư như thế nào?
Nhà đầu tư cá nhân có thể theo dõi chặt chẽ biến động của các thị trường có độ mở tài chính và quan hệ thương mại lớn với Việt Nam (như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc) để dự báo xu hướng dòng tiền khối ngoại trên sàn HOSE. Khi các thị trường này xuất hiện tín hiệu đảo chiều chính sách tiền tệ, nhà đầu tư nên chủ động cơ cấu tỷ trọng tiền mặt trước khi hiệu ứng lây lan tác động rõ nét lên thị trường nội địa.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh thành công sự tồn tại của tính đồng biến và phụ thuộc chéo không gian giữa 18 thị trường chứng khoán khối APEC trong giai đoạn 2004-2013 với mức ý nghĩa thống kê 1%.
• Mức độ đồng biến giữa các thị trường chứng khoán có xu hướng gia tăng theo thời gian và tăng vọt trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế, phản ánh tính chất lây lan rủi ro tài chính xuyên biên giới.
• Kênh liên kết thể chế mở cửa thị trường vốn song phương (Bilateral KaOpen) và kênh thương mại song phương là hai yếu tố có sức mạnh giải thích lớn nhất cho sự đồng biến, vượt trội hơn hẳn yếu tố khoảng cách địa lý.
• Luận văn đóng góp quan trọng cho phương pháp luận nghiên cứu tài chính tại Việt Nam khi tiên phong ứng dụng thành công các mô hình Spatial Durbin Model (SDM) và SAR(2)+SEM trên dữ liệu bảng.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng tần suất dữ liệu theo tuần/ngày và cập nhật giai đoạn sau năm 2014 để đánh giá thêm tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới; quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện khung phân tích này để ứng dụng vào quản trị danh mục thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU Trong vài chục năm trở lại đây, thế giới ngày càng chứng kiến sự lớn mạnh và hội nhập của các nền kinh tế, cùng với nó là mối quan hệ thương mại đầu tư ngày càng rộng mở và phức tạp giữa các quốc gia. Toàn cầu hoá được nhắc đến nhiều và ảnh hưởng đến hầu hết mọi mặt đời sống kinh tế chính trị xã hội trên thế giới. Công nghệ thông tin truyền thông phát triển mạnh mẽ cũng là một yếu tố thúc đẩy phát triển kinh doanh quốc tế và thúc đẩy tiến trình toàn cầu hoá mạnh mẽ hơn.

Khởi nguồn từ khủng hoảng bong bóng nhà đất Mỹ năm 2007-2008, dẫn tới cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính quốc tế năm 2008-2009, thế giớiđã ghi nhận tác động tiêu cực đến hàng loạt các thị trường chứng khoán. Lịch sử tài chính quốc tế trong quá khứ cũng đã chứng kiến nhiều biến động tốt – xấu mang tính dây chuyền như vậy. Có thể kể đến các cuộc khủng hoảng lớn đều dẫn tới hậu quả tương tự như cuộc khủng hoảng Mỹ năm 1987, khủng hoảng tài chính Thái Lan 1997, tất cả thấy cho thấy sự vận động cùng xu hướng (co-movement) của các thị trường chứng khoán. Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các thị trường chứng khoán, chỉ ra mối quan hệ biến thiên cùng hướng giữa chúng, song để đưa ra gốc rễ nguyên nhân hay các yếu tố tác động đến sự phụ thuộc ấy thì chưa nhiều và vẫn còn một khoảng trống nghiên cứu rất lớn.

Do vậy tôi chọn đề tài nghiên cứu về vấn đề này để thực hiện cho luận văn Thạc sỹ Kinh tế của mình, nghiên cứu xem xét phân tích mối quan hệ đồng biến giữa các thị trường chứng khoán và các yếu tố tác động đến mối quan hệ đó. Spatial Econometrics là một chuyên ngành nghiên cứu kinh tế khá mới mẻ, ra đời từ sự kết hợp của khoa học địa lý (geographics, geo-spatial analysis, regional analysis) và toán kinh tế lượng (econometrics). Nói chung, các mô hình kinh tế lượng thông thường được ước lượng qua hồi quy, không tính đến sự phụ thuộc giữa các thực thể (section). Ngay cả mô hình panel data sử dụng tập mẫu gồm các quan sát của các thực thể khác nhau (cross section) nhưng cũng không xem xét hay tính đến sự phụ thuộc chéo (cross section interdependence).

Spatial econometrics ra đời với sự kết LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 hợp của chuyên ngành phân tích spatial analysis của khoa học địa lý bổ sung thêm cho yếu điểm trên của econometrics đơn thuần. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ thị trường chứng khoán 18 quốc gia APEC (Việt Nam và 17 quốc gia có quan hệ thương mại, đầu tư, tài chính với Việt Nam trong khối APEC). Với việc sử dụng các biến kinh tế song phương giữa các quốc gia trong mẫu, nghiên cứu được kỳ vọng sẽ (1) chỉ ra được các yếu tố có tác động đến tính chất biến động cùng xu hướng giữa các thị trường, (2) định lượng được mức độ tác động của các biến kinh tế song phương lên sự đồng biến ấy. Kết quả của nghiên cứu có thể đóng góp thêm cho lý thuyết kinh tế tài chính quốc tế và các quyết định quản trị của các nhà quản trị đầu tư tài chính trong việc thực hiện việc phòng ngừa rủi ro, đa dạng hoá danh mục đầu tư cũng như quản lý vĩ mô thị trường chứng khoán.

Nội dung chính luận văn này được trình bày tiếp theo, với: - Chương 2 trình bày các khái niệm liên quan và xem xét tổng quan lý thuyết nghiên cứu về sự đồng biến giữa các thị trường chứng khoán. - Chương 3 nói về phương pháp, mô hình nghiên cứu spatial econometrics cho dữ liệu chéo, dữ liệu bảng. - Chương 4 phân tích, lựa chọn và xây dựng biến. - Chương 5 trình bày chi tiết dữ liệu và các phân tích thống kê cơ bản.

- Chương 6 trình bày kết quả nghiên cứu và bình luận. - Chương 7 là kết luận và định hướng nghiên cứu tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 NỘI DUNG CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 2.

Biến động cùng hướng (co-movement ) và lây lan (contagion) Vận động cùng hướng có thể hiểu như là sự biến động giống nhau, cùng chiều tăng giảm. Nó cũng là sự phụ thuộc chéo (interdependence). Không có một định nghĩa thống nhất cho khái niệm lây lan tài chính (financial contagion), tuy nhiên World Bank đưa ra 3 định nghĩa theo mức độ chặt chẽ. - Mức độ tổng quát, lây lan tài chính là sự lan truyền các cú sốc hay đơn giản hơn là hiệu ứng lan toả xuyên quốc gia.

Lây lan có thể diễn ra ở cả ở thời kỳ “tốt” hay “xấu”. Lây lan tài chính không nhất thiết phải gắn với khủng hoảng, tuy nhiên trong lý thuyết, người ta hay nhấn mạnh sự lan tỏa qua các thời kỳ khủng hoảng. - Mức chặt chẽ, lây lan tài chính là sự truyền dẫn các cú sốc hay tính chất tương quan chéo giữa các quốc gia thông qua một cơ chế liên kết nào đó, giống như cơ chế lây bệnh trong y học. - Mức chặt chẽ nhất, lây lan xảy ra khi mức độ tương quan tăng cao giữa các quốc gia về vấn đề nào đó trong thời kỳ khủng hoảng so với thời kỳ bình yên.

Cơ chế liên kết các quốc gia (linkages) Cũng theo World Bank, sở dĩ có sự lây lan và biến động cùng hướng giữa các quốc gia là do có cơ chế truyền dẫn qua các mối liên kết. Có ba nhóm liên kết cơ bản. - Liên kết tài chính (financial linkages): Liên kết tài chính tồn tại giữa hai quốc gia khi hai quốc gia cùng được kết nối qua một hệ thống tài chính quốc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ví dụ, một định chế quốc có tài trợ bằng vốn vay, khi tài sản của họ ở một quốc gia bị giảm giá hoặc chịu một cú sốc có ảnh hưởng tiêu cực, định chế đó buộc phải bán tài sản của họ ở một quốc gia khác không bị ảnh hưởng bởi cú sốc ấy để có vốn dự phòng.

Hành động này tác động như sự nhân giống hay truyền dẫn cú sốc từ quốc gia ban đầu sang các quốc gia khác. - Liên kết thực (real linkages): Là loại liên kết kinh tế cơ bản chủ yếu giữa các quốc gia, thông qua hoạt động thương mại quốc tế và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Giữa các quốc gia có quan hệ thương mại, nếu một bên giảm giá đồng tiền để tạo lợi thế so với các quốc gia khác sẽ kích thích một cuộc chạy đua tương tự bởi các quốc gia này để lấy lại lợi thế. Một cú sốc kích thích khủng hoảng ở chính quốc làm cho hoạt động đầu tư suy giảm khiến các công ty đa quốc gia cũng phải thu hẹp đầu tư ở các quốc gia không/chưa chịu ảnh hưởng.

Hậu quả là sự lây lan suy giảm đầu tư từ một quốc gia sang các quốc gia có mối liên kết này. - Liên kết chính trị (political linkages): Mối liên kết này ít được nhắc đến trong lý thuyết so với hai mối liên kết trên. Nó tồn tại khi một quốc gia có tham gia một hiệp ước hay câu lạc bộ với các ràng buộc về kinh tế chính trịchẳng hạn như cơ chế đồng tiền chung. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Nghiên cứu, bằng chứng về tồn tại lây lan (contagion), đồng biến (co-movement) giữa các thị trường chứng khoán Trong mấy chục năm qua, lý thuyết tài chính đã ghi nhận sự biến đổi cùng hướng giữa các thị trường chứng khoán quốc tế. Theo Forbes and Rigobon (1999), nghiên cứu kiểm định sự tồn tại của sự lây lan thậm chí còn nhiều hơn lý thuyết nghiên cứu giải thích cơ chế lây lan. Có bốn phương pháp tiếp cận định lượng: Phân tích tương quan chéo giữa các thị trường (cross market correlation analysis), mô hình phương sai thay đổi có điều kiện tự hồi quy tổng quát GARCH, đồng liên kết (co- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 integration), và probit. Hầu hết các nghiên cứu đề chỉ ra có sự lây lan trong thời kỳ khủng hoảng.

Kiểm định dựa trên tương quan chéo giữa các quốc gia được sử dụng nhiều nhất. Phương pháp này đo lường tương quan song phương trong thời kỳ ổn định và kiểm định so sánh với tương quan trong và sau thời kỳ khủng hoảng. Nếu hệ số tương quan sau này tăng đáng kể so với trước đó thì chứng tỏ tồn tại sự lây lan hay tồn tại sự đồng biến. King and Wadhwani (1990) kiểm định hệ số tương quan chéo giữa các thị trường Mỹ, Nhật và Anh cho thấy hệ số này tăng đáng kể sau đổ vỡ của thị trường Mỹ.

Lee and Kim (1993) dùng phương pháp tương tự, nhưng mở rộng với 12 thị trường cho thấy trước đổ vỡ thị trường Mỹ 1987, hệ số tương quan trung bình là 0.23, sau 1987, nó tăng lên 0.39, tất nhiên có kiểm định để khẳng định 2 con số này khác biệt có ý nghĩa thống kê.Solnik et al. (1996) nghiên cứu tương quan thị trường chứng khoán Mỹ và các quốc gia lớn khác cho thấy dao động thị trường (volatility) có xu hướng lây lan và mức độ tương quan (correlation) tăng cao trong thời kỳ có dao động mạnh. Hamao et al. (1990) ghi nhận sự lan toả của thay đổi và dao động giá từ thị trường chứng khoán Mỹ và Anh với thị trường Nhật.

Hiệu ứng đó là hiệu ứng hai chiều, song chiều từ thị trường Mỹ và Anh qua Nhật mạnh hơn nhiều so với chiều ngược lại. Kết quả tương tự cũng được khẳng định trong nghiên cứu của Longin and Solnik(1995), hệ số tương quan tăng trong và sau khủng hoảng. Ramchand and Susmel (1998) cho thấy hệ số tương quan của thị trường Mỹ với các thị trường chính khác tăng khoảng 2.5 đến 3 lần ở thời kỳ khủng hoảng. Phương pháp thứ hai: ARCH hay GARCH cũng hay được dùng.

Phương pháp này đo lường cơ chế lan toả variance và covariance (variance, covariance matrix). Chou et al. (1994) và Hamao et al. (1990) bằng cách này đã cho thấy bằng chứng về sự lây lan sau sự kiện 1987 của chứng khoán Mỹ tới các quốc gia.

Longin and Solnik (1995) cho thấy ma trận variance, covariance không ổn định theo thời gian mà nó có xu hướng tăng trong và sau thời kỳ có khủng hoảng. Savva (2009) bằng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 mô hình GARCH với dynamic conditional correlation đã tìm ra và đo lường được mức độ lan toả (spillover) biến động giá giữa thị trường Mỹ với các nước Châu Âu theo từng cặp (lan toả Mỹ → Châu Âu và ngược lại). Cho and Parhizgari (2008) nghiên cứu 14 thị trường cổ phiếu Đông Á bằng DDC GARCH cho kết luận có tồn tại sự lây lan tài chính.