Chương 1: Tổng quan tài liệu Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp PHAN NOI DUNG CHUONG 1: TONG QUAN NGHIEN CUU 1. Téng quan các công trình nghiên cứu liên quan 1. Tổng quan tài liệu 1. Nghiên cứu điểm tại Việt Nam Hai Dinh Le et al.
[12] cho rằng nhóm yếu tô các đặc điểm của chủ hộ, đặc điểm hộ gia đình, nhận thức về chương trình REDD+ và các yếu tố chính sách của REDD+ ảnh hưởng đến quyết định tham gia chương trình REDD+ của các hộ gia đình. Kết quả cho thấy có sáu yếu tố chính ảnh hưởng đến sự tham gia của hộ gia đình vào các chương trình REDD+ tại tỉnh Lao Cai và tỉnh Điện Biên. Đó là dân tộc, diện tích đất lâm nghiệp, trình độ học vấn của chủ hộ, mối quan tâm về suy thoái rừng, sự công bằng trong chỉ trả của chính phủ và hiểu biết về lợi ích của REDD+. Nguyen và Rañola [26] đã ước tinh mức độ san sàng tham gia và xác định các yếu tổ ảnh hưởng đến quyết định tham gia chương trình REDD+ của người dân địa phương tại huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An, Việt Nam.
Kết quả cho thấy các yếu tố ảnh hưởng đến việc ra quyết định tham gia REDD+ bao gồm mức giá dự thầu, độ tudi của người trả lời, giới tính, lực lượng lao động, diện tích đất rừng, nhận thức về REDD+ và thu nhập từ lâm sản ngoài gỗ. Từ đó, nghiên cứu khuyến nghị người dân địa phương nên được đào tạo, cung cấp thông tin về bảo vệ rừng, vai trò của rừng đối với môi trường địa phương, đo carbon và giám sát rừng. Đồng thời, cần thành lập một ủy ban chi trả REDD+ với sự tham gia của người dân địa phương. Chính quyền địa phương cần tập trung vào việc xác định quyền sử dụng đất hoặc quyền của chủ sở hữu đất lâm nghiệp trong thôn, xã.
Nghiên cứu điểm tại nước ngoài Coulibaly-Lingani et al. [6] đã phân tích những yếu tô ảnh hưởng đến quyết định tham gia chương trình REDD+ và chỉ ra rằng việc tham gia vào quá trình ra quyết định, tham gia vào bảo tồn rừng và các lợi ích kinh tế là 3 yếu tố chính. Bên cạnh đó, giới tính, quy mô hộ gia đình, nguồn thu nhập, tình trang sở hữu đất và hỗ trợ kỹ thuật cũng ảnh hưởng đến quyết định tham gia chương trình REDD+ của các hộ gia đình. Từ đó, bài nghiên cứu đưa ra khuyến nghị cần điều chỉnh cơ cấu của các nhóm quản lý rừng, trao quyền cho các thành viên trong quá trình ra quyết định; tăng cường sự tham gia của phụ nữ và chia sẻ lợi ích công bang hơn giữa các nhóm người sử dụng, quan lý rừng có sự tham gia của người dân là điều cần thiết để cải thiện sự thành công của chương trình.
Musthafa va Youn [1] cho rằng người dân bản địa là những tác nhân chính dé bảo tồn rừng vì họ có thể đóng vai trò là người bảo vệ hoặc phá rừng. Băng cách sử dụng lý thuyết về hành vi với các mục tiêu cụ thể là đánh giá tác động của thái độ, chuẩn mực xã hội, chuân mực phong tục và kiểm soát hành vi nhận thức đối với ý định tham gia REDD+ của người dân Kadazandusun. Kết quả cho thấy thái độ và nhận thức kiểm soát hành vi là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định tham gia chương trình REDD+. Yếu tố nhân khẩu học - xã hội về quy mô hộ gia đình, độ tuổi và là (hoặc từng là) lãnh đạo trong thôn cũng là yêu tố quan trọng đối với ý định này.
Komba và Muchapondwa [11] đã xác định các yếu tố ảnh hưởng tới mức độ sẵn sàng chấp nhận việc bị hạn chế sử dụng rừng khi tham gia chương trình REDD+. Kết quả cho thấy các hộ gia đình sẽ tham gia REDD+ nếu chương trình bồi thường cho họ trung bình 2072 USD mỗi năm. Qua mô hình chọn mẫu Heckman, bài nghiên cứu cho thấy nhận thức về các động lực kinh tế, việc phá rừng và suy thoái rừng là không tốt cho môi trường và thời gian thu thập các sản phẩm lâm nghiệp là yếu tố quan trọng nhất làm tăng khả năng tham gia của các hộ gia đình vào chương trình REDD+. Bài nghiên cứu khuyên nghị nên thu thập dữ liệu cơ bản vê sự phụ thuộc của hộ gia đình vào rung đê chia sẻ lợi ích cho các hộ; đông thời giáo dục người dân vê môi quan hệ giữa REDD+ và biến đồi khí hậu dé tăng cường sự hợp tác của cộng đồng.
Nghiên cứu của Tin va Mya [27] được thực hiện dé xem xét nhận thức và thái độ của cộng đồng địa phương đối với chương trình REDD+ và xác định các yếu tô ảnh hưởng đến nhận thức và thái độ của họ. Nghiên cứu cho thấy khoảng 70% cộng đồng địa phương có nhận thức và thái độ tích cực đối với REDD+. Kiến thức về REDD+ có mối quan hệ nhân quả với nhận thức và thái độ tích cực của họ. Một sỐ người mang đặc điểm như lớn tuổi, nam giới và sở hữu ít đất nông nghiệp thường có thái độ tiêu cực với chương trình REDD+ vi họ lo ngại về việc bị hạn chế sử dụng tài nguyên rừng, mất đất canh tác và khan hiếm đất chăn thả khi thực hiện chương trình.
Sự sẵn sàng trong việc tham gia các hoạt động của REDD+ của các hộ gia đình sẽ tăng lên khi nhận thức về chương trình được tăng lên và những gánh nặng về kinh tế được giảm bớt trong quá trình thực hiện REDD+. Bài nghiên cứu của Ratsimbazafy et al. [20] đã chỉ ra rằng sự tham gia của cộng đồng được coi là nền tảng cho hiệu quả của dự án Giảm phát thải do mất rừng và suy thoái rừng. Dé người dân địa phương hop tác giảm mất rừng và suy thoái rừng, họ phải có nhận thức tích cực đối với hệ thống bảo tồn rừng và thái độ tích cực đối với chương trình.
Bài nghiên cứu đã đánh giá thái độ và nhận thức của cộng đồng địa phương qua ba khía cạnh: nhận thức về bảo tồn rừng; nhận thức về rừng và tài nguyên rừng; nhận thức về lâm nghiệp cộng đồng. Kết quả nghiên cứu cho thấy 60% người tham gia khảo sát đồng ý với việc bảo tồn rừng, gan một nửa có thái độ tích cực đối với dự án REDD+. Tuy nhiên, phần đông những người phụ thuộc nhiều vào rừng để tạo thu nhập lại không ủng hộ chương trình. Nhận thức về lợi ích trực tiếp từ REDD+ là yếu tổ chính quyết định thái độ và nhận thức của người dân.
Nghiên cứu cũng đề xuất rằng dé thay đổi nhận thức và thái độ của người dân bản địa cần khuyến khích giáo dục, giải quyết nhu cầu phát triển của địa phương và khuyến khích sự tham gia rộng rãi hơn vào lâm nghiệp cộng dong. Nhận xét chung REDD+ là một đề tài phô biến và đã được các nhà khoa học trong va ngoài nước tập trung nghiên cứu từ khi nó được thông qua. Các công trình nghiên cứu về chương trình REDD+ khá đa chiều, từ khía cạnh vĩ mô như quốc gia tới vi mô như địa phương và các hộ gia đình là rất nhiều. Các công trình nghiên cứu nước ngoài tập trung vào chính sách của REDD+, lý thuyết hành vi, nhận thức về chương trình, các yêu tố nhân khẩu học ảnh hưởng tới quyết định tham gia chương trình REDD+ từ đó đưa ra hàm ý chính sách khuyến khích người dân tham gia chương trình.
Tuy nhiên hệ thống các bài nghiên cứu về đề tài này tại Việt Nam vẫn chưa thực sự phong phú. Bên cạnh đó, các bài nghiên cứu trước đây chưa ứng dụng mô hình BNs (Bayesian Networks) trong việc phân tích độ nhạy và kịch ban nhằm đưa ra dự báo xác suất tham gia cao nhất chương trình REDD+ của các hộ gia đình và từng đối tượng riêng biệt từ đó tiền đề cho việc đề xuất những chính sách khuyến khích người dân địa phương tham gia chương trình. Các khái niệm, lý thuyết liên quan 1. Khái niệm REDD Khi tình trạng biến đổi khí hậu trên thế giới đang dần trở nên trầm trọng, các quốc gia bắt đầu có những biện pháp giảm thiểu khí carbon thải ra.
Hầu hết các nỗ lực giảm thiểu phải xuất phát từ việc giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch tại các nước công nghiệp. Việc trồng thêm cây dé hap thu carbon cũng sẽ có vai trò nhất định. Tuy nhiên để giảm 20% khí thải liên quan đến rừng, chúng ta cần phải có phương thức tiếp cận mới và hiệu quả hơn đê đảm bảo mục tiêu bảo tôn [3]. 10 Vì vậy, vào năm 2007, các bên tham gia Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) đã nhất trí thông qua Lộ trình Bali — một văn kiện khuyến khích các tổ chức, cá nhân ở cả các nước phát triển và đang phát triển hành động ngay lập tức để giảm phát khí thải carbon trong ngành lâm nghiệp trong thời hậu Kyoto [33].
Phương pháp tiếp cận mới được thông qua gọi là REDD - viết tắt của cụm từ “Reducing Emissions from Deforestation and forest Degradation” có ý nghĩa là “Giảm khí phát thải do mất hoặc suy thoái rừng”. Ý tưởng này khác với những nỗ lực bảo tồn rừng trước đây, vì nó nó gắn kết trực tiếp các động lực tài chính cho hoạt động bảo tồn rừng với việc lưu g1ữ carbon rừng [39]. Khái niém REDD+ Một năm sau khi Kế hoạch Hành động Bali được thông qua, những nhà đàm phan đã gặp nhau tại Poznan, Ba Lan. Ho đã đạt được sự đồng thuận chung rằng các hoạt động REDD phải được mở rộng.
REDD+ bồ sung thêm 3 lĩnh vực chiến lược cho 2 lĩnh vực ban đầu được vạch ra ở Bali. Cả 5 lĩnh vực này đều nhằm giảm phát thải từ nạn mat và suy thoái rừng ở các quốc gia đang phát triển. Hai hành động ban đầu về REDD bao gồm: giảm phát thải từ nạn mất rừng và giảm phát thải từ suy thoái rừng. Dau “+” thể hiện các chiến lược bổ sung về giảm lượng thông qua: bảo tồn trữ lượng carbon rừng; quản lý rừng bền vững: tăng cường trữ lượng carbon rừng [32].
Nguyên tắc của REDD+ là thông qua thực tiễn quản lý rừng bền vững để đạt được hai mục tiêu: a) Giảm phát thải khí nhà kính do ngành lâm nghiệp gây ra; và b) Nâng cao năng lực ngành lâm nghiệp dé có thé hành động như là bể chứa carbon, bang cách lưu trữ và tăng cường carbon trong năm bể chứa (tức là sinh khối trên mặt dat, sinh khối dưới mặt đất, carbon hữu cơ trong đất, lớp thảm mục và gỗ chết) [40].