CHƯƠNG 1 Trong chương 1, bài nghiên cứu đã giới thiệu sơ lược về đề tài để trình bày tổng quát về các vấn đề nghiên cứu có liên quan, bao gồm có lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, sau đó nêu lên những ý nghĩa nghiên cứu của đề tài và xác định bố cục của từng chương, nhằm giải quyết vấn đề nghiên cứu theo một trình tự nhất định. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Các lý thuyết về ngân hàng số 2.1 Khái niệm về ngân hàng số Theo Nguyễn Thủy và cộng sự (2020), thuật ngữ “Ngân hàng số”, hay còn được gọi là “Digital banking”, là hình thức giao dịch ngân hàng thực hiện trực tuyến thông qua mạng lưới xã hội, được sử dụng để tích hợp lại các dịch vụ ngân hàng truyền thống. Theo Lê Nhân Tâm (2018), trong tầm nhìn xa của các ngân hàng thương mại trên thế giới, ngân hàng số được kỳ vọng sẽ là một sản phẩm tiên tiến, có nhiệm vụ thay thế hoàn toàn cho các dịch vụ ngân hàng truyền thống. Nhằm bắt kịp xu hướng phát triển này của thị trường tài chính trên phạm vi toàn cầu, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam cũng không ngừng nỗ lực đưa những công nghệ số hóa này vào ứng dụng thực tế, thông qua ba giai đoạn chính: Giai đoạn số hóa: Các ngân hàng thương mại sẽ bắt đầu xem xét và cân nhắc cải thiện lại hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bằng cách sử dụng các công nghệ tiên tiến để xử lý và phân tích dữ liệu.
Có thể nói, đây là giai đoạn khởi nguồn mở đầu cho một loạt các thay đổi đáng kể về sau. Những dịch vụ truyền thống và các quy trình thủ công sẽ được chuyển giao thành phương pháp thực hiện thông qua những quy trình số trên trực tuyến và trên máy tính. Giai đoạn chuyển đổi kỹ thuật số: Các ngân hàng thương mại sẽ đưa những công nghệ số hóa vào thực tế đối với tất cả các giao dịch và dịch vụ có trong ngân hàng. Giai đoạn này là sự kết hợp của những quy trình số được liệt kê trong giai đoạn đầu tiên lại với nhau, nhằm mang đến những trải nghiệm cá nhân để hỗ trợ và đáp ứng cho những nhu cầu của khách hàng cá nhân.
Trong thực tế, phần lớn các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đều đang ở 9 giai đoạn tích cực chuyển đổi kỹ thuật số này, với mục tiêu sẽ sớm tạo được một sự thống nhất trên toàn bộ các kênh thanh toán của ngân hàng. Giai đoạn tái tạo số: Giai đoạn tái tạo số này sẽ đòi hỏi các ngân hàng thương mại phải chủ động xác minh lại những hình thức liên lạc cơ bản mà các ngân hàng thường sử dụng để kết nối với khách hàng cá nhân và những đối tác liên quan. Các ngân hàng thương mại sẽ thực viện tích hợp các công nghệ và nền tảng kỹ thuật số chưa từng được áp dụng vào thực tế trước đây lại với nhau. Giai đoạn cuối cùng trong quy trình phát triển ngân hàng số này được kỳ vọng sẽ có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về doanh thu và kết quả cho các ngân hàng.
Trong suốt thời gian qua, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam đều đang bắt đầu có những bước biến chuyển đáng kể trong việc tích cực áp dụng ngân hàng số vào thực tế. Dựa vào số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước (2020), số lượng các tổ chức tín dụng hiện đang thực hiện các công tác triển khai và xây dựng những chiến lược kinh doanh liên quan đến vấn đề chuyển đổi số chiếm tỷ lệ lên đến 94%. Trong số đó, có đến 75 tổ chức tín dụng đã bắt đầu cung cấp đến khách hàng cá nhân những dịch vụ thanh toán trực tuyến thông qua mạng lưới mạng xã hội, và 45 tổ chức tín dụng cũng thực hiện dịch vụ tương tự thông qua các ứng dụng trên điện thoại thông minh. Theo Nguyễn Hà An (2020), sự ra đời của các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng hàng số trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra trên thế giới hiện nay, đã đánh dấu cột mốc cho một giai đoạn phát triển tối ưu hơn của ngân hàng số, bao gồm cả hai hình thức Internet Banking và Mobile Banking.
Trên thực tế, các sản phẩm và dịch vụ ngân hàng số chính là một phiên bản hoàn chỉnh và hữu ích hơn, hỗ trợ cho các ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ cũng như sự hài lòng của khách hàng cá nhân.2 Đặc điểm của ngân hàng số Theo Trần Thị Thắng và cộng sự (2022), dịch vụ ngân hàng số sẽ có những đặc điểm chính như là: Thứ nhất, một trong những đặc điểm đầu tiên của ngân hàng số chính là có sẵn mọi lúc, mọi nơi cho khách hàng cá nhân có thể sử dụng 24/7. Cụ thể hơn, khi sử dụng các dịch vụ ngân hàng số, các khách hàng cá nhân sẽ không phải đối mặt với tình trạng xếp hàng thường thấy ở các chi nhánh ngân hàng một cách đông đúc, nhất là vào các ngày trả lương của công ty. Sự tiện lợi này xuất phát từ hai đặc điểm chính của dịch vụ ngân hàng số chính là ứng dụng đơn giản, thân thiện với người dùng và bảo mật, cũng như quy trình thuận tiện cho cả khách hàng cá nhân lẫn nhân viên. Nói cách khác, các dịch vụ ngân hàng số sẽ cho phép các ngân hàng thương mại có thể tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng cá nhân của họ, đồng thời giảm chi phí và thời gian phục vụ khách hàng cá nhân thông qua việc mở dịch vụ 24/7.
Thứ hai, để cung cấp những trải nghiệm quản lý tài chính được cá nhân hóa cao, các dịch vụ ngân hàng số sẽ cung cấp cho khách hàng cá nhân giải pháp được cá nhân hóa, thông qua việc có khả năng dễ dàng hơn trong việc đưa ra quyết định và có được những quan điểm thống nhất để quản lý tài chính trên các ứng dụng ngân hàng số. Vì vậy, ngân hàng số sẽ có chức năng tổng hợp và quản lý các cơ sở dữ liệu có liên quan đến mức chi tiêu, nghĩa vụ trả nợ, mức thu nhập trung bình hằng tháng, độ tuổi và các dữ liệu khác của khách hàng cá nhân. Với sự trợ giúp của các phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu được hỗ trợ bởi AI, các giải pháp tài chính cá nhân toàn diện sẽ có thể được cung cấp từ các ứng dụng ngân hàng số. Do đó, tổng hợp và quản lý dữ liệu các nhân của khách hàng cá nhân chính là một thuộc tính tiếp theo của ngân hàng số và là bước tiến rất thành công của lĩnh vực công nghệ số hóa.
Thứ ba, các dịch vụ ngân hàng số có khả năng tích hợp rất cao, nhờ vào việc các ngân hàng thương mại có thể dễ dàng và nhanh chóng chia sẻ dữ liệu với bất kỳ nhà cung cấp bên thứ ba nào một cách hoàn toàn bảo mật. Sau đó, các nhà cung cấp 11 bên thứ ba này có thể sử dụng các công cụ khác để tối ưu hóa các yêu cầu dịch vụ tài chính của khách hàng cá nhân và có thể cung cấp giải pháp phù hợp thông qua các ứng dụng ngân hàng số. Thứ tư, một trong những thuộc tính quan trọng nhất được yêu cầu bởi bất kỳ ngân hàng thương mại nào trong quá trình phát triển các dịch vụ ngân hàng số chính là tính năng bảo mật. Có thể nói, bên cạnh các yếu tố an ninh vật lý, các ngân hàng thương mại cũng cần phải có nguyên tắc bảo mật và tính toàn vẹn của hệ thống và dữ liệu được sử dụng và cung cấp bởi khách hàng cá nhân trên các ứng dụng ngân hàng số.
Quá trình này sẽ giúp các ngân hàng thương mại có thể tuân thủ các quy tắc liên quan đến bảo vệ dữ liệu khách hàng cá nhân trên nền tảng trực tuyến. Ngoài ra, các biện pháp bảo mật phòng ngừa cũng được thiết lập trên các ứng dụng ngân hàng số, với các biện pháp kiểm soát nhiều lớp như xác thực hai yếu tố, hoặc nhận diện khuôn mặt. Khi đó, với những biện pháp về bảo mật được áp dụng, các khách hàng cá nhân sẽ có thể tạo dựng niềm tin cao hơn rằng việc mở tài khoản ngân hàng số tại ngân hàng thương mại này là có rủi ro thấp và an toàn khi sử dụng.3 Vai trò của ngân hàng số Theo Hà Nam Khánh Giao (2019), trong thời đại hiện đại hóa - công nghiệp hóa ngày nay, đặc biệt là trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang diễn ra trên toàn thế giới, có thể nói các dịch vụ ngân hàng số đóng một vai trò vô cùng quan trọng và cấp thiết không chỉ đối với các khách hàng cá nhân sử dụng, mà còn nắm giữ cả sự thành công và phát triển của các ngân hàng thương mại nói riêng, cũng như nền kinh tế của cả nước nói chung. Đối với các ngân hàng thương mại, ngân hàng số sẽ đóng góp những vai trò quan trọng như là: Thứ nhất, sự ra đời của các loại hình dịch vụ ngân hàng số luôn được các ngân hàng thương mại công nhận như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho các ngân hàng có thể nhanh chóng mở rộng được mạng lưới hoạt động và quy mô kinh doanh của bản 12 thân rộng lớn hơn trong thị trường, từ đó cũng góp phần nâng cao lợi thế cạnh tranh bền vững cho các ngân hàng với các đối thủ cạnh tranh khác trong thị trường tài chính.
Thứ hai, các dịch vụ ngân hàng số đã giúp cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam ngày nay đã ngày càng tiến gần hơn đến hiện thực giấc mơ "toàn cầu hóa". Thay vì phải hướng đến các dự án mở rộng thêm nhiều chi nhánh mới ở những quốc gia khác trên thế giới vô cùng tốn kém về chi phí lẫn thời gian thực hiện, các ngân hàng thương mại tại Việt Nam hiện nay hoàn toàn có thể dễ dàng mở rộng tệp đối tượng khách hàng cá nhân mục tiêu của mình thêm vào những người tiêu dùng nước ngoài, bằng cách sử dụng các dịch vụ ngân hàng thương mại điện tử này, vừa tiết kiệm được nhiều chi phí hoạt động, vừa vô cùng thuận tiện để triển khai đối với các ngân hàng thương mại trong nước.