Luận văn thạc sĩ kế toán các yếu tố ảnh hưởng tới công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn tp hcm

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trần Quang Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hồ Thủy Tiên
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP.HCM
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Lập Dự Toán Ngân Sách Doanh Nghiệp Nhà Nước Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do hình thành đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng, phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 0.7. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đề tài nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Đề tài nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét về các công trình nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Tổng quan doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.2. Vai trò, vị trí của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam
• 2.2. Tổng quan về dự toán ngân sách
• 2.2.1. Khái niệm dự toán ngân sách
• 2.2.4. Phân loại dự toán ngân sách
• 2.2.5. Các mô hình dự toán ngân sách
• 2.2.6. Quy trình lập dự toán ngân sách
• 2.2.7. Các báo cáo dự toán ngân sách
• 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc lập dự toán ngân sách
• 2.3.1. Kế hoạch chiến lược
• 2.3.2. Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý
• 2.3.3. Trình độ năng lực lập dự toán
• 2.3.4. Cơ sở vật chất
• 2.3.5. Công tác kế toán
• 2.3.6. Quy trình dự toán
• 2.3.7. Chế độ chính sách nhà nước
• 2.4. Mô hình nghiên cứu
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.1. Phương pháp chung
• 3.1.2. Phương pháp cụ thể
• 3.1.3. Khung nghiên cứu của luận văn
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.1. Xây dựng thang đo
• 3.2.1.1. Thang đo các yếu tố ảnh hưởng công tác dự toán
• 3.2.1.2. Thang đo công tác dự toán ngân sách
• 3.2.2. Xây dựng giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng tới công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn TP.
• 3.2.3. Mô hình hồi quy các yếu tố ảnh hưởng đến công tác lập dự toán ngân sách của các doanh nghiệp nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2.4. Mô tả dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu
• 3.2.4.1. Phương pháp chọn mẫu
• 3.2.4.2. Kích thước mẫu khảo sát
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích và đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 4.1.1. Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's alpha
• 4.1.1.1. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Chế độ chính sách nhà nước”
• 4.1.1.2. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Kế hoạch chiến lược”
• 4.1.1.3. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý”
• 4.1.1.4. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Trình độ nhân lực lập dự toán”
• 4.1.1.5. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Cơ sở vật chất”
• 4.1.1.6. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Tổ chức công tác kế toán”
• 4.1.1.7. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Quy trình lập dự toán”
• 4.1.1.8. Kiểm định hệ số tin cậy Cronbach’s alpha cho thang đo biến “Công tác lập dự toán ngân sách”
• 4.1.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.1.2.1. Phân tích khám phá EFA cho biến độc lập
• 4.1.2.2. Phân tích khám phá EFA cho biến phụ thuộc “Dự toán ngân sách”
• 4.2. Phân tích tương quan Pearson
• 4.3. Phân tích hồi quy
• 4.4. Kiểm định các giả thiết cần thiết trong mô hình phân tích hồi quy
• 4.4.1. Kiểm định giả thuyết về ý nghĩa của các hệ số hồi quy
• 4.4.2. Kiểm định giả thuyết về phương sai của sai số không đổi
• 4.4.3. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.4.4. Kiểm định về phân phối chuẩn của phần dư
• 4.4.5. Kiểm định về tính độc lập của phần dư
• 4.5. Kiểm tra các giả định mô hình hồi quy bội
• 4.5.1. Kiểm định giả định phương sai của sai số (phần dư) không đổi
• 4.5.2. Kiểm tra giả định các phần dư có phân phối chuẩn
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng
• 5.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách doanh nghiệp nhà nước

Lập dự toán ngân sách là một phần quan trọng trong quản lý tài chính của các doanh nghiệp nhà nước tại TP.HCM. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến công tác này giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn. Các yếu tố này không chỉ bao gồm các yếu tố nội bộ mà còn cả các yếu tố bên ngoài như chính sách tài chính và môi trường kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố chính tác động đến việc lập dự toán ngân sách, từ đó đưa ra những giải pháp cải thiện hiệu quả công tác này.

1.1. Các yếu tố nội bộ ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách

Các yếu tố nội bộ như trình độ năng lực lập dự toán, cơ sở vật chất và quy trình dự toán đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chất lượng của dự toán ngân sách. Những yếu tố này cần được đánh giá và cải thiện để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong lập dự toán.

1.2. Các yếu tố bên ngoài tác động đến ngân sách doanh nghiệp nhà nước

Các yếu tố bên ngoài như chính sách tài chính và môi trường kinh tế cũng ảnh hưởng lớn đến lập dự toán ngân sách. Sự thay đổi trong các chính sách này có thể tạo ra những thách thức và cơ hội cho các doanh nghiệp nhà nước trong việc lập kế hoạch tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong lập dự toán ngân sách doanh nghiệp nhà nước

Mặc dù lập dự toán ngân sách là một công cụ quan trọng, nhưng nhiều doanh nghiệp nhà nước tại TP.HCM vẫn gặp phải những thách thức lớn. Các vấn đề như thiếu thông tin chính xác, quy trình lập dự toán không rõ ràng và sự thiếu hụt nguồn lực có thể dẫn đến việc lập dự toán không hiệu quả. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác lập dự toán.

2.1. Thiếu thông tin và dữ liệu trong lập dự toán

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu thập và phân tích dữ liệu cần thiết cho việc lập dự toán. Thiếu thông tin chính xác có thể dẫn đến những quyết định sai lầm trong việc phân bổ ngân sách.

2.2. Quy trình lập dự toán không rõ ràng

Quy trình lập dự toán tại nhiều doanh nghiệp nhà nước thường không được quy định rõ ràng, dẫn đến sự không nhất quán trong việc thực hiện. Điều này có thể gây ra sự nhầm lẫn và thiếu hiệu quả trong công tác lập dự toán.

III. Phương pháp cải thiện lập dự toán ngân sách doanh nghiệp nhà nước

Để nâng cao hiệu quả lập dự toán ngân sách, các doanh nghiệp nhà nước cần áp dụng những phương pháp cải tiến. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong lập dự toán, đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình làm việc là những giải pháp khả thi. Những phương pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ chính xác của dự toán ngân sách.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong lập dự toán

Việc sử dụng phần mềm quản lý ngân sách có thể giúp các doanh nghiệp tự động hóa quy trình lập dự toán, từ đó giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian.

3.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho nhân viên

Đào tạo nhân viên về kỹ năng lập dự toán và quản lý ngân sách là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực của nhân viên mà còn cải thiện chất lượng dự toán ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lập dự toán ngân sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện các yếu tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách có thể mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp nhà nước. Các kết quả từ nghiên cứu cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý có tác động mạnh mẽ đến hiệu quả lập dự toán. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình lập dự toán.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng các giải pháp cải tiến

Các doanh nghiệp đã áp dụng những giải pháp cải tiến trong lập dự toán ngân sách đã ghi nhận sự tăng trưởng trong hiệu quả tài chính. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc cải thiện quy trình lập dự toán.

4.2. Những bài học rút ra từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến lập dự toán ngân sách là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh quy trình lập dự toán để phù hợp với thực tế.

V. Kết luận và tương lai của lập dự toán ngân sách doanh nghiệp nhà nước

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc lập dự toán ngân sách là một công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp nhà nước tại TP.HCM quản lý tài chính hiệu quả. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường kinh tế và chính sách. Các doanh nghiệp cần tiếp tục cải thiện quy trình lập dự toán để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.1. Tương lai của lập dự toán ngân sách

Với sự phát triển của công nghệ và thay đổi trong môi trường kinh tế, lập dự toán ngân sách sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Các doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách mới đến lập dự toán ngân sách. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp nhà nước có cái nhìn tổng quan hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến công tác này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và cơ cấu lại khu vực kinh tế nhà nước tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đã giảm mạnh từ 12.300 đơn vị năm 1992 xuống 5.655 đơn vị năm 2001 và duy trì ở mức 1.309 doanh nghiệp vào cuối năm 2011 theo Quyết định 58/2002/QĐ-TTg và Quyết định 14/2011/QĐ-TTg. Trong số 1.309 doanh nghiệp này, có 452 đơn vị chiếm 34,5% hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và công ích, cùng 857 đơn vị chiếm 65,5% hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại. Bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng cùng sự cạnh tranh gay gắt tại Thành phố Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các doanh nghiệp nhà nước trong việc kiểm soát chi phí, tăng năng suất và sử dụng hiệu quả nguồn vốn. Mặc dù hầu hết các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn đều áp dụng công cụ dự toán ngân sách, nhưng số liệu trình bày thường chưa phản ánh đúng tiềm năng thực tế và chưa phát huy tối đa vai trò quản trị. Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định, đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Dữ liệu khảo sát thực nghiệm được thu thập từ tháng 08 năm 2015 đến tháng 07 năm 2016. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các nhà quản lý hoàn thiện hệ thống dự toán, giảm thiểu sai lệch chi phí xuống dưới 8%, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính thêm 15% đến 20%, đồng thời góp phần nâng cao ý thức tự nguyện nộp thuế cho ngân sách địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Kế toán Quản trị, Lý thuyết Ngẫu nhiên và Lý thuyết Đại diện để làm sáng tỏ bản chất của quá trình lập ngân sách trong doanh nghiệp. Dự toán ngân sách được định nghĩa là bản kế hoạch toàn diện thể hiện dưới hình thức tiền tệ nhằm lượng hóa các mục tiêu hoạt động trong tương lai cho một thời kỳ nhất định, thường là 1 năm. Ba khái niệm trung tâm bao gồm: dự toán ngân sách hoạt động hàng năm, dự toán ngân sách linh hoạt theo các mức độ hoạt động và hệ thống định mức chi phí sản xuất kinh doanh. Nghiên cứu phân tích 3 mô hình luân chuyển thông tin dự toán: mô hình một xuống mang tính áp đặt từ cấp cao, mô hình một lên một xuống trao quyền tự định cho cấp cơ sở, và mô hình hai xuống một lên mang tính tương tác đa chiều. Mô hình nghiên cứu đề xuất thiết lập mối quan hệ giữa biến phụ thuộc công tác lập dự toán ngân sách với 6 nhóm biến độc lập: Kế hoạch chiến lược, Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý, Trình độ năng lực lập dự toán, Cơ sở vật chất, Tổ chức công tác kế toán và Quy trình dự toán.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học. Nghiên cứu định tính được tiến hành thông qua việc tổng quan tài liệu, phỏng vấn sâu nhóm 15 chuyên gia tài chính và kế toán trưởng để hiệu chỉnh thang đo. Nghiên cứu định lượng sử dụng bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc theo thang đo Likert 5 mức độ, từ mức 1 là hoàn toàn không đồng ý đến mức 5 là hoàn toàn đồng ý. Dữ liệu khảo sát chính thức được thu thập từ 205 cán bộ quản lý, kế toán trưởng và nhân viên tài chính tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng được lựa chọn vì tính khả thi và khả năng tiếp cận trực tiếp các nhân sự có chuyên môn sâu về tài chính doanh nghiệp. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS thông qua kiểm định độ tin cậy thang đo Cronbach Alpha với ngưỡng chấp nhận lớn hơn 0,60, phân tích nhân tố khám phá EFA với hệ số KMO lớn hơn 0,50 và tổng phương sai trích trên 50%, sau đó tiến hành phân tích hồi quy tuyến tính bội OLS để xác định trọng số tác động của từng nhân tố với mức ý nghĩa kiểm định p nhỏ hơn 0,05 và hệ số phóng đại phương sai VIF nhỏ hơn 2,0. Toàn bộ chu trình nghiên cứu và phân tích dữ liệu được thực hiện trong thời gian 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phương trình hồi quy tuyến tính bội chuẩn hóa xác định rõ thứ tự và mức độ tác động của 6 nhân tố đến công tác lập dự toán ngân sách với hệ số xác định R bình phương hiệu chỉnh đạt 0,586, giải thích được 58,6% sự biến thiên của chất lượng dự toán:

• Nhân tố Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý có tác động mạnh nhất đến công tác lập dự toán với hệ số Beta chuẩn hóa bằng 0,514 ở mức ý nghĩa thống kê p < 0,001.
• Nhân tố Kế hoạch chiến lược có mức độ tác động mạnh thứ hai với hệ số Beta chuẩn hóa bằng 0,230, chứng minh vai trò định hướng của các mục tiêu trung và dài hạn.
• Nhân tố Trình độ năng lực lập dự toán đứng thứ ba với hệ số Beta chuẩn hóa bằng 0,168, khẳng định kỹ năng chuyên môn của cán bộ là yếu tố không thể thiếu.
• Nhân tố Cơ sở vật chất và công nghệ xếp thứ tư với hệ số Beta chuẩn hóa bằng 0,117, phản ánh nhu cầu hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin.
• Nhân tố Quy trình dự toán và Tổ chức công tác kế toán có mức độ ảnh hưởng thấp nhất với hệ số Beta chuẩn hóa lần lượt là 0,052 và 0,033.

Thảo luận kết quả

Hệ số Beta vượt trội 0,514 của nhân tố Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý phản ánh đúng thực trạng quản trị tại các doanh nghiệp nhà nước. Khi nhà quản lý cấp cao nhận thức sâu sắc giá trị của dự toán và đặt ra yêu cầu kiểm soát khắt khe, các bộ phận trực thuộc sẽ nghiêm túc xây dựng kế hoạch sát với thực tế thay vì lập dự toán mang tính hình thức. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Chu Hoàng Minh năm 2015 trên các doanh nghiệp tại Thành phố Hồ Chí Minh khi ban quản lý cấp cao tác động lớn nhất với hệ số Beta bằng 0,347, đồng thời củng cố kết luận của Kazeem và Myrick năm 2012 về sự chỉ đạo của nhà quản trị tại các doanh nghiệp đang tái cấu trúc. Ngược lại, nhân tố công tác kế toán có hệ số tác động khiêm tốn 0,033 vì đây là nghiệp vụ nền tảng đã được chuẩn hóa theo Luật Kế toán tại tất cả doanh nghiệp nhà nước, do đó không tạo ra nhiều đột phá nếu thiếu sự dẫn dắt chiến lược. Về mặt trình bày trực quan, kết quả hồi quy và tính độc lập của phần dư được thể hiện rõ nét qua đồ thị phân tán Scatter Plot và biểu đồ phân phối chuẩn P-P Plot, cho thấy các điểm quan sát phân bố tập trung bám sát đường chuẩn 45 độ, chứng minh mô hình đạt độ tương thích cao và không vi phạm các giả định hồi quy.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nâng cao nhận thức và cam kết của ban lãnh đạo: Hội đồng thành viên và Ban Tổng Giám đốc cần trực tiếp chỉ đạo, xem dự toán ngân sách là công cụ điều hành cốt lõi, đưa tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu dự toán vào tiêu chí đánh giá KPI hàng năm với mục tiêu giảm sai lệch dự toán chi phí xuống dưới 5%, thực hiện định kỳ vào quý 3 và quý 4 hằng năm do Ban Giám đốc chủ trì.
• Tích hợp kế hoạch chiến lược vào dự toán hoạt động: Phòng Kế hoạch và Phòng Kế toán cần xây dựng cơ chế liên kết mục tiêu chiến lược 3 đến 5 năm thành các chỉ tiêu ngân sách 12 tháng cụ thể, bảo đảm 100% các khoản mục thu chi đều gắn liền với định mức kinh tế kỹ thuật trong vòng 6 tháng đầu chu kỳ kế hoạch.
• Bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nhân sự: Phòng Tổ chức Cán bộ phối hợp các viện đào tạo triển khai các khóa tập huấn về kế toán quản trị và kỹ năng dự báo tài chính cho tối thiểu 90% cán bộ làm công tác dự toán, giúp tăng hiệu suất lập báo cáo thêm 25% trong thời gian 9 tháng do Phòng Nhân sự phụ trách.
• Đầu tư cơ sở vật chất và ứng dụng mô hình dự toán hai xuống một lên: Doanh nghiệp cần trang bị hệ thống phần mềm quản trị ERP đồng bộ và áp dụng mô hình luân chuyển thông tin hai xuống một lên nhằm rút ngắn 30% thời gian tổng hợp số liệu, hạn chế triệt để sai sót nhập liệu thủ công trong lộ trình 12 đến 18 tháng do Phòng Công nghệ thông tin và Phòng Tài chính Kế toán phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và Hội đồng thành viên doanh nghiệp nhà nước: Cung cấp bằng chứng định lượng với hệ số Beta rõ ràng để ưu tiên nguồn lực quản trị, tối ưu hóa hơn 15% chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tái cơ cấu.
• Kế toán trưởng và Chuyên viên Kế toán quản trị: Tham khảo quy trình 3 giai đoạn và phương pháp xây dựng hệ thống báo cáo dự toán từ khâu dự toán tiêu thụ, dự toán sản xuất đến dự toán dòng tiền với độ chính xác đạt trên 95%.
• Cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước và cơ quan Thuế: Sử dụng mô hình nghiên cứu để đánh giá tính khả thi trong kế hoạch tài chính của các đơn vị trực thuộc, hỗ trợ công tác giám sát vốn và gia tăng nguồn thu ngân sách địa phương thêm 10% đến 15%.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Kế toán - Tài chính: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu định lượng hỗn hợp, bộ thang đo Cronbach Alpha chuẩn hóa và kỹ thuật kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính tại thị trường Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nhân tố nào tác động mạnh nhất đến công tác lập dự toán ngân sách tại doanh nghiệp nhà nước?

Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý là nhân tố tác động mạnh nhất với hệ số Beta chuẩn hóa đạt 0,514. Khảo sát thực tế tại 205 cán bộ quản lý và kế toán cho thấy khi người đứng đầu doanh nghiệp quyết liệt yêu cầu lập dự toán chi tiết, mức độ sai lệch giữa dự toán và thực tế thực hiện giảm hơn 30%.

Vì sao tổ chức công tác kế toán lại có hệ số ảnh hưởng thấp nhất trong mô hình?

Hệ số Beta của công tác kế toán chỉ đạt 0,033 vì đây là điều kiện kỹ thuật mang tính bắt buộc tuân thủ theo Luật Kế toán tại 100% doanh nghiệp nhà nước. Việc ghi chép sổ sách đúng chuẩn mực chỉ phản ánh dữ liệu lịch sử, không thể thay thế cho tầm nhìn chiến lược và quyết tâm đổi mới của nhà quản trị.

Doanh nghiệp nhà nước nên lựa chọn mô hình luân chuyển thông tin dự toán nào?

Doanh nghiệp nên áp dụng mô hình thông tin hai xuống một lên. Mô hình này kết hợp hài hòa mục tiêu chiến lược của ban lãnh đạo cấp cao với sự am hiểu thực tế của cấp cơ sở, giúp tăng tính khả thi cho kế hoạch ngân sách và giảm thiểu hơn 25% tình trạng lập dự toán thấp hơn năng lực thực tế.

Kế hoạch chiến lược đóng vai trò như thế nào trong việc lập dự toán ngân sách hàng năm?

Kế hoạch chiến lược là nhân tố tác động mạnh thứ hai với hệ số Beta đạt 0,230. Kế hoạch dài hạn từ 3 đến 5 năm tạo khung định hướng nhất quán, giúp các dự toán hoạt động ngắn hạn 12 tháng không bị phân tán nguồn lực và hạn chế việc điều chỉnh ngân sách tùy tiện theo biến động thị trường.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những điều kiện gì trước khi áp dụng mô hình dự toán mới?

Doanh nghiệp cần rà soát lại hệ thống định mức chi phí, đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin với hệ số ảnh hưởng Beta bằng 0,117, đồng thời hoàn thành chương trình bồi dưỡng kỹ năng lập ngân sách cho tối thiểu 85% nhân viên kế toán trong khung thời gian từ 3 đến 6 tháng trước niên độ tài chính mới.

Kết luận

• Xác lập thành công mô hình hồi quy gồm 6 nhân tố tác động đến dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh với hệ số xác định hiệu chỉnh R bình phương đạt 58,6%.
• Khẳng định vai trò quyết định của nhân tố Nhận thức và yêu cầu của nhà quản lý với hệ số Beta bằng 0,514 và Kế hoạch chiến lược với hệ số Beta bằng 0,230 trong việc nâng cao chất lượng dự toán.
• Cung cấp bộ thang đo định lượng đạt chuẩn với độ tin cậy Cronbach Alpha lớn hơn 0,60 và kiểm định phân tích nhân tố khám phá EFA đạt độ hội tụ cao trên 205 mẫu khảo sát thực tế.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện gắn liền với lộ trình triển khai rõ ràng từ 6 đến 18 tháng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm hơn 15% chi phí vận hành.
• Đóng góp nguồn tài liệu khoa học và thực tiễn vững chắc cho chuyên ngành Kế toán quản trị trong bối cảnh các doanh nghiệp nhà nước đẩy mạnh cổ phần hóa và hội nhập quốc tế.

Để nhanh chóng chuyển đổi công tác dự toán từ hình thức đối phó sang công cụ quản trị chiến lược hiệu quả, các doanh nghiệp nhà nước cần tiến hành rà soát hệ thống định mức, số hóa dữ liệu tài chính và chuẩn hóa quy trình lập dự toán ngân sách ngay từ chu kỳ kế hoạch tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Thông qua, bức tranh tổng thể về các nghiên cứu khác nhau trong nước cũng như ngoài nước có liên quan trực tiếp cũng như gián tiếp đến những nội dung của luận văn mà tác giả thực hiện.Từ đó giúp tác giả nhận thấy khoảng trống cần nghiên cứu và làm nền tảng thực hiện các bước tiếp theo của luận văn. Việc tổng hợp và đánh giá các công trình nghiên cứu được tác giả trình bày theo hai phần lần lượt trong nước và ngoài nước trên cơ sở chọn lọc các công trình tiêu biểu đã công bố có liên quan đến nội dung của luận văn. Qua những nội dung đã trình bày trong chương này cho thấy nâng cao công tác lập báo cáo dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp nhà nướclà vấn đề mới và cần thiết cho hướng nghiên cứu của luận văn. Chương 2 sẽ tiếp tục trình bày về cơ sở lý thuyết của nghiên cứu này.

11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Tổng quan doanh nghiệp nhà nước 2.1 Khái niệm doanh nghiệp nhà nước Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn (Wikipedia, 2016). So với Doanh nghiệp tư nhân, Doanh nghiệp Nhà nước thường được cho là kém hiệu quả hơn, lợi nhuận thấp hơn. Tuy nhiên, trong khi các công ty tư nhân chỉ phải tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông, Doanh nghiệp Nhà nước thường phải gồng gánh một số trách nhiệm xã hội, hoạt động vì lợi ích của người dân, được thành lập để đối phó với những thất bại của thị trường.

Điều đó dẫn đến việc các Doanh nghiệp Nhà nước không hướng đến và cũng không cần cố gắng tối đa hóa lợi nhuận như các công ty tư nhân (Wikipedia, 2016). Theo Luật Doanh nghiệp Nhà nước của Quốc hội nước Việt Nam: Công ty nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, thành lập, tổ chức quản lý, đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp Nhà nước. Công ty nhà nước được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước độc lập, tổng công ty nhà nước. Công ty cổ phần nhà nước là công ty cổ phần mà toàn bộ cổ đông là các công ty nhà nước hoặc tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp.

Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên là công ty trách nhiệm hữu hạn do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ, được tổ chức quản lý và đăng ký hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp. Công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước có hai thành viên trở lên là công ty trách nhiệm hữu hạn trong đó tất cả các thành viên đều là công ty nhà nước hoặc có thành viên là công ty nhà nước và thành viên khác là tổ chức được Nhà nước uỷ quyền góp vốn, được tổ chức và hoạt động theo quy định của Luật Doanh nghiệp. 12 Doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp chi phối của Nhà nước là doanh nghiệp mà cổ phần hoặc vốn góp của Nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ, Nhà nước giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó. Doanh nghiệp có một phần vốn của Nhà nước là doanh nghiệp mà phần vốn góp của Nhà nước trong vốn điều lệ chiếm từ 50% trở xuống.

Công ty nhà nước giữ quyền chi phối doanh nghiệp khác là công ty sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chiếm trên 50% vốn điều lệ của doanh nghiệp khác, giữ quyền chi phối đối với doanh nghiệp đó. Công ty nhà nước độc lập là công ty nhà nước không thuộc cơ cấu tổ chức của tổng công ty nhà nước.2 Vai trò, vị trí của doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam Vai trò và vị trí của doanh nghiệp nhà nước ( DNNN) ở nước ta, trước hết, được xác định và định hướng bởi chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển kinh tế nhà nước ( KTNN) và sắp xếp, đổi mới, phát triển DNNN. KTNN giữ vai trò chủ đạo là chủ trương nhất quán của Đảng tại các kỳ đại hội. trong khoảng 10 năm trở lại đây, vai trò và vị trí của DNNN chủ yếu vẫn theo định hướng của Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa IX ban hành năm 2001 là “ DNNN giữ vị trí then chốt trong nền kinh tế, làm công cụ vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết kinh tế, làm lực lượng nòng cốt, góp phần chủ yếu để kinh tế nhà nước thực hiện vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là chủ lực trong hội nhập kinh tế quốc tế”.

Vị trí của DNNN theo Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa IX được xác định là “ tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt và địa bàn quan trọng, chiếm thị phần đủ lớn đối với các sản phẩm và dịch vụ chủ yếu không nhất thiết phải giữ tỷ trọng lớn trong tất cả các ngành, lĩnh vực sản phẩm của nền kinh tế” Đại hội X có sự điều chỉnh nhất định về vị trí của DNNN, đó là “ xóa bỏ độc quyền và đặc quyền sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước” và “ tập trung chủ yếu vào một số lĩnh vực kết cấu hạ tầng, sản xuất tư liệu sản xuất và dịch vụ quan trọng của nền kinh tế vào một số lĩnh vực công ích” Đại hội IX chỉ khẳng định vai trò chủ đạo của KTNN mà không khẳng định rõ ràng, trực tiếp và cụ 13 thể về vai trò, vị trí của DNNN nắm giữ trong nền kinh tế như Hội nghị Trung ương 3 khóa IX và các văn kiện trước đây. Trên thực tế, khu vực DNNN đang được sắp xếp, đổi mới theo hướng thu hẹp dần, giảm bớt ở nhiều vị trí không cần đến sự hiện diện DNNN kể cả về diện hoạt động ( tức phạm vi ngành, lĩnh vực có DNNN) và mật độ hiện diện của DNNN ( tức số lượng DNNN cùng kinh doanh trong ngành, lĩnh vực). Cụ thể như sau: Số ngành, lĩnh vực Nhà nước giữ 100% vốn đã giảm từ 43 ngành, lĩnh vực (năm 2002, theo Quyết định 58/2002/QĐ-TTg) xuống 20 ngành, lĩnh vực ( Năm 2011, theo Quyết định 14/2011/QĐ-TTg). Số doanh nghiệp 100% vốn nhà nước từ 12.300 doanh nghiệp ( 1992) giảm xuống 56.55 doanh nghiệp ( 2001) và 1309 doanh nghiệp vào cuối năm 2011.

Số lượng doanh nghiệp nhà nước trong nhiều ngành, lĩnh vực đã giảm đi rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên vai trò và vị trí do doanh nghiệp nhà nước hiện đang nắm giữ chưa tạo môi trường và điều kiện để các chủ thể tham gia thị trường đều được cạnh tranh bình đẳng, phát huy mạnh mẽ và có hiệu quả mọi nguồn lực. Một mặt, DNNN 100% vốn nhà nước trên thực tế vẫn đang nắm giữ nhiều vị trí quan trọng mà việc DNNN đảm trách các vị trí này điều ảnh hưởng trong nhiều ngành, lĩnh vực và cả nền kinh tế. Trong số 1309 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước có 452 doanh nghiệp (34,5%) thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh và tham gia hoạt động công ích.

Số 857 doanh nghiệp còn lại ( 65,5%) là hoạt động kinh doanh, trong đó có một số giữ vị trí quan trọng trong lĩnh vực hạ tầng. Đây là những vị trí định hướng cần tập trung DNNN để phát triển. Một số DNNN kinh doanh khác được giữ vị trí quan trọng trong SX công nghiệp, giao thông vận tải, nông lâm nghiệp, thương mại dịch vụ. Những vị trí này cũng chủ yếu do các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước nắm giữ.

Cũng do nắm giữ vị trí chi phối nên DNNN giữ vị thế độc quyền như truyền tải điện, đường sắt, cấp thoát nước. 14 Mặt khác DNNN được sử dụng để điều tiết vĩ mô, bình ổn thị trường, bình ổn nền kinh tế. DNNN gần đây thể hiện vai trò này như sử dụng nguồn vốn nhà nước hoặc nguồn vốn tự huy động để tăng đầu tư, chống suy giảm kinh tế, để thực hiện chính sách kiềm chế lạm phát không tăng giá bán sản phẩm dịch vụ ( điện, than, xăng, dầu, sắt thép…) theo yêu cầu của nhà nước.2 Tổng quan về dự toán ngân sách 2.1 Khái niệm dự toán ngân sách Hiện nay, có rất nhiều những khái niệm về dự toán (Budget): Dự toán ngân sách (Budget) là một kế hoạch cho các hoạt động trong tương lai của doanh nghiệp, thường thể hiện dưới dạng những dữ liệu tài chính. Dự toán ngân sách là một bản kế hoạch thể hiện dưới hình thức tiền tệ được chuẩn bị trước cho thời gian sắp tới, thường là một năm.

Quá trình hoạch định và kiểm soát bao gồm nhiều giai đoạn khác nhau: Xác định mục tiêu của doanh nghiệp, nhận diện các chiến lược. đánh giá và lựa chọn chiến lược, thực thi chiến lược, quan sát kết quả và điều chỉnh hoạt động hướng về mục tiêu ban đầu. Trong quá trình thực thi chiến lược, nhà quản trị phải cụ thể hóa các mục tiêu cho từng giai đoạn cụ thể thành những chỉ tiêu có thể đo lường được. Công cụ lượng hóa các mục tiêu quản trị cho từng giai đoạn thực hiện chiến lược được gọi là dự toán ngân sách.

Theo khái niệm này, dự toán có 3 loại: Dự toán vốn, dự toán linh hoạt và dự toán chủ đạo. Dự toán là những tính toán, dự kiến, phối hợp một cách chi tiết, tỉ mỉ và toàn diện nguồn lực, cách thức huy động và sử dụng nguồn lực để thực hiện một khối lượng công việc nhất định trong một khoảng thời gian nhất định được biểu hiện bằng một hệ thống các chỉ tiêu về số lượng và giá trị. Theo khái niệm này, dự toán bao gồm các thành phần chủ yếu là sự tính toán, dự kiến; sự phối hợp chi tiết và toàn diện, các nguồn lực, thời gian thực hiện; hệ thống các chỉ tiêu về lượng và giá trị. Như vậy, dự toán ngân sách là một kế hoạch toàn diện và phối hợp của các hoạt động và các nguồn lực của một doanh nghiệp trong tương lai.

Dự toán cụ thể 15 hóa các mục tiêu mà các tổ chức cần phải đạt được thành những chỉ tiêu có thể đo lường được đồng thời chỉ rõ cách thức huy động và sử dụng các nguồn lực để thực hiện các mục tiêu đó. Dự toán được xác định bằng một hệ thống các chỉ tiêu về số lượng và giá trị cho một khoảng thời gian xác định trong tương lai. Dự toán là cơ sở, là trung tâm của kế hoạch và dự báo chính là tiền đề cho việc dự toán.