Tài liệu: Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp

Nghiên cứu phân tích các yếu tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp tại quận 7 TP HCM, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thu thuế.

• Tác giả: Phan Minh Hoang
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Công Khải
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hành Vi Tuân Thủ Thuế Của Doanh Nghiệp Trên Địa Bàn Quận 7, Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của hành vi tuân thủ thuế

Hành vi tuân thủ thuế là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quản lý công và phát triển kinh tế của bất kỳ quốc gia nào. Tuân thủ thuế không chỉ đơn thuần là việc nộp các khoản thuế đúng hạn mà còn là một hành vi có ý thức của các doanh nghiệp trong việc chấp hành các quy định pháp luật về thuế. Theo nghiên cứu của Masud và Cone (2019), hành vi tuân thủ được xác định là mức độ mà các cá nhân và tổ chức tuân theo các quy định pháp luật về thuế. Tầm quan trọng của việc nâng cao hành vi tuân thủ thuế đối với doanh nghiệp trên địa bàn Quận 7, Thành phố Hồ Chí Minh là vô cùng lớn, vì nó directly ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách nhà nước và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.1. Định nghĩa hành vi tuân thủ thuế

Hành vi tuân thủ thuế được định nghĩa là quá trình mà các doanh nghiệp tự nguyện nộp các khoản thuế đầy đủ và đúng hạn theo quy định pháp luật. Đây không chỉ là một bổn phận pháp lý mà còn là biểu hiện của trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Việc tuân thủ thuế bao gồm các hành động như khai báo chính xác thu nhập, giữ lưu những hóa đơn chứng thực, và thanh toán các khoản tiền thuế đúng thời hạn quy định.

1.2. Vai trò của tuân thủ thuế trong phát triển kinh tế

Tuân thủ thuế đóng vai trò then chốt trong việc tạo dựng nguồn tài chính cho chính phủ thực hiện các chương trình phát triển xã hội. Khi doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các quy định về thuế, điều này giúp tăng cường nguồn thu ngân sách, từ đó hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, giáo dục, và y tế công cộng. Hơn nữa, sự tuân thủ cao của doanh nghiệp tạo ra môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế

Theo nghiên cứu của Faizal và cộng sự (2017) cũng như Guzel và cộng sự, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ của doanh nghiệp. Những yếu tố này bao gồm cả các yếu tố nhân thức, pháp luật, kinh tế và xã hội. Các nhà nghiên cứu T. Minh và cộng sự (2020) đã chỉ ra rằng nhận thức về hệ thống thuế, sự công bằng về thuế, và niềm tin vào chính phủ là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến quyết định tuân thủ của doanh nghiệp. Ngoài ra, sự phức tạp của hệ thống thuế cũng có tác động đáng kể đến mức độ tuân thủ, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

2.1. Nhận thức về hệ thống thuế

Nhận thức về hệ thống thuế là yếu tố nền tảng quyết định hành vi tuân thủ của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp hiểu rõ về các quy định, chính sách, và lợi ích của việc tuân thủ, họ sẽ có khả năng cao hơn trong việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về thuế. Sự hiểu biết về các ưu đãi thuế, quyết toán thuế, và các thay đổi trong chính sách thuế cũng giúp doanh nghiệp điều chỉnh hành vi kinh doanh hợp lý.

2.2. Sự công bằng và niềm tin

Sự công bằng về thuế và niềm tin vào chính phủ là hai yếu tố liên quan chặt chẽ. Khi doanh nghiệp cảm nhận rằng hệ thống thuế công bằng, nền tảng pháp luật ổn định, và chính phủ sử dụng tiền thuế hiệu quả, họ sẽ có động lực cao hơn để tuân thủ. Sebaliknya, nếu có cảm nhận về bất công hay lạm dụng trong hệ thống thuế, doanh nghiệp sẽ giảm sự tuân thủ.

III. Các mô hình nghiên cứu thực tế

Nghiên cứu của Le và cộng sự (2020) cùng với H.T. Neuyen (2022) đã phát triển các mô hình nghiên cứu chi tiết về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp. Những mô hình này được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết chuẩn mực xã hội và lý thuyết hành vi dự kiến. Nghiên cứu của Nkundabanyanga và cộng sự (2017) cho thấy rằng các mô hình này không chỉ áp dụng cho các nước phát triển mà còn phù hợp với bối cảnh các quốc gia đang phát triển. Những mô hình này cung cấp một khung phân tích toàn diện giúp các nhà chính sách hiểu rõ hơn về động lực và rào cản đối với tuân thủ thuế.

3.1. Thiết kế mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu được thiết kế dựa trên lý thuyết kết hợp giữa các yếu tố tâm lý, kinh tế và xã hội. Các biến độc lập trong mô hình bao gồm: nhận thức về hệ thống thuế, sự công bằng thuế, niềm tin vào chính phủ, phức tạp của hệ thống thuế, và sự hỗ trợ từ các cơ quan thuế. Biến phụ thuộc là hành vi tuân thủ thuế được đo lường thông qua các chỉ số về tỷ lệ nộp thuế và mức độ khai báo chính xác.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Phương pháp định lượng được sử dụng để thu thập dữ liệu từ các doanh nghiệp trên địa bàn Quận 7 thông qua bảng câu hỏi và phỏng vấn. Dữ liệu được phân tích bằng phương pháp thống kê và mô hình phương trình cấu trúc để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và hành vi tuân thủ. Kích thước mẫu được xác định dựa trên tiêu chuẩn thống kê và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

IV. Hàm ý chính sách và khuyến nghị

Dựa trên những phát hiện từ các nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế, có thể đưa ra các khuyến nghị chính sách quan trọng. Trước hết, các cơ quan quản lý thuế cần tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục về hệ thống thuế để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. Thứ hai, cải thiện sự công bằng trong hệ thống thuế và tăng tính minh bạch của cơ chế sử dụng ngân sách sẽ giúp xây dựng niềm tin từ doanh nghiệp. Thứ ba, đơn giản hóa quy trình tuân thủ và cung cấp dịch vụ hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp sẽ giảm chi phí tuân thủ. Cuối cùng, tạo ra môi trường kinh doanh công bằng thông qua đặc biệt là thực thi pháp luật một cách nhất quán sẽ khuyến khích hành vi tuân thủ.

4.1. Cải thiện nhận thức và giáo dục thuế

Các cơ quan thuế cần triển khai các chương trình đào tạo và hướng dẫn thường xuyên cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Những chương trình này nên tập trung vào việc giải thích các quy định thuế phức tạp, hướng dẫn sử dụng các hệ thống khai báo thuế điện tử, và cung cấp thông tin về các ưu đãi thuế có sẵn. Ngoài ra, cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn dễ hiểu và cung cấp hotline hỗ trợ để doanh nghiệp có thể tìm kiếm thông tin một cách dễ dàng.

4.2. Tăng cường niềm tin và công bằng

Để tăng niềm tin của doanh nghiệp vào hệ thống thuế, chính phủ cần thể hiện tính minh bạch trong cách sử dụng nguồn thu từ thuế. Cần công bố rõ ràng các dự án công cộng được tài trợ và kết quả đạt được. Đồng thời, cần thực thi pháp luật thuế một cách công bằng đối với tất cả doanh nghiệp, tránh tình trạng một số doanh nghiệp được ưu đãi trong khi những doanh nghiệp khác bị xử phạt nặng. Việc này sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng và tăng sự tuân thủ tự nguyện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đề cập đến lý do chính của sự cần thiết của đề tài cũng như đưa các mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và ý nghĩa của nghiên cứu. - Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước có liên quan từ đó tông hợp và đưa ra mô hình nghiên cứu phù hợp. - Chương 3 trình bày phương pháp nghiên cứu của bài luận văn (gồm phương pháp định tính và định lượng) nhằm trình bày chỉ tiết quá trình xây dựng các thang đo trong mô hình nghiên cứu, cũng như đưa ra bảng câu hỏi khảo sát phù hợp - Chương 4 trình bày kết quả phân tích kết quả khảo sát để tìm ra sự tác động của các yếu tô đến hành vi tuân thủ thuế của doanh nghiệp trên địa bàn Quận 7. - Chương Š trình bày các hàm ý cũng như các đóng góp của nghiên cứu sau khi phân tích các kết quả ở chương 4; giới hạn nghiên cứu và đề xuất nghiên cứu mới trong tương lai cũng được trình bày trong chương này.

CƠ SỞ LÝ THUYÉT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Chương 2 làm rõ các khái niệm nghiên cứu cơ bản và lược khảo các nghiên cứu trước đây có liên quan đến đề tài luận văn từ đó đề xuất giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu. Các khái niệm nghiên cứu 2. Thuế doanh nghiệp Hệ thống thuế ở Việt Nam đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra nguồn thu ngân sách của Chính phủ và thúc đây phát trién kinh tế. Hệ thông thuế bao gồm nhiều loại thuế khác nhau, như thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế gia tri gia tang (GTGT), thuế tiêu thụ đăc biệt (TTĐB), và các loại thuế khác.

Trong phan thao luan nay, tac gia chi tap trung vao thué doanh nghiép va tim hiéu xem hệ thống thuế ở Việt Nam ảnh hưởng như thế nào đến việc tuân thủ thuế của các doanh nghiệp. Tại Việt Nam có khá nhiều các loại thuế chia thành thuế trực thu và thuế gián thu. Tùy vào ngành nghề mà mỗi doanh nghiệp sẽ có nghĩa vụ với từng loại thuế khác nhau. Trong hệ thống thuế ở Việt Nam, thuế doanh nghiệp bao gồm các loại thuế chủ yêu như thuế GTGT, thuế TNDN.

thuế TTĐB, thuế thu nhập các nhân (TNCN), thuế môn bài,. Cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp: Thuế TNDN phải nộp = Giá tính thuế TNDN x Thuế suất. Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%, áp dụng kế từ ngày 01 tháng 01 năm 2016, trừ các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 10: “Thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp đối với hoạt động tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu, khí và tài nguyên quý hiếm khác tại Việt Nam từ 32% đến 50% phù hợp với từng dự án, từng cơ sở kinh doanh”; và đối tượng được ưu đãi về thuế suất quy định tại Điều 13 của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/VBHN-VPQH, ngày 15 tháng 7 năm 2020 của Văn phòng Quốc hội). Tuy nhiên, có một số mức thuế ưu đãi và ưu đãi dành cho các ngành, khu vực và dự án đầu tư cụ thé.

Những ưu đãi này nhằm mục đích thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đây tăng trưởng kinh tế và thúc đây phát triên ngành cụ + thê. A 10 Cách tính thuế giá trị gia tăng: Đề tính thuế GTGT, đầu tiên doanh nghiệp cần xác định phương pháp kê khai là khấu trừ hay trực tiếp, công thức tính thuế GTGT cụ thể: « Theo phương pháp khấu trừ: Thuê GTGT = Thuế GTGT đầu ra - Thuế GTGT đầu vào « Theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu: Thuế GTGT = Giá trị hàng hóa bán ra x Thuế suất thuê GTGT ‹ Theo phương pháp trực tiếp trên GTGT: Thuế GTGT = 10% của giá trị tăng thêm 2. Hành vi tuân thú thuế Tuân thủ thuế đề cập đến việc các cá nhân và tô chức tuân thủ các luật, quy định về thuê bằng cách báo cáo thuế, báo cáo tài chính doanh nghiệp chính xác về doanh thu, chi phi, loi nhuận, thu nhập chịu thuế, nghĩa vụ thuế và nộp thuế đầy đủ, kịp thời cho cơ quan thuế. Hành vi tuân thủ thuế bao gồm cả tuân thủ tự nguyện, nghĩa là người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ thuế của mình mà không có hành động cưỡng chế, và tuân thủ cưỡng chế, trong đó người nộp thuế tuân thủ do sợ bị phát hiện hoặc kiểm toán.

Các nghiên cứu trước đã đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau về tuân thủ thuế. Alm (1991) định nghĩa tuân thủ thuế là báo cáo chính xác về thu nhập và kê khai chi phí theo luật thuế, trong khi Andreoni, Erard và Feinstein (1998) mô tả tuân thủ thuế là sự sẵn lòng của người nộp thuế tuân theo luật thuế để cân bằng kinh tế của một quốc gia. Kirchler và cộng sự. (2008) đưa ra một định nghĩa đơn giản hơn, coi tuân thủ thuế là một thuật ngữ trung lập biêu thị sự sẵn sàng nộp thuế của người nộp thuế.

Bên cạnh đó, các định nghĩa được đề xuất bởi Alm (1991), Jackson và Milliron (1986), Kirchler và cộng sự (2008), và OECD (2016), tuân thủ thuế có thê được định nghĩa là việc người nộp thuế sẵn sàng tuân thủ luật thuế, khai báo chính xác thu nhập của họ, khai thuế và nộp thuế kịp thời. Trong nghiên cứu tuân thủ thuế, hai cách tiếp cận thường được xem xét: cách tiếp cận kinh tế và cách tiếp cận hành vi. Cách tiếp cận kinh tế nhắn mạnh tính hợp 41 lý kinh tế và các yếu tố như thuế suất, xác suất kiêm toán và nhận thức về chỉ tiêu của chính phủ. Cách tiếp cận hành vi kết hợp các yếu tô xã hội học và tâm lý, bao gồm kiến thức về thuế, nhận thức về công bằng và bình đăng, và ảnh hưởng của các nhóm tham chiếu.

Trong khi cách tiếp cận kinh tế giả định rằng người nộp thuế tìm cách giảm thiêu các khoản nộp thuế của họ khi không chắc chắn, thì cách tiếp cận hành vi cho thấy người nộp thuế thường chấp nhận tính hợp pháp của hệ thống thuế do họ tin tưởng vào các mục tiêu chung của chính phủ. Trước đây, các mô hình tuân thủ thuế dựa trên sự răn đe ban đầu như mô hình do Allingham và Sandmo (1972) và Srinivasan (1973) đề xuất đã không giải thích được lý do tại sao người nộp thuế nộp thuế mà không có các biện pháp cưỡng chế. Đề giải quyết khoảng cách này, khái niệm hợp đồng thuế tâm lý đã được đưa ra, nhắn mạnh các khía cạnh tự nguyện của việc tuân thủ thuế. Khung độ đốc trơn trượt được phát triển dưới dạng phân tích khái niệm, tích hợp các yếu tố răn đe và tâm lý để cung cấp hiểu biết toàn diện về các động cơ tuân thủ thuế.

Theo Khung Slippery Slope, việc tuân thủ thuế bị ảnh hưởng bởi hai yếu tố chính: niềm tin vào chính quyền và sức mạnh của chính quyền. Niềm tin vào chính quyền được đặc trưng bởi niềm tin của người nộp thuế rằng cơ quan thuế hoạt động với lòng trắc ân, làm việc vì lợi ích chung và thúc đây quản trị tốt trong nền kinh tế. Mặt khác, quyên lực của chính quyền bắt nguồn từ nỗi sợ bị phát hiện thông qua kiểm toán và các hình phạt áp dụng cho việc không tuân thủ. Tóm lại, tuân thủ thuế bao gồm việc người nộp thuế sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ khai báo thu nhập chính xác, tự kê khai thuế và nộp thuế kip thoi; tuan thu thué tu nguyện và có hiệu lực.

Khung Slippery Slope tích hợp niềm tin vào chính quyền và sức mạnh của chính quyên đề giải thích hành vi tuân thủ thuế. Các định nghĩa về tuân thủ thuế khác nhau, với các từ khóa phô biến bao gồm tuân thủ, khả năng, sẵn sàng và báo cáo thu nhập và nộp tờ khai thuế. Hiểu về tuân thủ thuế đòi hỏi phải xem xét cả yếu tô kinh tế và hành vi. Các lý thuyết nền liên quan 2.

Lý thuyết kinh tế 1? Lý thuyết kinh tế cho rằng các cá nhân đưa ra quyết định hợp lý dựa trên phân tích lợi ich chi phí khi đánh giá nghĩa vụ của họ. Họ xem xét những lợi ích tiềm năng thu được từ những hành động nhất định so với chi phí dự kiến có liên quan. Lý thuyết này nhân mạnh tầm quan trọng của cơ chế thực thi và răn đe trong việc hình thành hành vi cá nhân (Allingham & Sandmo, 1972). Áp dụng lý thuyết kinh tế vào bối cảnh tuân thủ thuế, các cá nhân đánh giá lợi ích tiềm năng từ việc không tuân thủ so với chi phí phát hiện và hình phạt dự kiến.

Khi chi phí nhận thức của việc không tuân thủ lớn hơn lợi ích, các cá nhân có nhiều khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình một cách tự nguyện. Do đó, các biện pháp thực thi hiệu quả và cơ chế ngăn chặn đóng vai trò quan trọng trong việc tác động đến hành vi tuần thủ. Áp dụng lý thuyết kinh tế vào bồi cảnh tuân thủ thuế, các doanh nghiệp tại Quận 7 nhận thức và đánh giá được lợi ích tìm năng từ việc không tuân thủ thuế so với chỉ phí phát hiện và hình phạt dự kiến; họ nhận thức rằng có nguy cơ doanh nghiệp của họ có thê sẽ bị kiêm tra, thanh tra thuế; việc bị cơ quan thuế phát hiện hành vi trồn thuế, không tuân thủ thuế va bị xử phạt nghiêm theo quy định pháp luật sẽ ảnh hưởng đến uy tín, giá trị thương mại của doanh nghiệp trên thị trường: đồng thời, các doanh nghiệp cũng nhận thức răng Chính quyên và cơ quan thuế Quận 7 sẽ tăng cường công tác quản lý thuế thông qua thực hiện các chính sách thuế doanh nghiệp và tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra thuế đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có nhiều rủi ro về thuê (như doanh nghiệp khai báo lỗ nhiều năm, doanh nghiệp có kê khai khấu trừ thuế, hoàn thuế .): qua công tác thanh tra, kiểm tra thuế nêu phát hiện doanh nghiệp vi phạm do không tuân thủ thuế sẽ bị xử phạt nghiêm, đồng thời răn đe các doanh nghiệp có ý định không tuân thủ thuế. Lý thuyết chuẩn mực xã hội Lý thuyết chuẩn mực xã hội cho rằng hành vi của các cá nhân bi ảnh hưởng bởi nhận thức của họ về những gì được coi là phù hợp trong môi trường xã hội của họ.

Mọi người có xu hướng tuân theo các chuân mực của các nhóm xã hội của họ và điều này cũng áp dụng cho hành vi tuân thủ. Khi việc tuân thủ thuê được coi là hành vi 13 chuẩn mực trong một nhóm xã hội, các cá nhân có nhiều khả năng tuân thủ một cách tự nguyện hơn.