Luận văn thạc sĩ ussh các yếu tố tác động đến hoạt động bảo vệ môi trường trong các cơ sở bảo trợ xã hội qua nghiên cứu tại tỉnh bến tre

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích ussh các yếu tố tác động đến hoạt động bảo vệ môi trường trong các cơ sở bảo trợ xã hội qua nghiên, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trần Thị Lan
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Nguyễn Thị Kim Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Các yếu tố tác động đến hoạt động bảo vệ môi trường trong các cơ sở bảo trợ xã hội (Qua nghiên cứu tại tỉnh Bến Tre)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Các loại ô nhiễm môi trường thường gặp
• 1.2. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.3. Đặc điểm của Trung tâm bảo trợ trẻ em và Trung tâm bảo trợ xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ Ý THỨC CỦA CÁN BỘ, NHÂN VIÊN VÀ ĐỐI TƯỢNG SỐNG TẠI TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI
• 2.1. Kiến thức, thái độ, hành vi của cán bộ, nhân viên và đối tượng sống tại hai trung tâm bảo trợ xã hội về nước sạch
• 2.2. Kiến thức, thái độ, hành vi về vệ sinh môi trường của cán bộ, nhân viên và đối tượng sống tại hai trung tâm bảo trợ xã hội
• 2.3. Công tác bảo vệ môi trường của cán bộ, nhân viên và đối tượng sống ở 2 trung tâm bảo trợ xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỦA HAI TRUNG TÂM BẢO TRỢ XÃ HỘI TỈNH BẾN TRE
• 3.1. Nhân tố khách quan
• 3.2. Nhân tố chủ quan
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến bảo vệ môi trường tại Bến Tre

Bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội ở Bến Tre đang trở thành một vấn đề cấp thiết. Tình trạng ô nhiễm môi trường do hoạt động của con người ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người dân. Các yếu tố như quản lý chất thải, ý thức cộng đồng và chính sách môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường tại các cơ sở này.

1.1. Đặc điểm của các cơ sở bảo trợ xã hội tại Bến Tre

Các cơ sở bảo trợ xã hội tại Bến Tre chủ yếu tiếp nhận và nuôi dưỡng những đối tượng có hoàn cảnh khó khăn. Đặc điểm này tạo ra những thách thức trong việc quản lý và bảo vệ môi trường, đặc biệt là trong việc xử lý chất thải và nước thải.

1.2. Tình trạng ô nhiễm môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội

Tình trạng ô nhiễm môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội ở Bến Tre đang diễn ra nghiêm trọng. Nước thải sinh hoạt và chất thải rắn chưa được xử lý đúng cách, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân xung quanh và chất lượng cuộc sống của đối tượng sống tại đây.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ môi trường tại Bến Tre

Các cơ sở bảo trợ xã hội tại Bến Tre đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác bảo vệ môi trường. Thiếu hụt cơ sở vật chất, nhân lực và ý thức bảo vệ môi trường của cán bộ, nhân viên là những vấn đề chính cần được giải quyết.

2.1. Thiếu hụt cơ sở vật chất và trang thiết bị

Nhiều cơ sở bảo trợ xã hội tại Bến Tre thiếu các công trình phụ trợ như nhà vệ sinh, bể chứa nước sạch và lò xử lý rác thải. Điều này dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe của người sống tại đây.

2.2. Ý thức bảo vệ môi trường của cán bộ và nhân viên

Ý thức bảo vệ môi trường của cán bộ và nhân viên tại các cơ sở bảo trợ xã hội còn hạn chế. Việc thiếu kiến thức và kỹ năng trong quản lý chất thải và bảo vệ môi trường đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

III. Phương pháp và giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả

Để cải thiện tình trạng bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội ở Bến Tre, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Cần tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho cán bộ, nhân viên và đối tượng sống tại các cơ sở bảo trợ xã hội. Điều này sẽ giúp nâng cao ý thức và trách nhiệm của mọi người trong việc bảo vệ môi trường.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và quản lý chất thải

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng như hệ thống xử lý nước thải và thu gom rác thải là cần thiết. Việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý chất thải sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Bến Tre

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội ở Bến Tre đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp cụ thể để cải thiện tình trạng môi trường.

4.1. Kết quả khảo sát về tình trạng môi trường

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều cơ sở bảo trợ xã hội chưa thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường. Tình trạng ô nhiễm nước và không khí tại các cơ sở này đang ở mức báo động.

4.2. Các mô hình bảo vệ môi trường thành công

Một số mô hình bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội đã được triển khai thành công, như việc áp dụng công nghệ xử lý rác thải và nước thải. Những mô hình này cần được nhân rộng để cải thiện tình trạng môi trường.

V. Kết luận và tương lai của bảo vệ môi trường tại Bến Tre

Bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội ở Bến Tre là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để giải quyết vấn đề này.

5.1. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của các cơ sở bảo trợ xã hội mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức và hành động cụ thể để bảo vệ môi trường sống.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Trong tương lai, cần xây dựng các chính sách và chương trình cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội. Điều này sẽ góp phần đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân và đối tượng sống tại đây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống an sinh xã hội tại Việt Nam, cả nước hiện có gần 600 cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng đối tượng yếu thế do ngành Lao động - Thương binh và Xã hội quản lý, bao gồm hơn 400 cơ sở bảo trợ xã hội, 121 cơ sở chữa bệnh - giáo dục - lao động xã hội và khoảng 42 trung tâm điều dưỡng người có công. Hoạt động của các cơ sở này mang tính nhân đạo sâu sắc theo tinh thần Nghị định 68/2008/NĐ-CP, tiếp nhận và chăm sóc người cao tuổi neo đơn, người khuyết tật, bệnh nhân tâm thần và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trường tại các đơn vị này trong nhiều năm qua vẫn chưa được đầu tư tương xứng, dẫn đến nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, phát sinh chất thải sinh hoạt và đe dọa trực tiếp sức khỏe của cán bộ cùng các nhóm đối tượng bảo trợ.

Đề tài nghiên cứu Các yếu tố tác động đến hoạt động bảo vệ môi trường trong các cơ sở bảo trợ xã hội qua khảo sát thực tế tại tỉnh Bến Tre tập trung nhận diện hiện trạng môi trường, phân tích nhận thức, thái độ, hành vi của cán bộ và đối tượng nuôi dưỡng, từ đó chỉ ra các nhân tố chủ quan lẫn khách quan tác động đến công tác quản trị môi trường nội bộ. Phạm vi nghiên cứu thực địa được triển khai tại hai đơn vị trọng điểm của tỉnh Bến Tre là Trung tâm Bảo trợ xã hội (đang quản lý 55 trại viên) và Trung tâm Bảo trợ trẻ em (chăm sóc 71 trẻ em), kết hợp phân tích đối sánh bộ số liệu thứ cấp từ 125 cơ sở bảo trợ xã hội trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn 2010 - 2012. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp giảm thiểu từ 30% đến 50% nguy cơ ô nhiễm cục bộ, tạo cơ sở hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường đặc thù cho các cơ sở an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh Bến Tre nói riêng và cả nước nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng phối hợp ba lý thuyết xã hội học nền tảng nhằm giải thích cơ chế tương tác hành vi giữa con người và môi trường sống trong thiết chế khép kín:

Thứ nhất, Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý của James Coleman và George Homans được sử dụng để luận giải hành vi của cán bộ và đối tượng thụ hưởng. Các cá nhân đưa ra quyết định dựa trên việc cân nhắc chi phí - lợi ích và mức độ thuận tiện khi tiếp cận hạ tầng vệ sinh. Khi cơ sở vật chất chưa đồng bộ, chủ thể có xu hướng lựa chọn hành vi tiêu tốn ít nguồn lực nhất dù hành vi đó có thể gây ảnh hưởng xấu tới môi trường.

Thứ hai, Lý thuyết trao đổi xã hội làm rõ sự gắn kết giữa quyền lợi an sinh và trách nhiệm gìn giữ không gian sống chung. Mức độ hợp tác của cá nhân tăng lên khi họ nhận thấy môi trường sạch mang lại giá trị sức khỏe rõ rệt và sự tưởng thưởng từ tập thể.

Thứ ba, Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber phân định các loại hình hành động: hành động duy lý công cụ, duy lý giá trị, duy cảm và truyền thống. Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều thói quen xả thải bắt nguồn từ hành động duy lý truyền thống hoặc nhận thức cảm tính, đòi hỏi phải chuyển hóa sang hành động duy lý giá trị thông qua giáo dục và chuẩn mực hóa quy chế.

Nghiên cứu làm rõ sáu khái niệm then chốt theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2005 và xã hội học môi trường: Môi trường, Ô nhiễm môi trường, Quản lý môi trường, Nhận thức, Thái độ và Hành vi môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan khoa học:

Nguồn dữ liệu thứ cấp được kế thừa từ báo cáo chuyên đề điều tra 125 cơ sở bảo trợ xã hội trên toàn quốc do Viện Khoa học Lao động và Xã hội thực hiện, kết hợp đo đạc kiểm chứng các chỉ số hóa lý tại 3 cơ sở đại diện.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên tại tỉnh Bến Tre với quy mô mẫu khảo sát bảng hỏi gồm 130 cá nhân. Trong đó bao gồm 100 cán bộ, nhân viên (50 người thuộc độ tuổi 18 - 30 và 50 người thuộc độ tuổi 31 - 60) cùng 30 đối tượng thụ hưởng (10 trẻ từ 12 - 18 tuổi, 10 người từ 19 - 35 tuổi và 10 người từ 36 - 60 tuổi). Ngoài ra, tác giả thực hiện 10 cuộc phỏng vấn sâu đối với đại diện ban giám đốc, nhân viên chăm sóc trực tiếp và trại viên tiêu biểu, kết hợp quan sát trực tiếp hiện trạng hạ tầng tại hai trung tâm.

Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 13.0 để phân tích tần số, lập bảng chéo và kiểm định mối tương quan giữa các biến số nhân khẩu học với hành vi bảo vệ môi trường trong mốc thời gian thực hiện từ năm 2010 đến 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng đã làm sáng tỏ bốn phát hiện cơ bản về hiện trạng môi trường và ý thức chủ thể tại các trung tâm:

Thứ nhất, có sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn nước ngầm chưa qua kiểm định chuẩn. Tại hai trung tâm ở Bến Tre, 71,0% cán bộ và 70,0% đối tượng phải sử dụng nước giếng khoan cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày (tắm giặt, vệ sinh). Tỷ lệ tiếp cận nước máy hợp vệ sinh chỉ đạt 25,0% ở nhóm cán bộ và 21,0% ở nhóm đối tượng, chủ yếu phục vụ nấu ăn và đun nước uống. Đáng chú ý, 53,0% trẻ em sử dụng nước giếng khoan so với 34,0% ở nhóm người cao tuổi, phản ánh sự chênh lệch trong thói quen và mức độ cẩn trọng nguồn nước.

Thứ hai, chất lượng nguồn nước sinh hoạt trên diện rộng ở mức báo động. Dữ liệu từ 125 cơ sở toàn quốc cho thấy 28,0% đơn vị phản ánh nước sinh hoạt bị ô nhiễm, trong đó khu vực Bắc Trung Bộ chiếm tỷ lệ cao nhất với 47,1%. Kết quả kiểm nghiệm mẫu nước giếng khoan phát hiện 100% mẫu nhiễm khuẩn Coliform và chất hữu cơ; đặc biệt hàm lượng Asen vượt từ 92 đến 174 lần, hàm lượng Chì (Pb) vượt từ 7 đến 21 lần ngưỡng cho phép theo tiêu chuẩn môi trường. Toàn quốc chỉ có 57,6% cơ sở có hệ thống xử lý nước trước khi dùng, riêng khu vực Tây Nguyên có 50,0% cơ sở dùng nước giếng đào nhưng tỷ lệ có xử lý chỉ đạt 25,0%.

Thứ ba, hạ tầng thu gom và xử lý chất thải xuống cấp nghiêm trọng. Nước thải sinh hoạt tại hai cơ sở ở Bến Tre phần lớn xả tự do ra mương rãnh xung quanh, không qua hệ thống lọc lắng đạt chuẩn. Rác thải sinh hoạt chưa được phân loại triệt để tại nguồn; các công trình phụ trợ như nhà tắm, nhà vệ sinh không đáp ứng đủ tỷ lệ định mức trên đầu người theo Nghị định 68/2008/NĐ-CP.

Thứ tư, nhận thức và hành vi môi trường tồn tại khoảng cách lớn. Mặc dù hơn 80,0% cán bộ khẳng định hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, nhưng việc tham gia các khóa tập huấn chuyên sâu về quản lý chất thải chỉ chiếm tỷ lệ dưới 35,0%, dẫn đến các hành vi xử lý rác thải còn mang tính thụ động và đối phó.

Dữ liệu trên có thể được hệ thống hóa trực quan qua biểu đồ so sánh cơ cấu nguồn nước sử dụng giữa các nhóm tuổi và bảng thống kê mức độ ô nhiễm kim loại nặng tại các vùng sinh thái để phục vụ công tác giám sát.

Thảo luận kết quả

Thực trạng ô nhiễm và bất cập trong bảo vệ môi trường tại các cơ sở bảo trợ xã hội tỉnh Bến Tre bắt nguồn từ sự đan xen giữa nhân tố khách quan và nhân tố chủ quan:

Về mặt khách quan, nguồn kinh phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng an sinh xã hội còn hạn hẹp. Hai trung tâm tại Bến Tre được xây dựng từ giai đoạn trước nên mặt bằng chật hẹp, trang thiết bị xử lý nước và rác thải đã hết niên hạn sử dụng. Công tác thanh tra, kiểm tra định kỳ từ cơ quan quản lý nhà nước về môi trường còn thưa thớt, chưa tạo ra chế tài đủ mạnh để thúc đẩy chuyển đổi hạ tầng.

Về mặt chủ quan, đặc thù đối tượng nuôi dưỡng tại trung tâm là người già yếu, người tâm thần mất năng lực hành vi và trẻ nhỏ chưa đủ nhận thức. Điều này gây áp lực khổng lồ lên đội ngũ nhân viên chăm sóc vốn đang thiếu hụt về số lượng và chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng bảo vệ môi trường.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của Hà Huy Thành, Tô Duy Hợp và Đặng Đình Long khi khẳng định văn hóa môi trường và thói quen sinh hoạt đóng vai trò quyết định trong việc duy trì chuẩn mực vệ sinh. Nghiên cứu cũng củng cố nhận định của Dương Thị Tơ và Tô Kim Oanh về vai trò tối thượng của việc phổ biến thông tin môi trường. Điểm đóng góp mới của luận văn là làm rõ tính chất dễ bị tổn thương kép của các đối tượng trong cơ sở bảo trợ: vừa là nạn nhân của môi trường sống ô nhiễm, vừa là tác nhân phát thải thiếu kiểm soát do rào cản thể chất và tâm thần.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ an sinh tại các cơ sở bảo trợ xã hội, luận văn đề xuất hệ thống bốn nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, nâng cấp đồng bộ hạ tầng cấp thoát nước và xử lý chất thải. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bến Tre cần phối hợp với Sở Xây dựng bố trí gói ngân sách chuyên dụng để lắp đặt hệ thống lọc nước máy công nghiệp và trạm xử lý nước thải sinh hoạt khép kín tại hai trung tâm. Mục tiêu cụ thể là đạt 100% tỷ lệ nước sạch sử dụng và 100% nước thải được xử lý đạt chuẩn xả thải trước năm 2025.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình phân loại rác thải tại nguồn và vệ sinh môi trường nội khu. Ban Giám đốc các trung tâm cần ban hành sổ tay hướng dẫn phân loại chất thải rắn, rác thải y tế và rác thải hữu cơ. Định kỳ mỗi tuần tổ chức 01 buổi lao động vệ sinh môi trường, lồng ghép hoạt động vật lý trị liệu cho các trại viên có khả năng lao động nhằm giảm thiểu 60% lượng rác thải tồn đọng trong khuôn viên.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyên môn và nhận thức cho đội ngũ cán bộ, nhân viên. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cần tổ chức tối thiểu 2 khóa đào tạo hàng năm về quản lý môi trường cơ sở cho 100% cán bộ quản lý và nhân viên chăm sóc trực tiếp, gắn tiêu chí bảo vệ môi trường vào quy chế đánh giá thi đua khen thưởng định kỳ.

Thứ tư, tăng cường liên kết xã hội hóa và thanh tra, giám sát độc lập. Chính quyền địa phương cần huy động sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư xung quanh để tài trợ trang thiết bị lọc nước và cây xanh cảnh quan. Thiết lập cơ chế kiểm tra chất lượng nguồn nước và không khí định kỳ 6 tháng một lần do Sở Tài nguyên và Môi trường thực hiện từ nay đến năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho bốn nhóm độc giả chuyên biệt:

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách an sinh xã hội. Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng giúp Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Sở Tài nguyên và Môi trường xây dựng thông tư hướng dẫn quy chuẩn môi trường đặc thù, phân bổ ngân sách hạ tầng sát với nhu cầu thực tế của các trung tâm trợ giúp xã hội.

Thứ hai, ban giám đốc và cán bộ quản lý tại hơn 600 cơ sở trợ giúp xã hội trên toàn quốc. Tài liệu là cẩm nang hữu ích giúp các nhà quản lý nhận diện điểm nghẽn vệ sinh nội khu, tối ưu hóa quy trình phân loại rác thải, kiểm soát nguồn nước và thiết kế các liệu pháp lao động trị liệu thân thiện với môi trường cho trại viên.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Xã hội học, Công tác xã hội, Khoa học Môi trường. Đề tài cung cấp khung phân tích lý thuyết chuẩn mực (lựa chọn hợp lý, trao đổi xã hội, hành động xã hội) kết hợp phương pháp xử lý số liệu SPSS 13.0, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu về an sinh và môi trường.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ, tổ chức từ thiện và đối tác phát triển cộng đồng. Báo cáo giúp các nhà tài trợ đánh giá chính xác các danh mục ưu tiên cần viện trợ hạ tầng (như máy lọc nước công suất lớn, hệ thống pin mặt trời, bể tự hoại hợp chuẩn), tối ưu hóa từ 30% đến 40% chi phí tài trợ an sinh.

Câu hỏi thường gặp

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu nào để phân tích hiện trạng môi trường? Nghiên cứu kết hợp nguồn số liệu thứ cấp điều tra diện rộng tại 125 cơ sở bảo trợ xã hội trên cả nước và nguồn số liệu sơ cấp khảo sát 130 đối tượng, cán bộ tại tỉnh Bến Tre cùng 10 cuộc phỏng vấn sâu chất lượng cao.

Tại sao các trung tâm bảo trợ tại Bến Tre vẫn chủ yếu dùng nước giếng khoan? Do hạ tầng mạng lưới cấp nước sạch đô thị chưa bao phủ hoàn chỉnh và chi phí vận hành nước máy cao, khiến 71,0% cán bộ và 70,0% đối tượng phải phụ thuộc vào nguồn nước giếng khoan tự khai thác để phục vụ sinh hoạt.

Mức độ ô nhiễm nguồn nước ngầm tại các cơ sở bảo trợ đáng báo động ra sao? Kết quả kiểm nghiệm đo đạc chỉ ra 100% mẫu nước giếng khoan nhiễm khuẩn Coliform; đáng chú ý hàm lượng Asen vượt từ 92 đến 174 lần và hàm lượng chì vượt từ 7 đến 21 lần ngưỡng an toàn cho phép theo tiêu chuẩn Việt Nam.

Khung lý thuyết xã hội học nào được ứng dụng để giải thích hành vi môi trường? Tác giả đã tích hợp ba khung lý thuyết kinh điển gồm: Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý của James Coleman, Lý thuyết trao đổi xã hội của George Homans và Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber để làm rõ các tương tác hành vi.

Giải pháp then chốt nào cần ưu tiên triển khai ngay tại các trung tâm? Ưu tiên hàng đầu là đầu tư lắp đặt hệ thống lọc nước sạch sinh hoạt khép kín và trạm xử lý nước thải đạt chuẩn trước năm 2025, kết hợp tập huấn quy trình phân loại chất thải rắn y tế và sinh hoạt cho 100% nhân viên chăm sóc.

Kết luận

Nghiên cứu đã phác thảo bức tranh toàn cảnh về thực trạng môi trường và các yếu tố tác động tại các cơ sở bảo trợ xã hội với 5 đóng góp học thuật trọng tâm:

• Lượng hóa chính xác thực trạng phụ thuộc vào nước giếng khoan chưa qua xử lý với tỷ lệ trên 70,0% tại các trung tâm ở tỉnh Bến Tre.
• Chỉ rõ nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng nghiêm trọng (Asen vượt ngưỡng tới 174 lần, chì vượt tới 21 lần) đe dọa trực tiếp sức khỏe đối tượng bảo trợ.
• Khẳng định tính hợp lý khi vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học (lựa chọn hợp lý, trao đổi, hành động xã hội) để giải mã hành vi môi trường trong thiết chế khép kín.
• Xác định nguyên nhân cốt lõi từ sự xuống cấp của cơ sở vật chất và sự thiếu hụt cán bộ chăm sóc được đào tạo kỹ năng môi trường.
• Xây dựng lộ trình giải pháp khả thi với mục tiêu 100% cơ sở đạt chuẩn môi trường và nước sạch vào giai đoạn 2025 - 2027.

Công trình là đóng góp học thuật quý báu cho chuyên ngành Xã hội học môi trường và Công tác xã hội tại Việt Nam. Các cấp quản lý cần nhanh chóng đưa các khuyến nghị vào kế hoạch hành động thực tiễn để bảo vệ toàn diện quyền được sống trong môi trường trong lành của những người yếu thế trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Một vấn đề nóng bỏng, gây bức xúc trong dƣ luận xã hội cả nƣớc hiện nay là tình trạng ô nhiễm môi trƣờng do các hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con ngƣời gây ra. Vấn đề này ngày càng trầm trọng, đe doạ trực tiếp sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững, sự tồn tại, phát triển của các thế hệ hiện tại và tƣơng lai. Giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trƣờng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH hiện nay không chỉ là đòi hỏi cấp thiết đối với các cấp quản lí, các doanh nghiệp mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội.

Trong những năm đầu thực hiện đƣờng lối đổi mới, vì tập trung ƣu tiên phát triển kinh tế và cũng một phần do nhận thức hạn chế nên việc gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trƣờng chƣa chú trọng đúng mức. Tình trạng tách rời công tác bảo vệ môi trƣờng với sự phát triển kinh tế - xã hội diễn ra phổ biến ở nhiều ngành, nhiều cấp, dẫn đến tình trạng gây ô nhiễm môi trƣờng diễn ra phổ biến và ngày càng nghiêm trọng. Hiện nay, cả nƣớc có gần 600 cơ sở chăm sóc, nuôi dƣỡng đối tƣợng thuộc ngành Lao động-Thƣơng binh và Xã hội quản lý, gồm hơn 400 cơ sở bảo trợ xã hội, 121 cơ sở 05,06 và có khoảng 42 trung tâm Điều dƣỡng Thƣơng binh và Ngƣời có công (Báo cáo Bộ Lao động-Thƣơng binh và Xã hội, 2010-2013). Các cơ sở bảo trợ xã hội do Nhà nƣớc, các tổ chức và cá nhân thành lập, hoạt động với mục đích nhân đạo, phi lợi nhuận; thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận, nuôi dƣỡng những ngƣời có hoàn cảnh éo le, đặc biệt khó khăn, không tự lo đƣợc cuộc sống, không có điều kiện sống tại gia đình, đó là các đối tƣợng gồm ngƣời cao tuổi, ngƣời tâm thần, ngƣời khuyết tật, ngƣời nhiễm Trần Thị Lan 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Xã hội học HIV/AIDS, ngƣời lang thang, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, ngƣời nghèo, đối tƣợng xã hội cần sự bảo vệ khẩn cấp quy định tại Khoản 2 Điều 5 Nghị định số 68/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng 5 năm 2008 của Chính phủ quy định điều kiện, thủ tục thành lập, tổ chức, hoạt động và giải thể cơ sở bảo trợ xã hội; đối tượng khác có nhu cầu sử dụng dịch vụ công tác xã hội (sau đây gọi chung là đối tượng).

Môi trƣờng đang là mối quan tâm hàng đầu của nhiều ngành, nhiều cấp, đối với ngành Lao động-Thƣơng binh và Xã hội, công tác môi trƣờng và bảo vệ môi trƣờng trong các cơ sở BTXH hiện đang bỏ trống và không kiểm soát đƣợc sự ô nhiễm. Nhiều kiến nghị của chính quyền địa phƣơng và của ngƣời dân ở khu vực xung quanh các trung tâm này về tình trạng gây ô nhiễm môi trƣờng đã đƣợc phản ánh tới các cơ quan quản lý Nhà nƣớc và Quốc hội. Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trƣờng ở các cơ sở vẫn chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Với đặc trƣng, tính chất hoạt động của các cơ sở nói trên, các chất thải lỏng, chất thải rắn, khí thải phát sinh trong quá trình chăm sóc, nuôi dƣỡng đối tƣợng bảo trợ xã hội đang trở thành mối bức xúc đối với môi trƣờng xung quanh và khu vực dân cƣ lân cận.

Đặc biệt, đối với đối tƣợng đang sinh sống tại các cơ sở bảo trợ xã hội không những phải chịu ảnh hƣởng của tình trạng ô nhiễm môi trƣờng mà còn luôn trong tình trạng căng thẳng về tinh thần và nguy cơ rủi ro lây nhiễm các loại bệnh tật; ảnh hƣởng đến chất lƣợng chăm sóc, nuôi dƣỡng đối tƣợng bảo trợ xã hội. Các Trung tâm bảo trợ xã hội tỉnh Bến Tre đang trong tình trạng thiếu hoặc các công trình phụ bị hƣ hỏng, xuống cấp (nhà vệ sinh, nhà tắm, lò xử lý rác thải, bể chứa nƣớc sạch…), vấn đề môi trƣờng đang là vấn đề cấp thiết hiện nay tại các trung tâm của tỉnh Bến Tre, cần phải giải quyết, để đảm bảo chất lƣợng chăm sóc, nuôi dƣỡng đối tƣợng nhằm đảm bảo hệ thống an sinh xã hội. Các trung tâm hiện nay nƣớc thải chủ yếu là xả tự do gây ảnh hƣởng đến chất lƣợng cuộc sống của cán bộ, Trần Thị Lan 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Xã hội học nhân viên cũng nhƣ ngƣời dân xung quanh. Chất lƣợng nuôi dƣỡng phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cơ sở vật chất và môi trƣờng tại các cơ sở bảo trợ xã hội.

Tuy nhiên, hiện nay nghiên cứu, đánh giá về các yếu tố tác động đến môi trƣờng và hiện trạng môi trƣờng tại các cơ sở bảo trợ xã hội là chƣa nhiều. Vì vậy, các cơ quan quản lý Nhà nƣớc chƣa có các thông tin đầy đủ về các yếu tố và hiện trạng môi trƣờng của từng cơ sở bảo trợ xã hội cũng nhƣ mức độ quan tâm đúng mức tới vấn đề môi trƣờng tại các cơ sở. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “ Các yếu tố tác động đến hoạt động bảo vệ môi trường trong các cơ sở bảo trợ xã hội” qua nghiên cứu tại tỉnh Bến Tre, với mong muốn đóng góp thêm nghiên cứu của mình dƣới góc độ xã hội học cho vấn đề bảo vệ môi trƣờng trong các cơ sở bảo trợ xã hội.Tổng quan vấn đề nghiên cứu Con ngƣời và xã hội đều xuất thân từ tự nhiên và là một bộ phận của tự nhiên. Hoạt động của con ngƣời và xã hội đƣợc xem là một khâu, một yếu tố trong hệ thống của thiên nhiên.

Thông qua quá trình lao động, con ngƣời khai thác, bồi đắp cho thiên nhiên, cũng thông qua quá trình đó con ngƣời và xã hội cũng có sự đối lập với thiên nhiên. Con ngƣời ngày nay khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách tối đa, bất chấp quy luật của tự nhiên. Chính sự vô tình hay hữu ý mà con ngƣời đã phá hủy môi trƣờng sống của mình một cách nghiêm trọng. Ở Việt Nam hiện nay vấn đề nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng là một vấn đề đƣợc các nhà khoa học nghiên cứu khá nhiều trong những năm qua.

Đây là vấn đề nóng bỏng, bức xúc và luôn cần thiết đƣợc tìm tòi khám phá. Có một số những công trình nghiên cứu của các cơ quan, nhà nghiên cứu khác nhau mới đƣợc thực hiện trong những thời gian gần đây có thể kể đến: Trần Thị Lan 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Xã hội học Sách “Một số vấn đề xã hội nhân văn trong việc sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường ở Việt Nam”, tác giả Hà Huy Thành [23]. Dựa vào việc phân tích mối quan hệ giữa con ngƣời và tự nhiên qua các thời kỳ, cuốn sách đã liên hệ về thực trạng và một số vấn đề xã hội tác động đến việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên trong quá trình công nghiệp hóa ở Việt Nam. Cụ thể thông qua việc phân tích bản chất mối quan hệ giữa xã hội và môi trƣờng trong quá trình phát triển, tác giả đã dự báo những khả năng xung đột trong quá trình phát triển và mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên, tính xã hội và nhân văn trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, cũng nhƣ trƣớc những vấn đề cấp bách của thiên nhiên nhƣ: Suy thoái và ô nhiễm không khí, đất, nƣớc…Đồng thời, cuốn sách cũng tập trung nêu thực trạng khai thác, sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng cũng nhƣ đi sâu phân tích việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng trong phát triển kinh tế ở Việt Nam theo hƣớng bền vững.

Bên cạnh đó, xoay quanh việc phân tích tiến trình dân số và việc khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng, phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo của các nhóm dân cƣ dựa trên các đặc điểm về hiện trạng dân cƣ, đặc thù dân cƣ, văn hóa theo vùng miền, khu vực ở Việt Nam. Ngoài ra, cuốn sách cũng phân tích về những phong tục tập quán trong đời sống xã hội, luật pháp, đạo đức và văn hóa trong việc, sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng cũng nhƣ các kiến nghị trong việc sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng ở Việt Nam. Bài viết: “Con người và môi trường trong sự phát triển của nước ta” - Tƣơng Lai [13] dựa trên những triết lý sống của ngƣời Việt Nam, cách tiếp cận văn hóa, một số quan điểm của các nhà nghiên cứu nổi tiếng nhƣ Mác, Max Weber…để phân tích các vấn đề về môi trƣờng tự nhiên, môi trƣờng xã hội và môi trƣờng văn hóa. Đồng thời nhấn mạnh vai trò của việc giáo dục ý thức con ngƣời dựa trên cơ sở đặc điểm văn hóa, xã hội, tự nhiên về bảo Trần Thị Lan 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luận văn Thạc sĩ Xã hội học v ệ m ô i t r ƣ ờ n g trong bối cảnh sự phát triển công nghiệp hóa đã làm phá vỡ triết lý sống hòa mình với thiên nhiên của ngƣời Việt Nam gây ra những mối nguy cơ đang đe dọa môi trƣờng.

Điển hình nhƣ: do sự tàn phá của bom đạn thời chiến tranh, sự quá tải về dân số đã làm tỷ lệ đất canh tác tính theo đầu ngƣời ở Việt Nam thấp nhất thế giới, chất lƣợng đất ngày càng bị ô nhiễm, xói mòn, rừng bị tàn phá nặng nề, tốc độ phá rừng tăng gấp nhiều lần so với trồng rừng. Nguồn nƣớc bị ô nhiễm nặng, tỷ lệ ngƣời sử dụng nƣớc sạch còn rất ít, sự đa dạng sinh học ngày càng bị suy giảm và bị đe dọa nghiêm trọng. Đây là một bài viết khá hay về chủ đề tầm quan trọng của ý thức và vai trò của việc giáo dục ý thức về việc bảo vệ môi trƣờng trong bối cảnh công nghiệp hóa hiện nay. Đề tài: “Văn hóa môi trường ở Việt Nam ngày nay: thực trạng và xu hướng biến đổi” - Tô Duy Hợp & Đặng Đình Long, tạp chí xã hội học số 1 [20].

Đây là một bài viết phân tích về vai trò của văn hóa môi trƣờng trong nhà trƣờng của con ngƣời để điều chỉnh hành vi môi trƣờng dựa trên vai trò và kinh nghiệm của tri thức, giá trị, chuẩn mực, biểu trƣng trong hoạt động khai thác và ứng xử của con ngƣời với môi trƣờng tự nhiên và việc sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên.