MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, nên kinh tế Việt Nam đang từng bước phục hồi sau Đại dịch Covid-19 khi các chỉ số kinh tế vĩ mô đang có dấu hiệu tăng trưởng khả quan. Tuy nhiên, trái ngược, các số liệu tăng trưởng kinh tế thế giới lại vô cùng ảm đạm VỚI Sự sụt giảm mạnh do biến động địa chính trị thế giới và lạm phát. Cụ thể, cuộc chiến tại Ukraine vẫn tiếp tục kéo dài, các lệnh trừng phạt liên tiếp được đặt ra kéo theo khủng hoảng năng lượng tại Liên minh châu Âu (EU); Trung Quốc vẫn tiếp tục thi hành chính sách “Zero Covid” gây suy giảm tăng trưởng; tình trang đứt gãy các chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn tiếp tục; mới đây, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) tiếp tục tăng lãi suất lần thứ 9 (tháng 3/2023) gây hàng loạt phản ứng các đồng tiền lớn khác; các nền kinh tế lớn trên thế giới đang bị cuốn vào vòng xoáy lạm phát và tiềm ân nguy cơ suy thoái.
Điều này dang đặt ra vô vàn thách thức và rủi ro lên nền kinh tế nước nhà, đặc biệt là thị trường chứng khoán, bat động sản, trái phiếu doanh nghiệp ở trong nước, nhiều nhà kinh tế lo ngại đây sẽ là dấu hiệu cho một cuộc suy thoái kinh tế thế giới. Trước bối cảnh đó, các nhà đầu tư, các doanh nghiệp đều đang hết sức cân trọng trong việc sử dụng nguồn vốn và ra các quyết định đầu tư dé hạn chế tối đa những rủi ro có thê xảy ra. Một trong những chỉ tiêu được các nhà đầu tư và các doanh nghiệp quan tâm hàng đầu chính là khả năng thanh toán nhằm đánh giá mức độ tín nhiệm, tính ôn định và vững vàng về tài chính của doanh nghiệp. Day là năng lực về tài chính mà doanh nghiệp có được dé đáp ứng nhu cầu thanh toán các khoản nợ cho các cá nhân, tô chức có quan hệ cho vay hoặc nợ và tiếp tục hoạt động ngay cả trong thời kỳ kinh tế khó khăn hoặc các tình huống không lường trước được.
Theo luật doanh nghiệp ở các nước trên thế giới theo cơ chế thị trường trong đó có Việt Nam, một doanh nghiệp mat khả năng thanh toán có thé buộc phải tuyên bố phá sản hoặc ngừng hoạt động theo yêu cầu của chủ nợ, hệ lụy kéo theo là hàng loạt công nhân viên mat việc làm, các bên liên quan chịu thiệt hại, gặp khó khăn về tài chính và tác động tiêu cực đến xã hội và nền kinh tế. Một doanh nghiệp có khả năng thanh toán thấp có thê gặp khó khăn trong việc vay vốn, thu hút đầu tư hoặc đảm bảo tín dụng từ nhà cung cấp, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp vì để đảm bảo khả năng thanh toán cao mà luôn duy trì một lượng tiền lớn, dẫn đến khả năng thanh toán rất cao nhưng hậu quả lại tạo gánh nặng lên tài chính doanh nghiệp, ảnh hưởng đến công tác đầu tư, mở rộng phát triển công ty, từ đó làm giảm hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, ảnh hưởng đến quyền lợi của cổ đông và nhà đầu tư. Chính vì vậy, một doanh nghiệp cần phải giữ được khả năng thanh toán 6n định và phù hợp với hoàn cảnh và năng lực tài chính của doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi từ nguồn vốn danh tiếng, thu hút được nhiều khoản đầu tư hơn, từ đó tăng lợi nhuận, phát triển và bền vững hơn.
Do đó, các doanh nghiệp luôn phải quan tâm đến các khoản nợ đến hạn và chuẩn bị nguồn tiền thanh toán sao cho đảm bảo duy trì khả năng thanh toán ở mức phù hợp, các nhà đầu tư, các bên liên quan cũng luôn phải chú ý theo dõi chỉ số này trước khi đưa ra các quyết định, tránh gây thua lỗ về sau, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều thách thức. Mới đây, hàng loạt các vụ việc doanh nghiệp khất nợ, chậm thanh toán tiêu biểu là việc chậm thanh toán trái phiếu ở các doanh nghiệp Bắt động sản với hai vụ việc bê bối lớn nhất là Tân Hoàng Minh và Vạn Thịnh Phát đã tác động mạnh đến tâm lý nhà đầu tư và thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Hậu quả là doanh nghiệp lao đao, thị trường tụt dốc, khối lượng phát hành mới sụt giảm, nhà đầu tư bán lại trước hạn nhiều, khối lượng mua trái phiếu trước hạn của các doanh nghiệp lớn. VNDirect cũng đưa ra nhận định tỷ số thanh toán hiện thời và hệ số thanh toán lãi vay của các doanh nghiệp bất động sản niêm yết hiện tại đã giảm mạnh báo động.
Trước tình hình đó, Bộ Tài chính đã phải phát đi thông cáo nhấn mạnh yêu cầu các doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải ưu tiên thanh toán nợ gốc và trái phiếu đến han cho nhà dau tư theo đúng cam kết ban dau. Hàng loạt các vụ việc xảy ra đặt ra bài toán cho các doanh nghiệp phải chú ý hơn đến khả năng thanh toán, nam bắt những đặc điểm doanh nghiệp, các yếu tố có thê tác động đến chi số này dé có phương hướng đưa ra các quyết sách điều chỉnh phù hợp. Cùng với đó, các nhà đầu tư cũng cần phải theo dõi, phân tích tương tự dé các quyết định đưa ra đúng đắn hơn, tránh được các rủi ro về sau. Trước nhu cầu đó, trên thế giới và cả ở Việt Nam đã có các nghiên cứu tìm hiểu các nhân tố, các đặc điểm doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp nhưng không nhiều.
Nghiên cứu “Solvency and Liquidity in Shipping Companies” của Heejung Yeo năm 2016 trên 130 công ty van tải biển hang đầu thé giới giai đoạn 2009 - 2013 đã chỉ ra mối quan hệ tiêu cực giữa tính thanh khoản của tài sản và mức đòn bẩy, cho rằng có tồn tại xung đột lợi ích giữa các nhà quản lý và nhà đầu tư. Tại Việt Nam, nghiên cứu “Các nhân tô ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của các công ty chế biến thực phẩm niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” của Trần Mạnh Dũng và Nguyễn Nam Tài năm 2018 cũng chỉ ra những đặc điểm doanh nghiệp có tác động mạnh mẽ và nhiều chiều đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Tuy nhiên, những nghiên cứu này còn khá nhỏ lẻ, chỉ xoay quanh một nhóm ngành nhất định, thời 10 gian nghiên cứu cách đây khá lâu, nền kinh tế có nhiều biến động có thể ảnh hưởng tới kết quả nghiên cứu. Hiện nay, vấn đề khả năng thanh toán là một bài toán đau đầu của các công ty bat động san tại Việt Nam.
Nam 2018, thi trường bất động sản vẫn tiếp tục tăng trưởng ổn định, thu hút đầu tư FDI tăng mạnh, đây cũng là thời kì các doanh nghiệp bat động sản đây mạnh phát hành trái phiếu nhằm huy động vốn dau tư. Tuy nhiên, việc phát hành trái phiếu 6 ạt của các doanh nghiệp cũng tiềm ân nhiều rủi ro. Đến năm 2020, nhà nước ban hành Nghị định số 153/2020/NĐ-CP ngày 31/12/2020 của Chính phủ về chào bán, giao dịch TPDN riêng lẻ tại thị trường trong nước và chào bán TPDN ra thị trường quốc tế đã đưa ra cảnh báo cho các nhà dau tư cần hết sức lưu ý là lãi suất cao sẽ đi kèm với rủi ro cao, do đó trước khi quyết định mua trái phiếu các nhà đầu tư cần phải hết sức thận trọng đánh giá kỹ về các rủi ro. Trái phiếu cần được đánh giá, phân tích trên các khía cạnh về lĩnh vực hoạt động, doanh nghiệp phát hành, tình hình tài chính, mục đích sử dụng vốn, chất lượng tài sản bảo đảm cũng như các điều kiện, điều khoản của trái phiếu.
Đến năm 2022, hàng loạt các vụ bê bối về trái phiếu nổ ra khiến thị trường bat động sản rung chuyên, các công ty bất động sản lao đao vì áp lực khi trái phiếu đáo hạn, doanh nghiệp đối diện nguy cơ mắt khả năng thanh toán. Trước bối cảnh đó, nhằm lấp đầy khoảng trông nghiên cứu, tác giả tiến hành nghiên cứu “Các nhân tổ ảnh hưởng tới khả năng thanh toán của các công ty bat động san tại Việt Nam giai đoạn 2018 — 2022. Tác giả lựa chọn giai đoạn 2018 - 2022 chứng kiến nhiều thăng trầm và biến động của thị trường bất động sản và trái phiếu bất động sản dé có cái nhìn rõ hơn, bao quát hơn, từ đó giúp đỡ các doanh nghiệp và các nhà đầu tư có thêm căn cứ đề nâng cao chất lượng quản lý doanh nghiệp và hạn chế rủi ro tiềm tàng. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 1.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu chính của bài nghiên cứu là xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố tới khả năng thanh toán tại các công ty bất động sản tại Việt Nam giai đoạn 2018 — 2022. Trên cơ sở đó, nghiên cứu nhằm thực hiện các mục tiêu cụ thể sau: Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và các bài nghiên cứu liên quan tới các nhân tố tác động đến kha năng thanh toán tại các công ty bat động sản tại Việt Nam. 11 Thứ hai, dựa trên những kiến thức nền tảng trước đó và số liệu tác giả thu thập, xử lý để phân tích, làm rõ và chỉ ra các nhân tổ tác động đến khả năng thanh toán tại các công ty bất động sản tại Việt Nam giai đoạn 2018-2022. Thứ ba, xác định các nhân tố ảnh hưởng tới khả năng thanh toán tại các công ty bất động sản tại Việt Nam.
Thứ tư, dựa vào kết quả nghiên cứu đề xuất một số khuyến nghị cho các doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan. Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất, khả năng thanh toán là gì? Bat động sản là gi? Các nhân tổ nào có tác động gì lên khả năng thanh toán của doanh nghiệp? Thứ hai, có nhân tố nào gây ảnh hưởng lên khả năng thanh toán của doanh nghiệp bất động sản và ảnh hưởng như thế nào? Thứ ba, dựa vào kết quả nghiên cứu có thê đề xuất những khuyến nghị nào cho các doanh nghiệp dé đảm bảo duy tri khả năng thanh toán 6n định trước boi cảnh nền kinh tế còn nhiều thách thức? Các nhà dau tư và các bên liên quan cần chú trọng những gì trước khi đưa ra quyết định? Chính phủ và các cơ quan chức năng can làm gi dé cải thiện tình hình? 1. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu tập trung vào các nhân tô ảnh hưởng đến khả năng thanh toán tại các công ty bất động sản niêm yết trên sàn HOSE, HNX, UPCOM tại Việt Nam giai đoạn 2018 — 2022.