Các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu 890 các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống nhtm vn khóa luận đại học chuyên ngành, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đào Trung Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Ngô Sỹ Nam
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Biên Lãi Ròng Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục của khóa luận
• 1.7. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về ngân hàng thương mại
• 2.2. Chức năng của ngân hàng thương mại
• 2.3. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại
• 2.4. Các loại Ngân hàng thương mại
• 2.5. Cơ sở lý thuyết về tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.1. Khái niệm tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.2. Ý nghĩa của tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.3. Các nghiên cứu liên quan
• 2.5.3.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.5.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5.4. Các yếu tố tác động đến tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.4.1. Các yếu tố vi mô
• 2.5.4.2. Các yếu tố vĩ mô
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp chọn
• 3.3. Biến phụ thuộc
• 3.4. Biến độc lập
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5.1. Mô tả thống kê
• 3.5.2. Ước lượng và lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.5.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011-2020
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Mô hình biến phụ thuộc NIM
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Vấn đề mở rộng quy mô ngân hàng
• 5.3. Vấn đề mở rộng quy mô cho vay
• 5.4. Đầu tư vào chi phí hoạt động
• 5.5. Hạn chế của đề tài
• 5.6. Hướng mở rộng nghiên cứu
• 5.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng ngân hàng thương mại

Biên lãi ròng (NIM) là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, phản ánh hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. NIM được tính bằng cách lấy chênh lệch giữa lãi suất thu được từ các khoản cho vay và lãi suất phải trả cho các khoản tiền gửi, chia cho tổng tài sản của ngân hàng. Các nhân tố ảnh hưởng đến NIM bao gồm cả yếu tố vi mô và vĩ mô, từ quy mô ngân hàng đến tình hình kinh tế. Việc hiểu rõ các nhân tố này giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra quyết định chính xác nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Khái niệm và vai trò của biên lãi ròng trong ngân hàng

Biên lãi ròng là chỉ số đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng. Nó cho thấy hiệu quả trong việc quản lý tài sản và nợ phải trả. NIM cao đồng nghĩa với việc ngân hàng có khả năng tạo ra lợi nhuận tốt từ hoạt động cho vay và huy động vốn.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến NIM

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến NIM giúp ngân hàng nhận diện được các yếu tố cần cải thiện. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngành ngân hàng.

II. Các thách thức trong việc cải thiện biên lãi ròng của ngân hàng thương mại Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện NIM. Cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng, sự biến động của lãi suất và chi phí hoạt động là những yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ tài chính đã tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng truyền thống trong việc duy trì lợi nhuận.

2.1. Cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng

Cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng, dẫn đến việc giảm biên lãi ròng. Các ngân hàng phải cân nhắc giữa việc thu hút khách hàng và duy trì lợi nhuận.

2.2. Chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến NIM

Chi phí hoạt động cao có thể làm giảm NIM. Ngân hàng cần tối ưu hóa quy trình hoạt động để giảm thiểu chi phí mà vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ.

III. Phương pháp nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến NIM của 29 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2020. Dữ liệu được thu thập và xử lý bằng phần mềm Stata 14, giúp đưa ra những kết luận chính xác về mối quan hệ giữa các biến.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến độc lập như quy mô ngân hàng, chi phí hoạt động, và lãi suất. Các biến này được lựa chọn dựa trên các nghiên cứu trước đó và có liên quan trực tiếp đến NIM.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích thông qua các mô hình hồi quy như Pooled OLS, FEM, và REM. Việc lựa chọn mô hình phù hợp giúp đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng quy mô ngân hàng, chi phí hoạt động và lãi suất có ảnh hưởng tích cực đến NIM. Ngược lại, tính thanh khoản và đa dạng hóa lại có tác động tiêu cực. Những phát hiện này có thể giúp các ngân hàng thương mại điều chỉnh chiến lược kinh doanh để cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.1. Tác động của quy mô ngân hàng đến NIM

Nghiên cứu chỉ ra rằng ngân hàng có quy mô lớn thường có NIM cao hơn do khả năng tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa quy trình hoạt động.

4.2. Chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến lợi nhuận

Kết quả cho thấy rằng khi ngân hàng tăng chi phí hoạt động lên 1%, NIM có thể tăng lên 71%. Điều này cho thấy đầu tư vào công nghệ và nhân sự là cần thiết để nâng cao hiệu quả.

V. Giải pháp nâng cao biên lãi ròng cho ngân hàng thương mại Việt Nam

Để cải thiện NIM, các ngân hàng thương mại cần tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí hoạt động, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển sản phẩm mới. Việc đào tạo nhân viên và đầu tư vào công nghệ cũng là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Đầu tư vào công nghệ và nhân sự

Ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ để cải thiện quy trình làm việc và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Đào tạo nhân viên cũng giúp nâng cao chất lượng dịch vụ.

5.2. Quản lý chi phí hiệu quả

Quản lý chi phí hoạt động một cách hiệu quả sẽ giúp ngân hàng duy trì NIM ở mức cao. Các ngân hàng cần xem xét lại các khoản chi không cần thiết và tối ưu hóa quy trình làm việc.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của biên lãi ròng ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của ngân hàng thương mại Việt Nam rất đa dạng. Việc hiểu rõ và áp dụng các giải pháp phù hợp sẽ giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và cạnh tranh hơn trong thị trường. Tương lai của NIM sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của ngân hàng với những thay đổi trong môi trường kinh tế và công nghệ.

6.1. Tương lai của biên lãi ròng trong bối cảnh công nghệ

Sự phát triển của công nghệ tài chính sẽ tiếp tục tạo ra những thách thức và cơ hội cho các ngân hàng trong việc cải thiện NIM.

6.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố vi mô và vĩ mô ảnh hưởng đến NIM, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể hơn cho từng ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cấu trúc của nền kinh tế quốc dân, hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò huyết mạch trong việc kết nối giữa các chủ thể dư thừa nguồn vốn và các chủ thể có nhu cầu về vốn, bảo đảm sự luân chuyển tài chính liên tục và duy trì tính ổn định của các hoạt động vĩ mô (Menicucci & Paolucci, 2016; Ram & Mesfin, 2019; Diko, 2019). Đối với hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam, hoạt động cấp tín dụng truyền thống đóng góp phần lớn vào tổng doanh thu, chiếm tỷ trọng từ 70% đến 80% tổng thu nhập của các ngân hàng (Pham và cộng sự, 2018).

Tuy nhiên, sự bùng nổ của công nghệ hiện đại và xu thế chuyển đổi số đã thúc đẩy sự cạnh tranh gay gắt về lãi suất huy động và lãi suất cho vay giữa các định chế tài chính. Dù các ngân hàng thương mại tích cực đa dạng hóa danh mục sản phẩm, dịch vụ phi tín dụng, thu nhập cốt lõi vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chênh lệch lãi suất. Biên lãi ròng (Net Interest Margin - NIM) là chỉ số tài chính phản ánh năng lực tạo ra thu nhập từ các tài sản sinh lời sau khi đã trừ đi chi phí vốn. Do đó, việc nghiên cứu các nhân tố chi phối biên lãi ròng của các ngân hàng thương mại Việt Nam có ý nghĩa thiết thực trong việc kiểm soát hoạt động kinh doanh và hoạch định chính sách tiền tệ.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và mức độ tác động của chúng đến biên lãi ròng của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao tỷ lệ NIM và hiệu quả hoạt động kinh doanh.
2. Các mục tiêu cụ thể:
   • Thứ nhất, xác định hệ thống các nhân tố vi mô (bên trong ngân hàng) và các nhân tố vĩ mô (môi trường bên ngoài) tác động đến biên lãi ròng.
   • Thứ hai, lượng hóa chiều hướng và mức độ tác động của từng biến số độc lập lên biên lãi ròng.
   • Thứ ba, đề xuất hệ thống giải pháp quản trị giúp các ngân hàng thương mại cải thiện tỷ lệ biên lãi ròng.

Khóa luận giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu:

1. Những nhân tố nào thuộc bên trong và những nhân tố nào thuộc bên ngoài ảnh hưởng đến biên lãi ròng của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam?
2. Chiều hướng và mức độ tác động của từng nhân tố đến biên lãi ròng của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam diễn ra như thế nào?
3. Những giải pháp nào có thể thực thi để cải thiện biên lãi ròng và nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ biên lãi ròng (NIM) của các ngân hàng thương mại.
• Phạm vi không gian: 29 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2011 đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng lý thuyết trung gian tài chính và mô hình đặt nền móng của Thomas S.Y. Ho và Anthony Saunders (1981) về các nhân tố xác định biên lãi ròng. Đồng thời, tác giả viện dẫn các quy định pháp lý tại Điều 98 Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 nhằm hệ thống hóa chức năng thủ quỹ, trung gian thanh toán và trung gian tín dụng của ngân hàng thương mại.

Về mặt công thức tính toán, tác giả lựa chọn phương pháp xác định NIM dựa trên tương quan với tổng tài sản có sinh lời (K. Đỗ, 2013), thay vì tính trên tổng tài sản (Hamadi & Awdeh, 2012):

$$\text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}} = \frac{\text{Thu nhập lãi} - \text{Chi phí lãi}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}}$$

Trong đó, tổng tài sản có sinh lời bao gồm: tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước, tiền gửi và cấp tín dụng cho các tổ chức tín dụng khác, chứng khoán kinh doanh, cho vay khách hàng, chứng khoán đầu tư và góp vốn đầu tư dài hạn.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm là phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) gồm 29 ngân hàng thương mại cổ phần trong 10 năm (2011–2020), tương ứng với 290 quan sát. Dữ liệu tài chính vi mô được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán và báo cáo thường niên của 29 ngân hàng; dữ liệu vĩ mô (tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát INF) được trích xuất từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Phần mềm Stata 14 được sử dụng để xử lý số liệu.

Khung phân tích kinh tế lượng bao gồm:

1. Thống kê mô tả các biến số (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị lớn nhất, giá trị nhỏ nhất).
2. Kiểm tra ma trận tương quan và hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm nhận diện hiện tượng đa cộng tuyến.
3. Hồi quy dữ liệu bảng qua ba mô hình: Bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình tác động cố định (FEM), và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
4. Thực hiện kiểm định F-test để lựa chọn giữa OLS và FEM; thực hiện kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
5. Kiểm định khuyết tật mô hình (hiện tượng phương sai sai số thay đổi bằng kiểm định Wald đối với FEM hoặc Lagrange đối với REM; hiện tượng tự tương quan chuỗi), sau đó khắc phục bằng mô hình bình phương tối thiểu tổng quát (GLS).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài dựa trên vai trò cung ứng vốn của các tổ chức tín dụng đối với nền kinh tế và thực trạng phụ thuộc vào nguồn thu nhập lãi (chiếm 70–80% doanh thu). Tác giả xác định rõ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là các nhân tố tác động đến NIM, và phạm vi gồm 29 ngân hàng thương mại cổ phần trong giai đoạn 2011–2020 với 290 quan sát. Chương này cũng phân tích ý nghĩa khoa học của đề tài trong việc cung cấp cơ sở định lượng cho các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời phác thảo cấu trúc 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 trình bày tổng quan lý luận về ngân hàng thương mại, bao gồm khái niệm ngân hàng ký thác, ba chức năng cơ bản (thủ quỹ, trung gian thanh toán, trung gian tín dụng) và các hoạt động nghiệp vụ căn cứ theo Điều 98 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010. Tiếp đó, chương phân tích khái niệm và hai công thức tính toán chỉ số NIM, phân định rõ ý nghĩa của NIM trong đánh giá hiệu quả quản trị tài sản có và tài sản nợ. Tác giả tiến hành lược khảo toàn diện các công trình nghiên cứu quốc tế (Hamadi & Awdeh, 2012; Raham, Hamid & Khan, 2015; Plakalović & Alihodzic, 2015; Islam & Nishiyama, 2016; Almarzoqi & Naceur, 2015; Qi & Yang, 2016; Yuksel & Zengin, 2017; Agoraki & Kouretas, 2019; Abdulhakim, 2019; Ram & Mesfin, 2019; Khalil & Farooq, 2019; Khan & Jalil, 2020; Lestari, Chintia & Akbar, 2021) và các nghiên cứu trong nước (Pham H.L, 2016; Hoang Trung Khanh & Vu Thi Dan Tra, 2017; Pham, A., 2019; Nguyen Duy Suu và cộng sự, 2020; Nguyen D.S & Luu T., 2021). Cuối chương, tác giả phân nhóm và lập luận cơ chế tác động của 6 nhân tố vi mô (SIZE, LOAN, LIQ, TEATA, OC, NIITA) và 2 nhân tố vĩ mô (GDP, INF).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình kinh tế lượng đa biến có dạng:

$$\text{NIM}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{i,t} + \beta_2 \text{LOAN}{i,t} + \beta_3 \text{LIQ}{i,t} + \beta_4 \text{TEATA}{i,t} + \beta_5 \text{OC}{i,t} + \beta_6 \text{NIITA}_{i,t} + \beta_7 \text{GDP}_t + \beta_8 \text{INF}t + \varepsilon{i,t}$$

Tác giả định nghĩa chi tiết cách tính và đưa ra 8 giả thuyết nghiên cứu:

• Giả thuyết H1 (+): Quy mô ngân hàng (SIZE = logarit tổng tài sản) tác động thuận chiều đến NIM.
• Giả thuyết H2 (+): Quy mô cho vay (LOAN = dư nợ cho vay / tổng tài sản) tác động thuận chiều đến NIM.
• Giả thuyết H3 (-): Tính thanh khoản (LIQ = tài sản thanh khoản / tổng tài sản) tác động ngược chiều đến NIM.
• Giả thuyết H4 (-): Hiệu quả quản lý (TEATA = tài sản sinh lời / tổng tài sản) tác động ngược chiều đến NIM.
• Giả thuyết H5 (+): Chi phí hoạt động (OC = chi phí hoạt động / tổng tài sản) tác động thuận chiều đến NIM.
• Giả thuyết H6 (-): Đa dạng hóa thu nhập (NIITA = thu nhập ngoài lãi / tổng tài sản) tác động ngược chiều đến NIM.
• Giả thuyết H7 (+): Tăng trưởng kinh tế (GDP = tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm) tác động thuận chiều đến NIM.
• Giả thuyết H8 (+): Tỷ lệ lạm phát (INF = tốc độ tăng chỉ số giá tiêu dùng CPI) tác động thuận chiều đến NIM.

Quy trình ước lượng được thiết lập qua các bước: thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định VIF, ước lượng OLS/FEM/REM, kiểm định lựa chọn mô hình bằng F-test và Hausman test, kiểm định khuyết tật phương sai thay đổi (Wald/Lagrange) và tự tương quan trên phần mềm Stata 14.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 phân tích thực trạng hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011–2020. Dữ liệu cho thấy tốc độ tăng trưởng bình quân của vốn chủ sở hữu và cho vay có xu hướng giảm dần qua các năm. Trong giai đoạn 2011–2015, các ngân hàng thực hiện đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng theo phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ; kết quả ghi nhận đến cuối năm 2015, tốc độ tăng trưởng tiền gửi bình quân tăng vọt, đạt mốc 134.

Kết quả kiểm định kinh tế lượng cho thấy kiểm định F-test và kiểm định Hausman đều có giá trị p-value < 0,05, khẳng định mô hình tác động cố định (FEM) phù hợp và giải thích biến thiên của NIM tốt hơn so với mô hình Pooled OLS và REM. Tác giả sau đó áp dụng mô hình GLS để xử lý các khuyết tật. Kết quả hồi quy cuối cùng cho thấy:

• Các biến có tác động cùng chiều đến NIM: Quy mô ngân hàng (SIZE), Quy mô cho vay (LOAN), Hiệu quả quản lý (TEATA), Chi phí hoạt động (OC) và Tỷ lệ lạm phát (INF).
• Các biến có tác động ngược chiều đến NIM: Tính thanh khoản (LIQ), Đa dạng hóa thu nhập (NIITA) và Tăng trưởng kinh tế (GDP).
• Biến Chi phí hoạt động (OC) có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy 99% (p < 0,01); khi ngân hàng gia tăng chi phí hoạt động thêm 1%, biên lãi ròng tăng tương ứng 71.
• Biến Tính thanh khoản (LIQ) có ý nghĩa thống kê ở mức 10%; khi ngân hàng gia tăng tỷ lệ tài sản thanh khoản thêm 1%, biên lãi ròng giảm 1.

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ mô hình thực nghiệm và đưa ra các nhóm giải pháp chính sách tương ứng cho các ngân hàng thương mại Việt Nam:

1. Mở rộng quy mô ngân hàng: Cần đi đôi với công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tương xứng với mức độ gia tăng mạng lưới chi nhánh.
2. Mở rộng quy mô cho vay: Cần kiểm soát chặt chẽ chất lượng tín dụng nhằm ngăn ngừa nợ xấu và kiềm chế lạm phát, tuân thủ nghiêm ngặt các hạn mức và quy định an toàn vốn của Ngân hàng Nhà nước.
3. Quản trị và đầu tư chi phí hoạt động: Ngân hàng cần chủ động phân bổ nguồn chi phí cho chính sách đãi ngộ nhân viên, nâng cấp hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin và đẩy mạnh truyền thông tiếp thị nhằm tối ưu hóa trải nghiệm khách hàng và mở rộng thị phần. Chương 5 khép lại bằng việc chỉ ra các giới hạn của đề tài và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp kết quả kiểm định thực nghiệm và đối chiếu với kỳ vọng ban đầu của 8 biến độc lập trong mô hình nghiên cứu:

Ký hiệu biến	Tên biến	Đo lường	Dấu kỳ vọng	Kết quả hồi quy thực tế
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản	+	+
LOAN	Quy mô cho vay	Tổng cho vay / Tổng tài sản	+	+
LIQ	Tính thanh khoản	Tài sản thanh khoản / Tổng tài sản	-	-
TEATA	Hiệu quả quản lý	Tổng tài sản sinh lời / Tổng tài sản	-	+
OC	Chi phí hoạt động	Chi phí hoạt động / Tổng tài sản	+	+
NIITA	Đa dạng hóa	Thu nhập ngoài lãi / Tổng tài sản	-	-
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm	+	-
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tốc độ thay đổi chỉ số CPI hàng năm	+	+

Các phát hiện định lượng nổi bật trích xuất từ dữ liệu:

• Tốc độ tăng trưởng tiền gửi bình quân của các ngân hàng thương mại Việt Nam đạt mức tăng vọt 134 vào cuối năm 2015 sau tiến trình tái cơ cấu hệ thống giai đoạn 2011–2015.
• Biến Chi phí hoạt động (OC) đạt mức ý nghĩa thống kê 99% (mức tin cậy cao nhất trong mô hình); hệ số thực nghiệm chỉ ra khi chi phí hoạt động tăng 1%, biên lãi ròng NIM tăng 71. Điều này được giải thích do các ngân hàng tăng chi phí vào công nghệ, nhân sự và quảng bá để cải thiện dịch vụ, đồng thời có xu hướng bù đắp chi phí vận hành bằng cách nới rộng chênh lệch lãi suất cho vay.
• Biến Tính thanh khoản (LIQ) tác động ngược chiều ở mức ý nghĩa 10%; khi tính thanh khoản tăng thêm 1%, NIM giảm đi 1, do việc nắm giữ nhiều tài sản có tính thanh khoản cao (tiền mặt, tiền gửi thanh toán) thường đi kèm với mức sinh lời rất thấp.

Đóng góp của nghiên cứu:

• Về mặt lý luận: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm khẳng định sự phù hợp của mô hình FEM và phương pháp ước lượng dữ liệu bảng trên mẫu 29 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2011–2020).
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp căn cứ khoa học giúp nhà quản trị ngân hàng cân đối giữa mục tiêu sinh lời và tính an toàn thanh khoản, xây dựng chiến lược đầu tư chi phí hoạt động hợp lý, đồng thời cung cấp thông tin tham khảo cho Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành chính sách tiền tệ và quản lý biên độ lãi suất tín dụng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Khóa luận bị giới hạn bởi phạm vi thời gian nghiên cứu (giai đoạn 2011–2020) và giới hạn mẫu nghiên cứu chỉ dừng lại ở 29 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Tác giả tự nhận định nghiên cứu còn chịu sự chi phối bởi sự hạn chế nhất định về kiến thức chuyên sâu và áp lực thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp, do đó chưa bao quát được toàn diện các biến số vĩ mô phức tạp khác tác động đến thị trường ngân hàng.

Hướng mở rộng nghiên cứu:

• Mở rộng phạm vi thời gian nghiên cứu sang các năm tiếp theo để cập nhật biến động của biên lãi ròng sau các giai đoạn biến động kinh tế mới.
• Bổ sung thêm các đối tượng định chế tài chính khác (ngân hàng thương mại nhà nước, ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài) hoặc bổ sung các biến số vĩ mô và vi mô chuyên sâu khác nhằm nâng cao khả năng giải thích của mô hình.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng khi thực hiện các đề tài nghiên cứu định lượng về hiệu quả hoạt động, khả năng sinh lời và quản trị rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng.
• Những người nghiên cứu phương pháp hồi quy dữ liệu bảng (panel data) trên phần mềm Stata, đặc biệt là quy trình kiểm định mô hình Pooled OLS, FEM, REM và kiểm định khuyết tật kinh tế lượng (F-test, Hausman test, VIF, Wald test, GLS).
• Các nhà phân tích tài chính và nhà quản trị tại các ngân hàng thương mại trong việc hoạch định chính sách lãi suất huy động - cho vay và kiểm soát chi phí hoạt động.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng công thức nào để đo lường biến phụ thuộc Biên lãi ròng (NIM)?
Tác giả áp dụng công thức tính NIM dựa trên tổng tài sản có sinh lời (theo nghiên cứu của K. Đỗ, 2013):
$$\text{NIM} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}} = \frac{\text{Thu nhập lãi} - \text{Chi phí lãi}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}}$$
Tổng tài sản có sinh lời được tổng hợp từ các khoản mục trên bảng cân đối kế toán gồm: tiền gửi tại Ngân hàng Nhà nước, tiền gửi và cấp tín dụng cho các tổ chức tín dụng khác, chứng khoán kinh doanh, cho vay khách hàng, chứng khoán đầu tư và góp vốn đầu tư dài hạn.

2. Mẫu nghiên cứu và dữ liệu được thu thập trong phạm vi nào?
Dữ liệu nghiên cứu bao gồm 29 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam được theo dõi liên tục trong giai đoạn 10 năm từ 2011 đến 2020, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 290 quan sát. Dữ liệu vi mô lấy từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của các ngân hàng; dữ liệu vĩ mô (GDP, lạm phát) lấy từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Nhà nước.

3. Giữa các mô hình Pooled OLS, FEM và REM, mô hình nào được lựa chọn và qua các bước kiểm định nào?
Mô hình tác động cố định (FEM) được lựa chọn. Tác giả thực hiện kiểm định F-test để lựa chọn giữa Pooled OLS và FEM (cho kết quả chọn FEM do p-value < 0,05), sau đó chạy kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM (cho kết quả p-value < 0,05, bác bỏ giả thuyết H0, chấp nhận mô hình FEM). Sau đó, mô hình GLS được áp dụng để khắc phục các khuyết tật về phương sai thay đổi và tự tương quan.

4. Hai biến số Chi phí hoạt động (OC) và Tính thanh khoản (LIQ) tác động đến NIM như thế nào trong kết quả ước lượng?
Biến Chi phí hoạt động (OC) có tác động thuận chiều ở mức tin cậy 99%: khi ngân hàng tăng chi phí hoạt động thêm 1%, tỷ lệ NIM tăng 71. Ngược lại, biến Tính thanh khoản (LIQ) có tác động ngược chiều ở mức ý nghĩa 10%: khi ngân hàng tăng tính thanh khoản thêm 1%, tỷ lệ NIM giảm 1.

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp quản trị trọng tâm nào ở Chương 5?
Tác giả đề xuất ba nhóm giải pháp chính: thứ nhất, phát triển và đào tạo nguồn nhân lực tương xứng với tốc độ mở rộng mạng lưới ngân hàng; thứ hai, kiểm soát chặt chẽ quy mô cho vay và tuân thủ các quy định an toàn tín dụng của Ngân hàng Nhà nước để hạn chế nợ xấu; thứ ba, đầu tư hợp lý vào chi phí hoạt động thông qua chế độ đãi ngộ nhân sự, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và tăng cường quảng bá truyền thông nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Đào Trung Anh đã nghiên cứu toàn diện các nhân tố vi mô và vĩ mô ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống 29 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2011–2020 bằng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng. Kết quả nghiên cứu khẳng định mô hình tác động cố định (FEM/GLS) là phù hợp nhất, xác định rõ tác động cùng chiều của các biến SIZE, LOAN, TEATA, OC, INF và tác động ngược chiều của các biến LIQ, NIITA, GDP đối với NIM. Các phát hiện định lượng, đặc biệt là mối liên hệ giữa chi phí hoạt động và tính thanh khoản với biên lãi ròng, là cơ sở khoa học xác thực cho các khuyến nghị nâng cao năng lực quản trị tài sản và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐÀO TRUNG ANH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN BIÊN LÃI RÕNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 7340201 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐÀO TRUNG ANH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN BIÊN LÃI RÕNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 52340201 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC THS. NGÔ SỸ NAM TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i ABSTRACT The banking system plays an important role in the economy of a country.

Not only acting as a bridge between actors in the economy but the banking system also ensures the stability of other activities in the economy. For commercial banks in Vietnam, traditional lending activities contribute a large part to the total income of the bank. Specifically, this lending activity accounts from 70% to 80% of the bank's total income. Over the years, due to the strong development of modern technology, fierce competition on lending interest rates and deposit interest rates among banks has occurred.

In recent years, commercial banks in Vietnam have been developing new products and services to attract potential customers. However, income from traditional lending activity still accounts for the majority of the total income of banks. And to measure the efficiency of lending activities at banks, the author uses the net interest margin - the difference between the interest earned and the interest paid by the bank divided by the total assets of the bank. There have been many research articles by both domestic and foreign authors on the same topic, agreeing that net interest margin is considered an important indicator to measure the performance of a bank.

Through this net interest margin ratio, the bank can control the interest income and the amount of interest payable to the lender compared to the profitable assets and evaluate the efficiency of using the bank's assets. Research results are the scientific basis for Vietnamese commercial bank managers to make reasonable and correct decisions and policies, bringing high efficiency to the bank and promoting economic development. The study of Thomas SY Ho & Anthony Saunders (1981) studied the factors affecting the ratio of net interest margin in Ethiopia, this is one of the basic studies and lays the basis for later studies on net interest margin. Factors affecting net interest margin include both micro and macro factors.

Most of the studies focus on variables such as bank size, risk aversion, liquidity ratio, credit risk, management quality, the scale of lending operations, operating costs, non-interest income, total ii deposits, liquidity risk, cost efficiency, implicit interest payment costs, efficiency measure to scale, reserve policy at state banks, inflation economic growth rate,. The objective of the study is to clarify the level of impact as well as the direction of the factors on the net interest margin of 29 commercial banks in Vietnam. From there, propose solutions to improve the NIM ratio and contribute to improving the operational efficiency of banks in Vietnam. Panel data are used over a 10-year period, from 2011 to 2020 with 290 observations.

The study uses a quantitative method. Run variable regression model to test the fit through Pooled OLS, FEM, REM models. The collected data will be processed on Stata 14 software. The study's layout is divided into 5 chapters.

In chapter 1, the author mentioned the important role of commercial banks in the economy, specifically how bank operation affects the economy. Overview of the operation of commercial banks in Vietnam in recent years. Briefly summarize the opinions of the authors of previous studies on how to use net interest margin to measure and evaluate the performance of banks. From there, it shows the reasons for choosing the research topic of the author.