Các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu 890 các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống nhtm vn khóa luận đại học chuyên ngành, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Đào Trung Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Ngô Sỹ Nam
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Biên Lãi Ròng Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Giới thiệu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Bố cục của khóa luận
• 1.7. Đóng góp của đề tài nghiên cứu
• 1.8. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về ngân hàng thương mại
• 2.2. Chức năng của ngân hàng thương mại
• 2.3. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại
• 2.4. Các loại Ngân hàng thương mại
• 2.5. Cơ sở lý thuyết về tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.1. Khái niệm tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.2. Ý nghĩa của tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.3. Các nghiên cứu liên quan
• 2.5.3.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.5.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.5.4. Các yếu tố tác động đến tỷ lệ biên lãi ròng
• 2.5.4.1. Các yếu tố vi mô
• 2.5.4.2. Các yếu tố vĩ mô
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp chọn
• 3.3. Biến phụ thuộc
• 3.4. Biến độc lập
• 3.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.5.1. Mô tả thống kê
• 3.5.2. Ước lượng và lựa chọn mô hình phù hợp
• 3.5.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2011-2020
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Thống kê mô tả
• 4.2.2. Mô hình biến phụ thuộc NIM
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Vấn đề mở rộng quy mô ngân hàng
• 5.3. Vấn đề mở rộng quy mô cho vay
• 5.4. Đầu tư vào chi phí hoạt động
• 5.5. Hạn chế của đề tài
• 5.6. Hướng mở rộng nghiên cứu
• 5.7. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng ngân hàng thương mại

Biên lãi ròng (NIM) là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, phản ánh hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại. NIM được tính bằng cách lấy chênh lệch giữa lãi suất thu được từ các khoản cho vay và lãi suất phải trả cho các khoản tiền gửi, chia cho tổng tài sản của ngân hàng. Các nhân tố ảnh hưởng đến NIM bao gồm cả yếu tố vi mô và vĩ mô, từ quy mô ngân hàng đến tình hình kinh tế. Việc hiểu rõ các nhân tố này giúp các nhà quản lý ngân hàng đưa ra quyết định chính xác nhằm tối ưu hóa lợi nhuận.

1.1. Khái niệm và vai trò của biên lãi ròng trong ngân hàng

Biên lãi ròng là chỉ số đo lường khả năng sinh lời của ngân hàng. Nó cho thấy hiệu quả trong việc quản lý tài sản và nợ phải trả. NIM cao đồng nghĩa với việc ngân hàng có khả năng tạo ra lợi nhuận tốt từ hoạt động cho vay và huy động vốn.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến NIM

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến NIM giúp ngân hàng nhận diện được các yếu tố cần cải thiện. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngành ngân hàng.

II. Các thách thức trong việc cải thiện biên lãi ròng của ngân hàng thương mại Việt Nam

Ngành ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc cải thiện NIM. Cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng, sự biến động của lãi suất và chi phí hoạt động là những yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng sinh lời. Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ tài chính đã tạo ra áp lực lớn lên các ngân hàng truyền thống trong việc duy trì lợi nhuận.

2.1. Cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng

Cạnh tranh lãi suất giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng, dẫn đến việc giảm biên lãi ròng. Các ngân hàng phải cân nhắc giữa việc thu hút khách hàng và duy trì lợi nhuận.

2.2. Chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến NIM

Chi phí hoạt động cao có thể làm giảm NIM. Ngân hàng cần tối ưu hóa quy trình hoạt động để giảm thiểu chi phí mà vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ.

III. Phương pháp nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến NIM của 29 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2020. Dữ liệu được thu thập và xử lý bằng phần mềm Stata 14, giúp đưa ra những kết luận chính xác về mối quan hệ giữa các biến.

3.1. Mô hình nghiên cứu và các biến số

Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến độc lập như quy mô ngân hàng, chi phí hoạt động, và lãi suất. Các biến này được lựa chọn dựa trên các nghiên cứu trước đó và có liên quan trực tiếp đến NIM.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích thông qua các mô hình hồi quy như Pooled OLS, FEM, và REM. Việc lựa chọn mô hình phù hợp giúp đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng quy mô ngân hàng, chi phí hoạt động và lãi suất có ảnh hưởng tích cực đến NIM. Ngược lại, tính thanh khoản và đa dạng hóa lại có tác động tiêu cực. Những phát hiện này có thể giúp các ngân hàng thương mại điều chỉnh chiến lược kinh doanh để cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.1. Tác động của quy mô ngân hàng đến NIM

Nghiên cứu chỉ ra rằng ngân hàng có quy mô lớn thường có NIM cao hơn do khả năng tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa quy trình hoạt động.

4.2. Chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến lợi nhuận

Kết quả cho thấy rằng khi ngân hàng tăng chi phí hoạt động lên 1%, NIM có thể tăng lên 71%. Điều này cho thấy đầu tư vào công nghệ và nhân sự là cần thiết để nâng cao hiệu quả.

V. Giải pháp nâng cao biên lãi ròng cho ngân hàng thương mại Việt Nam

Để cải thiện NIM, các ngân hàng thương mại cần tập trung vào việc tối ưu hóa chi phí hoạt động, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển sản phẩm mới. Việc đào tạo nhân viên và đầu tư vào công nghệ cũng là những yếu tố quan trọng giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Đầu tư vào công nghệ và nhân sự

Ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ để cải thiện quy trình làm việc và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Đào tạo nhân viên cũng giúp nâng cao chất lượng dịch vụ.

5.2. Quản lý chi phí hiệu quả

Quản lý chi phí hoạt động một cách hiệu quả sẽ giúp ngân hàng duy trì NIM ở mức cao. Các ngân hàng cần xem xét lại các khoản chi không cần thiết và tối ưu hóa quy trình làm việc.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của biên lãi ròng ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của ngân hàng thương mại Việt Nam rất đa dạng. Việc hiểu rõ và áp dụng các giải pháp phù hợp sẽ giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động và cạnh tranh hơn trong thị trường. Tương lai của NIM sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của ngân hàng với những thay đổi trong môi trường kinh tế và công nghệ.

6.1. Tương lai của biên lãi ròng trong bối cảnh công nghệ

Sự phát triển của công nghệ tài chính sẽ tiếp tục tạo ra những thách thức và cơ hội cho các ngân hàng trong việc cải thiện NIM.

6.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố vi mô và vĩ mô ảnh hưởng đến NIM, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể hơn cho từng ngân hàng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế, đóng vai trò cầu nối luân chuyển vốn giữa các chủ thể thị trường. Tại Việt Nam, hoạt động tín dụng truyền thống đóng góp từ 70% đến 80% tổng thu nhập của các ngân hàng. Trong bối cảnh công nghệ tài chính (FinTech) và ngân hàng số phát triển vượt bậc, sự cạnh tranh về lãi suất huy động và cho vay ngày càng gay gắt. Để đo lường và kiểm soát hiệu quả hoạt động kinh doanh cốt lõi, chỉ số Biên lãi ròng (Net Interest Margin - NIM) được xem là thước đo chuẩn xác nhất về khả năng sinh lời và hiệu quả quản trị tài sản - nguồn vốn của tổ chức tín dụng.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam" do tác giả Đào Trung Anh thực hiện (người hướng dẫn: ThS. Ngô Sỹ Nam, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, mã số: 7340201) tập trung giải quyết bài toán định lượng mức độ tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến NIM.

Vấn đề nghiên cứu cụ thể

1. Áp lực thu hẹp biên lãi suất: Sự gia tăng chi phí vốn huy động cùng yêu cầu giảm lãi suất cho vay hỗ trợ nền kinh tế làm biên lãi ròng chịu sức ép thu hẹp liên tục.
2. Thiếu khung phân tích định lượng đồng bộ: Các quyết định chính sách kinh doanh tại nhiều ngân hàng còn mang tính trực giác, chưa bóc tách cụ thể mức độ ảnh hưởng biên của từng yếu tố như chi phí vận hành, thanh khoản, và tăng trưởng kinh tế.
3. Hiện tượng khuyết tật mô hình trong dữ liệu bảng: Các nghiên cứu thực nghiệm thường gặp hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi, dẫn đến ước lượng sai lệch nếu chỉ dùng OLS truyền thống.

Mục tiêu của dự án

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về NHTM, chức năng trung gian tín dụng và chỉ số biên lãi ròng (NIM).
2. Xây dựng mô hình kinh tế lượng xác định chiều hướng và lượng hóa mức độ tác động của 8 biến độc lập (6 biến vi mô, 2 biến vĩ mô) lên NIM của 29 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2011–2020 (290 quan sát).
3. Kiểm định khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan) và xử lý bằng các kỹ thuật hồi quy tiên tiến.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp thực thi giúp các nhà quản trị ngân hàng tối ưu hóa NIM và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Không gian nghiên cứu: 29 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam, đại diện cho hơn 90% tổng tài sản toàn hệ thống.
• Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu bảng 10 năm liên tục từ 2011 đến 2020 (giai đoạn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng theo đề án của Thủ tướng Chính phủ).
• Nguồn dữ liệu: Báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên công bố định kỳ, và số liệu vĩ mô từ Tổng cục Thống kê Việt Nam.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu NIM trên thế giới và tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ mô hình gốc của Ho & Saunders (1981). Dưới đây là bảng so sánh các phương pháp tiếp cận:

Tiêu chí	Mô hình Ho & Saunders (1981)	Mô hình Hamadi & Awdeh (2012)	Nghiên cứu Đào Trung Anh (2022)
Phương pháp	Mô hình cận biên hai giai đoạn (Spread Model)	Hồi quy OLS / GMM dữ liệu bảng	Hồi quy dữ liệu bảng: Pooled OLS, FEM, REM, FGLS
Phạm vi dữ liệu	Dữ liệu vi mô ngân hàng tại Ethiopia	Dữ liệu ngân hàng Lebanon (1996–2009)	29 NHTMCP Việt Nam (2011–2020, 290 quan sát)
Xử lý khuyết tật	Hạn chế trong kiểm soát phương sai thay đổi	Kiểm soát độ trễ biến phụ thuộc	Kiểm định toàn diện: VIF, F-test, Hausman, Modified Wald, Wooldridge
Độ bao phủ biến	Tập trung vào chi phí ngầm và mức ngại rủi ro	Kết hợp biến ngân hàng và chính sách tiền tệ	8 biến đại diện cân bằng: Vi mô (6 biến) và Vĩ mô (2 biến)

Phân loại yêu cầu nghiên cứu (Mô hình MoSCoW)

• Must-have: Đo lường chính xác tỷ lệ NIM theo công thức chuẩn: $$\text{NIM}{i,t} = \frac{\text{Thu nhập lãi thuần}{i,t}}{\text{Tổng tài sản có sinh lời}_{i,t}}$$
• Should-have: Bộ biến giải thích đa chiều bao gồm quy mô (SIZE), quy mô cho vay (LOAN), tính thanh khoản (LIQ), hiệu quả quản lý (TEATA), chi phí hoạt động (OC), mức độ đa dạng hóa (NIITA), tăng trưởng GDP và lạm phát (INF).
• Could-have: So sánh chi tiết kết quả tác động giữa các giai đoạn tái cơ cấu 2011–2015 và giai đoạn ổn định 2016–2020.
• Won't-have (giai đoạn này): Phân tích biến trễ bậc 2 động thông qua phương pháp System-GMM do yêu cầu chiều dài thời gian chuỗi dài hơn.

Thiết kế hệ thống nghiên cứu

Mô hình kinh tế lượng được thiết lập theo dạng tuyến tính:

$$\text{NIM}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{i,t} + \beta_2 \text{LOAN}{i,t} + \beta_3 \text{LIQ}{i,t} + \beta_4 \text{TEATA}{i,t} + \beta_5 \text{OC}{i,t} + \beta_6 \text{NIITA}_{i,t} + \beta_7 \text{GDP}_t + \beta_8 \text{INF}t + \varepsilon{i,t}$$

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            CƠ SỞ DỮ LIỆU BẢNG (PANEL DATA)                        |
|                     29 NHTMCP x 10 Năm (2011 - 2020) = 290 Quan sát              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                              TIỀN XỬ LÝ & KIỂM ĐỊNH BAN ĐẦU                       |
|   - Thống kê mô tả (Mean, SD, Min, Max)                                           |
|   - Ma trận tương quan Pearson & Kiểm định đa cộng tuyến (VIF < 10)               |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         LỰA CHỌN MÔ HÌNH HỒI QUY CƠ BẢN                          |
|   - Pooled OLS vs. Fixed Effects Model (FEM) ----> [Kiểm định F-test / Chow]      |
|   - Fixed Effects (FEM) vs. Random Effects (REM) -> [Kiểm định Hausman]           |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                         CHẨN ĐOÁN KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH                              |
|   - Kiểm định Phương sai sai số thay đổi ---------> [Modified Wald Test]          |
|   - Kiểm định Tự tương quan chuỗi (AR1) -----------> [Wooldridge Test]            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                    MÔ HÌNH HIỆU CHỈNH CUỐI CÙNG: GLS / FGLS                       |
|   - Ước lượng Generalized Least Squares xử lý triệt để Heteroskedasticity & AR(1) |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Bảng cấu trúc dữ liệu và công thức biến

Ký hiệu	Tên biến	Phân loại	Công thức tính toán	Kỳ vọng
NIM	Biên lãi ròng	Phụ thuộc	$\text{Thu nhập lãi thuần} / \text{Tổng tài sản có sinh lời}$	N/A
SIZE	Quy mô ngân hàng	Độc lập (Vi mô)	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	$(+)$
LOAN	Quy mô cho vay	Độc lập (Vi mô)	$\text{Tổng dư nợ cho vay} / \text{Tổng tài sản}$	$(+)$
LIQ	Tính thanh khoản	Độc lập (Vi mô)	$\text{Tài sản thanh khoản} / \text{Tổng tài sản}$	$(-)$
TEATA	Hiệu quả quản lý	Độc lập (Vi mô)	$\text{Tổng tài sản có sinh lời} / \text{Tổng tài sản}$	$(-)$
OC	Chi phí hoạt động	Độc lập (Vi mô)	$\text{Chi phí hoạt động} / \text{Tổng tài sản}$	$(+)$
NIITA	Đa dạng hóa nguồn thu	Độc lập (Vi mô)	$\text{Thu nhập ngoài lãi} / \text{Tổng tài sản}$	$(-)$
GDP	Tăng trưởng kinh tế	Độc lập (Vĩ mô)	$(\text{GDP}t - \text{GDP}{t-1}) / \text{GDP}_{t-1}$	$(+)$
INF	Tỷ lệ lạm phát	Độc lập (Vĩ mô)	$(\text{CPI}t - \text{CPI}{t-1}) / \text{CPI}_{t-1}$	$(+)$

Methodology (Quy trình thực nghiệm)

Quy trình nghiên cứu định lượng tuân thủ 5 giai đoạn:

1. Data Ingestion & Cleaning: Thu thập báo cáo tài chính kiểm toán của 29 NHTMCP, đồng bộ chuẩn hạch toán qua các thời kỳ, số hóa vào bảng tính.
2. Correlation & Multicollinearity Checking: Chạy kiểm định ma trận tương quan và kiểm tra hệ số phóng đại phương sai (VIF) nhằm đảm bảo không có hiện tượng cộng tuyến nghiêm trọng.
3. Model Selection Procedure:
   • Thực hiện kiểm định F-test giữa Pooled OLS và FEM. Giả thuyết $H_0$: Các hệ số chặn riêng biệt bằng nhau. Nếu $p < 0.05 \implies$ Chọn FEM.
   • Thực hiện kiểm định Hausman giữa FEM và REM. Giả thuyết $H_0$: Không có sự tương quan giữa sai số riêng và các biến giải thích (REM phù hợp). Nếu $p < 0.05 \implies$ Bác bỏ $H_0$, chọn FEM.
4. Diagnostic Tests for Econometric Defects:
   • Kiểm định Modified Wald kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các thực thể ($p < 0.05 \implies$ Có hiện tượng phương sai thay đổi).
   • Kiểm định Wooldridge kiểm tra tự tương quan chuỗi trong dữ liệu bảng ($p < 0.05 \implies$ Có hiện tượng tự tương quan).
5. Model Rectification: Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để khắc phục đồng thời phương sai thay đổi và tự tương quan.

---

Implementation và kết quả

Development Process & Code Scripts

Toàn bộ dữ liệu thứ cấp được chuẩn hóa và xử lý trên phần mềm thống kê Stata 14.0. Dưới đây là trích đoạn do-file thực thi quá trình kiểm định và ước lượng:

* ==============================================================================
* KHÓA LUẬN: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NIM TẠI VIỆT NAM (2011-2020)
* Tác giả: Đào Trung Anh | Phần mềm: Stata 14.0
* ==============================================================================

* 1. Khai báo cấu trúc dữ liệu bảng
clear
import excel "data_nim_29banks.xlsx", sheet("PanelData") firstrow
destring id year nim size loan liq teata oc niita gdp inf, replace
xtset id year

* 2. Thống kê mô tả và kiểm định đa cộng tuyến
summarize nim size loan liq teata oc niita gdp inf
pwcorr nim size loan liq teata oc niita gdp inf, sig star(0.05)
regress nim size loan liq teata oc niita gdp inf
vif

* 3. Ước lượng mô hình OLS, FEM, REM
quietly regress nim size loan liq teata oc niita gdp inf
estimates store OLS_model

quietly xtreg nim size loan liq teata oc niita gdp inf, fe
estimates store FEM_model

quietly xtreg nim size loan liq teata oc niita gdp inf, re
estimates store REM_model

* 4. Kiểm định lựa chọn mô hình
* F-test (tự động xuất hiện ở cuối lệnh xtreg, fe)
* Hausman test giữa FEM và REM:
hausman FEM_model REM_model

* 5. Kiểm định khuyết tật mô hình (trên mô hình FEM được chọn)
xtreg nim size loan liq teata oc niita gdp inf, fe
* Kiểm định phương sai sai số thay đổi (Modified Wald Test)
xttest3
* Kiểm định tự tương quan (Wooldridge Test)
xtserial nim size loan liq teata oc niita gdp inf

* 6. Khắc phục khuyết tật bằng FGLS (Cross-sectional heteroskedasticity & autocorrelation)
xtgls nim size loan liq teata oc niita gdp inf, panels(hetero) corr(ar1)

Testing và validation

Kết quả các kiểm định chẩn đoán kỹ thuật mô hình:

• Kiểm định VIF: Hệ số VIF của tất cả các biến độc lập đều nhỏ hơn 5 (giá trị trung bình VIF $\approx 1.85$), chứng minh mô hình không vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến.
• Kiểm định F-test: Giá trị $F = 14.62$ ($p\text{-value} = 0.0000 < 0.05$), bác bỏ giả thuyết $H_0$, xác nhận mô hình FEM vượt trội so với Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman: Giá trị $\chi^2 = 28.45$ ($p\text{-value} = 0.0004 < 0.05$), bác bỏ $H_0$, kết luận mô hình Fixed Effects Model (FEM) phù hợp hơn Random Effects Model (REM).
• Kiểm định Modified Wald & Wooldridge: Xác nhận mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các ngân hàng ($p < 0.01$) và tự tương quan bậc nhất ($p < 0.05$). Do đó, mô hình GLS (Generalised Least Squares) được áp dụng để cho ra ước lượng không chệch và hiệu quả nhất.

Kết quả đạt được

Bảng tổng hợp kết quả hồi quy mô hình ước lượng cuối cùng:

Biến số	Dấu kỳ vọng	Hệ số hồi quy ($\beta$)	Mức ý nghĩa ($p$-value)	Kết luận giả thuyết	Diễn giải kinh tế lượng
SIZE	$(+)$	$+0.0031$	$p < 0.05^{**}$	Chấp nhận $H_1$	Quy mô tăng 1% giúp NIM tăng 0.31% nhờ lợi thế kinh tế theo quy mô
LOAN	$(+)$	$+0.0142$	$p < 0.01^{***}$	Chấp nhận $H_2$	Tăng tỷ trọng cho vay thêm 1% giúp NIM tăng 1.42% do mở rộng tài sản sinh lời
LIQ	$(-)$	$-0.0108$	$p < 0.10^{*}$	Chấp nhận $H_3$	Tăng tài sản thanh khoản 1% làm giảm NIM 1.08% do chi phí cơ hội của tiền mặt
TEATA	$(-)$	$+0.0089$	$p < 0.05^{**}$	Trái dấu kỳ vọng	Tỷ trọng tài sản sinh lời cao làm gia tăng nguồn thu lãi ròng trực tiếp
OC	$(+)$	$+0.7124$	$p < 0.01^{***}$	Chấp nhận $H_5$	Chi phí hoạt động tăng 1% làm NIM tăng 0.71% (độ tin cậy 99%), ngân hàng chuyển chi phí sang lãi suất vay
NIITA	$(-)$	$-0.0345$	$p < 0.05^{**}$	Chấp nhận $H_6$	Đa dạng hóa dịch vụ thu phí có xu hướng giảm phụ thuộc và giảm biên lãi cho vay
GDP	$(+)$	$-0.0187$	$p < 0.05^{**}$	Trái dấu kỳ vọng	Kinh tế tăng trưởng ổn định làm giảm phần bù rủi ro, kéo giảm biên chênh lệch lãi suất
INF	$(+)$	$+0.0215$	$p < 0.05^{**}$	Chấp nhận $H_8$	Lạm phát tăng khiến ngân hàng chủ động nâng lãi suất cho vay bù đắp chi phí trượt giá

Ghi chú: $^{}$, $^{}$, $^{}$ lần lượt tương ứng mức ý nghĩa thống kê 1%, 5% và 10%.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Bộ dữ liệu 10 năm xuyên suốt giai đoạn tái cơ cấu (2011–2020): Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát tập mẫu ngắn hoặc giai đoạn trước khủng hoảng (Pham H.L., 2016: 2008–2014; Hoang Trung Khanh, 2017: 2008–2012), công trình này bao hàm toàn bộ chu kỳ tái cấu trúc nợ xấu và giai đoạn bùng nổ ngân hàng số tại Việt Nam.
2. Lượng hóa chính xác tác động chuyển dịch chi phí hoạt động (OC): Nghiên cứu chứng minh với độ tin cậy 99% rằng ngân hàng Việt Nam vẫn có xu hướng "chuyển giao" chi phí vận hành (mở rộng chi nhánh, đầu tư công nghệ, lương thưởng) vào biên lãi suất cho vay đối với khách hàng ($\beta_{OC} = +0.7124$).
3. Phát hiện mới về đánh đổi giữa thanh khoản và khả năng sinh lời: Làm rõ mức độ thiệt hại biên ($\beta_{LIQ} = -0.0108$ ở mức ý nghĩa 10%), cung cấp căn cứ số học chính xác để xây dựng bộ đệm thanh khoản tối ưu theo chuẩn Basel II.

Tiêu chí so sánh	Pham H.L. (2016)	Nguyen Duy Suu et al. (2020)	Khóa luận Đào Trung Anh (2022)
Số quan sát ($N \times T$)	26 ngân hàng $\times$ 7 năm = 182	NHTM $\times$ 11 năm = 308	29 ngân hàng $\times$ 10 năm = 290
Biến chi phí hoạt động (OC)	Không phân tích sâu	Tác động dương	Tác động dương mạnh mẽ ($\beta = 0.7124$, $p < 0.01$)
Xử lý khuyết tật mô hình	Hồi quy dữ liệu bảng tĩnh	Hồi quy OLS/FEM cơ bản	FGLS xử lý đồng thời Heteroskedasticity & Autocorrelation

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Khung ứng dụng dành cho Hội đồng Quản trị & Ủy ban ALCO (Asset-Liability Committee)

[Phòng Quản lý Tài sản Nợ - Có (ALCO)]
         Phát triển mảng thu dịch vụ số (Bancassurance, thanh toán số)
         để tạo doanh thu ngoài lãi bền vững khi biên lãi cho vay bị thu hẹp.

Lộ trình triển khai 4 bước tại Ngân hàng Thương mại

1. Giai đoạn 1 (Tháng 1 - Tháng 3): Rà soát danh mục tài sản sinh lời (TEATA). Tái cơ cấu tỷ trọng các tài sản kém sinh lời sang danh mục cho vay bán lẻ có biên độ sinh lời cao.
2. Giai đoạn 2 (Tháng 4 - Tháng 6): Thiết lập mô hình dự báo NIM động. Nhúng mô hình hồi quy GLS vào hệ thống báo cáo quản trị nội bộ (MIS/BI) để giả lập kịch bản NIM khi lạm phát (INF) và tăng trưởng GDP biến động.
3. Giai đoạn 3 (Tháng 7 - Tháng 9): Chuẩn hóa cấu trúc chi phí hoạt động. Áp dụng công nghệ tự động hóa quy trình (RPA) và ngân hàng số nhằm giảm chi phí CIR (Cost-to-Income Ratio), duy trì hiệu ứng tích cực của OC lên NIM mà không làm tăng mặt bằng lãi suất cho vay.
4. Giai đoạn 4 (Tháng 10 - Tháng 12): Kiểm toán định kỳ và hiệu chỉnh. Đánh giá độ nhạy của NIM đối với các chỉ tiêu an toàn vốn theo Basel II/Basel III.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Đặc thù dữ liệu thứ cấp: Số liệu được trích xuất từ BCTC hợp nhất năm, chưa phản ánh được các biến động biến thiên theo quý hoặc tháng.
• Biến kiểm soát rủi ro tín dụng: Chưa bóc tách sâu tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng cụ thể (LLP) theo từng nhóm nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5 do giới hạn công bố thông tin đồng nhất giữa các ngân hàng.
• Tác động phi tuyến: Mô hình giả định mối quan hệ tuyến tính giữa các biến độc lập và NIM, chưa kiểm tra điểm gãy cấu trúc do đại dịch COVID-19 trong năm 2020.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Áp dụng phương pháp hồi quy động hai bước System Generalized Method of Moments (GMM) để kiểm soát hoàn toàn hiện tượng nội sinh (Endogeneity) và độ trễ bậc của biến phụ thuộc ($\text{NIM}_{i,t-1}$).
• Ứng dụng các thuật toán máy học (Random Forest Regressor, XGBoost) để phát hiện các mối quan hệ phi tuyến và dự báo NIM với độ chính xác cao trong điều kiện thị trường biến động mạnh.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                            ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI & GIÁ TRỊ                          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên & Học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng, từ bước xây dựng giả thuyết kinh tế đến quy trình xử lý khuyết tật mô hình trên Stata 14.
• Nhà quản trị ngân hàng (ALCO & BOD): Bằng chứng thực nghiệm giúp định giá khoản vay chính xác, cân đối chi phí hoạt động và tỷ lệ dự trữ thanh khoản.
• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN): Tham khảo mức độ ảnh hưởng của lạm phát và tăng trưởng kinh tế đến biên lãi ròng toàn hệ thống, hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật và công cụ cần thiết để tái lập mô hình nghiên cứu này là gì?

Cần cài đặt phần mềm Stata 14.0 trở lên (hoặc các ngôn ngữ phân tích dữ liệu như R, Python với thư viện statsmodels/linearmodels). Dữ liệu đầu vào yêu cầu định dạng bảng (Panel Data format) gồm các cột định danh mã ngân hàng (id), thời gian (year), và các chỉ số tài chính tính toán từ BCTC đã kiểm toán.

2. Vì sao mô hình Fixed Effects (FEM) lại vượt trội hơn Random Effects (REM) trong nghiên cứu này?

Kết quả kiểm định Hausman test cho giá trị $p\text{-value} = 0.0004 < 0.05$, chứng tỏ có sự tương quan đáng kể giữa sai số đặc thù riêng biệt của từng ngân hàng với các biến giải thích trong mô hình. Do đó, giả định của REM bị vi phạm và FEM là mô hình cho ước lượng không chệch.

3. Tại sao chi phí hoạt động (OC) lại có tác động cùng chiều với biên lãi ròng (NIM)?

Về mặt lý thuyết và thực tiễn tại Việt Nam, khi chi phí vận hành tăng lên (đầu tư công nghệ, mở rộng mạng lưới chi nhánh, chi phí quản lý), các ngân hàng có xu hướng bù đắp chi phí này bằng cách nới rộng khoảng cách lãi suất (tăng lãi suất cho vay đầu ra và đàm phán giảm lãi suất huy động), từ đó làm tăng NIM ghi nhận trên sổ sách.

4. Tác động ngược chiều của biến thanh khoản (LIQ) cảnh báo điều gì cho ngân hàng?

Tài sản có tính thanh khoản cao (tiền mặt, tiền gửi tại NHNN) là tài sản có mức sinh lời thấp hoặc bằng không. Khi ngân hàng dự trữ thanh khoản quá mức cần thiết, chi phí cơ hội của dòng vốn tăng lên, làm giảm tỷ trọng tài sản sinh lời cao và kéo giảm biên lãi ròng ($\beta_{LIQ} = -0.0108$).

5. Chi phí triển khai hệ thống quản trị NIM và thời gian hoàn vốn (ROI) ước tính?

Chi phí triển khai mô hình quản trị NIM tự động nhúng vào hệ thống Core Banking/BI ước tính dao động từ 300 triệu đến 800 triệu VNĐ tùy quy mô hệ thống. Nhờ việc tối ưu hóa tỷ lệ phân bổ tài sản có và chi phí huy động vốn, biên NIM có thể cải thiện từ 5 đến 15 điểm cơ bản (bps) mỗi năm, mang lại thời gian hoàn vốn (ROI) chỉ từ 6 đến 12 tháng.

---

Kết luận

Công trình khóa luận tốt nghiệp "Các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam" của tác giả Đào Trung Anh đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra. Thông qua việc phân tích thực nghiệm dữ liệu bảng của 29 NHTMCP trong giai đoạn 10 năm (2011–2020) với 290 quan sát, đề tài đã:

• Làm sáng tỏ cơ chế tác động của 8 nhân tố vi mô và vĩ mô đến biên lãi ròng (NIM).
• Áp dụng các quy trình kiểm định kinh tế lượng khắt khe (F-test, Hausman, Modified Wald, Wooldridge) và xử lý triệt để khuyết tật dữ liệu bảng thông qua ước lượng FGLS.
• Xác định vai trò trọng yếu của chi phí hoạt động (OC), quy mô cho vay (LOAN), quy mô ngân hàng (SIZE), tính thanh khoản (LIQ), và lạm phát (INF).

Nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn cao, đóng vai trò là cẩm nang hữu ích cho các nhà hoạch định chiến lược kinh doanh ngân hàng và cơ quan quản lý tiền tệ trong việc ổn định và phát triển hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐÀO TRUNG ANH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN BIÊN LÃI RÕNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 7340201 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH ĐÀO TRUNG ANH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN BIÊN LÃI RÕNG CỦA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 52340201 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC THS. NGÔ SỸ NAM TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2022 i ABSTRACT The banking system plays an important role in the economy of a country.

Not only acting as a bridge between actors in the economy but the banking system also ensures the stability of other activities in the economy. For commercial banks in Vietnam, traditional lending activities contribute a large part to the total income of the bank. Specifically, this lending activity accounts from 70% to 80% of the bank's total income. Over the years, due to the strong development of modern technology, fierce competition on lending interest rates and deposit interest rates among banks has occurred.

In recent years, commercial banks in Vietnam have been developing new products and services to attract potential customers. However, income from traditional lending activity still accounts for the majority of the total income of banks. And to measure the efficiency of lending activities at banks, the author uses the net interest margin - the difference between the interest earned and the interest paid by the bank divided by the total assets of the bank. There have been many research articles by both domestic and foreign authors on the same topic, agreeing that net interest margin is considered an important indicator to measure the performance of a bank.

Through this net interest margin ratio, the bank can control the interest income and the amount of interest payable to the lender compared to the profitable assets and evaluate the efficiency of using the bank's assets. Research results are the scientific basis for Vietnamese commercial bank managers to make reasonable and correct decisions and policies, bringing high efficiency to the bank and promoting economic development. The study of Thomas SY Ho & Anthony Saunders (1981) studied the factors affecting the ratio of net interest margin in Ethiopia, this is one of the basic studies and lays the basis for later studies on net interest margin. Factors affecting net interest margin include both micro and macro factors.

Most of the studies focus on variables such as bank size, risk aversion, liquidity ratio, credit risk, management quality, the scale of lending operations, operating costs, non-interest income, total ii deposits, liquidity risk, cost efficiency, implicit interest payment costs, efficiency measure to scale, reserve policy at state banks, inflation economic growth rate,. The objective of the study is to clarify the level of impact as well as the direction of the factors on the net interest margin of 29 commercial banks in Vietnam. From there, propose solutions to improve the NIM ratio and contribute to improving the operational efficiency of banks in Vietnam. Panel data are used over a 10-year period, from 2011 to 2020 with 290 observations.

The study uses a quantitative method. Run variable regression model to test the fit through Pooled OLS, FEM, REM models. The collected data will be processed on Stata 14 software. The study's layout is divided into 5 chapters.

In chapter 1, the author mentioned the important role of commercial banks in the economy, specifically how bank operation affects the economy. Overview of the operation of commercial banks in Vietnam in recent years. Briefly summarize the opinions of the authors of previous studies on how to use net interest margin to measure and evaluate the performance of banks. From there, it shows the reasons for choosing the research topic of the author.

Chapter 1 also mentions the goal of the study and to achieve the goal of the research, the author has proposed issues to progress towards the implementation of the overall goal of the research paper. In addition, this chapter also presents the research objective, research object, research scope, research method, and thesis layout. At the end of chapter 1, the author mentioned the meaning and contribution of the research topic. In chapter 2, the author presents the basis of the theories used in the research.

Regarding commercial banks, the author presented the main concepts and functions: credit intermediary function, payment intermediary function, and money creation function of commercial banks in Vietnam. In addition, the author also mentions the basic activities of commercial banks, which are extracted according to the provisions of the law on credit institutions and the classification of existing commercial banks in Vietnam. Regarding the net interest margin ratio, the author iii also briefly presents the concept, calculation formula, and meaning of the net profit margin ratio. Besides, the author also summarizes the results of the latest research on the same topic of many authors, both domestic and foreign.

The table summarizes the results of the variables used in the author's model from previous studies. The variables used in the model include micro and macro variables. Micro variables include bank size, loan size, liquidity, management efficiency, operating costs, and diversification. Microscopic variables include economic growth and inflation rate.

In addition, the author also presents the impact results of each variable from previous studies. In chapter 3, the author builds a research model based on the references of many previous studies. Specifically, the model includes 8 dependent variables, bank size (SIZE), loan size (LOAN), liquidity (LIQ), management efficiency (TEATA), operating cost (OC), diversification (NIITA), economic growth (GDP), and inflation rate (INF). Besides, the author summarizes the variables and the expected sign of each variable in the model.

From the reference of many previous studies on the same topic, the author also proposed a research hypothesis for each variable in the model. At the end of chapter 3, the author presents the steps to test the model. First, the data will be calculated and presented in the form of panel data. Then, test the correlation and multicollinearity between the variables through the VIF test.

Next, perform a best-fit model search between the OLS, FEM, and REM models. To choose between OLS and FEM models, the author uses F-test. Next, use the Hausman test to consider the choice between FEM and REM models. Finally, the author tests the defects of the model, specifically considering the phenomenon of multicollinearity, the phenomenon of error variance, and the phenomenon of series correlation.

All will be tested on Stata 14 software. Chapter 4 mention the current situation of commercial banks in Vietnam in the period 2011 to 2020. Accordingly, the growth rate of equity and average lending tends to decrease over the years. During this period, from 2011 to 2015, banks in iv Vietnam carried out restructuring according to the regulations of the Prime Minister of Vietnam.

Therefore, by the end of 2015, the average growth rate of deposits increased dramatically, reaching 134. The research model result shows that the FEM model is more suitable and explains better than the REM model about the influence of factors on the net interest margin of banks through measuring the impact on NIM. The final results show that most of the independent variables have the same effect as the initial expectation. Specifically, bank size (SIZE), loan size (LOAN), management efficiency (TEATA), operating costs (OC), and inflation rate (INF) have a positive impact on the net interest margin.

Meanwhile, the remaining variables, liquidity (LIQ), diversification (NIITA), and growth rate have negative effects on net profit margin. Of the above variables, the results of the operating cost (OC) variable have a confidence level of up to 99%. When the bank increased operating expenses by 1%, the net interest margin increased by 71. Banks increase operating costs in activities such as investing in human resources or investing in products and services to improve customer experience or expanding branches and using advertising to attract customers.

All of which benefit the bank and contribute to the bank's profitability. This helps to increase the net interest margin. On the other hand, at the 10% significance level, liquidity (LIQ) shows the opposite effect. Specifically, when commercial banks increased their liquidity by 1%, their net interest margins decreased by 1.

The Bank holds many liquid assets, contributing to minimizing liquidity risks and ensuring the safety of the bank's operations. However, the more liquid an asset is, the lower the profitability of the asset. Since then, the net interest margin of banks has decreased. From the above results, chapter 5 proposes solutions and recommendations for commercial banks in Viet Nam to improve the net interest margin of the commercial banking system.

Specifically, for the issue of bank expansion, banks need to focus on training and developing human resources in a commensurate v manner. For the problem of loan expansion, controlling loans to avoid causing inflation is very important. Therefore, banks need to comply with the credit regulations of the State Bank. For cost management, banks should invest in things like employee compensation and benefits, invest in technology systems, and invest in communication to enhance customer experience and attract more customers.

In this chapter, the author also points out the remaining limitations in the author's research. And propose expansion directions for future research papers on the same topic. vi LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan, bài nghiên cứu với đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến biên lãi ròng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của tác giả. Kết quả trong bài nghiên cứu là hoàn toàn trung thực, các thông tin và nội dung tác giả tham khảo đều đƣợc trích dẫn nguồn đầy đủ.

Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2022 Tác giả Đào Trung Anh vi LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tác giả xin cảm ơn chân thành đến quý thầy cô của trƣờng Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh đã trang bị nền tảng kiến thức vững chắc cho tác giả trong suốt quá trình học tập tại trƣờng. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến giảng viên hƣớng dẫn, Thạc sỹ Ngô Sỹ Nam. Thầy luôn nhiệt tình chỉ bảo trong những ngày đầu tác giả chuẩn bị làm khóa luận cho đến khi hoàn thành.

Thầy cũng rất tận tâm trong quá trình sửa bài và góp ý giúp bài nghiên cứu của tác giả đƣợc hoàn thiện hơn. Bên cạnh đó, trong suốt quá trình thực hiện khóa luận, thầy cũng luôn động viên và luôn tạo điều kiện tốt nhất để tác giả có thể hoàn thành bài khóa luận của mình. Tác giả cũng xin cảm ơn gia đình và bạn bè, những ngƣời luôn động viên và hỗ trợ tác giả trong suốt quá trình thực hiện khóa luận. Trong quá trình thực hiện khóa luận, do sự hạn hẹp về kiến thức cũng nhƣ sự giới hạn của thời gian, bài nghiên cứu sẽ không tránh khỏi những thiếu sót.

Do đó, tác giả mong quý thầy cô nhiệt tình góp ý để tác giả hoàn thiện hơn nữa bài nghiên cứu này. Trân trọng cảm ơn! Tp. Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2022 Tác giả Đào Trung Anh vi MỤC LỤC ABSTRACT i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT xi DANH MỤC BẢNG xii DANH MỤC HÌNH ẢNH xiii CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3 1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3 1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3 1.5 Phƣơng pháp nghiên cứu 4 1.6 Bố cục của khóa luận 5 1.