Luận văn thạc sĩ các nhân tố ảnh hưởng mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán tp hcm

Luận văn thạc sĩ phân tích các nhân tố ảnh hưởng mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Việt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Mức Độ Công Bố Thông Tin Tự Nguyện Trên Báo Cáo Thường Niên Của Các Doanh Nghiệp Niêm Yết Trên Sàn Giao Dịch Chứng Khoán Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN TỰ NGUYỆN
• 1.1. Lý thuyết về công bố thông tin tự nguyện
• 1.2. Vai trò của việc công bố thông tin tự nguyện trong thị trường vốn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Xây dựng mô hình nghiên cứu
• 2.1.1. Nhân tố “Quy mô”
• 2.1.2. Nhân tố “Công ty kiểm toán”
• 2.1.3. Nhân tố “Loại hình sở hữu”
• 2.1.4. Nhân tố “Đòn bẩy tài chính”
• 2.1.5. Nhân tố “Lợi nhuận”
• 2.1.6. Nhân tố “Hội đồng quản trị”
• 2.1.7. Nhân tố “Tỷ lệ thành viên không điều hành trong HĐQT”
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.1. Các giả thiết nghiên cứu
• 2.2.2. Cách thức đo lường các nhân tố trong mô hình
• 2.2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.3.1. Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ
• 2.2.3.2. Giai đoạn nghiên cứu chính thức
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 3.2. Mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán HOSE
• 3.2.1. Kết quả thống kê mô tả biến phụ thuộc (chỉ số mức độ công bố thông tin tự nguyện)
• 3.2.2. Phân tích mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán HOSE
• 3.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới mức độ công bố thông tin
• 3.3.1. Kết quả thống kê mô tả biến độc lập
• 3.3.2. Phân tích tương quan các nhân tố trong mô hình
• 3.3.3. Phân tích hồi quy
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT – KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị hoàn thiện báo cáo thường niên ở các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán HOSE
• 4.2. Kiến nghị liên quan tiêu chí đánh giá báo cáo thường niên
• 4.2.1. Đề xuất các biện pháp tăng cường sự công bố thông tin tự nguyện ở các doanh nghiệp
• 4.2.2. Đề xuất liên quan đến tín hiệu nhận biết mức độ công bố thông tin tự nguyện trên báo cáo thường niên
• 4.3. Những hạn chế còn tồn tại và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.3.1. Những hạn chế còn tồn tại
• 4.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về công bố thông tin tự nguyện

Công bố thông tin tự nguyện là một khía cạnh quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp niêm yết tại TP.HCM. Việc công bố này không chỉ giúp minh bạch thông tin mà còn tạo điều kiện cho các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về tình hình tài chính và hoạt động của doanh nghiệp. Theo quy định công bố thông tin, các doanh nghiệp phải cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính, nhưng việc công bố tự nguyện cho phép họ chia sẻ thêm thông tin mà không bị ràng buộc bởi luật pháp. Điều này giúp giảm thiểu sự bất cân xứng thông tin giữa các bên liên quan, từ đó nâng cao tính minh bạch và tính tự nguyện trong việc cung cấp thông tin.

1.1. Khái niệm công bố thông tin tự nguyện

Công bố thông tin tự nguyện được định nghĩa là việc doanh nghiệp tự nguyện cung cấp thông tin cho công chúng, vượt qua các yêu cầu tối thiểu của pháp luật. Điều này bao gồm các thông tin về chiến lược, định hướng phát triển và các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Việc công bố này không chỉ giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư. Theo nghiên cứu của Owusu-Ansah (1998), công bố thông tin tự nguyện là một phần quan trọng trong quá trình kế toán, giúp các bên liên quan có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến công bố thông tin tự nguyện

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết tại TP.HCM. Các yếu tố này bao gồm quy mô doanh nghiệp, loại hình sở hữu, và sự hiện diện của hội đồng quản trị. Theo lý thuyết ủy nhiệm, khi có sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, nhu cầu công bố thông tin tự nguyện sẽ tăng lên. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho việc ra quyết định đầu tư. Ngoài ra, quản lý doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định mức độ công bố thông tin tự nguyện, vì họ có thể lựa chọn thông tin nào là cần thiết để công bố nhằm thu hút sự quan tâm từ các nhà đầu tư.

2.1. Quy mô doanh nghiệp

Quy mô doanh nghiệp là một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện. Các doanh nghiệp lớn thường có khả năng tài chính tốt hơn và có nhiều nguồn lực để thực hiện công bố thông tin. Họ cũng có xu hướng công bố nhiều thông tin hơn để thu hút sự chú ý từ các nhà đầu tư. Theo nghiên cứu của Meek et al (1995), quy mô doanh nghiệp có mối liên hệ tích cực với mức độ công bố thông tin tự nguyện. Điều này cho thấy rằng các công ty lớn có xu hướng công bố nhiều thông tin hơn so với các công ty nhỏ, nhằm tạo dựng uy tín và niềm tin từ phía nhà đầu tư.

III. Tác động của công bố thông tin tự nguyện đến thị trường chứng khoán

Công bố thông tin tự nguyện có tác động lớn đến thị trường chứng khoán tại TP.HCM. Việc công bố thông tin đầy đủ và kịp thời giúp các nhà đầu tư có được cái nhìn rõ ràng hơn về tình hình hoạt động của doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn. Theo nghiên cứu của Healy và Palepu (2001), thông tin được công bố có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và sự tin tưởng của nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp công bố thông tin tự nguyện, họ không chỉ cung cấp thông tin về quá khứ mà còn về triển vọng tương lai, điều này giúp nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan hơn về khả năng sinh lời của doanh nghiệp.

3.1. Tác động đến quyết định đầu tư

Thông tin tự nguyện có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp công bố thông tin rõ ràng và minh bạch, nhà đầu tư sẽ cảm thấy an tâm hơn khi đưa ra quyết định đầu tư. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự tin tưởng của nhà đầu tư mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những doanh nghiệp có mức độ công bố thông tin tự nguyện cao thường có giá cổ phiếu ổn định hơn và thu hút được nhiều nhà đầu tư hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt là sàn giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), đã có sự phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây với hơn 300 doanh nghiệp niêm yết tính đến đầu năm 2014. Tuy nhiên, so với các thị trường trong khu vực và thế giới, quy mô và mức độ minh bạch thông tin của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Việc công bố thông tin tự nguyện trên báo cáo thường niên được xem là một trong những yếu tố then chốt giúp giảm sự bất cân xứng thông tin giữa nhà quản lý và nhà đầu tư, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường vốn. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng và kiểm định mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE trong năm 2013, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công bố thông tin. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE với cỡ mẫu 106 công ty, được chọn lọc từ tổng số 261 doanh nghiệp đủ điều kiện. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và nhà quản lý trong việc minh bạch hóa thông tin, góp phần tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng về công bố thông tin tự nguyện và các nhân tố ảnh hưởng, bao gồm:

• Lý thuyết ủy nhiệm: Giải thích mối quan hệ giữa bên ủy nhiệm (cổ đông) và bên được ủy nhiệm (ban quản lý), trong đó sự bất cân xứng thông tin phát sinh chi phí ủy nhiệm, thúc đẩy doanh nghiệp công bố thông tin để giảm thiểu chi phí này.
• Lý thuyết tín hiệu: Doanh nghiệp công bố thông tin tự nguyện như một tín hiệu nhằm giảm sự bất cân xứng thông tin và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
• Lý thuyết nhu cầu vốn: Công bố thông tin tự nguyện giúp doanh nghiệp huy động vốn với chi phí thấp hơn bằng cách cung cấp thông tin đầy đủ và minh bạch.
• Lý thuyết các bên liên quan: Các nhóm bên liên quan như cổ đông, khách hàng, nhân viên yêu cầu thông tin để đưa ra quyết định, thúc đẩy doanh nghiệp công bố thông tin.
• Lý thuyết chi phí sở hữu: Công bố thông tin có thể làm giảm vị thế cạnh tranh, do đó doanh nghiệp cân nhắc chi phí và lợi ích khi công bố.
• Lý thuyết tính hợp pháp: Doanh nghiệp cần công bố thông tin để duy trì sự chấp nhận và hợp pháp trong xã hội.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: mức độ công bố thông tin tự nguyện, quy mô doanh nghiệp, loại hình sở hữu, đòn bẩy tài chính, lợi nhuận, công ty kiểm toán, hội đồng quản trị và tỷ lệ thành viên không điều hành trong hội đồng quản trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với cỡ mẫu 106 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE năm 2013, được chọn ngẫu nhiên từ tổng số 261 doanh nghiệp đủ điều kiện. Dữ liệu thu thập bao gồm:

• Dữ liệu sơ cấp: Bảng khảo sát đánh giá tầm quan trọng của các mục thông tin tự nguyện từ các chuyên gia trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, ngân hàng và tài chính.
• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thường niên của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.

Phương pháp phân tích dữ liệu gồm thống kê mô tả, phân tích hệ số tương quan và phân tích hồi quy đa biến sử dụng phần mềm SPSS 16.0. Các biến độc lập được đo lường cụ thể như sau: quy mô doanh nghiệp (logarit tổng tài sản), công ty kiểm toán (biến định danh Big4 hoặc không), loại hình sở hữu (tỷ lệ cổ phần nước ngoài), đòn bẩy tài chính (tỷ lệ nợ trên tổng tài sản), lợi nhuận (ROE), quy mô hội đồng quản trị và tỷ lệ thành viên không điều hành trong hội đồng quản trị. Biến phụ thuộc là chỉ số mức độ công bố thông tin tự nguyện được tính dựa trên 34 mục thông tin tự nguyện được công bố trên báo cáo thường niên, với giá trị từ 0 đến 1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ công bố thông tin tự nguyện trung bình đạt 23%, với mức cao nhất là 59% và thấp nhất là 3%, cho thấy sự khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp về mức độ minh bạch thông tin. Khoảng 76.8% thông tin tự nguyện chưa được công bố, phản ánh tiềm năng cải thiện lớn trong công bố thông tin.

2. Phân nhóm thông tin tự nguyện:

   • Thông tin chung về doanh nghiệp được công bố nhiều nhất với mức trung bình 40.9%.
   • Thông tin về hoạt động tương lai của doanh nghiệp đạt 25%, đứng thứ hai về mức độ công bố.
   • Thông tin về nhân viên và trách nhiệm xã hội đạt 22%.
   • Thông tin tài chính tự nguyện chỉ đạt 15%, thấp hơn so với mức độ quan tâm của nhà đầu tư.
   • Thông tin về ủy ban kiểm toán có mức công bố thấp nhất, chỉ khoảng 11%.

3. Các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện:

   • Phân tích tương quan cho thấy các biến quy mô doanh nghiệp, loại hình sở hữu, công ty kiểm toán, lợi nhuận và quy mô hội đồng quản trị có mối tương quan có ý nghĩa với mức độ công bố thông tin.
   • Đòn bẩy tài chính và tỷ lệ thành viên không điều hành trong hội đồng quản trị không có mối tương quan đáng kể và bị loại khỏi mô hình hồi quy.
   • Kết quả hồi quy đa biến cho thấy quy mô doanh nghiệp, loại hình sở hữu và lợi nhuận có ảnh hưởng thuận chiều và có ý nghĩa thống kê đến mức độ công bố thông tin tự nguyện.

Thảo luận kết quả

Mức độ công bố thông tin tự nguyện còn thấp phản ánh thực trạng các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE chưa thực sự chú trọng đến minh bạch thông tin vượt quá yêu cầu pháp luật. Thông tin chung về doanh nghiệp được công bố nhiều nhất do tính sẵn có và chi phí thu thập thấp, đồng thời không ảnh hưởng nhiều đến vị thế cạnh tranh. Ngược lại, thông tin tài chính và ủy ban kiểm toán có mức công bố thấp do tính nhạy cảm và chi phí công bố cao, phù hợp với lý thuyết chi phí sở hữu.

Ảnh hưởng tích cực của quy mô doanh nghiệp phù hợp với lý thuyết ủy nhiệm và các nghiên cứu quốc tế, cho thấy doanh nghiệp lớn có nguồn lực và động lực công bố nhiều thông tin hơn để giảm chi phí ủy nhiệm. Loại hình sở hữu nước ngoài cũng thúc đẩy công bố thông tin do yêu cầu minh bạch cao hơn từ nhà đầu tư nước ngoài, phù hợp với lý thuyết các bên liên quan. Lợi nhuận cao tạo động lực cho doanh nghiệp công bố thông tin nhằm nâng cao giá trị và uy tín trên thị trường.

Kết quả nghiên cứu tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, đồng thời bổ sung bằng chứng thực nghiệm tại thị trường Việt Nam, góp phần làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến công bố thông tin tự nguyện trong bối cảnh đặc thù của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy định và hướng dẫn về công bố thông tin tự nguyện: Cơ quan quản lý nên xây dựng các tiêu chuẩn và hướng dẫn cụ thể nhằm khuyến khích doanh nghiệp công bố thông tin tự nguyện, đặc biệt là các thông tin về hoạt động tương lai và quản trị doanh nghiệp. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Nâng cao năng lực và vai trò của công ty kiểm toán: Khuyến khích doanh nghiệp lựa chọn các công ty kiểm toán lớn, uy tín (Big4) để tăng tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin công bố. Đồng thời, công ty kiểm toán cần nâng cao chất lượng kiểm toán và tư vấn công bố thông tin. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là doanh nghiệp và công ty kiểm toán.

3. Đẩy mạnh vai trò của hội đồng quản trị và cơ cấu sở hữu: Doanh nghiệp cần tăng cường sự tham gia của các thành viên không điều hành trong hội đồng quản trị để nâng cao giám sát và thúc đẩy công bố thông tin minh bạch. Đồng thời, khuyến khích thu hút vốn đầu tư nước ngoài để nâng cao yêu cầu công bố thông tin. Thời gian thực hiện 2-3 năm, chủ thể là doanh nghiệp và cổ đông.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức về lợi ích của công bố thông tin tự nguyện: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo cho nhà quản lý doanh nghiệp và các bên liên quan nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của công bố thông tin tự nguyện trong việc thu hút đầu tư và phát triển bền vững. Thời gian thực hiện 1 năm, chủ thể là các tổ chức đào tạo, hiệp hội doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp niêm yết: Giúp hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến công bố thông tin tự nguyện, từ đó xây dựng chiến lược công bố thông tin phù hợp nhằm nâng cao uy tín và thu hút đầu tư.

2. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách, quy định về công bố thông tin, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường vốn.

3. Các nhà đầu tư và phân tích tài chính: Hiểu rõ hơn về mức độ và chất lượng thông tin tự nguyện được công bố, hỗ trợ trong việc đánh giá và ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kế toán, tài chính, quản trị doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn công bố thông tin tự nguyện tại Việt Nam, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu mẫu.

Câu hỏi thường gặp

1. Công bố thông tin tự nguyện là gì và tại sao nó quan trọng?
   Công bố thông tin tự nguyện là việc doanh nghiệp cung cấp các thông tin vượt quá yêu cầu pháp luật nhằm giảm sự bất cân xứng thông tin với nhà đầu tư. Nó giúp tăng tính minh bạch, giảm chi phí huy động vốn và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến mức độ công bố thông tin tự nguyện?
   Quy mô doanh nghiệp, loại hình sở hữu (đặc biệt là tỷ lệ sở hữu nước ngoài) và lợi nhuận là những nhân tố có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến mức độ công bố thông tin tự nguyện.

3. Tại sao đòn bẩy tài chính không ảnh hưởng đến công bố thông tin tự nguyện trong nghiên cứu này?
   Có thể do đặc thù thị trường Việt Nam và các doanh nghiệp niêm yết chưa coi đòn bẩy tài chính là yếu tố thúc đẩy công bố thông tin tự nguyện, hoặc do sự khác biệt trong cơ cấu vốn và quản trị doanh nghiệp.

4. Báo cáo thường niên có phải là nguồn thông tin tự nguyện chính?
   Đúng, báo cáo thường niên được xem là nguồn thông tin tự nguyện quan trọng nhất, cung cấp cả thông tin tài chính và phi tài chính, giúp nhà đầu tư đánh giá toàn diện về doanh nghiệp.

5. Làm thế nào doanh nghiệp có thể nâng cao mức độ công bố thông tin tự nguyện?
   Doanh nghiệp có thể tăng cường công bố thông tin bằng cách cải thiện quản trị doanh nghiệp, lựa chọn công ty kiểm toán uy tín, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và xây dựng chính sách công bố thông tin minh bạch, đồng thời cân nhắc chi phí và lợi ích của việc công bố.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình gồm 7 nhân tố ảnh hưởng đến mức độ công bố thông tin tự nguyện của doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE, trong đó quy mô, loại hình sở hữu và lợi nhuận là các nhân tố có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê.
• Mức độ công bố thông tin tự nguyện trung bình còn thấp, chỉ đạt khoảng 23%, với sự khác biệt lớn giữa các doanh nghiệp.
• Báo cáo thường niên là nguồn thông tin tự nguyện chủ yếu, trong đó thông tin chung về doanh nghiệp được công bố nhiều nhất, còn thông tin về ủy ban kiểm toán và tài chính tự nguyện còn hạn chế.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công bố thông tin tự nguyện, góp phần phát triển thị trường chứng khoán minh bạch và hiệu quả hơn.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn và cập nhật dữ liệu trong các năm tiếp theo để đánh giá xu hướng công bố thông tin tự nguyện tại Việt Nam.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp niêm yết và cơ quan quản lý nên áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao minh bạch thông tin, từ đó thu hút đầu tư và phát triển bền vững thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về công bố thông tin tự nguyện Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu Chương 4: Đề xuất và kiến nghị Kết luận 123doc 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN TỰ NGUYỆN 1. Lý thuyết về công bố thông tin tự nguyện 1.1 Khái niệm công bố thông tin tự nguyện Công bố thông tin là công bố ra công chúng bằng các báo cáo tài chính của công ty, qua đó công ty truyền tải các thông tin kinh tế, tài chính, phi tài chính hoặc các thông tin khác liên quan tới tình hình tài chính và tình hình hoạt động của mình ra bên ngoài (Owusu-Ansah,1998). Công bố thông tin là giai đoạn cuối cùng của quá trình kế toán, các thông tin tài chính được thu thập, xử lý qua bộ phận kế toán sau đó được tóm tắt để thể hiện cho tình hình tài chính và kết quả hoạt động của doanh nghiệp nhằm chia sẻ thông tin với các bên liên quan. Nội dung, số lượng, định dạng thông tin công bố sẽ được điều chỉnh bởi các quy định kế toán ở từng quốc gia cụ thể.

Công bố thông tin trong giới hạn tối thiểu xác định theo quy định của pháp luật được gọi là công bố thông tin bắt buộc, và bất kỳ các thông tin nào công bố vượt quá các giới hạn này được gọi là công bố thông tin tự nguyện. Công bố thông tin tự nguyện hình thành khi công bố thông tin bắt buộc không đáp ứng được nhu cầu thông tin cho người dùng. Nhu cầu thông tin của người sử dụng càng tăng khi sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền quản lý càng lớn, khi đó báo cáo tài chính với các thông tin bắt buộc không còn đáp ứng được nhu cầu thông tin của nhà đầu tư, các nhà phân tích tài chính và các bên liên quan khác… chính vì vậy việc cung cấp các thông tin toàn diện, bên ngoài các thông tin theo yêu cầu pháp luật ngày càng được quan tâm. Để xem xét như thế nào là thông tin tự nguyện, trước hết khái niệm thông tin bắt buộc phải được xác định rõ ràng.

Thông tin bắt buộc còn là những thông tin nhất định phải công bố như hình thức công bố, công bố cho ai, khi nào công bố… và là 123doc 7 các quy tắc, quy định nhằm cho phép người sử dụng tiếp cận với những thông tin cơ bản nhất của doanh nghiệp. Công bố thông tin bắt buộc đề cập tới những khía cạnh, những thông tin cần phải công bố như một hệ quả bắt buộc của các quy định pháp luật, theo yêu cầu của thị trường vốn, ủy ban chứng khoán hoặc quy định của hiệp hội kế toán. Mục đích của việc công bố thông tin bắt buộc là để đáp ứng nhu cầu thông tin của người sử dụng, đảm bảo kiểm soát chất lượng sản xuất thông qua các luật và các tiêu chuẩn cần chấp hành (Adina and Ion, 2008). Các thông tin bắt buộc cần công bố đó là: - Tên tổ chức phát hành báo cáo: Tên công ty - Tên người nhận báo cáo: Cổ đông, nhân viên, chủ nợ… - Các quy định liên quan: Luật thương mại, luật kế toán, chuẩn mực kế toán: IFRS, US, GAAP.

- Nội dung: định dạng, đối tượng của báo cáo - Giai đoạn công bố: hàng năm, định kỳ 6 tháng, hàng quý… - Hình thức công bố: trên giấy, trang web công ty… Việc lựa chọn thông tin để công bố tự nguyện là sự lựa chọn tự do của các công ty, nó phụ thuộc vào đặc điểm văn hóa, yếu tố kinh tế, xã hội, và tùy thuộc vào mỗi công ty. Tuy nhiên, không vì thế mà các thông tin tự nguyện trở thành các bất kỳ thông tin nào, đa số các thông tin tự nguyện công bố là các thông tin hướng về mục đích cho người sử dụng hiểu rõ hơn về công ty, về khả năng sinh lời trong tương lai, các rủi ro và cơ hội của công ty, từ đó thu hút sự quan tâm đầu tư (Adina and Ion, 2008). Công bố tự nguyện liên quan việc trình bày các thông tin vượt quá yêu cầu, bao gồm thông tin kế toán và các thông tin khác mà nhà quản lý cho là có liên quan đến nhu cầu của các bên liên quan. Việc công bố như vậy nhằm mục đích giảm sự bất cân xứng thông tin giữa các nhà quản lý và các nhà đầu tư, và cung cấp thông tin nhằm giải thích cho nhu cầu thông tin của các bên liên quan khác nhau (Meek et al, 1995) 123doc 8 1.2 Vai trò của việc công bố thông tin tự nguyện trong thị trường vốn Công bố thông tin là một trong những công cụ quan trọng nhất mà các công ty sử dụng để giao tiếp, truyền thông tin với các bên liên quan.

Chính vì thế, công bố thông tin là một yếu tố rất quan trọng nhằm đảm bảo việc phân bổ hiệu quả các nguồn lực xã hội và giảm bớt sự bất cân xứng thông tin giữa công ty và các bên liên quan (Adina and Ion, 2008) Các nhà đầu tư, cổ đông và nợ chủ, về cơ bản đều muốn bảo vệ nguồn tiền của họ trong một doanh nghiệp hoạt động tốt. Tuy nhiên, liên kết đầu tư kinh doanh là một quá trình phức tạp do sự bất cân xứng thông tin, nơi các nhà quản lý có nhiều thông tin hơn so với các chủ sở hữu (Verrecchia, 2001). Chính sự bất cân xứng thông tin này là nguyên nhân làm phát sinh vấn đề “thị trường những quả chanh” Akerlof (1970). Điều này có thể dẫn đến nhiều sự cố trong thị trường vốn, ví dụ khi nữa doanh nghiệp có ý tưởng loại tốt, còn nữa kia có ý tưởng loại xấu.

Giả sử các nhà đầu tư và doanh nghiệp đều là những người có hành vi lý trí và đầu tư dựa vào thông tin mình có. Nếu các nhà đầu tư không thể phân biệt hai loại thông tin với nhau, các nhà doanh nghiệp với ý tưởng xấu sẽ cố gắng để cho ý tưởng của họ có giá trị như những ý tưởng tốt. Nhận thấy điều này, các nhà đầu tư đều đánh giá ý tưởng tốt và xấu ở mức trung bình. Vì vậy, nếu vấn đề “thị trường những quả chanh” Akerlof (1970) không được giải quyết thì thị trường vốn sẽ đánh giá thấp các ý tưởng tốt và đánh giá cao các ý tưởng xấu.

Một trong số cách giải quyết hiệu quả cho vấn đề này đó là cung cấp thông tin nhiều hơn. Nghiên cứu của Healy and Palepu (2001), đã đưa ra một mô hình dòng chảy của vốn và thông tin trên thị trường vốn như hình 1.1 Theo đó, vốn có thể chảy vào các ý tưởng kinh doanh theo hai cách, đầu tiên là chảy trực tiếp từ hộ gia đình (nói cách khác là những người tích lũy tiết kiệm) đến doanh nghiệp, và cách thứ hai là thông qua trung gian tài chính như ngân hàng, quỹ đầu tư… phía bên phải trình bày luồng thông tin từ doanh nghiệp đến hộ gia đình và các trung gian tài chính. Doanh nghiệp có thể truyền thông tin trực tiếp với các nhà đầu tư qua các phương tiện truyền thông như báo cáo tài chính và thông cáo 123doc 9 báo chí, hoặc có thể truyền thông tin qua các trung gian tài chính, các trung gian tài chính này sẽ là trung gian truyền đạt thông tin đến hộ gia đình thông qua các bảng phân tích về tài chính của doanh nghiệp. Hộ gia đình Dòng vốn Dòng thông tin Trung gian Trung gian tài chính tài chính Những quy Những quy định của thị định về kế trường vốn toán, kiểm toán và tổ chức tài chính Doanh nghiệp Hình 1.1 Hình dòng chảy vốn và thông tin trên thị trường vốn Nguồn: Dịch theo nghiên cứu của Healy and Palepu (2001) Chế độ báo cáo của một công ty nhằm mục đích cung cấp cho các nhà đầu tư lượng thông tin tối thiểu để có thể tạo thuận lợi cho các quyết định đầu tư của mình.

Thông tin được truyền đạt đến các nhà đầu tư bằng hai cách, trực tiếp thông qua báo cáo tài chính và thông cáo báo chí, hoặc gián tiếp, thông qua trung gian tài chính, các nhà phân tích tài chính hoặc tổ chức trung gian tài chính như ngân hàng (Healy and Palepu, 2001). Công bố thông tin tự nguyện sẽ cung cấp một cái nhìn rõ ràng cho các bên liên quan về việc kinh doanh bền vững, lâu dài và giảm sự bất cân đối xứng thông tin và xung đột giữa nhà quản lý và các nhà đầu tư (Healy and Palepu, 2001). Các nhà quản lý sẽ tự nguyện công bố thông tin nhằm đáp ứng nhu cầu khác nhau của các bên liên quan (Meek et al, 1995). Tuy nhiên, việc lựa chọn các thông tin để 123doc 10 công bố tự nguyện vẫn phụ thuộc rất nhiều vào ý kiến chủ quan, thiên vị của các nhà quản lý.3 Động lực thúc đẩy công bố thông tin tự nguyện.

Người viết tiến hành nghiên cứu các lý thuyết trước đây, nhằm tìm ra các động lực thúc đẩy cũng như các yếu tố cản trở việc công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp. Mục đích của việc nghiên cứu này làm cơ sở lý thuyết cho các kiến nghị nhằm tăng cường mức độ công bố thông tin các doanh nghiệp sau khi đánh giá mức độ công bố thông tin tự nguyện của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán HOSE 1.1 Sự bất cân xứng thông tin trên thị trường giao dịch vốn Khi một công ty muốn tăng vốn bằng cách phát hành trái phiếu hoặc cổ phiếu thì đánh giá của các nhà đầu tư đối với công ty là rất quan trọng (Healy and Palepu, 1993). Lúc này, nhà quản lý công ty là những người nắm được thông tin nhiều hơn về triển vọng của công ty so với các nhà đầu tư bên ngoài, do vậy, nếu các nhà quản lý không tự nguyện cung cấp những thông tin này ra bên ngoài thì chi phí công ty bỏ ra để mời gọi các nhà đầu tư sẽ tăng lên. Việc tăng công bố thông tin tự nguyện ra bên ngoài, qua đó giảm tình trạng bất cân xứng thông tin sẽ giải quyết được vấn đề này (Diamond and Verrecchia,1991; Kim and Verrecchia, 1994; Healy and Palepu, 2001) Một số nghiên cứu thực nghiệm đưa ra bằng chứng về công bố thông tin như Lang and Lundholm (1993) cho thấy các công ty phát hành chứng khoán ở giai đoạn hiện tại hoặc dự định phát hành chứng khoán trong tương lai thì có tỷ lệ công bố thông tin tự nguyện cao hơn các công ty khác.