Luận văn thạc sĩ về các loại người đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls một số vấn đề lý luận và thực tiễn về những loại người đồng phạm trong luật hình sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Mai Lan Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Lý Luận Và Thực Tiễn Về Những Loại Người Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm đồng phạm và các hình thức đồng phạm
• 1.1.1. Khái niệm đồng phạm
• 1.1.2. Các hình thức đồng phạm
• 1.1.3. Những loại người đồng phạm
• 1.1.3.1. Người thực hành
• 1.1.3.2. Người tổ chức
• 1.1.3.3. Người xúi giục
• 1.1.3.4. Người giúp sức
• 1.1.4. Trách nhiệm hình sự đối với những loại người đồng phạm
• 1.1.4.1. Nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự đối với những người đồng phạm trong trường hợp đồng phạm hoàn thành
• 1.1.4.2. Trách nhiệm hình sự của những người đồng phạm trong trường hợp đồng phạm chưa hoàn thành
• 1.1.4.3. Trách nhiệm hình sự của người thực hành trong các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.1.4.4. Trách nhiệm hình sự đối với người tổ chức trong các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.1.4.5. Trách nhiệm hình sự đối với người xúi giục trong các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.1.4.6. Trách nhiệm hình sự đối với người giúp sức trong các giai đoạn thực hiện tội phạm
• 1.1.4.7. Trách nhiệm hình sự của những loại người đồng phạm trong trường hợp tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
• 1.1.4.7.1. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người thực hành
• 1.1.4.7.2. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người tổ chức
• 1.1.4.7.3. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người xúi giục
• 1.1.4.7.4. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội của người giúp sức
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM
• 2.1. Các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về những loại người đồng phạm
• 2.1.1. Giai đoạn từ Sau cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước pháp điển hóa lần thứ nhất - Bộ luật hình sự năm 1985
• 2.1.2. Giai đoạn từ khi ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 cho đến nay
• 2.2. Các quy định của pháp luật hình sự một số nước trên thế giới về những loại người đồng phạm
• 2.2.1. Bộ luật hình sự Liên bang Nga
• 2.2.2. Bộ luật hình sự Trung Quốc
• 2.2.3. Bộ luật hình sự Nhật Bản
• 2.2.4. Bộ luật hình sự Vương quốc Bỉ
• 2.2.5. Bộ luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN XÁC ĐỊNH NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM, VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM
• 3.1. Thực tiễn xác định những loại người đồng phạm theo quy định của Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.2. Thực tiễn xét xử những loại người đồng phạm theo quy định của Bộ luật hình sự năm 1999
• 3.3. Các quy định về mặt lập pháp liên quan đến vấn đề những loại người đồng phạm
• 3.4. Vấn đề hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về những loại người đồng phạm
• 3.4.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về những loại người đồng phạm
• 3.4.2. Nội dung sửa đổi, bổ sung Bộ luật hình sự năm 1999 về những loại người đồng phạm
• 3.5. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về những loại người đồng phạm
• 3.5.1. Tăng cường giải thích pháp luật, hướng dẫn áp dụng pháp luật
• 3.5.2. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ý thức pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ thẩm phán Tòa án các cấp
• 3.5.3. Tăng cường kiểm sát việc áp dụng pháp luật hình sự liên quan đến những loại người đồng phạm của Viện kiểm sát nhân dân
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về các loại người đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam

Trong luật hình sự Việt Nam, đồng phạm là một khái niệm quan trọng, thể hiện sự tham gia của nhiều người trong việc thực hiện một tội phạm. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc nhiều người cùng thực hiện hành vi phạm tội, mà còn bao gồm các hình thức và vai trò khác nhau của từng người trong nhóm. Việc hiểu rõ về các loại người đồng phạm giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của đồng phạm trong luật hình sự

Khái niệm đồng phạm được quy định tại Điều 20 Bộ luật hình sự năm 1999, nhấn mạnh rằng đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Điều này cho thấy sự liên kết chặt chẽ giữa các đối tượng tham gia, từ đó làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội.

1.2. Các hình thức đồng phạm phổ biến trong thực tiễn

Có nhiều hình thức đồng phạm khác nhau, bao gồm người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức. Mỗi hình thức đều có vai trò và trách nhiệm riêng trong việc thực hiện tội phạm, từ đó ảnh hưởng đến mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định người đồng phạm

Việc xác định các loại người đồng phạm trong thực tiễn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như sự phức tạp trong hành vi phạm tội, sự liên kết giữa các đối tượng và cách thức thực hiện tội phạm đều ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm hình sự. Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng phải có những biện pháp cụ thể để xử lý.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định vai trò của từng người đồng phạm

Trong nhiều vụ án, việc phân định vai trò của từng người trong nhóm đồng phạm không hề đơn giản. Các yếu tố như sự đồng thuận, sự tham gia tích cực hay thụ động đều cần được xem xét kỹ lưỡng để xác định trách nhiệm hình sự.

2.2. Thực trạng áp dụng pháp luật về đồng phạm hiện nay

Thực tiễn áp dụng pháp luật về đồng phạm hiện nay cho thấy nhiều bất cập. Các quy định chưa rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất giữa các cơ quan tư pháp, gây khó khăn trong việc xử lý các vụ án có liên quan đến đồng phạm.

III. Phương pháp xác định trách nhiệm hình sự đối với người đồng phạm

Để xác định trách nhiệm hình sự của các loại người đồng phạm, cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Việc phân tích hành vi, vai trò và mức độ tham gia của từng người là rất quan trọng trong quá trình điều tra và xét xử.

3.1. Nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự trong đồng phạm

Nguyên tắc xác định trách nhiệm hình sự đối với người đồng phạm dựa trên sự tham gia của họ vào hành vi phạm tội. Mỗi người sẽ chịu trách nhiệm tương ứng với vai trò và mức độ tham gia của mình trong vụ án.

3.2. Các giai đoạn thực hiện tội phạm và trách nhiệm hình sự

Trách nhiệm hình sự của người đồng phạm có thể được xác định qua các giai đoạn thực hiện tội phạm. Từ giai đoạn chuẩn bị, thực hiện đến giai đoạn kết thúc, mỗi giai đoạn đều có thể ảnh hưởng đến mức độ trách nhiệm của từng người.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đồng phạm

Nghiên cứu về các loại người đồng phạm không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao. Việc áp dụng các quy định pháp luật về đồng phạm trong thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

4.1. Các vụ án điển hình liên quan đến đồng phạm

Nhiều vụ án điển hình đã cho thấy sự phức tạp trong việc xác định người đồng phạm. Các vụ án này không chỉ phản ánh thực trạng tội phạm mà còn chỉ ra những khó khăn trong việc áp dụng pháp luật.

4.2. Đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật về đồng phạm

Đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật về đồng phạm cho thấy cần có những cải cách trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm.

V. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu về đồng phạm

Nghiên cứu về các loại người đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam cần được tiếp tục mở rộng và sâu sắc hơn. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện quy định pháp luật

Việc hoàn thiện quy định pháp luật về đồng phạm là cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Các quy định cần rõ ràng và cụ thể hơn để tránh những bất cập trong áp dụng.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các loại người đồng phạm, từ đó đưa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm có đồng phạm là một trong những hình thức phạm tội phức tạp và nguy hiểm nhất cho xã hội. Trong giai đoạn 2005 - 2009, thống kê từ Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội cho thấy các vụ án hình sự có đồng phạm chiếm tỷ lệ từ 25% đến 35% trong tổng số các vụ án hình sự sơ thẩm được thụ lý xét xử. Thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm thời gian qua ghi nhận sự xuất hiện của nhiều băng nhóm tội phạm nguy hiểm, hoạt động có tổ chức tinh vi như vụ nổ súng tại Hải Phòng năm 2009 hay vụ thanh toán băng nhóm tại Hà Nội năm 2009, đòi hỏi khung pháp lý phải phân định rành mạch trách nhiệm của từng cá nhân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý và vai trò của 4 loại người đồng phạm trong luật hình sự Việt Nam, bao gồm: người thực hành, người tổ chức, người xúi giục và người giúp sức theo quy định tại Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc hệ thống hóa lý luận, đối chiếu kinh nghiệm lập pháp quốc tế và khảo sát thực tiễn xét xử 196 bản án sơ thẩm trong giai đoạn 2005 - 2011. Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật hình sự từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến năm 2011, tập trung đánh giá thực tiễn áp dụng tại Hà Nội và một số địa phương trọng điểm. Luận văn đóng góp giải pháp hoàn thiện kỹ thuật lập pháp, nâng cao hiệu quả cá thể hóa hình phạt và giảm thiểu tỷ lệ án bị hủy sửa do sai sót định tội danh xuống dưới 1,5%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp 3 lý thuyết pháp lý cốt lõi: Lý thuyết về tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm, Thuyết quan hệ nhân quả trong đồng phạm, và Thuyết phân hóa - cá thể hóa trách nhiệm hình sự theo Điều 53 Bộ luật Hình sự năm 1999. Mô hình nghiên cứu tập trung bóc tách 5 khái niệm nền tảng:

• Đồng phạm: Hình thức có từ 2 người trở lên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định cùng cố ý thực hiện tội phạm.
• Người thực hành: Chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi khách quan trong cấu thành tội phạm hoặc thực hiện thông qua việc sử dụng người khác không có năng lực trách nhiệm hình sự như một công cụ.
• Người tổ chức: Kẻ giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu hoặc chỉ huy việc thực hiện tội phạm.
• Người xúi giục: Đối tượng kích động, dụ dỗ, đe dọa hoặc thúc đẩy người khác nảy sinh và thực hiện ý định phạm tội qua 2 phương thức chính là thuyết phục hoặc bắt buộc.
• Người giúp sức: Người tạo điều kiện thuận lợi về vật chất (cung cấp công cụ, phương tiện) hoặc tinh thần (chỉ dẫn, hứa hẹn che giấu) cho việc thực hiện tội phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 196 bản án hình sự sơ thẩm có đồng phạm đã có hiệu lực pháp luật trong thời gian từ năm 2005 đến năm 2011. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo nhóm tội danh được áp dụng nhằm chọn lọc các vụ án điển hình về xâm phạm sở hữu, tính mạng, sức khỏe và tội phạm ma túy tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội và một số tỉnh thành lân cận.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê định lượng xuất phát từ yêu cầu phải vừa kiểm chứng các quy phạm pháp luật trừu tượng, vừa lượng hóa được tỷ lệ sai sót thực tế trong xét xử sơ thẩm. Bên cạnh đó, luận văn còn áp dụng phương pháp so sánh luật học để đối chiếu các quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam với luật hình sự của 5 quốc gia: Liên bang Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Bỉ và Cộng hòa Liên bang Đức, qua đó rút ra bài học lập pháp có giá trị thực tiễn cao cho giai đoạn 2012 trở đi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực chứng từ 196 bản án hình sự sơ thẩm giai đoạn 2005 - 2011 đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu loại người đồng phạm: Người thực hành có mặt trong 100% các vụ án được khảo sát; người giúp sức chiếm 45,5% (89/196 vụ); người tổ chức xuất hiện trong 22,4% (44/196 vụ); và người xúi giục chiếm 14,8% (29/196 vụ). Có khoảng 17,3% trường hợp ghi nhận một chủ thể kiêm nhiệm cả vai trò tổ chức lẫn thực hành.
• Phân bố theo nhóm tội danh: Nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu (cướp, trộm cắp tài sản) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 42,3% (83/196 vụ); nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe (giết người, cố ý gây thương tích) chiếm 28,6% (56/196 vụ); tội phạm về ma túy chiếm 18,4% (36/196 vụ); các nhóm tội khác chiếm 10,7% (21/196 vụ).
• Tỷ lệ sai sót trong phân định vai trò: Khoảng 18,2% số vụ án có sự nhầm lẫn giữa hành vi xúi giục và hành vi giúp sức về mặt tinh thần, hoặc đồng nhất người thực hành gián tiếp với người xúi giục.
• Áp dụng quy định miễn trách nhiệm hình sự: Tỷ lệ người đồng phạm được áp dụng chế định tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội theo Điều 19 Bộ luật Hình sự năm 1999 chỉ đạt mức dưới 3,1% do chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về hành động tích cực ngăn chặn tội phạm.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực chứng trên phản ánh toàn diện bức tranh xét xử khi được mô tả qua bảng thống kê tương quan nhóm tội danh và biểu đồ tròn phân bố tỷ lệ 4 loại người đồng phạm. Nguyên nhân chính dẫn đến sự nhầm lẫn trong thực tiễn xét xử bắt nguồn từ việc các hành vi xúi giục và giúp sức tinh thần thường đan xen, chuyển hóa lẫn nhau trong thực tế gây án. Hơn nữa, Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999 chưa định nghĩa rõ ranh giới của chế định thực hành gián tiếp và hành vi vượt quá của người thực hành.

Khi so sánh với kinh nghiệm quốc tế, Bộ luật Hình sự Liên bang Nga (Điều 33) đã quy định rất rành mạch hành vi của 4 loại người và cơ chế xác định trách nhiệm độc lập khi tội phạm chưa hoàn thành. Tương tự, luật hình sự Cộng hòa Liên bang Đức phân định rõ giữa đồng chính phạm và các hành vi tòng phạm, quy định giảm nhẹ bắt buộc đối với người giúp sức. Đây là những gợi mở nền tảng để cơ quan tư pháp Việt Nam chuẩn hóa cách hiểu và áp dụng pháp luật thống nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy định tại Điều 20 Bộ luật Hình sự: Quốc hội và Ban soạn thảo Luật cần bổ sung khái niệm "người thực hành gián tiếp" và quy định rõ cơ chế miễn trách nhiệm đối với "hành vi vượt quá" của người thực hành, phấn đấu chuẩn hóa 100% định nghĩa lập pháp trong giai đoạn 2012 - 2015.
• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao: Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết tiêu chí phân biệt giữa người xúi giục và người giúp sức tinh thần, đồng thời quy định điều kiện cụ thể về tự ý nửa chừng chấm dứt tội phạm cho từng loại người đồng phạm nhằm giảm 85% sai sót xét xử trong vòng 12 đến 18 tháng sau ban hành.
• Nâng cao năng lực xét xử của đội ngũ Thẩm phán: Học viện Tòa án tổ chức từ 15 đến 20 khóa bồi dưỡng chuyên sâu hàng năm về kỹ năng cá thể hóa hình phạt theo Điều 53 Bộ luật Hình sự, bảo đảm 100% Thẩm phán hình sự được cập nhật các án lệ và vụ án điển hình.
• Tăng cường kiểm sát tư pháp từ giai đoạn khởi tố: Viện kiểm sát nhân dân các cấp nâng cao chất lượng kiểm sát điều tra, bảo đảm 100% các vụ án có đồng phạm được phân loại chính xác vai trò ngay trong Cáo trạng, kéo giảm tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung xuống dưới mức 2% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Tài liệu hỗ trợ trực tiếp việc giải quyết các vụ án hình sự phức tạp, giúp đánh giá chính xác mức độ tham gia của từng bị cáo để đưa ra bản án đúng người, đúng tội, đạt độ chính xác trên 95%.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nguồn tham khảo thực tiễn để xây dựng chiến lược xét hỏi, thu thập chứng cứ chứng minh ý chí chủ quan và vai trò chủ mưu, giúp sức trong các chuyên án tội phạm có tổ chức.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Cung cấp nguồn học liệu chuyên khảo giá trị với 196 bản án thực tế và cái nhìn so sánh pháp lý toàn diện với 5 quốc gia tiên tiến.
• Chuyên gia xây dựng chính sách và Cơ quan lập pháp: Nguồn luận cứ khoa học thực chứng phục vụ công tác rà soát, sửa đổi và hoàn thiện Bộ luật Hình sự.

Câu hỏi thường gặp

Người xúi giục khác người giúp sức về tinh thần ở những đặc điểm nào?

Người xúi giục là người đóng vai trò khởi xướng, làm nảy sinh ý định phạm tội ở người khác thông qua kích động, dụ dỗ hoặc đe dọa. Ngược lại, người giúp sức về tinh thần chỉ tham gia khi ý định phạm tội của người thực hành đã được hình thành, với vai trò củng cố quyết tâm hoặc hứa hẹn che giấu tang vật.

Người sử dụng người mắc bệnh tâm thần để phạm tội bị truy cứu trách nhiệm như thế nào?

Theo quy định của luật hình sự, người sử dụng người không có năng lực trách nhiệm hình sự (như người mắc bệnh tâm thần) hoặc người chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự được xác định là người thực hành gián tiếp. Kẻ chủ mưu này phải chịu toàn bộ trách nhiệm hình sự với tư cách là người thực hành trực tiếp của tội phạm đó.

Người tổ chức có bắt buộc phải có mặt tại hiện trường thực hiện hành vi khách quan không?

Người tổ chức không bắt buộc phải có mặt tại hiện trường. Vai trò của người tổ chức thể hiện qua hành vi chủ mưu, vạch kế hoạch, phân công nhiệm vụ hoặc chỉ huy từ xa. Người tổ chức chỉ trở thành người đồng thực hành nếu trực tiếp tham gia vào việc thực hiện các hành vi được mô tả trong cấu thành tội phạm.

Điều kiện để người giúp sức được công nhận tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội là gì?

Căn cứ Điều 19 Bộ luật Hình sự năm 1999, người giúp sức muốn được miễn trách nhiệm hình sự phải có hành vi tích cực nhằm triệt tiêu hoàn toàn tác dụng của sự giúp sức trước đó, ví dụ như đòi lại công cụ, phương tiện đã cung cấp hoặc kịp thời báo cho cơ quan công an ngăn chặn tội phạm.

Phạm tội có tổ chức khác với đồng phạm giản đơn như thế nào?

Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ, chuẩn bị kỹ lưỡng và phân công vai trò rành mạch giữa các thành viên theo khoản 3 Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 1999. Đây là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự định khung hoặc định suất theo Điều 48 Bộ luật Hình sự.

Kết luận

• Khẳng định vị trí trung tâm của chế định đồng phạm và 4 loại người đồng phạm trong hệ thống lý luận luật hình sự Việt Nam.
• Hệ thống hóa toàn diện các giai đoạn phát triển lập pháp từ Quốc triều Hình luật thời Lê đến Bộ luật Hình sự năm 1999, đối chiếu sâu sắc với luật hình sự 5 quốc gia.
• Tổng kết thực tiễn 196 bản án sơ thẩm giai đoạn 2005 - 2011, chỉ rõ các điểm nghẽn trong việc định tội người xúi giục, người giúp sức và áp dụng chế định tự ý nửa chừng chấm dứt phạm tội.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về lập pháp, hướng dẫn tư pháp và đào tạo chuyên môn cho đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng giai đoạn 2012 - 2020.
• Kêu gọi các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và người học luật tiếp tục khai thác, ứng dụng các kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm nâng cao chất lượng xét xử và bảo đảm công lý hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. KHÁI NIỆM ĐỒNG PHẠM VÀ CÁC HÌNH THỨC ĐỒNG PHẠM 1. Khái niệm đồng phạm "Đồng" theo Từ điển tiếng Việt nghĩa là cùng như nhau, không thể khác được. "Phạm" là làm tổn hại đến cái cần tôn trọng, mắc phải điều cần tránh.

Đồng phạm nghĩa là cùng phạm tội hiểu theo nghĩa của luật hình sự" [Dẫn theo 3, tr. Nghiên cứu lịch sử lập pháp hình sự của nước ta, chúng ta thấy vấn đề đồng phạm đã được luật hình sự Việt Nam quy định từ rất sớm nhưng mới chỉ xem xét ở một số khía cạnh nhất định, chưa có quy định về khái niệm đồng phạm. Cho đến khi BLHS năm 1985 được ban hành thì khái niệm pháp lý về đồng phạm mới chính thức được quy định tại khoản 1 Điều 17: "Hai hoặc nhiều người cố ý cùng thực hiện một tội phạm là đồng phạm", BLHS năm 1999 tiếp tục quy định khái niệm pháp lý về đồng phạm tại khoản 1 Điều 20 như sau: "Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm". Từ khái niệm pháp lý trên về đồng phạm và thực tiễn xét xử cho thấy, đồng phạm đòi hỏi phải có những dấu hiệu pháp lý về mặt khách quan và chủ quan như sau: - Về mặt khách quan Phải có sự cùng tham gia của từ hai người trở lên vào việc thực hiện tội phạm, những người này đều có năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS; những người đồng phạm phải cùng chung hành động, có nghĩa là hành vi của mỗi người trong số họ đều nhằm thực hiện tội phạm, hoặc góp phần thực hiện 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tội phạm; giữa hành vi phạm tội của mỗi người và hậu quả phạm tội chung xảy ra phải có mối quan hệ nhân quả.

- Về mặt chủ quan Có sự cùng cố ý của tất cả những người phạm tội tham gia vào thực hiện tội phạm do cố ý với các dấu hiệu sau: Những người cùng tham gia vào việc thực hiện tội phạm đều biết được hoạt động phạm tội của mỗi người (hoặc một số người trong số họ); những người đồng phạm đều ý thức được hành vi phạm tội của mình và hành vi phạm tội của những người khác; những người đồng phạm cùng mong muốn hoặc có ý thức để mặc cho hậu quả chung nguy hiểm cho xã hội xảy ra. Lỗi của những người đồng phạm là lỗi cố ý trực tiếp hoặc lỗi cố ý gián tiếp. Lỗi của những người đồng phạm có thể đều là lỗi cố ý trực tiếp hoặc đều là cố ý gián tiếp và cũng có thể có trường hợp "Trong vụ đồng phạm có thể đồng thời có cả lỗi cố ý trực tiếp và cố ý gián tiếp" [35, tr. Tóm lại, theo chúng tôi khái niệm khoa học về đồng phạm có thể được hiểu như sau: Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm do cố ý.

Các hình thức đồng phạm Hình thức đồng phạm là dạng biểu hiện bên ngoài, là phương thức tồn tại và phát triển của đồng phạm đồng thời là mối quan hệ tương đối bền vững giữa những người đồng phạm. Khoa học luật hình sự Việt Nam, "căn cứ vào những đặc điểm của mối quan hệ giữa những người đồng phạm về mặt chủ quan và khách quan để phân loại các hình thức đồng phạm" [56, tr. 180] như sau: a) Căn cứ vào dấu hiệu chủ quan, đồng phạm được phân loại thành đồng phạm có thông mưu trước và đồng phạm không có thông mưu trước. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Đồng phạm không có thông mưu trước: là hình thức đồng phạm trong đó giữa những người đồng phạm không có sự bàn bạc, thỏa thuận với nhau trước về việc tham gia thực hiện tội phạm.

Trong hình thức đồng phạm này, tuy giữa những người đồng phạm không có sự bàn bạc, thỏa thuận trước với nhau về việc thực hiện tội phạm, nhưng mỗi người đều nhận thức được họ cùng với những người đồng phạm khác đang thực hiện một tội phạm nhất định, hoạt động phạm tội của mỗi người trong số họ tiến hành trong sự liên hệ với nhau. - Đồng phạm có thông mưu trước: là hình thức đồng phạm trong đó những người đồng phạm có sự bàn bạc, thỏa thuận trước với nhau về tội phạm cùng tham gia thực hiện. Do có sự bàn bạc, thỏa thuận, tính toán kỹ càng chu đáo từ trước nên giữa những người đồng phạm có mối liên hệ chặt chẽ trong việc cùng tham gia thực hiện tội phạm chung. Do vậy, hình thức đồng phạm có thông mưu trước có mức độ nguy hiểm cho xã hội cao hơn hình thức đồng phạm không có thông mưu trước.

b) Căn cứ vào dấu hiệu khách quan, đồng phạm được phân loại thành đồng phạm giản đơn và đồng phạm phức tạp. - Đồng phạm giản đơn: là hình thức đồng phạm trong đó tất cả những cùng người tham gia vào việc thực hiện tội phạm đều có vai trò là người thực hành (người đồng thực hành). Có nghĩa là, mỗi người đồng phạm đều thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm (CTTP) của điều luật được quy định trong Phần các tội phạm. - Đồng phạm phức tạp: là hình thức đồng phạm có sự phân công vai trò của những người cùng tham gia thực hiện tội phạm, trong đó ngoài một hoặc một số người có vai trò là người thực hành, còn có sự tham gia của những người đồng phạm khác như người tổ chức, người xúi giục hoặc người giúp sức.

Ở hình thức đồng phạm phức tạp chỉ có một hoặc một số người đồng phạm (người đồng thực hành) thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong CTTP. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] c) Căn cứ vào những đặc điểm khách quan và chủ quan của quan hệ giữa những người đồng phạm, đồng phạm được phân đồng phạm có tổ chức (phạm tội có tổ chức). - Phạm tội có tổ chức: là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm (khoản 3 Điều 20 BLHS năm 1999). Theo quy định tại khoản 3 Điều 20 BLHS năm 1999 thì trong đồng phạm có tổ chức, giữa những người cùng thực hiện tội phạm phải có sự câu kết chặt chẽ với nhau, có sự phân công vai trò, nhiệm vụ cụ thể, có sự tính toán và chuẩn bị kỹ càng, chu đáo trong việc cùng tham gia thực hiện tội phạm.

Theo hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) tại Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 16/11/1988 hướng dẫn bổ sung Nghị quyết số 02/HĐTP ngày 05/01/1986 khi giải thích khoản 3 Điều 20 BLHS năm 1999 về "Phạm tội có tổ chức" thì phạm tội có tổ chức phải có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm, sự câu kết này, theo hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán TANDTC, có thể thể hiện dưới các dạng sau: a) Những người đồng phạm đã tham gia một tổ chức phạm tội như đảng phái, hội đoàn phản động, băng, ổ trộm, cướp… có những người chỉ huy, cầm đầu. Tuy nhiên, cũng có khi tổ chức phạm tội không có tên chỉ huy, cầm đầu mà chỉ là sự tập trung những người chuyên phạm tội đã thống nhất cùng nhau hoạt động phạm tội; b) Những người đồng phạm đã cùng nhau phạm tội nhiều lần theo một kế hoạch đã thống nhất trước; c) Những người đồng phạm chỉ thực hiện tội phạm một lần nhưng đã tổ chức thực hiện tội phạm theo một kế hoạch đã được tính toán kỹ càng, chu đáo, có sự chuẩn bị phương tiện hoạt động và có khi còn chuẩn bị cả kế hoạch che giấu tội phạm. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, với những đặc điểm của phạm tội có tổ chức nêu trên, chúng ta thấy rằng hình thức đồng phạm có tổ chức có thể thực hiện tội phạm nhiều lần, liên tục, gây ra những hậu quả nghiêm trọng làm cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm gặp nhiều khó khăn, tốn kém. Do vậy, BLHS năm 1999 đã quy định phạm tội có tổ chức là một tình tiết tăng nặng TNHS tại Điều 48, và trong hàng loạt các CTTP trong Phần các tội phạm, tình tiết phạm tội có tổ chức được quy định là tình tiết tăng nặng định khung hình phạt.

NHỮNG LOẠI NGƯỜI ĐỒNG PHẠM Những loại người đồng phạm chính là những chủ thể đã tạo nên vụ đồng phạm. Như chúng ta đã biết: Chủ thể của tội phạm là người đã có lỗi (cố ý hoặc vô ý) trong việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm, có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự theo luật định (ngoài ra, trong một số trường hợp cụ thể chủ thể của tội phạm còn có dấu hiệu bổ sung đặc biệt do quy phạm pháp luật hình sự tương ứng quy định) [16, tr. Như vậy, có thể nói chủ thể của tội phạm đồng phạm là những người có lỗi cố ý trong việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự quy định là tội phạm, họ có năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS theo luật định, một số tội phạm đòi hỏi phải có dấu hiệu chủ thể đặc biệt thì dấu hiệu này chỉ quy định cho người thực hành. Nghiên cứu lịch sử lập pháp hình sự nước ta cho đến trước thời điểm BLHS năm 1985 được ban hành cho thấy, chưa có văn bản PLHS nào đưa ra khái niệm về người đồng phạm.

Khoản 2 Điều 17 BLHS năm 1985 lần đầu tiên chính thức quy định về người đồng phạm như sau: "Người thực hành, người tổ chức, người xúi giục, người giúp sức đều là những người đồng phạm". Khoản 2 Điều 20 BLHS năm 1999 giữ nguyên quy định của BLHS năm 1985 về người đồng phạm. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy, chúng tôi có thể đưa ra khái niệm khoa học về người đồng phạm như sau: Người đồng phạm là người thỏa mãn các dấu hiệu chủ thể của tội phạm, đã cố ý tham gia vào việc thực hiện tội phạm do cố ý cùng với người khác. Tóm lại, có thể nói rằng cơ sở để phân biệt những loại người đồng phạm là vai trò, tính chất sự tham gia của họ vào việc thực hiện tội phạm.