Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW, đội ngũ cán bộ quản lý đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng giáo dục tại cơ sở. Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT đặt ra 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí nghề nghiệp khắt khe, đòi hỏi người đứng đầu nhà trường phải liên tục cập nhật năng lực quản trị hiện đại. Tuy nhiên, tại các địa bàn vùng cao biên giới như huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang, công tác bồi dưỡng năng lực quản lý cho hiệu trưởng các trường tiểu học còn đối mặt với nhiều rào cản về cơ sở vật chất, giao thông chia cắt và nguồn lực bồi dưỡng hạn chế.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Xuân Trường thực hiện năm 2020 tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về việc chuẩn hóa và nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng tiểu học trên địa bàn huyện Xín Mần. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng bồi dưỡng tại 15 trường tiểu học công lập trên địa bàn huyện, từ đó xây dựng hệ thống 6 biện pháp tổ chức bồi dưỡng đồng bộ, khả thi.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu được xác lập thông qua bộ dữ liệu khảo sát từ 60 cán bộ quản lý và giáo viên, cung cấp bức tranh toàn diện về năng lực quản trị nhà trường vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Kết quả nghiên cứu góp phần trực tiếp nâng cao tỷ lệ hiệu trưởng đạt chuẩn nghề nghiệp từ mức khá lên mức tốt đạt trên 85%, đồng thời tạo nền tảng vững chắc để các trường tiểu học tại huyện Xín Mần triển khai hiệu quả Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quản trị tổ chức của Harold Koontz cùng mô hình chức năng quản lý trường học của Đặng Bá Lãm và Trần Kiểm để định hình khung năng lực quản lý. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp quan điểm học tập suốt đời của UNESCO với 4 trụ cột giáo dục gồm học để biết, học để làm, học để chung sống và học để khẳng định mình.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh 4 khái niệm trung tâm:

  1. Quản lý nhà trường: Hệ thống tác động có mục đích và có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục.
  2. Năng lực quản lý: Tổ hợp các thuộc tính tâm lý, tri thức và kỹ năng thực thi đầy đủ chu trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.
  3. Bồi dưỡng năng lực quản lý: Quá trình cập nhật kiến thức chuyên môn, hoàn thiện kỹ năng lãnh đạo và quản trị thực tiễn theo các chuyên đề định hướng chuẩn nghề nghiệp.
  4. Chuẩn hiệu trưởng: Hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp gồm 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí quy định tại Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT, làm thước đo đánh giá phẩm chất và năng lực điều hành nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận, thực tiễn và toán thống kê. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu khảo sát điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu được triển khai trong năm học 2019-2020. Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo tổng kết giáo dục định kỳ của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Xín Mần giai đoạn 2015-2020.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 60 khách thể, phân bổ cụ thể: 5 cán bộ quản lý và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Xín Mần, 15 hiệu trưởng các trường tiểu học và 40 giáo viên tiểu học cốt cán. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp thuận tiện được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường vùng thuận lợi lẫn các điểm trường vùng sâu, vùng xa có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn. Phương pháp thống kê toán học được lựa chọn để tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm và điểm trung bình, giúp lượng hóa chính xác mức độ nhận thức, tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực quản lý cho hiệu trưởng tiểu học tại huyện Xín Mần mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng đạt mức rất cao. Khoảng 90% cán bộ quản lý và giáo viên được khảo sát khẳng định việc bồi dưỡng năng lực quản trị là nhiệm vụ sống còn để đáp ứng đổi mới giáo dục.

Thứ hai, nội dung bồi dưỡng chưa bám sát chuẩn nghề nghiệp. Chỉ khoảng 42% cán bộ quản lý đánh giá nội dung chương trình đã cập nhật đầy đủ 18 tiêu chí theo Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT, trong khi các chuyên đề về quản trị tài chính và quản trị công nghệ thông tin chỉ đạt mức độ đáp ứng khoảng 38%.

Thứ ba, phương pháp và hình thức bồi dưỡng còn đơn điệu. Hơn 68% thời lượng các khóa tập huấn vẫn áp dụng phương pháp thuyết trình một chiều, thiếu các buổi thảo luận tình huống thực tế hoặc nghiên cứu bài học quản lý.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất và công tác đánh giá sau bồi dưỡng còn hạn chế. Trên 65% ý kiến phản ánh trang thiết bị công nghệ thông tin và đường truyền internet tại các trường chưa đảm bảo cho việc bồi dưỡng trực tuyến, và khoảng 62% nhận định hoạt động kiểm tra sau tập huấn còn mang tính hình thức, động viên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ rào cản địa lý vùng núi cao, ngân sách phân bổ cho giáo dục của địa phương còn eo hẹp và một bộ phận cán bộ quản lý còn tâm lý ngại đổi mới. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây tại Bắc Kạn của Lê Thị Hải (năm 2009) hay tại Nam Định của Vũ Thị Nhân (năm 2016), kết quả nghiên cứu tại Xín Mần cho thấy những điểm tương đồng về nhu cầu chuẩn hóa chức danh, nhưng lại bộc lộ khoảng cách rất lớn về hạ tầng công nghệ và khả năng tự học của cán bộ vùng biên giới.

Dữ liệu khảo sát thực trạng có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ cần thiết và mức độ khả thi của từng nội dung bồi dưỡng, kết hợp bảng thống kê tỷ lệ phần trăm phân bố nhận thức giữa 3 nhóm khách thể. Việc phân tích định lượng này giúp các nhà quản trị giáo dục nhận diện chính xác điểm nghẽn, từ đó chuyển dịch trọng tâm từ bồi dưỡng lý thuyết hành chính sang phát triển kỹ năng quản trị thực chiến trong giai đoạn mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng, luận văn đề xuất 6 biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực quản lý cho hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Xín Mần:

  1. Nâng cao nhận thức về vai trò bồi dưỡng năng lực quản lý: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Xín Mần chủ trì tổ chức các hội nghị chuyên đề định kỳ 2 lần mỗi năm học, hướng tới mục tiêu 100% cán bộ quản lý và giáo viên hiểu rõ yêu cầu chuẩn nghề nghiệp, hoàn thành trong giai đoạn 2021-2022.
  2. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu đổi mới: Đội ngũ chuyên môn Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng ban giám hiệu 15 trường tiểu học thiết lập lộ trình bồi dưỡng theo từng giai đoạn 3 năm, bảo đảm 100% hiệu trưởng có kế hoạch phát triển năng lực cá nhân cụ thể.
  3. Đổi mới nội dung bồi dưỡng bám sát 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí: Liên kết với Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên biên soạn 8 mô-đun bồi dưỡng thực tế, tập trung nâng tỷ lệ thời lượng quản trị dạy học và quản trị chuyển đổi số lên mức 45% tổng thời lượng chương trình.
  4. Đổi mới phương pháp bồi dưỡng theo hướng tương tác: Giảng viên và báo cáo viên triển khai phương pháp nghiên cứu tình huống, thảo luận nhóm và đóng vai xử lý khủng hoảng học đường, tăng tỷ lệ bài tập thực hành lên trên 50%.
  5. Đa dạng hóa hình thức bồi dưỡng và nhân rộng điển hình tiên tiến: Kết hợp bồi dưỡng trực tiếp với đào tạo trực tuyến qua hệ thống học tập số, tổ chức giao lưu học tập kinh nghiệm tại ít nhất 3 trường tiểu học xuất sắc trong toàn tỉnh Hà Giang theo chu kỳ hằng năm.
  6. Khuyến khích tinh thần tự học, tự bồi dưỡng: Ủy ban nhân dân huyện Xín Mần ban hành quy chế khen thưởng, bố trí kinh phí hỗ trợ mua tài liệu chuyên khảo cho 100% hiệu trưởng tham gia tự học nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  1. Cán bộ quản lý Phòng Giáo dục và Đào tạo vùng cao: Sử dụng hệ thống 6 biện pháp quản lý làm cẩm nang hướng dẫn lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng định kỳ cho đội ngũ hiệu trưởng tại 100% trường học trực thuộc địa bàn phụ trách.
  2. Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường tiểu học: Ứng dụng khung 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí để tự đánh giá năng lực cá nhân, nhận diện các khoảng trống kỹ năng quản trị và chủ động xây dựng lộ trình tự học tập suốt đời.
  3. Giảng viên và chuyên gia tại các cơ sở đào tạo giáo viên: Sử dụng bộ dữ liệu khảo sát thực nghiệm từ 60 khách thể tại Xín Mần làm tư liệu nghiên cứu điển hình cho các học phần Quản trị trường học và Phát triển đội ngũ sư phạm.
  4. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo quy trình thiết kế phiếu hỏi, phương pháp chọn mẫu phân tầng và kỹ thuật xử lý số liệu toán học trong đề tài nghiên cứu giáo dục vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của việc tổ chức bồi dưỡng năng lực quản lý cho hiệu trưởng tiểu học là gì? Mục tiêu cốt lõi là chuẩn hóa phẩm chất và năng lực quản trị của hiệu trưởng theo 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí của Thông tư số 14/2018/TT-BGDĐT. Hoạt động này giúp nâng cao kỹ năng điều hành, đảm bảo thực hiện thắng lợi Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 tại 100% trường tiểu học địa phương.

Khảo sát thực trạng tại huyện Xín Mần được thực hiện trên quy mô nào? Khảo sát được thực hiện trên quy mô toàn diện với tổng số 60 khách thể tại huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang. Khách thể bao gồm 5 cán bộ quản lý và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, 15 hiệu trưởng và 40 giáo viên cốt cán đại diện cho các trường tiểu học trên địa bàn.

Rào cản lớn nhất trong công tác bồi dưỡng cán bộ quản lý tại huyện Xín Mần là gì? Rào cản lớn nhất là điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng mạng còn rất thiếu thốn với trên 65% trường gặp khó khăn về thiết bị công nghệ thông tin. Ngoài ra, địa hình đồi núi chia cắt phức tạp cũng gây trở ngại lớn cho việc tổ chức các lớp tập huấn tập trung.

Luận văn đề xuất bao nhiêu giải pháp và tính khả thi được đánh giá ra sao? Luận văn đề xuất hệ thống 6 biện pháp tổ chức bồi dưỡng toàn diện từ nhận thức, nội dung, phương pháp đến hình thức và tự học. Kết quả khảo nghiệm từ 60 chuyên gia và giáo viên cho thấy tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đều đạt tỷ lệ nhất trí trên 85%.

Điểm mới nổi bật của công trình nghiên cứu là gì? Điểm mới nổi bật là việc cụ thể hóa khung lý luận chuẩn hiệu trưởng quốc gia vào bối cảnh văn hóa, kinh tế xã hội đặc thù của huyện miền núi Xín Mần. Công trình cung cấp bộ giải pháp thực tiễn gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo tập trung với tự bồi dưỡng tại 15 cơ sở giáo dục.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý và tổ chức bồi dưỡng năng lực quản lý cho hiệu trưởng tiểu học theo 5 tiêu chuẩn chuẩn nghề nghiệp hiện hành.
  • Khảo sát thực tiễn tại 15 trường tiểu học huyện Xín Mần với 60 khách thể đã chỉ rõ những điểm nghẽn về phương pháp truyền thụ và hạ tầng cơ sở vật chất.
  • Đề xuất hệ thống 6 biện pháp tổ chức bồi dưỡng mang tính khoa học, đồng bộ và có tính khả thi cao đạt trên 85%.
  • Đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng giúp các cơ quan quản lý giáo dục địa phương xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực giáo dục giai đoạn 2020-2025.
  • Nghiên cứu mở ra hướng triển khai ứng dụng công nghệ số và mô hình tự bồi dưỡng thường xuyên cho 100% cán bộ quản lý nhà trường vùng cao biên giới.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học quan tâm đến lĩnh vực phát triển đội ngũ cán bộ giáo dục hãy ứng dụng và chia sẻ ngay tài liệu học thuật giá trị này để nâng cao chất lượng quản trị trường học trong kỷ nguyên mới.