Chương 1: Cơ sở khoa học về bồi dưỡng công chức cấp xã. Chương 2: Thực trạng bồi dưỡng công chức cấp xã của huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2015 - 2018. Chương 3: Định hướng, giải pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng công chức cấp xã ở huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. 11 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ BỒI DƢỠNG CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1.
Công chức cấp xã và bồi dƣỡng công chức cấp xã 1. Công chức cấp xã 1. Khái niệm công chức Thuật ngữ công chức là thuật ngữ có tính lịch sử, do tính đặc thù của các quốc gia nên các nước có những quan niệm về công chức không giống nhau. Khái niệm công chức gắn liền với sự ra đời công chức ở các nước tư bản phương Tây.
Từ nửa cuối thế kỷ XIX, tại nhiều nước đã thực hiện chế độ công chức thời gian tương đối lâu, công chức được hiểu là những công dân được tuyển dụng và bổ nhiệm giữ một công vụ thường xuyên trong một công sở của Nhà nước ở trung ương hay địa phương, ở trong nước hay ngoài nước, đã được xếp vào một ngạch và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Mỗi quốc gia có những quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức: Ở nước Pháp, công chức được hiểu là: “Công chức là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào làm việc trong các công sở gồm các cơ quan hành chính công quyền và các tổ chức dịch vụ công cộng do nhà nước tổ chức, bao gồm cả trung ương và địa phương nhưng không kể đến các công chức địa phương thuộc các hội đồng thuộc địa phương quản lý” [24, tr. Ở Trung Quốc, công chức được hiểu là: “Công chức nhà nước là người công tác trong cơ quan hành chính nhà nước các cấp, trừ nhân viên phục vụ. Công chức được phân thành hai loại: - Công chức lãnh đạo là những người thừa hành quyền lực nhà nước.
Các công chức này bổ nhiệm theo các trình tự luật định, chịu sự điều hành của Hiến pháp, Điều lệ công chức và Luật tổ chức của chính quyền các cấp. - Công chức nghiệp vụ là những người thi hành chế độ thường nhiệm, do cơ quan hành chính các cấp bổ nhiệm và quản lý căn cứ vào Điều lệ công 12 Luan van chức. Họ chiếm tuyệt đại đa số trong công chức nhà nước, chịu trách nhiệm quán triệt, chấp hành các chính sách và pháp luật” [24, tr. Đối với các nước Anh, Thái Lan, Singapo: “Công chức là những người làm công tác chuyên môn nghiệp vụ trong bộ máy hành chính của các Bộ thuộc Chính phủ.
Như vậy, những đối tượng khác tuy làm việc ở Bộ nhưng không trực tiếp làm công tác chuyên môn nghiệp vụ theo chức năng quản lý của Bộ thì không phải là công chức và cũng theo quan niệm về công chức như vậy thì những người làm việc trong bộ máy của chính quyền địa phương cũng không phải là công chức” [23]. Ở Việt Nam, tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XII, đã thông qua Luật cán bộ, công chức. Đây là một văn bản pháp lý cao nhất từ trước đến nay và cắt nghĩa được rõ ràng hơn về các khái niệm CBCC. Tại Khoản 2 Điều 4 của Luật cán bộ, công chức quy định: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công an nhân dân mà không phải là là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội [21].
Tuy nhiên, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức năm 2019, có hiệu lực từ 01/7/2020 quy định: Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, 13 Luan van công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Do đó, những người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập không còn là công chức, mà trở thành viên chức. Như vậy, mỗi quốc gia đều có quan niệm và định nghĩa khác nhau về công chức, nhưng nhìn chung các quan niệm, định nghĩa đều cho rằng công chức một quốc gia đều có những đặc trưng sau: - Là công dân của quốc gia đó - Được tuyển dụng vào làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước - Được hưởng lương từ ngân sách nhà nước - Được xếp vào ngạch - Được quản lý thống nhất và được điều chỉnh bằng những quy định của pháp luật. - Thừa hành các quyền lực do nhà nước giao cho, chấp hành các công vụ của nhà nước và quản lý nhà nước.
Khái niệm công chức cấp xã Theo khoản 3 Điều 4 của Luật Cán bộ, công chức năm 2008 quy định: CCCX là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. CCCX có 07 chức danh sau đây: - Trưởng Công an; - Chỉ huy trưởng Quân sự; - Văn phòng - thống kê; - Địa chính - xây dựng - đô thị và môi trường (đối với phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (đối với xã); - Tài chính - kế toán; - Tư pháp - hộ tịch; - Văn hóa - xã hội. 14 Luan van CCCX do cấp huyện quản lý. Tuy nhiên, Bộ Công an ban hành Thông tư số 09/2019/TT-BCA ngày 11/4/2019 quy định về việc điều động sĩ quan, hạ sĩ quan Công an Nhân dân đảm nhiệm các chức danh Công an xã.
Công an xã đã được thay thế bằng đội ngũ công an chính quy, do vậy Trưởng công an xã không còn được tính vào số CCCX. Vai trò của công chức cấp xã Chính quyền cấp xã là nền tảng của hệ thống chính trị. Để hệ thống chính trị vững vàng và hoạt động có hiệu quả, hiệu lực thì đội ngũ CCCX có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng, thể hiện qua một số điểm cơ bản sau đây: Một là, CCCX là đội ngũ trực tiếp với dân nhất. Vì vậy mà chất lượng của đội ngũ này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hiệu lực hoạt động của cả hệ thống chính quyền cấp xã.
Hai là, CCCX là những người thực thi quyền hành pháp, điều hành và quản lý mọi hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của chính quyền cấp xã trong quá trình hoạt động của bộ máy nhà nước, nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ mà Nhà nước đề ra. Do đó, họ phải là những người có chuyên môn phù hợp, có năng lực trình độ để tham mưu, tổ chức thực hiện giúp cho UBND xã hoàn thành nhiệm vụ, đảm bảo có hiệu quả và hiệu lực. Ba là, CCCX giữ vai trò quan trọng trong việc giữ gìn trật tự, kỷ cương xã hội, đấu tranh ngăn chặn, phòng ngừa, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm, bảo vệ lợi ích của tầng lớp nhân dân lao động. Bốn là, CCCX là nền tảng của chính quyền cấp xã, thực thi nhiệm vụ công vụ, gần gũi với nhân dân.
Công chức là người đưa chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với nhân dân thông qua việc xử lý, giải quyết các tình huống liên quan đến lĩnh vực chuyên môn của mình. Tóm lại, vai trò của người công chức nói chung, CCCX nói riêng trong thời kì mới đặc biệt quan trọng như Bác Hồ của chúng ta đã khẳng định “cán 15 Luan van bộ là gốc của mọi công việc”, “công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Do vậy, công tác xây dựng đội ngũ công chức là một trong những nhân tố quyết định cho sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, đất nước và của cả dân tộc. Sự nghiệp đổi mới đất nước muốn thành công phải tạo được sự chuyển biến tích cực từ cơ sở, mà sự chuyển biến ở cơ sở lại phụ thuộc rất quan trọng ở chất lượng đội ngũ công chức, đặc biệt là đội ngũ CCCX, những người trực tiếp triển khai các hoạt động nhằm hiện thực hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước.
Đặc điểm của công chức cấp xã Đội ngũ CCCX hiện nay có một số đặc điểm như sau: - CCCX là những người gần dân nhất, tiếp xúc trực tiếp với nhân dân, làm cầu nối giữa dân với Đảng và Nhà nước, trực tiếp triển khai đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Họ chịu sự giám sát trực tiếp của nhân. Hầu hết đội ngũ CCCX hiện nay là người địa phương, cư trú sinh sống tại địa phương, có quan hệ dòng tộc và quan hệ gắn bó với dân làng về mọi mặt kinh tế, văn hóa, tình cảm và đời sống sinh hoạt hằng ngày. Trong bản thân mỗi CCCX đều chứa đựng các yếu tố: là người dân, người cùng làng, người đại diện cộng đồng, người đại diện Nhà nước, các yếu tố này vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn, xung đột nhau, chi phối các hoạt động của họ, nhất là trong việc giải quyết những vẫn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa các lợi ích cá nhân - cộng đồng - nhà nước.
- CCCX được tuyển dụng bố trí các chức danh chuyên môn nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã tuy nhiên phải thường xuyên chuyển đổi vị trí công tác để đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước ở cơ sở. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến năng lực hoạt động của công chức. - Do nhiều nguyên nhân, đội ngũ CCCX ít được đào tạo (nhất là đối với miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo), thường xuyên có sự biến động, không ổn định, và tuổi đời bình quân cao. Đây là cấp trực tiếp giải 16 Luan van quyết những vấn đề phát sinh của cuộc sống nên cần phải có những công chức có đủ trình độ và năng lực.