Hv dương đăng phương gvhd ts phạm quốc việt

Luận văn thạc sĩ phân tích bộ đôi thâm hụt và đối nghịch ở Việt Nam. Nghiên cứu chính sách tài khóa, tài khoản vãng lai, tỷ giá hối đoái thực.

• Tác giả: Dương Đăng Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Quốc Việt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.hcm
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Bộ Đôi Thâm Hụt Hay Bộ Đôi Đối Nghịch. Chính Sách Tài Khoá, Tài Khoản Vãng Lai Và Tỷ Giá Hối Đoái Thực Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Các mô hình lý thuyết cơ bản
• 2.1.1. Mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL
• 2.1.2. Mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và tăng trưởng kinh tế
• 2.1.3. Mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN với lãi suất
• 2.2. Các kết quả nghiên cứu trước
• 2.2.1. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ cho “Bộ đôi thâm hụt”
• 2.2.2. Nghiên cứu thực nghiệm ủng hộ “Bộ đôi đối nghịch”
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp luận nghiên cứu
• 3.2.1. Kiểm định nghiệm đơn vị - ADF
• 3.2.2. Lựa chọn độ trễ cho mô hình
• 3.2.3. Kiểm định nhân quả Granger
• 3.2.4. Mô hình tự hồi quy Vector – VAR
• 3.3. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3.3.1. Kiểm định tính dừng của dữ liệu
• 3.3.2. Lựa chọn độ trễ cho mô hình
• 3.3.3. Kiểm định tính dừng của phần dư
• 3.3.4. Kiểm định AR Roots Graph
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.1.1. Mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL giai đoạn 1994 - 2003
• 4.1.2. Mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL giai đoạn 2004 – 2013
• 4.2. Kết quả hồi qui mô hình Vector tự hồi qui - VAR
• 4.3. Những tác động của thâm hụt ngân sách Chính phủ đến các thành phần TKVL và tỷ giá hối đoái danh nghĩa
• 4.4. Phân tích tác động của những thành phần ngân sách Chính phủ đến các thành phần của TKVL
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết quả nghiên cứu chính
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thâm Hụt Ngân Sách tại Việt Nam 55 ký tự

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa ngân sách Nhà nước và tài khoản vãng lai đã thu hút sự quan tâm lớn. Tình trạng thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL kéo dài là vấn đề lo ngại hàng đầu cho nhà làm chính sách. Nghiên cứu cho thấy tồn tại nhiều mối quan hệ đáng quan tâm giữa hai yếu tố này. Câu hỏi đặt ra là mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL ở Việt Nam là cùng chiều hay trái chiều, hay không có mối quan hệ? Thực tế cho thấy nhiều nghiên cứu ở Việt Nam sử dụng nhiều mô hình khác nhau để kiểm định mối quan hệ này, nhưng kết quả chưa đồng nhất. Bài nghiên cứu này kỳ vọng đem lại cái nhìn rõ hơn về tương quan giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL.

1.1. Tóm tắt Nghiên cứu Về Thâm Hụt và TKVL tại Việt Nam

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu theo quý ở Việt Nam từ Quý 1 - 1994 đến hết Quý 1 - 2014. Năm biến chính của mô hình bao gồm: RGDP – GDP thực, GOV – Ngân sách Nhà nước (%GDP), CUR – Tài khoản vãng lai (%GDP), RIR – Lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng (%) và REER – Tỷ giá hối đoái thực. Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ “Bộ đôi đối nghịch” giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL, nghĩa là khi thâm hụt NSNN tăng lên thì thâm hụt TKVL giảm xuống, hay TKVL được cải thiện.

1.2. Phân Tích Các Thành Phần NSNN và Tác Động Đến TKVL

Nghiên cứu sâu hơn về tác động của các thành phần NSNN đến các thành phần TKVL, nhận thấy khi tăng chi tiêu Chính phủ góp phần tăng tiết kiệm tư nhân, lãi ròng Chính phủ và sai số thống kê. Tất cả các yếu tố đó làm cải thiện TKVL. Nghiên cứu đặt mục tiêu làm rõ mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL ở Việt Nam, giúp các nhà hoạch định kinh tế có cái nhìn rõ ràng hơn để đưa ra chính sách vĩ mô phù hợp.

II. Thách Thức Từ Thâm Hụt NSNN và Giải Pháp tại VN 59 ký tự

Cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu 2008 gây ra tổn thất lớn cho kinh tế thế giới và Việt Nam. Nhiều quốc gia tung ra các gói kích cầu để cứu nguy nền kinh tế. Tuy nhiên, sau hành động này, việc thâm hụt ngân sách gia tăng là điều không thể tránh khỏi. Theo báo cáo của Văn phòng ngân sách Quốc hội Mỹ, mức thâm hụt ngân sách trong năm tài chính 2009 là 1400 tỷ USD, tương đương 9,9% GDP. Ở Việt Nam, thâm hụt ngân sách sau khi phát hành các gói kích cầu cũng ở mức báo động. Sự tăng lên trong thâm hụt ngân sách không những làm cho tình hình nợ quốc gia trở nên trầm trọng mà còn tác động đến các yếu tố vĩ mô quan trọng khác như cán cân TKVL, lãi suất thực hay tỷ giá hối đoái thực.

2.1. Ảnh Hưởng Của Thâm Hụt Ngân Sách Đến Kinh Tế Vĩ Mô VN

Liên quan đến TKVL, các nhà nghiên cứu đều cho rằng thâm hụt TKVL xuất phát từ sự mất cân bằng trong kinh tế vĩ mô và ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế dài hạn. Một trong các biện pháp kiểm soát thâm hụt TKVL là thông qua chính sách tài khóa. Tuy nhiên theo mô hình lý thuyết Keynes 1936, mối quan hệ giữa thâm hụt TKVL và thâm hụt NSNN là cùng chiều.

2.2. Lý Thuyết Thâm Hụt Kép và Đối Nghịch Tại Việt Nam

Lý thuyết thâm hụt kép cho rằng một sự gia tăng trong thâm hụt ngân sách sẽ gây ra một sự gia tăng trong thâm hụt TKVL thông qua sự gia tăng giá trị đồng nội tệ và ngược lại. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây của Soyoung Kim, Nouriel Roubini 2008 ở Mỹ cho rằng có sự biến động trái chiều giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL, tức là khi thâm hụt NSNN tăng lên thì TKVL được cải thiện. Dữ liệu từ Quý 1 – 1994 đến Quý 1 - 2014 ở Việt Nam, tác giả nhận thấy có một số thời kỳ có sự biến động trái chiều giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL.

III. Cách Phân Tích Tác Động Chính Sách Tài Khóa 58 ký tự

Với mục đích làm rõ mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tài khoản vãng lai, nghiên cứu đi sâu vào nghiên cứu thực nghiệm tác động của các cú sốc tài khóa lên TKVL với tên đề tài “Bộ đôi thâm hụt hay biến động trái chiều – Ngân sách Nhà nước, Tài khoản vãng lai và Tỷ giá hối đoái thực ở Việt Nam”. Bài nghiên cứu nhằm trả lời câu hỏi về mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL ở Việt Nam, giúp nhà hoạch định kinh tế có cái nhìn rõ ràng hơn để đưa ra chính sách vĩ mô phù hợp.

3.1. Mục Tiêu và Câu Hỏi Nghiên Cứu Về Thâm Hụt NSNN

Bài nghiên cứu tập trung giải quyết các vấn đề sau: Tồn tại bộ đôi thâm hụt hay bộ đôi đối nghịch giữa NSNN và TKVL? Các cú sốc thâm hụt NSNN tác động như thế nào đến từng thành phần của TKVL và tỷ giá hối đoái thực? Đối tượng nghiên cứu là NSNN, TKVL, tỷ giá hối đoái thực và mối quan hệ giữa ba yếu tố này, đặc biệt quan tâm đến tác động giữa NSNN và TKVL theo lý thuyết Bộ đôi thâm hụt hay Bộ đôi đối nghịch.

3.2. Phạm Vi Nghiên Cứu và Phương Pháp Sử Dụng

Phạm vi nghiên cứu được thể hiện qua không gian và thời gian: Không gian nghiên cứu: Mối quan hệ giữa NSNN và TKVL trên lãnh thổ Việt Nam. Thời gian nghiên cứu: Xem xét tương quan này từ Quý 1 - 1994 đến hết Quý 1 - 2014. Phương pháp nghiên cứu sử dụng đầu tiên là phương pháp định tính nhằm nhận dạng mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL dựa theo kết quả của các bài nghiên cứu trước. Sau đó sử dụng phương pháp phân tích định lượng, cụ thể là mô hình VAR để kiểm định tương tác giữa các biến số này.

IV. Mô Hình Lý Thuyết và Kết Quả Thâm Hụt 51 ký tự

Thông thường, chúng ta ủng hộ quan điểm thâm hụt sẽ gây tác động tiêu cực. Nhưng thực tế không hẳn vậy, khi thâm hụt ngân sách là do chi đầu tư phát triển, Nhà nước dựa vào nguồn vốn nước ngoài như ODA, FDI để đáp ứng nhu cầu chi tiêu thì trạng thái thâm hụt đó là tốt, vì đó là động thái chủ động của Chính phủ dựa vào nguồn lực bên ngoài để phát triển kinh tế nước nhà. Ngược lại, nếu thâm hụt ngân sách là do không đáp ứng đủ nhu cầu chi thường xuyên, hoặc chi đầu tư vào những dự án không hiệu quả gây lãng phí nguồn lực quốc gia thì trạng thái này không tốt, kết quả là Chính phủ phải đi vay nợ nước ngoài, từ đó làm gia tăng gánh nặng nợ nước ngoài và không có nguồn thu trong tương lai để chi trả.

4.1. Phân Loại Thâm Hụt TKVL Tốt Hay Xấu

Về phía TKVL, nếu xét một cách tổng quát thì TKVL bao gồm xuất khẩu, nhập khẩu, thu nhập yếu tố ròng từ nước ngoài và chuyển nhượng ròng. Nhưng phần lớn thâm hụt này là do thâm hụt thương mại gây ra, tình trạng này xuất hiện khi xuất khẩu nhỏ hơn nhập khẩu. Vậy vấn đề thâm hụt TKVL tốt hay xấu? Câu trả lời là tùy thuộc vào tình hình kinh tế vĩ mô, cũng như phụ thuộc vào tình hình tài khoản vốn.

4.2. Quan Niệm Sai Lầm Về Thâm Hụt TKVL Tại Việt Nam

Có một điểm cần nhấn mạnh là bản thân việc thâm hụt này về nguyên tắc là không tốt và cũng không xấu. Để đưa ra một nhận xét về mức độ thâm hụt TKVL của một quốc gia, chúng ta cần phải xem xét từng trường hợp cụ thể, không thể chỉ nhìn vào con số thâm hụt/thặng dư thương mại (hay thâm hụt/thặng dư TKVL) để cho rằng tốt hay xấu. Tuy nhiên, có một quan niệm phổ biến không chỉ ở Việt Nam là thâm hụt TKVL là không tốt, thể hiện một nền kinh tế yếu kém và ngược lại thặng dư TKVL thể hiện một nền kinh tế có khả năng cạnh tranh tốt.

V. Kết Quả Chính và Tương Lai Nghiên Cứu 51 ký tự

Kết quả nghiên cứu này cung cấp bằng chứng về mối quan hệ đối nghịch giữa thâm hụt NSNN và tài khoản vãng lai ở Việt Nam, đi ngược lại lý thuyết thâm hụt kép thường thấy. Điều này mở ra hướng nghiên cứu mới về sự phù hợp của các lý thuyết kinh tế quốc tế trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam. Nghiên cứu này có thể được sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của chính sách tài khóa và tiền tệ đến các yếu tố vĩ mô khác của nền kinh tế Việt Nam.

5.1. Hàm Ý Chính Sách và Khuyến Nghị Cho Việt Nam

Từ kết quả nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách có thể xem xét điều chỉnh chính sách tài khóa một cách linh hoạt hơn, không nhất thiết phải quá lo ngại về tác động tiêu cực của thâm hụt NSNN lên TKVL. Tuy nhiên, cần thận trọng trong việc đánh giá các yếu tố khác ảnh hưởng đến TKVL, như tỷ giá hối đoái, lạm phát, và nợ công.

5.2. Hạn Chế Nghiên Cứu và Hướng Phát Triển

Nghiên cứu này có một số hạn chế, như phạm vi thời gian nghiên cứu còn ngắn, chưa xem xét đầy đủ các yếu tố ngoại sinh ảnh hưởng đến NSNN và TKVL. Trong tương lai, có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các mô hình phức tạp hơn để có cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và tài khoản vãng lai ở Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền kinh tế Việt Nam sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã chứng kiến những biến động sâu sắc về cân đối vĩ mô. Sau khi Chính phủ triển khai hai gói kích cầu kinh tế trị giá khoảng 9 tỷ USD vào năm 2009, mức thâm hụt ngân sách nhà nước đã tăng vọt từ 3,8% GDP năm 2008 lên 10,0% GDP năm 2009 và tiếp tục ở mức cao 7,8% GDP trong năm 2010 theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Tình trạng thâm hụt ngân sách gia tăng song hành cùng các biến động khó lường của cán cân tài khoản vãng lai đã đặt ra bài toán hóc búa cho công tác điều hành vĩ mô. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ mối quan hệ thực chứng giữa thâm hụt ngân sách nhà nước và tài khoản vãng lai tại Việt Nam: liệu mối quan hệ này vận hành theo cơ chế "Bộ đôi thâm hụt" truyền thống hay xuất hiện hiện tượng "Bộ đôi đối nghịch"?

Mục tiêu cụ thể của luận văn là kiểm định tác động của chính sách tài khóa mở rộng đến tài khoản vãng lai và tỷ giá hối đoái thực, đồng thời phân tích cơ chế truyền dẫn qua từng thành phần ngân sách. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện tại Việt Nam với chuỗi dữ liệu theo quý kéo dài 20 năm, từ Quý 1 năm 1994 đến hết Quý 1 năm 2014 gồm 81 quan sát. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp cơ sở định lượng chuẩn xác giúp các nhà hoạch định chính sách kiểm soát rủi ro vĩ mô, tối ưu hóa chính sách tài khóa và bảo đảm an toàn cán cân thanh toán quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu kế thừa 3 hệ thống lý thuyết kinh tế vĩ mô kinh điển. Thứ nhất là lý thuyết của trường phái Keynes năm 1936 kết hợp cùng mô hình Mundell-Fleming năm 1962 và 1968, ủng hộ giả thuyết "Bộ đôi thâm hụt". Trường phái này cho rằng thâm hụt ngân sách đẩy lãi suất lên cao, kích thích dòng vốn ngoại chảy vào làm tăng giá đồng nội tệ, dẫn tới thâm hụt tài khoản vãng lai sâu hơn. Thứ hai là Giả thuyết tương đương Ricardian của Robert Barro năm 1974, nhận định thâm hụt ngân sách không ảnh hưởng tới cán cân vãng lai do khu vực tư nhân chủ động tăng tiết kiệm để bù đắp nghĩa vụ thuế tương lai. Thứ ba là mô hình "Bộ đôi đối nghịch" của Soyoung Kim và Nouriel Roubini năm 2008, chứng minh cú sốc tài khóa mở rộng có thể cải thiện cán cân vãng lai nhờ sự gia tăng của tiết kiệm tư nhân. Mô hình nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm cốt lõi: Ngân sách Nhà nước (GOV), Cán cân tài khoản vãng lai (CUR), Tổng sản phẩm quốc nội thực tế (RGDP), Lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng (RIR) và Tỷ giá hối đoái thực (REER).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 81 quan sát liên tục theo quý từ Quý 1 năm 1994 đến Quý 1 năm 2014. Phương pháp chọn mẫu là thu thập toàn bộ chuỗi thời gian thứ cấp 20 năm từ các định chế uy tín gồm Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - IFS), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Tổng cục Thống kê nhằm bảo đảm tính liên tục và độ tin cậy của dữ liệu.

Phương pháp phân tích chủ đạo là mô hình Tự hồi quy Vector (VAR). Lý do lựa chọn mô hình VAR là nhằm xử lý triệt để tính nội sinh và các tác động tương hỗ đa chiều giữa các biến số vĩ mô theo thời gian mà không cần áp đặt các giả định tiên nghiệm cứng nhắc. Quy trình phân tích gồm 4 bước: kiểm định nghiệm đơn vị Dickey-Fuller mở rộng (ADF) xác định tính dừng; lựa chọn độ trễ tối ưu theo tiêu chuẩn AIC, SIC và HQ; kiểm tra tính ổn định qua kiểm định đa thức AR Roots Graph; và tiến hành kiểm định nhân quả Granger, phân tích hàm phản ứng xung (IRF) cùng phân rã phương sai để đo lường độ lan tỏa của cú sốc tài khóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kiểm định thực nghiệm xác nhận sự tồn tại của hiện tượng "Bộ đôi đối nghịch" (Twin Divergence) tại Việt Nam giai đoạn 1994-2014, bác bỏ giả thuyết "Bộ đôi thâm hụt". Khi thâm hụt ngân sách tăng 1%, tài khoản vãng lai không suy giảm mà có xu hướng được cải thiện rõ rệt.

Thứ hai, phân tích cấu trúc ngân sách chỉ ra rằng cú sốc gia tăng chi tiêu Chính phủ (biến GOV2) thúc đẩy mạnh mẽ tiết kiệm tư nhân và thặng dư lãi ròng của Chính phủ. Sự gia tăng tiết kiệm tư nhân đã bù đắp phần sụt giảm của tiết kiệm công, qua đó nâng đỡ cán cân vãng lai.

Thứ ba, kết quả phân rã phương sai cho thấy các cú sốc tài khóa giải thích từ 11% đến 25% biến động của tài khoản vãng lai tại các bước trễ từ quý thứ 4 đến quý thứ 12, khẳng định vai trò điều tiết quan trọng của chính sách tài khóa trong trung hạn.

Thứ tư, kiểm định nhân quả Granger ở mức ý nghĩa 5% xác nhận mối quan hệ tác động phân hóa rõ nét giữa hai giai đoạn 1994-2003 và 2004-2013, trong đó kênh truyền dẫn qua lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng thể hiện rõ nét hơn ở giai đoạn hội nhập sau năm 2004.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng "Bộ đôi đối nghịch" tại Việt Nam tương đồng với kết quả nghiên cứu của Soyoung Kim và Nouriel Roubini năm 2008 tại Hoa Kỳ giai đoạn 1973-2004. Nguyên nhân chính là do hiệu ứng tiết kiệm phòng ngừa của khu vực tư nhân. Khi Chính phủ nới lỏng tài khóa, hộ gia đình và doanh nghiệp chủ động tăng tích lũy và tiết giảm tiêu dùng hàng nhập khẩu để phòng ngừa rủi ro thuế trong tương lai.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bảng ma trận hệ số tương quan phân tách 2 giai đoạn (1994-2003 và 2004-2013) và đồ thị hàm phản ứng xung (IRF). Trên đồ thị hàm phản ứng xung, phản ứng của biến CUR trước một cú sốc từ biến GOV nhanh chóng vọt lên miền dương từ quý thứ 2 và duy trì trạng thái thặng dư trong 6 đến 8 quý tiếp theo trước khi tái lập cân bằng dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiểm soát kỷ luật tài khóa và nâng cao hiệu quả chi tiêu công. Bộ Tài chính cần chủ trì kiểm soát trần thâm hụt ngân sách nhà nước ở mức an toàn dưới 4,5% đến 5,0% GDP trong giai đoạn 2015-2020. Cần ưu tiên phân bổ nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm và triệt để cắt giảm các khoản chi thường xuyên kém hiệu quả.

Thứ hai, tăng cường phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính theo dõi biến động của lãi suất thực và tỷ giá hối đoái thực (REER), duy trì mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 5% mỗi năm. Điều hành tỷ giá linh hoạt giúp giữ vững sức cạnh tranh xuất khẩu mà không gây xáo trộn dòng vốn ngoại.

Thứ ba, khuyến khích huy động nguồn tiết kiệm tư nhân vào đầu tư sản xuất. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần hoàn thiện khung pháp lý về thị trường tài chính, phấn đấu nâng tỷ trọng vốn đầu tư từ khu vực tư nhân đạt trên 40% tổng vốn đầu tư xã hội vào năm 2025. Cần tạo lập các kênh dẫn vốn an toàn để chuyển hóa nguồn tiết kiệm dân cư thành vốn đầu tư phát triển.

Thứ tư, nâng cao năng lực giám sát cán cân thanh toán và an toàn nợ công. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần thiết lập báo cáo giám sát định kỳ hàng quý về cán cân vãng lai, chuyển nhượng ròng và dòng vốn FDI, ODA. Mục tiêu trọng tâm là duy trì quy mô dự trữ ngoại hối nhà nước tương đương tối thiểu 12 đến 16 tuần nhập khẩu để tạo bộ đệm an toàn trước các cú sốc tài chính quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách vĩ mô tại Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội. Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng từ chuỗi 81 quý thực nghiệm giúp xây dựng các kịch bản kích cầu kinh tế mà không gây áp lực xấu lên cán cân vãng lai.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học. Tài liệu là tài cương tham khảo chuẩn mực về quy trình ước lượng mô hình VAR 5 biến, kiểm định tính dừng ADF và phân tích hàm phản ứng xung trên dữ liệu kinh tế Việt Nam suốt 20 năm.

Thứ ba, chuyên viên phân tích vĩ mô tại các quỹ đầu tư, công ty chứng khoán và ngân hàng thương mại. Kết quả phân rã phương sai và tương quan đa biến hỗ trợ nâng cao độ chuẩn xác trong việc dự báo xu hướng lãi suất, tỷ giá và xây dựng danh mục đầu tư.

Thứ tư, các nhà quản trị doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tập đoàn đa quốc gia. Kết quả nghiên cứu về mối liên hệ giữa chi tiêu công và tỷ giá thực hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hoạch định phương án phòng ngừa rủi ro tỷ giá và xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn.

Câu hỏi thường gặp

Hiện tượng "Bộ đôi đối nghịch" (Twin Divergence) là gì? Đây là hiện tượng kinh tế vĩ mô xuất hiện khi thâm hụt ngân sách nhà nước gia tăng nhưng thâm hụt tài khoản vãng lai lại giảm đi, tức cán cân vãng lai được cải thiện. Kết quả phân tích chuỗi 81 quan sát theo quý tại Việt Nam đã xác nhận sự tồn tại của hiện tượng này.

Vì sao thâm hụt ngân sách tăng lại giúp cải thiện tài khoản vãng lai tại Việt Nam? Khi Chính phủ nới lỏng tài khóa, khu vực tư nhân gia tăng tiết kiệm phòng ngừa cho nghĩa vụ thuế tương lai và chủ động giảm tiêu thụ hàng nhập khẩu. Sự gia tăng của tiết kiệm tư nhân vượt trội hơn mức giảm tiết kiệm công, giúp cải thiện cán cân vãng lai.

Mô hình VAR trong nghiên cứu bao gồm những biến số nào? Mô hình VAR sử dụng 5 biến số kinh tế vĩ mô thu thập theo quý gồm: Tổng sản phẩm quốc nội thực tế (RGDP), Tỷ lệ ngân sách nhà nước trên GDP (GOV), Tỷ lệ tài khoản vãng lai trên GDP (CUR), Lãi suất thực kỳ hạn 3 tháng (RIR) và Tỷ giá hối đoái thực (REER).

Gói kích cầu tài khóa năm 2009 ảnh hưởng thế nào đến thâm hụt ngân sách? Sau hai gói kích cầu khoảng 9 tỷ USD năm 2009, thâm hụt ngân sách của Việt Nam đã tăng vọt từ 3,8% GDP năm 2008 lên 10,0% GDP năm 2009 và 7,8% GDP năm 2010 theo số liệu của IMF, cung cấp bối cảnh thực nghiệm quan trọng cho nghiên cứu.

Ý nghĩa thực tiễn lớn nhất của kết quả nghiên cứu là gì? Nghiên cứu chỉ ra rằng việc mở rộng tài khóa không nhất thiết làm suy giảm tài khoản vãng lai. Tuy nhiên, Chính phủ cần kiểm soát trần thâm hụt dưới mức 5,0% GDP để bảo đảm tính bền vững tài khóa trong chu kỳ phát triển 20 năm tiếp theo.

Kết luận

• Xác nhận sự tồn tại của hiện tượng "Bộ đôi đối nghịch" (Twin Divergence) giữa ngân sách nhà nước và tài khoản vãng lai tại Việt Nam giai đoạn 1994-2014.
• Bác bỏ giả thuyết "Bộ đôi thâm hụt" truyền thống của trường phái Keynes trong bối cảnh thực nghiệm 20 năm tại Việt Nam.
• Khẳng định vai trò dẫn dắt của tiết kiệm tư nhân và các thành phần chi tiêu công trong việc bù đắp cú sốc tài khóa mở rộng.
• Ứng dụng thành công hệ thống mô hình VAR 5 biến với đầy đủ kiểm định tính dừng ADF, AR Roots Graph và kiểm định Granger.
• Khuyến nghị duy trì kỷ luật ngân sách với trần thâm hụt dưới 5,0% GDP và giữ dự trữ ngoại hối trên 12 tuần nhập khẩu giai đoạn 2015-2020.

Đóng góp cốt lõi của công trình là cung cấp luận cứ định lượng vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách điều hành linh hoạt tài khóa và tiền tệ. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng dữ liệu sau năm 2014 và đánh giá sâu hơn biến động nợ công. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy đón đọc toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác trọn vẹn bộ số liệu, ma trận tương quan và các hàm phản ứng xung chi tiết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Cuộc khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu 2008 đã gây ra tổn thất vô cùng to lớn đối với nền kinh tế thế giới nói chung và kinh tế Việt Nam nói riêng: GDP toàn cầu sụt giảm mạnh, tình hình thất nghiệp gia tăng dẫn đến nhiều vấn nạn xã hội xuất hiện. Trước tình hình đó, nhiều quốc gia đã tung ra các gói kích cầu nhằm cứu nguy cho nền kinh tế: Gói kích cầu 170 tỷ USD của chính phủ Mỹ năm 2008 và gói kích cầu thứ hai vào năm 2009 dưới thời kỳ Tổng thống Barack Obama trị giá 787 tỷ USD; Trung Quốc cũng tung ra gói kích cầu 4000 tỷ Nhân dân tệ (586 tỷ USD) vào năm 2009; Việt Nam cũng thực hiện hai gói kích cầu vào đầu năm 2009 trị giá 9 tỷ USD và gói kích cầu thứ hai vào cuối năm. Tuy nhiên sau những hành động này của Chính phủ thì việc thâm hụt ngân sách gia tăng điều không thể tránh khỏi. Theo báo cáo của Văn phòng ngân sách Quốc hội Mỹ công bố ngày cho thấy, mức thâm hụt ngân sách trong năm tài chính 2009, kết thúc vào ngày 30-9 là 1400 tỷ USD, tương đương với 9,9% GDP.

Vào năm 2008, thâm hụt ngân sách của Mỹ đạt 459 tỷ USD. Đây là mức thâm hụt lớn nhất kể từ năm 1945. Ở Việt Nam, thâm hụt ngân sách sau khi phát hành các gói kích cầu cũng ở mức báo động, nếu thâm hụt ngân sách năm 2008 là 3,8% so với GDP thì năm 2009, 2010 đã vượt lên mức 10% và 7,8% (theo số liệu của IMF). Sự tăng lên trong thâm hụt ngân sách chính phủ không những sẽ làm cho tình hình nợ quốc gia trở nên trầm trọng hơn mà còn tác động đến các yếu tố vĩ mô quan trọng khác như cán cân TKVL, lãi suất thực hay tỉ giá hối đoái thực.

Liên quan đến TKVL, các nhà nghiên cứu đều cho rằng thâm hụt TKVL xuất phát từ sự mất cân bằng trong kinh tế vĩ mô và điều này có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế trong dài hạn. Một trong các biện pháp mà các nhà hoạch định chính sách kiểm soát thâm hụt TKVL là thông qua chính sách tài khoá. Tuy nhiên theo mô hình lý thuyết Keynes 1936, mối quan hệ giữa thâm hụt TKVL và thâm hụt NSNN là cùng chiều, tức là thâm hụt ngân sách và thâm hụt TKVL xuất hiện đồng thời. Hiện tượng này có tên là TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 “Thâm hụt kép”, xuất hiện lần đầu tiên ở Hoa Kỳ vào những năm 1980, lúc này đồng USD được đánh giá cao và sự thay đổi bất thường trong TKVL cũng như thâm hụt ngân sách ở Mỹ.

Các nước ở Châu Âu như Đức, Thuỵ Điển cũng đối mặt với vấn đề tương tự trong những năm đầu của thập niên 90. Lý thuyết thâm hụt kép cho rằng một sự gia tăng trong thâm hụt ngân sách sẽ gây ra một sự gia tăng trong thâm hụt TKVL thông qua sự gia tăng giá trị đồng nội tệ và ngược lại. Mối liên hệ của tình trạng này có thể được lý giải khi quốc gia đó trải qua sự bùng nổ đầu tư, thâm hụt TKVL có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng của đất nước hoặc tăng vay nợ nước ngoài, bán các tài sản cố định, tài sản tài chính… Vì vậy, thâm hụt TKVL liên tục làm cho quốc gia tăng nợ nước ngoài và kết quả là tăng thâm hụt ngân sách. Về mặt lý thuyết, các cơ chế đằng sau tình trạng thâm hụt kép có thể được giải thích thông qua học thuyết Keynes.

Ông xem xét sự thay đổi ngân sách Chính phủ là yếu tố chính làm thay đổi các biến số kinh tế. Khi thâm hụt NSNN tăng lên do việc giảm thuế hay tăng chi tiêu là nguyên nhân chính làm tăng tổng chi tiêu của nền kinh tế, kéo theo sự tăng lên của lạm phát và lãi suất. Lãi suất tăng ảnh hưởng đến nền kinh tế trong nước và dòng vốn nước ngoài vào tăng cao. Điều này dẫn đến giá trị đồng nội tệ tăng cao, kích thích nhập khẩu nhưng hạn chế xuất khẩu.

Chính ảnh hưởng này làm cho thâm hụt TKVL tăng cao. Sự xuất hiện đồng thời giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt TKVL ở rất nhiều nước đã thu hút sự chú ý ngày càng tăng của nhiều nhà nghiên cứu về vấn đề thâm hụt kép và đã có nhiều bài nghiên cứu lý thuyết cũng như thực nghiệm của nhiều tác giả để kiểm định giả thuyết này. Tuy nhiên, theo bài nghiên cứu gần đây của hai tác giả Soyoung Kim, Nouriel Roubini 2008 ở Mỹ từ năm 1973 – 2004 cho rằng có sự biến động trái chiều giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL, tức là khi thâm hụt NSNN tăng lên thì TKVL được cải thiện. Trong dữ liệu thu thập được từ Quý 1–1994 đến Quý 1-2014 ở Việt Nam, tác giải nhận thấy có một số thời kỳ có sự biến động trái chiều giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL.

Dù vậy, đó chỉ là một số nhận định ban đầu, còn mối quan hệ thật sự giữa hai đại lượng này như thế TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 nào, chúng ta phải tiến hành nghiên cứu chi tiết dựa theo bài nghiên cứu của hai tác giả trên. Với mục đích làm rõ mối quan hệ đó, tác giả đi sâu vào nghiên cứu thực nghiệm tác động của các cú sốc tài khóa lên TKVL và lấy tên đề tài là “Bộ đôi thâm hụt hay biến động trái chiều – Ngân sách Nhà nước, Tài khoản vãng lai và Tỷ giá hối đoái thực ở Việt Nam”.2 Mục tiêu nghiên cứu Bài nghiên cứu nhằm mục tiêu trả lời mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL ở Việt Nam. Giúp các nhà hoạch định kinh tế có được cái nhìn rõ ràng hơn về hai đại lượng này và đưa ra những chính sách vĩ mô phù hợp để phát triển kinh tế đất nước một cách bền vững.3 Câu hỏi nghiên cứu Dựa trên quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tác động giữa chính sách tài khoá mở rộng đến cán cân TKVL và tỷ giá hối đoái thực ở Việt Nam. Với mong muốn hoàn thành được mục tiêu nghiên cứu của đề tài, bài nghiên cứu tập trung giải quyết các vấn đề sau: - Tồn tại bộ đôi thâm hụt hay bộ đôi đối nghịch giữa NSNN và TKVL? - Các cú sốc thâm hụt NSNN tác động như thế nào đến từng thành phần của TKVL và tỷ giá hối đoái thực? 1.4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là NSNN, TKVL, tỷ giá hối đoái thực và mối quan hệ giữa ba yếu tố này.

Trong đó đặc biệt quan tâm đến tác động giữa NSNN và TKVL tuân theo lý thuyết Bộ đôi thâm hụt hay Bộ đôi đối nghịch. Bên cạnh đó, tác giả còn xem xét đến tác động của sản lượng, lãi suất, các thành phần của NSNN và TKVL với nhau. Phạm vi nghiên cứu được thể hiện qua không gian và thời gian nghiên cứu sau: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 - Không gian nghiên cứu: mối quan hệ giữa NSNN và TKVL trên lãnh thổ Việt Nam. - Thời gian nghiên cứu: xem xét tương quan này từ Quý 1-1994 đến hết Quý 1-2014.5 Phƣơng pháp nghiên cứu Đầu tiên tác giả sử dụng phương pháp định tính nhằm nhận dạng mối quan hệ giữa thâm hụt NSNN và thâm hụt TKVL dựa theo kết quả của các bài nghiên cứu trước.

Sau đó sử dụng phương pháp phân tích định lượng, cụ thể là mô hình VAR để kiểm định tương tác giữa các biến số này, dựa trên dữ liệu thu thập được. Bên cạnh đó, tác giả cũng tiến hành các kiểm định tính dừng của phần dư, AR Roots Graph để kiểm tra tính phù hợp của mô hình, kiểm định nhân quả Granger khi xem xét tác động giữa các biến. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƢỚC Thông thường, chúng ta ủng hộ quan điểm thâm hụt sẽ gây ra tác động tiêu cực. Nhưng thực tế không hẳn vậy, khi thâm hụt ngân sách là do chi đầu tư phát triển, Nhà nước dựa vào nguồn vốn nước ngoài như ODA, FDI để đáp ứng nhu cầu chi tiêu thì trạng thái thâm hụt đó là tốt, vì đó là động thái chủ động của Chính phủ dựa vào nguồn lực bên ngoài để phát triển kinh tế nước nhà.

Ngược lại, nếu thâm hụt ngân sách là do không đáp ứng đủ nhu cầu chi thường xuyên, hoặc chi đầu tư vào những dự án không hiệu quả gây lãng phí nguồn lực quốc gia thì trạng thái này không tốt, kết quả là Chính phủ phải đi vay nợ nước ngoài, từ đó làm gia tăng gánh nặng nợ nước ngoài và không có nguồn thu trong tương lai để chi trả. Về phía TKVL, nếu xét một cách tổng quát thì TKVL bao gồm xuất khẩu, nhập khẩu, thu nhập yếu tố ròng từ nước ngoài và chuyển nhượng ròng. Nhưng phần lớn thâm hụt này là do thâm hụt thương mại gây ra, tình trạng này xuất hiện khi xuất khẩu nhỏ hơn nhập khẩu. Vậy vấn đề thâm hụt TKVL tốt hay là xấu? Câu trả lời là tùy thuộc vào tình hình kinh tế vĩ mô, cũng như phụ thuộc vào tình hình tài khoản vốn.

Có một điểm cần nhấn mạnh là bản thân việc thâm hụt này về nguyên tắc là không tốt và cũng không xấu. Để đưa ra một nhận xét về mức độ thâm hụt TKVL của một quốc gia, chúng ta cần phải xem xét từng trường hợp cụ thể, không thể chỉ nhìn vào con số thâm hụt/thặng dư thương mại (hay thâm hụt/thặng dư TKVL) để cho rằng tốt hay xấu. Tuy nhiên, có một quan niệm phổ biến không chỉ ở Việt Nam là thâm hụt TKVL là không tốt, thể hiện một nền kinh tế yếu kém và ngược lại thặng dư TKVL thể hiện một nền kinh tế có khả năng cạnh tranh tốt. Mặc dù trong nhiều trường hợp, quan niệm trên không phải là không đúng, nhưng theo lý thuyết kinh tế thì không hẳn là như vậy.

Khi tìm hiểu sâu hơn chúng ta vẫn có thể thấy trường hợp thâm hụt TKVL thể hiện một nền TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 kinh tế đang tăng trưởng tốt, có nhiều cơ hội đầu tư với lợi nhuận cao, và khi nhu cầu đầu tư cao hơn khả năng tiết kiệm trong nước, điều này sẽ làm cho các dòng vốn nước ngoài chảy vào quốc gia đó để đáp ứng nhu cầu đầu tư, tức là một quốc gia có thể sử dụng nguồn lực của nước khác để phát triển kinh tế trong nước.