Luận văn thạc sĩ vnu ued một số biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ cho hiệu trưởng các trường trung học phổ thông thành phố hải phòng

Luận văn thạc sĩ VNU UED đề xuất biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ cho hiệu trưởng trường trung học phổ thông Hải Phòng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Văn Quân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm
• Đề tài: Một số biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ cho hiệu trưởng các trường trung học phổ thông thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Giới hạn nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ XÂY DỰNG PHONG CÁCH QUẢN LÍ DÂN CHỦ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHONG CÁCH QUẢN LÍ
• 1.1.1. Hoạt động lao động và lao động quản lí
• 1.1.1.1. Hoạt động lao động
• 1.1.1.2. Lao động quản lí
• 1.1.2. Phong cách lao động và phong cách quản lí
• 1.1.2.1. Phong cách lao động
• 1.1.2.2. Phong cách quản lý
• 1.1.3. PHONG CÁCH QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT
• 1.2. Quản lý giáo dục và quản lí trường học
• 1.2.1. Người hiệu trưởng trường THPT
• 1.2.2. Phong cách quản lý và phong cách lãnh đạo của hiệu trưởng trường THPT
• 1.3. CÁC LOẠI PHONG CÁCH QUẢN LÍ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT
• 1.3.1. Cơ sở phân loại
• 1.3.2. Các loại phong cách quản lí của hiệu trưởng
• 1.3.2.1. Cách thứ nhất
• 1.3.2.2. Cách thứ hai
• 1.3.2.3. Cách thứ ba
• 1.3.3. Quan điểm của Hồ Chủ Tịch về các loại phong cách quản lí
• 1.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHONG CÁCH QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHONG CÁCH QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG THPT THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của thành phố Hải Phòng
• 2.1.2. Dân số và nguồn nhân lực
• 2.1.3. Các đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.4. Giáo dục và đào tạo
• 2.1.5. Đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý
• 2.2. THỰC TRẠNG GIÁO DỤC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.2.1. Quy mô học sinh THPT giai đoạn 1990-2002
• 2.2.2. CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC THPT
• 2.2.3. Mạng lưới trường, lớp THPT
• 2.2.4. Đội ngũ giáo viên THPT
• 2.2.5. Cơ sở vật chất trường học khối THPT
• 2.3. THỰC TRẠNG PHONG CÁCH QUẢN LÍ CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG THPT
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu thực trạng phong cách quản lý của Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông
• 2.3.2. Kết quả trắc nghiệm
• 2.3.3. Phân tích kết quả trắc nghiệm
• 2.3.4. Đánh giá thực trạng giáo dục THPT và phong cách quản lí của hiệu trưởng các trường THPT
• 2.3.5. Nguyên nhân của những yếu kém
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP XÂY DỰNG PHONG CÁCH QUẢN LÝ DÂN CHỦ CỦA HIỆU TRƯỞNG THPT THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. CÁC NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thứ bậc
• 3.2. HỆ THỐNG CÁC BIỆN PHÁP
• 3.2.1. Biện pháp tác động đến nhận thức của hiệu trưởng làm sáng tỏ lí do của sự cần thiết phải có phong cách quản lí dân chủ trong trường học
• 3.2.2. Cung cấp công cụ để các hiệu trưởng tự đánh giá phong cách quản lí của bản thân
• 3.2.3. Định hướng sự rèn luyện của Hiệu trưởng
• 3.2.4. Tổ chức các hoạt động trong nhà trường theo tinh thần dân chủ hoá
• 3.2.5. Biện pháp về cơ chế, chính sách
• 3.3. ĐÁNH GIÁ Ý NGHĨA VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP
• 3.3.1. Phương pháp đánh giá
• 3.3.2. Kết quả đánh giá
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 0.9. KẾT LUẬN
• 0.10. KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phong cách quản lý dân chủ cho hiệu trưởng THPT Hải Phòng

Phong cách quản lý dân chủ là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường trung học phổ thông. Đặc biệt, tại thành phố Hải Phòng, việc xây dựng phong cách này cho hiệu trưởng không chỉ giúp cải thiện môi trường học tập mà còn tạo ra sự gắn kết giữa giáo viên và học sinh. Phong cách quản lý dân chủ khuyến khích sự tham gia của tất cả các thành viên trong nhà trường, từ đó nâng cao hiệu quả công việc và sự hài lòng của giáo viên cũng như học sinh.

1.1. Khái niệm phong cách quản lý dân chủ

Phong cách quản lý dân chủ được hiểu là phương pháp quản lý mà trong đó hiệu trưởng khuyến khích sự tham gia của giáo viên và học sinh vào quá trình ra quyết định. Điều này không chỉ giúp tăng cường sự đồng thuận mà còn tạo ra một môi trường học tập tích cực hơn.

1.2. Lợi ích của phong cách quản lý dân chủ

Việc áp dụng phong cách quản lý dân chủ mang lại nhiều lợi ích như tăng cường sự tham gia của giáo viên, cải thiện chất lượng giảng dạy và học tập, cũng như tạo ra một môi trường làm việc thân thiện và cởi mở.

II. Những thách thức trong việc xây dựng phong cách quản lý dân chủ

Mặc dù phong cách quản lý dân chủ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp phải không ít thách thức. Các hiệu trưởng cần nhận diện và vượt qua những rào cản này để thực hiện thành công phong cách quản lý này.

2.1. Khó khăn trong việc thay đổi tư duy quản lý

Nhiều hiệu trưởng vẫn còn giữ tư duy quản lý truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp quản lý dân chủ. Sự thay đổi này đòi hỏi thời gian và nỗ lực lớn từ phía lãnh đạo.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ các cấp quản lý

Sự thiếu hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục có thể làm giảm hiệu quả của phong cách quản lý dân chủ. Các hiệu trưởng cần có sự đồng thuận và hỗ trợ từ các cơ quan chức năng để thực hiện các biện pháp cần thiết.

III. Phương pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ hiệu quả

Để xây dựng phong cách quản lý dân chủ cho hiệu trưởng trường THPT Hải Phòng, cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra những thay đổi tích cực trong quản lý giáo dục.

3.1. Tăng cường đào tạo và bồi dưỡng cho hiệu trưởng

Đào tạo và bồi dưỡng cho hiệu trưởng về các kỹ năng quản lý dân chủ là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo nên tập trung vào việc phát triển kỹ năng giao tiếp, lãnh đạo và quản lý nhóm.

3.2. Tổ chức các hoạt động giao lưu chia sẻ kinh nghiệm

Tổ chức các hoạt động giao lưu giữa các hiệu trưởng và giáo viên sẽ giúp chia sẻ kinh nghiệm và phương pháp quản lý hiệu quả. Điều này không chỉ tạo ra sự kết nối mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong quản lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn phong cách quản lý dân chủ tại THPT Hải Phòng

Việc áp dụng phong cách quản lý dân chủ tại các trường THPT Hải Phòng đã cho thấy những kết quả tích cực. Các trường đã có những bước tiến rõ rệt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và sự hài lòng của giáo viên và học sinh.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng phong cách quản lý dân chủ

Nhiều trường đã ghi nhận sự cải thiện trong kết quả học tập của học sinh và sự hài lòng của giáo viên. Điều này cho thấy phong cách quản lý dân chủ có thể tạo ra một môi trường học tập tích cực.

4.2. Những mô hình thành công trong quản lý giáo dục

Một số trường THPT tại Hải Phòng đã áp dụng thành công phong cách quản lý dân chủ, từ đó tạo ra những mô hình quản lý giáo dục hiệu quả. Những mô hình này có thể được nhân rộng và áp dụng tại các trường khác.

V. Kết luận và hướng phát triển phong cách quản lý dân chủ

Phong cách quản lý dân chủ là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THPT Hải Phòng. Việc xây dựng và phát triển phong cách này cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục.

5.1. Tầm quan trọng của phong cách quản lý dân chủ trong giáo dục

Phong cách quản lý dân chủ không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra một môi trường học tập thân thiện và cởi mở. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

5.2. Định hướng phát triển phong cách quản lý trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển phong cách quản lý dân chủ, từ đó tạo ra những giải pháp hiệu quả hơn cho việc quản lý giáo dục tại các trường THPT.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và chuyển đổi cơ chế quản lý từ quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công tác quản trị trường học đóng vai trò then chốt đối với chất lượng đào tạo thế hệ trẻ. Tại thành phố Hải Phòng, mạng lưới giáo dục trung học phổ thông đã chứng kiến bước phát triển vượt bậc về quy mô: số lượng học sinh tăng nhanh từ 35.446 học sinh trong năm học 1996–1997 lên 60.791 học sinh vào năm học 2002–2003; đội ngũ cán bộ, giáo viên khối trung học phổ thông tăng từ 1.023 người năm 1991 lên 3.076 người năm 2003. Tuy nhiên, năng lực và phương thức điều hành của đội ngũ cán bộ quản lý, đặc biệt là người hiệu trưởng, vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập, chịu ảnh hưởng nặng nề từ tư duy hành chính mệnh lệnh cũ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm thế nào để chuyển đổi phương thức lãnh đạo mang tính áp đặt sang phương thức quản lý khoa học, nhân văn. Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng hành vi quản lý của hiệu trưởng tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2002–2004, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm định hình và phát triển phong cách quản lý dân chủ.

Ý nghĩa của công trình nghiên cứu được xác thực qua việc chuẩn hóa tác phong làm việc của người đứng đầu, góp phần trực tiếp duy trì tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông ổn định từ 95% đến 98%, nâng cao tỷ lệ đỗ đại học và cao đẳng đạt trên 40%, đồng thời khơi dậy tối đa tiềm năng sáng tạo của 100% đội ngũ cán bộ, giáo viên trong nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết quản lý giáo dục hiện đại và tư tưởng lãnh đạo khoa học. Khung lý thuyết xác định quản lý là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm vận hành tổ chức đạt trạng thái mới về chất, bao gồm 4 chức năng cốt lõi: kế hoạch hóa, tổ chức bộ máy, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra giám sát.

Mô hình nghiên cứu phân loại phong cách quản lý theo 3 dạng thức cơ bản: độc đoán (sử dụng quyền lực tuyệt đối, áp đặt mệnh lệnh), tự do (buông lỏng quản lý, thiếu định hướng) và dân chủ (thu hút sự tham gia của tập thể, phát huy trí tuệ số đông). Luận văn kế thừa sâu sắc quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa dân chủ, sáng kiến và sự hăng hái, lấy nguyên tắc tập thể lãnh đạo kết hợp cá nhân phụ trách làm nền tảng cốt lõi.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng mô hình phát triển năng lực lãnh đạo thông qua 3 nhóm kỹ năng chính: kỹ năng chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng quan hệ con người và kỹ năng nhận thức tư duy chiến lược. Các khái niệm trung tâm được chuẩn hóa bao gồm: quản lý giáo dục, phong cách lao động quản lý, phong cách dân chủ của hiệu trưởng và văn hóa nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ giá trị khoa học:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng đại diện trên 6 trường trung học phổ thông thuộc địa bàn thành phố Hải Phòng (gồm 3 trường nội thành và 3 trường ngoại thành). Khảo sát được triển khai trực tiếp đến 100% hiệu trưởng các trường trung học phổ thông toàn thành phố, toàn bộ cán bộ quản lý chuyên môn thuộc Phòng Giáo dục Phổ thông của Sở Giáo dục và Đào tạo, cùng hơn 300 giáo viên đang trực tiếp công tác.
• Nguồn dữ liệu và kỹ thuật thu thập: Dữ liệu được trích xuất từ bộ trắc nghiệm tâm lý quản lý học chuẩn hóa để phát hiện phong cách quản lý của hiệu trưởng, bảng hỏi điều tra xã hội học dành cho giáo viên, quan sát sư phạm thực địa và lấy ý kiến chuyên gia quản lý đầu ngành.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp toán học thống kê và phân tích tần số nhằm đo lường mức độ tương thích giữa tự đánh giá của hiệu trưởng với đánh giá từ cấp dưới, bảo đảm kết quả phản ánh khách quan thực trạng tâm lý và quản lý. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được hoàn thiện trong giai đoạn 2002–2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại các trường trung học phổ thông thành phố Hải Phòng mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tồn tại sự phân hóa rõ rệt về phong cách quản lý của đội ngũ hiệu trưởng. Kết quả trắc nghiệm và điều tra cho thấy phong cách dân chủ đã hình thành nhưng chưa thực sự bền vững. Khoảng 58% hiệu trưởng thể hiện xu hướng quản lý dân chủ ở mức độ trung bình khá, trong khi vẫn còn khoảng 27% cán bộ quản lý duy trì thói quen độc đoán, gia trưởng và 15% bộc lộ khuynh hướng tự do, thiếu kiểm tra giám sát thường xuyên.

Thứ hai, quy mô học sinh tăng nhanh chóng đặt ra thách thức lớn về điều hành. Giai đoạn 1990–2003 ghi nhận học sinh trung học phổ thông tăng gần 4 lần (từ 15.258 học sinh lên 60.791 học sinh), trong đó học sinh ngoài công lập tăng vọt từ 6.449 học sinh năm 1996 lên hơn 19.000 học sinh năm 2002. Tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông toàn thành phố luôn duy trì ở mức cao từ 93,74% đến 97,07%, tỷ lệ học sinh đỗ cao đẳng và đại học đạt trên 40% (xếp thứ 2 toàn quốc năm 2002).

Thứ ba, trình độ đội ngũ giáo viên có bước chuyển dịch tích cực nhưng năng lực quản trị nhân sự chưa theo kịp. Tỷ lệ giáo viên đạt trình độ trên chuẩn toàn thành phố đạt 15,36%. Sự chênh lệch về thâm niên, độ tuổi và nhu cầu tự khẳng định của đội ngũ 3.076 giáo viên đòi hỏi người hiệu trưởng phải từ bỏ lối chỉ đạo áp đặt để lắng nghe ý kiến đóng góp từ các tổ chuyên môn.

Thứ tư, chất lượng giáo dục đạo đức học sinh đạt mức Khá và Tốt trên 92% (loại Tốt dao động 55%–58%, loại Khá 35%–37%), học lực Giỏi và Khá đạt khoảng 37%–40%. Kết quả này chứng minh rằng môi trường học đường nơi nào có hiệu trưởng cởi mở, dân chủ thì nơi đó kỷ cương và đạo đức học sinh được nâng cao vượt trội.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phong cách lãnh đạo phản ánh sự giằng co giữa thói quen hành chính bao cấp cũ và đòi hỏi dân chủ hóa đời sống học đường theo tinh thần Điều 49 Luật Giáo dục năm 1998. Nguyên nhân của những hạn chế bắt nguồn từ việc hiệu trưởng chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng quản lý hiện đại, thiếu công cụ tự kiểm chuẩn hành vi và cơ chế giám sát dân chủ cơ sở chưa được thực thi triệt để.

So sánh với các nghiên cứu tương đương trong hệ thống giáo dục đô thị, kết quả luận văn khẳng định mối liên hệ thuận chiều: phong cách quản lý dân chủ tạo ra bầu không khí tâm lý xã hội lành mạnh, giảm áp lực căng thẳng cho giáo viên và thúc đẩy hiệu suất làm việc tăng từ 20% đến 30%.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa hiệu quả thông qua biểu đồ phân phối tỷ lệ 3 phong cách quản lý (biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ Độc đoán – Dân chủ – Tự do) và bảng đối sánh ma trận 5 mức độ đánh giá tương quan giữa phong cách của hiệu trưởng với mức độ hài lòng nghề nghiệp của giáo viên theo thang đo chuẩn 5 bậc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuẩn hóa và nâng cao năng lực lãnh đạo cho cán bộ quản lý trường học, luận văn đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Chuyển biến nhận thức và tư tưởng quản lý: Tổ chức 100% các khóa bồi dưỡng chuyên đề về triết lý giáo dục dân chủ và tư tưởng Hồ Chí Minh cho toàn bộ cán bộ quản lý; giúp hiệu trưởng hiểu rõ bản chất quyền lực phục vụ và vai trò làm chủ của tập thể sư phạm.
2. Chuẩn hóa bộ công cụ tự đánh giá phong cách: Xây dựng và ban hành bảng tiêu chí gồm 30 chỉ báo hành vi quản trị để hiệu trưởng định kỳ 6 tháng một lần tự trắc nghiệm, đối chiếu và điều chỉnh phương pháp lãnh đạo của bản thân.
3. Rèn luyện 5 kỹ năng lãnh đạo thực hành: Triển khai chương trình tập huấn chuyên sâu về kỹ năng phân quyền khoa học, kỹ năng lắng nghe và giao tiếp thấu cảm, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và kỹ năng giải quyết xung đột; hướng đến mục tiêu cắt giảm ít nhất 50% các cuộc họp hành chính hình thức, chuyển sang đối thoại chuyên môn thực chất.
4. Thiết lập quy chế hoạt động dân chủ trong nhà trường: Ban hành quy trình công khai minh bạch tài chính, quy hoạch nhân sự và phân công chuyên môn; thành lập hòm thư góp ý và diễn đàn trao đổi chuyên môn nhằm đảm bảo 100% cán bộ, giáo viên được tham gia thảo luận kế hoạch năm học.
5. Hoàn thiện chính sách và cơ chế đánh giá cán bộ: Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hải Phòng cần đổi mới quy trình bổ nhiệm, luân chuyển và đánh giá hiệu trưởng theo phương pháp phản hồi đa chiều 360 độ từ giáo viên và nhân viên; thực hiện đồng bộ trong lộ trình giai đoạn 2004–2010.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giải pháp trong luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường phổ thông: Tài liệu cung cấp công cụ tự soi chiếu hành vi quản trị, giúp người đứng đầu cải thiện uy tín cá nhân, xây dựng khối đoàn kết nội bộ và tối ưu hóa quy trình điều hành tại hơn 60 trường trung học phổ thông.
• Cán bộ quản lý tại Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo dữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận để xây dựng khung tiêu chuẩn đánh giá, quy hoạch cán bộ nguồn và thiết kế chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý trường học trên địa bàn 14 quận, huyện.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Nguồn tài liệu học thuật giá trị về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm, thiết kế bộ công cụ trắc nghiệm tâm lý quản lý và phân tích số liệu giáo dục học đường.
• Giáo viên, cán bộ Công đoàn và Đoàn thanh niên trường học: Giúp nhận thức đầy đủ về quyền dân chủ cơ sở, từ đó chủ động đóng góp sáng kiến chuyên môn và tham gia tích cực vào các quyết sách phát triển nhà trường.

Câu hỏi thường gặp

Phong cách quản lý dân chủ khác biệt căn bản như thế nào so với phong cách tự do trong nhà trường? Phong cách dân chủ dựa trên nguyên tắc tập thể bàn bạc và cá nhân ra quyết định, trong khi phong cách tự do buông lỏng việc giám sát. Người hiệu trưởng dân chủ định hướng mục tiêu rõ ràng và kiểm tra 4 chức năng quản lý, còn hiệu trưởng tự do thường phó mặc tiến độ và chất lượng cho cấp dưới tự xử lý.

Hiệu trưởng có thể tự đo lường và nhận biết phong cách quản trị của mình bằng công cụ nào? Hiệu trưởng có thể sử dụng bộ trắc nghiệm tâm lý quản lý gồm 30 tiêu chí hành vi được thiết kế trong luận văn. Việc tự đánh giá kết hợp thu thập phiếu phản hồi ẩn danh từ giáo viên định kỳ 6 tháng một lần sẽ cung cấp bức tranh khách quan về phong cách cá nhân.

Tại sao việc xây dựng phong cách dân chủ lại đặc biệt cấp thiết tại Hải Phòng giai đoạn 2002–2004? Giai đoạn này số lượng học sinh trung học phổ thông Hải Phòng tăng nhanh vượt mốc 60.791 em, cùng với sự phát triển của hệ thống ngoài công lập. Quy mô trường lớp mở rộng đòi hỏi người quản lý phải phân quyền khoa học để khai phóng năng lực của hơn 3.000 giáo viên.

Áp dụng phong cách dân chủ có làm suy giảm quyền hạn và sự quyết đoán của hiệu trưởng không? Hoàn toàn không. Dân chủ luôn đi liền với tập trung. Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất, lắng nghe đa chiều để ra quyết định chuẩn xác và nhanh chóng hơn, loại bỏ triệt để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc chuyên quyền độc đoán.

Những yếu tố chủ quan nào chi phối mạnh nhất đến phong cách làm việc của hiệu trưởng? Khí chất cá nhân, trình độ học vấn chuyên môn, khả năng thấu cảm và mức độ sẵn sàng tiếp nhận cái mới là những yếu tố quyết định. Cán bộ quản lý được đào tạo bài bản về khoa học quản trị luôn có xu hướng thực hành phong cách dân chủ cao hơn 40% so với người thiếu đào tạo.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phong cách quản lý, khẳng định phong cách dân chủ là phương thức tối ưu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
• Khảo sát thực chứng tại 6 trường trung học phổ thông đại diện cho khu vực nội thành và ngoại thành Hải Phòng đã phản ánh chân thực thực trạng quản trị trường học thời kỳ chuyển đổi.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là đề xuất hệ thống 5 nhóm biện pháp mang tính đột phá, kết hợp nhuần nhuyễn giữa nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng và đổi mới cơ chế chính sách.
• Công trình cung cấp bộ công cụ trắc nghiệm và tiêu chí tự đánh giá chuẩn hóa, tạo tiền đề để ngành giáo dục triển khai đánh giá cán bộ quản lý theo lộ trình 2004–2010.
• Kết quả nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới trong quản trị nhân lực trường học, kêu gọi các nhà quản lý giáo dục chủ động đổi mới tác phong lãnh đạo để kiến tạo môi trường học đường nhân văn và sáng tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, 3 chương và phần két luận, khuyến nghị. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ XÂY DỰNG PHONG CÁCH QUẢN LÍ DÂN CHỦ CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. NHỮNG VÁN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHONG CÁCH QUẢN LÍ 1. Hoạt động lao động và lao động quản lí 1.

Hoạt động lao động Hoạt động là một quá trình tác động qua lại tích cực giữa con người với hiện thực khách quan mà thông qua đó mối quan hệ giữa con người với hiện thực được thiết lập. Thế giới khách quan gồm hai thành phần đó là thế giới đồ vật và thế giới con người. Khi con người thiết lập mối quan hệ của mình với thế giới đồ vật, khi đó con người thực hiện hoạt động có đối tượng nhằm tạo ra những sản phẩm để thoả mãn nhu cầu sống của bản thân. Khi con người thiết lập mối quan hệ với những người khác, khi đó con người thực hiện hoạt động giao lưu nhằm cộng tác hoạt động và đồng thời thoả mãn nhu cầu giao lưu của mình.

Như vậy, cuộc sống của con người là một dòng chảy các hoạt động. Trong và bằng các hoạt động đó con người bản chất xã hội của con người được hình thành và phát triển. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hoạt động của con người có tính hai mặt, hay còn gọi là hai quá trình thâm nhập, đan xen vào nhau. Đó là quá trình con người tác động thế giới đồ vật (đối tượng hoá và quá trình thế giới đồ vật tấc động đến con người (chủ thể hoá).

Hai quá trình này tạo cho hoạt động những đặc điểm cơ bản sau: - Hoạt động bao giờ cũng có đối tượng (có thể là vật chất hoặc tinh thần) - Hoạt động bao giờ cũng mang tính chủ thể, bao giờ cũng do một chủ thể, một cá nhân hay một nhóm người tiến hành. - Hoạt động bao giờ cũng có tính mục đích. - Hoạt động mang tính tích cực. - Hoạt động mang tính gián tiếp Nghiên cứu về hoạt động của con người có thể khái quát thành 4 loại hoạt động chính là : Hoạt động vui chơi; Hoạt động học tập; Hoạt động lao động (làm việc); Hoạt động giao tiếp.

Mỗi hoạt động nói trên sẽ là hoạt động chủ đạo đối với từng giai đoạn lứa tuổi của con người. Hoạt động lao động là hoạt động cơ bản và phổ biến với mọi người. Lao động là hoạt động có mục đích của con người. Lao động dưới bất cứ hình thái kinh tế xã hội nào cũng đều diễn ra trong sự kết hợp của 3 yếu tố : công cụ lao động, đối tượng lao động và sức lao động (chủ thể lao động).

Lao động do đó cần phải được tổ chức. Tổ chức lao động là quá trình tuyển chọn, sắp xếp, bố trí sức lao động của con người (chủ thể) trong việc sử dụng các công cụ lao động (ngôn ngữ, tư duy …) tác động lên đối tượng lao động nhằm đạt được mục đích của quá trình đó. Lao động bao gồm lao động chân tay và lao động trí óc. Lao động chân tay là loại hình lao động chủ thể tác động trực tiếp tới công cụ (phương tiện) lao động cho dù công cụ vô cùng hiện đại.

Lao động trí óc là loại lao động gián tiếp 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với cả công cụ lao động theo nghĩa thông thường và công cụ đặc biệt là thông tin tra cứu và tư duy. Lao động quản lí - Quản lý Khi con người phối hơp ý chí và hành động với nhau một các có ý thức sẽ hình thành nhóm (tổ chức). Một trong những đặc trưng của nhóm là xuất hiện cá nhân có ưu thế hơn các cá nhân khác và có khả năng chi phối đối với các cá nhân đó. đây là biểu hiện và là mầm mống của hoạt động sẽ được chuyên môn hoá với tên gọi: Quản lí.

Như vậy, quản lí xuất hiện một cách tất yếu cùng với hình thức tồn tại đặc bịêt của con người trong thế giới khách quan – hình thức nhóm ( xã hội). Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về khái niệm quản lí, tuy nhiên những dấu hiệu chung của quản lí được các định nghĩa đề cập đến bao gồm: + Phải có chủ thể (cá nhân hoặc một nhóm người) + Phải có mục tiêu + Phải có khách thể (đối tượng quản lý). Từ những dấu hiệu trên, có thể quan niệm: Quản lý là tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích đã xác định. Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý thông qua thực hiện sáng tạo các chức năng để tổ chức vận hành tiến lên một trạng thái mới về chất.

Xét theo phương diện chính trị xã hội, quản lý là thuộc tính của bất kỳ xã hội nào, là quá trình phát triển của xã hội, kết hợp tri thức với lao động để quản lý các quá trình xã hội, quản lý con người. Mục tiêu của quản lý là vận dụng linh 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt cơ chế quản lý tác động đến con người một cách hợp qui luật để đạt điều kiện tối ưu cho người lao động. Xét theo phương diện kĩ thuật - hành động, quản lý là quá trình điều khiển, tác động đến bộ máy nhằm đạt mục tiêu : Tổ chức, sắp xếp sao cho tối ưu nhất chống lại sự lộn xộn. Kích thích thúc đẩy, điều hành, chỉ huy.

Vậy : Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể nhằm điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người để đạt mục tiêu, mục đích, đạt ý chí của người quản lí và phù hợp với quy luật khách quan. Một xã hội, một tổ chức hay một cộng đồng muốn phát triển tốt, trước hết phải có một cơ chế quản lý tốt. Cơ chế ấy phải chi phối và tác động vào mọi lĩnh vực hoạt động của hệ thống tổ chức, xã hội và làm cho nó vận động theo chiều hướng tích cực mà chủ thể quản lý đã định hướng từ trước. Xét về mặt chức năng, quản lý có 4 chức năng cơ bản: + Kế hoạch hoá : Kế hoạch hoá có nghĩa là xác định mục tiêu, mục đích đối với thành tựu tương lai của tổ chức và các con đường, biện pháp, cách thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó + Tổ chức : Khi người quản lý đã lập xong kế hoạch, họ cần phải chuyển hoá những ý tưởng khá trừu tượng ấy thành hiện thực, Một tổ chức lành mạnh sẽ có ý nghĩa quyết định đối với sự chuyển hoá như thế.

Xét về mặt chức năng quản lý, tổ chức là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức, nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Nhờ việc tổ chức có hiệu 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quả, người quản lý có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn vật lực và nhân lực. Thành tựu của một tổ chức phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của người quản lý và sử dụng các nguồn lực này sao cho có hiệu quả và có kết quả. Tổ chức chính là sắp xếp và phân phối nguồn lực để hiện thực hoá các mục tiêu đề ra + Lãnh đạo (chỉ đạo) : Là bao hàm việc liên kết, liên hệ với người khác và động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt mục tiêu của tổ chức.

Lãnh đạo là ảnh hưởng đến hành vi, thái độ người khác nhằm đạt tới mục tiêu, được thực hiện sau khi kế hoạch đã được lập, cơ cấu bộ máy đã hình thành, nhân sự đã được tuyển dụng. + Kiểm tra : Là một chức năng của quản lý, thông qua đó một cá nhân, một nhóm hoặc một tổ chức theo dõi giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành những hoạt động sửa chữa, uốn nắn nếu cần thiết, từ đó đánh giá và điều phối các hoạt động nhằm đạt mục tiêu. - Lao động quản lý Khái niệm quản lý cho ta thấy đó là một loại hình lao động – là một nghề – là một nghệ thuật. Xét về mặt tính chất đặc điểm : Lao động quản lý là lao động trí óc được tách thành 3 dạng : + Loại lao động trí óc tạo ra sản phẩm lao động có thể tách riêng ra nhưng vẫn gắn với bản thân người lao động (người ra quyết định không trực tiếp tham gia người quản lý) + Các hoạt động lao động không tách riêng bản thân người lao động (người ra quyết định là người tham gia quản lý trực tiếp) + Tạo ra sản phẩm không tách riêng và được đóng góp vào giá trị chung của nhân loại, xã hội (địa phương).

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xét đối tượng, công cụ và sản phẩm của lao động của người quản lý cho thấy : + Đối tượng của lao động quản lý là con người và thông tin (đầy đủ, kịp thời, chính xác) + Công cụ của lao động quản lý có 3 khía cạnh cơ bản : Tư duy : Học vấn, trình độ chuyên môn nghiệp vụ Hệ thống phương tiện kỹ thuật (không thể thiếu với người quản lý) Thông tin tra cứu (công cụ lao động là quan trọng, là văn bản pháp quy, chỉ thị, nghị quyết. ) + Sản phẩm của lao động quản lý là những quyết định quản lý như các mệnh lệnh, kế hoạch, chỉ thị. Có thể khái quát những phan tích trên bằng hình 1.dưới đây: Đối tượng lao động Công cụ quản lý Sản phẩm quản lý quản lý - Con người - Tư duy - Quyết định quản lý - Thông tin - Phương tiên kỹ thuật Hình 1.1: Quan hệ giữa đối tƣợng, công cụ và sản phẩm của lao động QL Các kĩ năng quản lý được khái quát thành 3 nhóm : + Nhóm 1 : Kỹ năng kỹ thuật là kỹ năng thực hiện một quy trình công việc nào đó. Đây là nhóm hết sức cơ bản.

17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Nhóm 2 : Kỹ năng quan hệ con người là kỹ năng hiểu được người khác quan hệ một cách có hiệu quả với họ, kết hợp họ làm việc với nhau thành một nhóm (kỹ năng giao tiếp, kỹ năng chuyển giao thông tin).