Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch phòng trừ sâu róm 4 túm lông dasychira axutha collenttet hại thông tại tỉnh lạng sơn

Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch để phòng trừ sâu róm hại thông tại tỉnh Lạng Sơn, mang lại hiệu quả bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch phòng trừ sâu róm 4 túm lông (Dasychira axutha Collenettet) hại thông tại tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Tăng quan các vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Nghiên cứu về sâu răm thông và thiên địch của chúng trên thế giới
• 2. Chương 2: Mục tiêu - nội dung - phương pháp nghiên cứu
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Thời gian thực hiện đề tài
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5.2. Phương pháp xử lý số liệu

Tóm tắt

I. Tổng quan về biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch

Biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch để phòng trừ sâu róm Dasychira axutha đang trở thành một giải pháp hiệu quả trong quản lý dịch hại tại Lạng Sơn. Côn trùng thiên địch không chỉ giúp kiểm soát số lượng sâu bệnh mà còn bảo vệ môi trường sinh thái. Việc áp dụng biện pháp này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ đa dạng sinh học.

1.1. Định nghĩa và vai trò của côn trùng thiên địch

Côn trùng thiên địch là những loài côn trùng có khả năng tiêu diệt hoặc kiểm soát các loài sâu hại. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh gây ra.

1.2. Tình hình sâu róm Dasychira axutha tại Lạng Sơn

Sâu róm Dasychira axutha đã gây ra thiệt hại lớn cho nhiều loại cây trồng tại Lạng Sơn. Việc kiểm soát loài sâu này là rất cần thiết để bảo vệ sản xuất nông nghiệp và môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong phòng trừ sâu róm

Mặc dù biện pháp sử dụng côn trùng thiên địch mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các yếu tố như sự đa dạng sinh học, điều kiện khí hậu và sự phát triển của sâu bệnh đều ảnh hưởng đến hiệu quả của biện pháp này.

2.1. Những khó khăn trong việc áp dụng côn trùng thiên địch

Việc xác định và nuôi dưỡng côn trùng thiên địch phù hợp với điều kiện địa phương là một thách thức lớn. Ngoài ra, sự cạnh tranh giữa các loài thiên địch và sâu bệnh cũng cần được xem xét.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sâu róm

Biến đổi khí hậu có thể làm thay đổi môi trường sống của sâu róm và côn trùng thiên địch, ảnh hưởng đến sự phát triển và khả năng kiểm soát của chúng.

III. Phương pháp sử dụng côn trùng thiên địch hiệu quả

Để đạt được hiệu quả cao trong việc phòng trừ sâu róm Dasychira axutha, cần áp dụng các phương pháp khoa học trong việc sử dụng côn trùng thiên địch. Các phương pháp này bao gồm việc lựa chọn loài thiên địch phù hợp và áp dụng các kỹ thuật nuôi dưỡng và phát triển chúng.

3.1. Lựa chọn loài côn trùng thiên địch phù hợp

Việc lựa chọn loài côn trùng thiên địch cần dựa trên đặc điểm sinh học và khả năng tiêu diệt sâu róm. Các loài như ong ký sinh và bọ rùa thường được khuyến cáo sử dụng.

3.2. Kỹ thuật nuôi dưỡng côn trùng thiên địch

Cần áp dụng các kỹ thuật nuôi dưỡng côn trùng thiên địch trong môi trường tự nhiên để đảm bảo chúng phát triển mạnh mẽ và có khả năng tiêu diệt sâu bệnh hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng côn trùng thiên địch trong phòng trừ sâu róm Dasychira axutha đã mang lại kết quả tích cực. Các ứng dụng thực tiễn tại Lạng Sơn cho thấy sự giảm thiểu đáng kể số lượng sâu bệnh và cải thiện năng suất cây trồng.

4.1. Kết quả từ các mô hình thực nghiệm

Các mô hình thực nghiệm cho thấy việc áp dụng côn trùng thiên địch đã giúp giảm thiểu thiệt hại do sâu róm gây ra, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái.

4.2. Phản hồi từ nông dân

Nông dân tại Lạng Sơn đã ghi nhận sự cải thiện trong sản xuất nông nghiệp khi áp dụng biện pháp này, cho thấy tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng côn trùng thiên địch.

V. Kết luận và tương lai của biện pháp này

Việc sử dụng côn trùng thiên địch để phòng trừ sâu róm Dasychira axutha không chỉ là một giải pháp hiệu quả mà còn bền vững cho nông nghiệp. Tương lai của biện pháp này phụ thuộc vào việc nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật nuôi dưỡng và ứng dụng côn trùng thiên địch trong thực tiễn.

5.1. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để phát triển các loài côn trùng thiên địch mới và cải thiện kỹ thuật nuôi dưỡng, nhằm nâng cao hiệu quả phòng trừ sâu bệnh.

5.2. Tích hợp côn trùng thiên địch vào quản lý dịch hại tổng hợp

Việc tích hợp côn trùng thiên địch vào các chương trình quản lý dịch hại tổng hợp sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự suy giảm chất lượng tài nguyên rừng do sâu bệnh hại đang là thách thức nghiêm trọng đối với ngành lâm nghiệp Việt Nam. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, diện tích rừng toàn quốc đã tăng từ 9,18 triệu ha năm 1990 (độ che phủ 27,2%) lên 13,12 triệu ha vào năm 2008 (độ che phủ đạt 38,7%). Tuy nhiên, diện tích rừng trồng thuần loài ngày càng mở rộng lại đối mặt với nguy cơ bùng phát dịch hại quy mô lớn. Điển hình vào năm 2007, dịch sâu róm 4 búi lông (Dasychira axutha Collenette) thuộc họ Ngài độc (Lymantriidae) đã tàn phá hơn 2.000 ha rừng thông tại các huyện Lộc Bình, Văn Lãng, Văn Quan thuộc tỉnh Lạng Sơn và gần 1.000 ha tại tỉnh Bắc Kạn.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề kiểm soát sâu róm 4 búi lông hại thông Mã Vĩ (Pinus massoniana) bằng giải pháp sinh học thân thiện với môi trường, thay thế dần việc lạm dụng hóa chất độc hại vốn làm suy giảm đa dạng sinh học. Mục tiêu cụ thể của công trình là điều tra xác định thành phần loài côn trùng thiên địch, phân tích đặc điểm sinh thái của các loài chủ yếu và xây dựng quy trình ứng dụng thiên địch nhằm khống chế mật độ sâu hại dưới ngưỡng gây dịch. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại thành phố Lạng Sơn (xã Hoàng Đồng, xã Mai Pha) và huyện Lộc Bình (xã Lợi Bác) từ tháng 12 năm 2009 đến tháng 6 năm 2010. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ bảo vệ hơn 1.400 ha rừng thông tại địa bàn nghiên cứu, nâng cao hiệu quả kinh tế lâm nghiệp và duy trì tính ổn định lâu dài cho hệ sinh thái rừng Đông Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nguyên lý Quản lý Dịch hại Tổng hợp (IPM) và Lý thuyết Cân bằng Sinh thái Rừng. Nguyên lý IPM nhấn mạnh việc kết hợp hài hòa các biện pháp canh tác, cơ giới, sinh học và lâm sinh nhằm duy trì mật độ quần thể dịch hại dưới mức gây thiệt hại kinh tế mà không làm xáo trộn cấu trúc sinh thái. Bên cạnh đó, lý thuyết tương tác ký sinh - vật chủ và động học quần thể săn mồi cung cấp nền tảng để đánh giá khả năng kìm hãm tự nhiên của thiên địch đối với các pha phát triển của sâu hại.

Ba khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt đề tài bao gồm:

1. Côn trùng thiên địch ăn thịt (Predators): Những loài bắt và tiêu thụ trực tiếp nhiều cá thể sâu hại trong các giai đoạn phát triển như bọ ngựa, bọ xít và kiến.
2. Côn trùng thiên địch ký sinh (Parasitoids): Những loài đẻ trứng trực tiếp lên hoặc vào bên trong trứng, sâu non, nhộng của sâu hại, khiến vật chủ bị tiêu diệt trong quá trình phát triển như ong mắt đỏ, ong cự phong.
3. Ngưỡng gây hại kinh tế: Mật độ sâu hại mà tại đó bắt đầu gây ra tổn thất kinh tế vượt quá chi phí thực hiện các biện pháp phòng trừ.

Luận văn kế thừa hệ thống lý luận từ các công trình kinh điển của các nhà khoa học trong và ngoài nước như Xiao Gangrou về côn trùng rừng, Alexander Schintlmeister về hệ cánh vảy họ Lymantriidae, cũng như các nghiên cứu ứng dụng thiên địch của Nguyễn Thế Nhã và Trần Công Loanh tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và khoa học, nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu kết hợp giữa điều tra thứ cấp, phỏng vấn chuyên sâu và khảo nghiệm thực địa:

• Nguồn dữ liệu phỏng vấn: Thực hiện 30 phiếu điều tra chuyên gia gồm 4 cán bộ lâm trường, 4 cán bộ bảo vệ thực vật, 10 kiểm lâm viên địa bàn và 12 người dân địa phương trực tiếp quản lý rừng.
• Phương pháp điều tra thực địa: Thiết lập 20 ô tiêu chuẩn đại diện với diện tích 1.000 m2 mỗi ô (kích thước 20m x 50m), trong đó 10 ô tại thành phố Lạng Sơn và 10 ô tại huyện Lộc Bình. Cỡ mẫu điều tra trên mỗi ô tiêu chuẩn là 30 cây thông, được lựa chọn theo phương pháp ngẫu nhiên hệ thống. Trên mỗi cây tiêu chuẩn, tiến hành thu thập mẫu tại 6 cành thuộc 3 tầng tán (gốc, giữa, ngọn), thân cây và gốc cây, kết hợp 5 ô dạng bản diện tích 1 m2 trong đất.
• Thí nghiệm kiểm soát sinh học: Bố trí 6 ô tiêu chuẩn đồng nhất về điều kiện lập địa và tuổi rừng để thử nghiệm 3 công thức: 2 ô bảo vệ thiên địch tự nhiên, 2 ô tập trung thả bổ sung 10 tổ kiến vàng (ước tính 100 đến 200 cá thể mỗi tổ), và 2 ô đối chứng để diễn biến tự nhiên.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng các công thức thống kê sinh học để xác định tỷ lệ cây bị hại P(%), mật độ cá thể trung bình M, sai tiêu chuẩn S và hệ số biến động S(%). Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh chính xác phân bố không gian và mức độ dao động của quần thể thiên địch trong điều kiện thực tế. Timeline nghiên cứu kéo dài liên tục qua các chu kỳ sinh trưởng của sâu hại từ mùa đông năm 2009 đến hết mùa xuân hè năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm đã mang lại những kết quả định lượng cụ thể về hệ thống côn trùng thiên địch của sâu róm 4 búi lông:

Thứ nhất, nghiên cứu đã phát hiện và giám định được 16 loài côn trùng thiên địch thuộc 10 họ và 5 bộ khác nhau. Trong đó, nhóm côn trùng ăn thịt chiếm ưu thế tuyệt đối với 11 loài (tỷ lệ 68,75%), chủ yếu tấn công sâu non từ tuổi 1 đến tuổi 5. Nhóm côn trùng ký sinh gồm 5 loài (chiếm 31,25%), ký sinh trên các pha trứng, nhộng và sâu non tuổi lớn.

Thứ hai, đề tài đã tuyển chọn được 6 loài thiên địch chính có vai trò quyết định trong việc khống chế sâu hại, bao gồm: Bọ ngựa vằn (Creobroter urbanus), Bọ ngựa Trung Quốc (Tenodera sinensis), Bọ xít cổ ngỗng (Sycanus croceovittatus), Kiến vàng (Oecophylla smaragdina), Ong mắt đỏ (Trichogramma dendrolimi) ký sinh trứng, và Ong vàng chấm đen lớn (Xanthopimpla pedator) ký sinh nhộng.

Thứ ba, mật độ của các loài thiên địch chủ lực duy trì ở mức cao và tương đối ổn định. Tại huyện Lộc Bình, mật độ Bọ xít cổ ngỗng đạt từ 5,0 đến 5,7 cá thể trên một ô tiêu chuẩn với hệ số biến động rất thấp từ 0,4 đến 0,8. Mật độ tổ Kiến vàng đạt từ 5,0 đến 5,3 tổ trên một ô tiêu chuẩn (hệ số biến động 0,4 đến 0,5). Tại thành phố Lạng Sơn, mật độ Bọ xít cổ ngỗng duy trì từ 2,3 đến 3,7 cá thể trên ô tiêu chuẩn và Kiến vàng đạt 2,3 đến 2,7 tổ trên ô tiêu chuẩn.

Thứ tư, nghiên cứu đã làm rõ đặc điểm sinh học của sâu róm 4 búi lông (Dasychira axutha). Sâu trưởng thành cái có sải cánh 42 đến 55 mm, nhộng cái dài 17 đến 27 mm. Một năm sâu phát sinh 4 thế hệ, sâu non có 6 tuổi. Sâu hại tập trung mạnh ở các lâm phần có độ cao dưới 400 m (phổ biến từ 270 m đến 390 m), nơi có thảm thực bì dày, độ tàn che cao và gần các nguồn nước, hồ đập.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo nghiệm cho thấy mật độ thiên địch có sự biến động thuận chiều với sự xuất hiện của sâu hại. Khi sâu róm bước vào tuổi 1 đến tuổi 3 ở lần điều tra thứ 2 và thứ 3 tại Lợi Bác và Mai Pha, số lượng loài và mật độ cá thể thiên địch đều gia tăng tương ứng. Dữ liệu này có thể được mô hình hóa qua biểu đồ đường thể hiện tương quan mật độ đa biến giữa vật chủ và ký sinh, cho thấy sự phản ứng nhanh nhạy của quần thể bọ xít ăn sâu và kiến vàng trước sự gia tăng của nguồn thức ăn.

Nguyên nhân mật độ thiên địch tại Lộc Bình cao hơn tại thành phố Lạng Sơn khoảng 35% đến 50% xuất phát từ cấu trúc thảm thực vật tự nhiên dưới tán rừng thông ở Lộc Bình phong phú hơn, ít chịu tác động phân mảnh sinh cảnh bởi đô thị hóa. So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Quảng Ninh và Nghệ An, thành phần thiên địch tại Lạng Sơn có sự tương đồng lớn về các giống bắt mồi nhưng có sự thích nghi nhiệt độ cục bộ tốt hơn trong mùa đông vùng núi cao Đông Bắc.

Thử nghiệm thả bổ sung 10 tổ kiến vàng trên ô tiêu chuẩn 1.000 m2 đã làm giảm mật độ sâu róm rõ rệt sau 30 ngày so với ô đối chứng, chứng minh tiềm năng to lớn của việc khai thác nguồn thiên địch bản địa trong phòng trừ sâu hại rừng thông mà không cần sử dụng hóa chất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa việc quản lý sâu róm 4 búi lông tại các vùng trồng thông:

Thứ nhất, bảo vệ nghiêm ngặt sinh cảnh tự nhiên của côn trùng thiên địch. Chủ rừng và kiểm lâm địa bàn cần nghiêm cấm việc phát dọn trắng thảm thực bì dưới tán rừng thông, đặc biệt là các loài cây bụi như sim, mua, rành rành, cỏ tranh. Duy trì tối thiểu 30% độ che phủ của thảm thực bì tầng thấp nhằm bảo tồn nơi cư trú và nguồn mật bổ sung cho ong ký sinh và bọ xít. Thời gian áp dụng thường xuyên, mục tiêu giữ vững mật độ thiên địch tự nhiên đạt trên 5 cá thể hoặc tổ trên mỗi 1.000 m2.

Thứ hai, thực hiện quy trình thu bắt, nhân nuôi và thả bổ sung kiến vàng (Oecophylla smaragdina). Các Ban quản lý rừng phòng hộ và hộ nhận khoán rừng tiến hành thu thập tổ kiến vàng từ các dải rừng phụ cận bằng túi vải chuyên dụng vào buổi sáng sớm, thả bổ sung vào các khu vực rừng thông có nguy cơ phát dịch với mật độ 10 tổ trên mỗi hecta. Thời điểm thả thích hợp nhất là đầu tháng 4 và tháng 7 khi sâu non lứa 1 và lứa 2 mới nở, hướng tới giảm trên 60% mật độ sâu non tuổi nhỏ trong vòng 45 ngày.

Thứ ba, thay thế biện pháp hóa học bằng chế phẩm sinh học kết hợp bẫy đèn. Hạn chế tối đa việc phun các loại thuốc hóa học gốc cúc tổng hợp như Sherpa hay Cyperkill. Khi mật độ sâu róm vượt ngưỡng gây hại, Trạm Bảo vệ thực vật huyện cần hướng dẫn sử dụng chế phẩm vi sinh như Bitadin WP hoặc nấm ký sinh Boverin với nồng độ theo khuyến cáo, kết hợp đặt bẫy đèn diệt ngài trưởng thành vũ hóa vào giữa tháng 3 và tháng 4. Mục tiêu giảm 85% dư lượng hóa chất độc hại trong môi trường rừng trong giai đoạn 2011 đến 2015.

Thứ tư, tổ chức đào tạo và chuyển giao kỹ thuật dự tính dự báo dịch hại. Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lạng Sơn chủ trì tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng nhận biết 6 loài thiên địch chính và phương pháp điều tra cây tiêu chuẩn cho 100% thành viên thuộc các tổ quần chúng bảo vệ rừng tại 3 xã trọng điểm (Hoàng Đồng, Mai Pha, Lợi Bác). Hoàn thành công tác tập huấn trong vòng 6 tháng đầu năm nhằm xây dựng mạng lưới cảnh báo sớm dịch hại tại cấp cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý lâm nghiệp và lực lượng Kiểm lâm: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng phương án phòng cháy, chữa cháy rừng gắn liền với quản lý dịch hại sinh học; hỗ trợ thiết lập hệ thống điều tra dự tính dự báo sâu hại trên địa bàn toàn tỉnh.
2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Lâm học, Bảo vệ thực vật: Bổ sung nguồn tài liệu chuẩn mực về phương pháp lập ô tiêu chuẩn khảo sát côn trùng rừng, đặc điểm phân loại học của 16 loài thiên địch và kỹ thuật gây nuôi thiên địch trong phòng thí nghiệm.
3. Ban quản lý rừng phòng hộ, công ty lâm nghiệp và chủ rừng trồng thông: Vận dụng quy trình thả kiến vàng và bảo vệ thực bì để quản lý hơn 5.500 ha rừng thông tại địa phương, giảm thiểu chi phí phun thuốc hóa học từ 30% đến 50% mỗi năm.
4. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Rừng: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu thực địa hoàn chỉnh từ khâu phỏng vấn, lấy mẫu toán học đến xử lý số liệu sinh học bằng các chỉ số sai số và biến động thống kê.

Câu hỏi thường gặp

1. Sâu róm 4 búi lông (Dasychira axutha) gây hại nặng nhất vào thời điểm nào trong năm? Sâu róm 4 búi lông phát sinh 4 lứa trong một năm, trong đó lứa sâu non xuất hiện từ tháng 4 đến tháng 5 và lứa từ tháng 7 đến tháng 8 gây hại khốc liệt nhất. Giai đoạn này sâu non tuổi 4 đến tuổi 6 ăn rụi lá kim, làm suy kiệt sức sinh trưởng của cây thông và có thể làm chết hàng loạt diện tích rừng trồng nếu không được kiểm soát kịp thời.

2. Loài thiên địch nào có hiệu quả tiêu diệt sâu róm 4 búi lông cao nhất tại Lạng Sơn? Kiến vàng (Oecophylla smaragdina) và Bọ xít cổ ngỗng (Sycanus croceovittatus) là hai loài thiên địch ăn thịt hiệu quả nhất đối với sâu non tuổi 1 đến tuổi 5. Về ký sinh, Ong mắt đỏ (Trichogramma dendrolimi) đạt hiệu quả kìm hãm cao nhất ở giai đoạn trứng, trong khi Ong cự phong (Xanthopimpla pedator) khống chế tốt giai đoạn nhộng qua đông.

3. Tại sao không nên tiếp tục lạm dụng thuốc trừ sâu hóa học để dập dịch sâu róm? Việc phun thuốc hóa học diện rộng chỉ mang lại hiệu quả tức thời nhưng tiêu diệt luôn toàn bộ 16 loài thiên địch có ích trong rừng, làm mất cân bằng sinh thái. Điều này khiến sâu róm bùng phát mạnh hơn ở các thế hệ sau do tính kháng thuốc, đồng thời gây ô nhiễm nặng nề nguồn nước tại các hồ đập xung quanh khu vực rừng thông.

4. Mật độ thả kiến vàng bao nhiêu là phù hợp để kiểm soát sâu hại trong rừng thông? Theo kết quả thử nghiệm của đề tài, mật độ thả tối ưu là 10 tổ kiến vàng khỏe mạnh (mỗi tổ chứa khoảng 100 đến 200 cá thể) trên diện tích 1.000 m2 đến 1 hecta rừng thông. Cần thả kiến vào buổi sáng sớm tại những vị trí râm mát, có cây bụi che phủ để kiến nhanh chóng định cư và phát triển đàn.

5. Địa hình và môi trường rừng có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát sinh của sâu hại? Sâu róm 4 búi lông ưa thích môi trường có độ ẩm cao, phân bố chủ yếu ở độ cao dưới 400 m so với mực nước biển, tập trung nhiều ở sườn đồi khuất gió hướng Đông Nam và Đông Bắc. Rừng thông gần các thung lũng lòng chảo, ao hồ, đập nước có nguy cơ phát dịch cao gấp 2 lần so với các sườn núi cao đỉnh dốc khô hạn.

Kết luận

• Luận văn đã xác định toàn diện danh mục 16 loài côn trùng thiên địch của sâu róm 4 búi lông tại tỉnh Lạng Sơn, trong đó nhóm ăn thịt chiếm 11 loài và nhóm ký sinh chiếm 5 loài.
• Lựa chọn thành công 6 loài thiên địch chủ lực có mật độ cao và khả năng ức chế dịch hại mạnh mẽ, dẫn đầu là Kiến vàng, Bọ xít cổ ngỗng và Ong mắt đỏ.
• Khẳng định mối quan hệ mật thiết giữa điều kiện lập địa (độ cao dưới 400 m, gần nguồn nước, thảm thực bì dày) với mật độ phân bố của sâu hại và côn trùng thiên địch.
• Thử nghiệm thành công mô hình sử dụng kiến vàng và bảo vệ sinh thái thực bì, mở ra hướng đi bền vững thay thế hoàn toàn việc xử lý hóa chất độc hại trong lâm nghiệp.
• Về lộ trình tiếp theo, các địa phương cần hoàn thiện quy trình nhân nuôi bán tự nhiên ong mắt đỏ và bọ xít cổ ngỗng trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới để ứng dụng trên toàn bộ diện tích rừng thông vùng Đông Bắc.

Chủ rừng và cán bộ quản lý lâm nghiệp hãy áp dụng ngay các biện pháp bảo vệ thảm thực bì và nhân thả thiên địch bản địa để bảo vệ bền vững những cánh rừng thông xanh tươi và an toàn cho hệ sinh thái!

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ N¤NG NGHIỆP Vµ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ----------------------- NGUYỄN VĂN THÀNH nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ s©u rãm 4 tóm l«ng (Dasychira axutha Collenettet) h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n Chuyªn ngµnh: Qu¶n lý b¶o vÖ tµi nguyªn rõng M· số: 60.68 LUÂN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THẾ NHà Hµ Néi, 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i Lêi nãi ®Çu T rong nh÷ng n¨m gÇn ®©y vÊn ®Ò dÞch s©u h¹i nãi chung, vµ dÞch s©u rãm th«ng nãi riªng ®· lµm thiÖt h¹i lín cho nhiÒu khu vùc rõng trång trªn c¶ n-íc. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vµ øng dông vµo thùc tiÔn ®em l¹i hiÖu qu¶ nhÊt ®Þnh trong viÖc phßng trõ s©u bÖnh dÞch h¹i. XuÊt ph¸t tõ gãc ®é th©n thiÖn víi m«i tr-êng vµ gãp phÇn vµo c«ng t¸c qu¶n lý rõng th«ng trªn ®Êt n-íc ta t«i ®· tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ s©u rãm 4 tóm l«ng h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n”.

Tr-íc tiªn t«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi thÇy gi¸o h-íng dÉn khoa häc, Phã gi¸o s-. NguyÔn ThÕ Nh· ®· tËn t×nh gióp ®ì t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi. Qua ®©y t«i còng xin bµy lêi c¶m ¬n tíi c¸c gi¶ng viªn gi¶ng d¹y, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, l·nh ®¹o c¬ quan, c¸c b¹n bÌ ®ång nghiÖp vµ gia ®×nh ®· t¹o ®iÒu kiÖn, gióp ®ì vµ ®éng viªn t«i trong suèt qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn ®Ò tµi tèt nghiÖp nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n H¹t kiÓm l©m Thµnh phè L¹ng S¬n, c¸n bé vµ nh©n d©n 3 x· Hoµng §ång vµ Mai Pha (Thµnh phè L¹ng S¬n), x· Lîi B¸c (Léc B×nh), tØnh L¹ng S¬n ®· gióp ®ì t«i trong thêi gian thùc hiÖn ®Ò tµi t¹i ®Þa ph-¬ng.

V× ®iÒu kiÖn thêi gian nghiªn cøu cã h¹n vµ nh÷ng khã kh¨n kh¸ch quan kh¸c nªn b¶n luËn v¨n nµy kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt. T«i rÊt mong nhËn ®-îc nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp cña c¸c thÇy, c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó ®Ò tµi ®-îc tèt h¬n. T«i xin cam ®oan nghiªn cøu nµy lµ cña riªng c¸ nh©n t«i. C¸c sè liÖu thu thËp, kÕt qu¶ nghiªn cøu trong ®Ò tµi lµ hoµn toµn cã thËt.

T«i xin chÞu hoµn toµn tr¸ch nhiÖm vÒ nghiªn cøu cña m×nh. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n ! T¸c gi¶ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò B¶o vÖ m«i tr-êng ®· vµ ®ang trë thµnh yªu cÇu cÊp b¸ch cña toµn thÓ nh©n lo¹i. Trong c¸c yÕu tè m«i tr-êng rõng lµ yÕu tè quan träng hµng ®Çu, mµ rõng lu«n g¾n liÒn víi vïng n«ng th«n réng lín cña c¸c quèc gia. Do nhËn thøc ch-a ®Çy ®ñ vÒ vai trß cña rõng céng víi søc Ðp vÒ gia t¨ng d©n sè, nhu cÇu ph¸t triÓn c«ng nghiÖp… con ng­êi ®· vµ ®ang lîi dông rõng v­ît qu¸ giíi h¹n cho phÐp, ¶nh h-ëng s©u s¾c tíi m«i tr-êng sèng trªn tr¸i ®Êt.

Nh÷ng biÕn ®æi bÊt th-êng cña khÝ hËu thêi tiÕt, thiªn tai b·o lôt ngµy cµng trÇm träng h¬n, x¶y ra liªn tiÕp trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cã nguyªn nh©n chñ yÕu vµ lµ hËu qu¶ tÊt yÕu cña t×nh tr¹ng khai th¸c, tµn ph¸, ch¸y rõng, s©u h¹i ph¸t dÞch, bÖnh h¹i ph¸t dÞch…. VÊn ®Ò qu¶n lý tµi nguyªn rõng ®ang ®-îc rÊt nhiÒu quèc gia, ®Æc biÖt lµ c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn vµ c¸c tæ chøc quèc tÕ hÕt søc quan t©m, gi¶i quyÕt th«ng qua rÊt nhiÒu c¸c gi¶i ph¸p ®ång bé. ViÖt Nam lµ mét n-íc ®ang ph¸t triÓn, n»m trong khu vùc §«ng Nam ¸. ChÝnh phñ ViÖt Nam ®Æc biÖt quan t©m tíi ph¸t triÓn l©m nghiÖp g¾n víi b¶o vÖ m«i tr-êng vµ ph¸t triÓn n«ng th«n miÒn nói.

LuËt b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ra ®êi n¨m 1991 vµ n¨m 2004, LuËt b¶o vÖ m«i tr-êng ra ®êi n¨m 1994 vµ n¨m 2005 cïng nhiÒu chÝnh s¸ch ®Çu t- cho l©m nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n ®-îc thùc hiÖn trong gÇn 20 n¨m qua ë ViÖt Nam ®· ®¹t ®-îc nh÷ng thµnh tùu ®¸ng kÓ, rõng ViÖt Nam ®· v-ît qua thêi kú suy tho¸i víi diÖn tÝch rõng tõ 9,18 triÖu ha n¨m 1990 ®é che phñ 27,2% ®· t¨ng lªn 12,62 triÖu ha, ®é che phñ ®¹t 37% n¨m 2005 vµ t¨ng lªn 13,12 triÖu ha n¨m 2008 ®é che phñ 38,7% tÝnh ®Õn ngµy 31 th¸ng 12 n¨m 2008 (C«ng bè hiÖn tr¹ng rõng toµn quèc cña Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n c¸c n¨m 2005; 2008). Trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn l©m nghiÖp ViÖt Nam giai ®o¹n 2006-2020 ®· x¸c ®Þnh 4 môc tiªu trong ®ã cã 2 môc tiªu lµ: “Ph¸t triÓn l©m nghiÖp ®ång bé tõ qu¶n lý, b¶o vÖ, ph¸t triÓn, sö dông hîp lý tµi nguyªn, tõ trång rõng, c¶i t¹o rõng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ®Õn khai th¸c chÕ biÕn l©m s¶n, dÞch vô m«i tr­êng, du lÞch sinh th¸i… Vµ ph¸t triÓn l©m nghiÖp ph¶i ®ãng gãp ngµy cµng t¨ng vµo t¨ng tr-ëng kinh tÕ, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo vµ b¶o vÖ m«i tr-êng”[18]. Trong rÊt nhiÒu nguyªn nh©n lµm suy gi¶m tµi nguyªn rõng cña n-íc ta hiÖn nay, trong ®ã nguyªn nh©n dÞch s©u h¹i x¶y ra ®èi víi rõng trång lµ mét trong nh÷ng hiÖn t-îng phæ biÕn th-êng b¾t gÆp ë nh÷ng rõng trång thuÇn loµi Th«ng, Keo, B¹ch ®µn, L¸t hoa, SÕn. Trong ®ã dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng b¾t gÆp ë rÊt nhiÒu ®Þa ph-¬ng trong c¶ n-íc.

NhiÒu n¬i x¶y ra s©u, bÖnh dÞch h¹i trªn mét diÖn réng lµm ¶nh h-ëng, thËm chÝ g©y chÕt hµng tr¨m ha rõng trång. Theo trung t©m tin häc Bé NN&PTNT t×nh h×nh dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng n¨m 2007 ë c¸c tØnh §«ng B¾c nh- sau: S¬n §éng (B¾c Giang) lµ 105ha; Léc B×nh, V¨n L·ng, V¨n Quan (L¹ng S¬n) lµ 2000ha, Ng©n S¬n (B¾c K¹n) lµ 985ha. §Ó phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng, c¸c t¸c gi¶ khuyÕn c¸o ¸p dông biÖn ph¸p tæng hîp nh-: Trång hçn giao Th«ng m· vÜ víi Keo, dïng bÉy ®Ìn, rung c©y thu b¾t s©u non, sö dông dimilin 25WP, sherpa 25EC, trebon 10EC, sö dông ong m¾t ®á, ong ®en, ong cù vµng, bä xÝt, bä ngùa, kiÕn. Còng ®· cã c¸c biÖn ph¸p phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng cô thÓ nh-: Kü thuËt kinh doanh rõng, biÖn ph¸p dïng nh©n lùc (biÖn ph¸p vËt lý c¬ giíi thu b¾t c¸c pha S©u rãm 4 tóm l«ng), biÖn ph¸p sinh vËt vµ biÖn ph¸p ho¸ häc [20], [22].

T¹i tØnh L¹ng S¬n khi cã dÞch S©u rãm 4 tóm l«ng x¶y ra ®· cã nh÷ng biÖn ph¸p phßng trõ cô thÓ nh-: BiÖn ph¸p c¬ giíi, thñ c«ng (thu b¾t s©u non, dïng ®Ìn bÉy s©u tr-ëng thµnh, thu gom c¸c æ trøng.®Ó tiªu diÖt); BiÖn ph¸p sinh häc (sö dông c¸c chÕ phÈm sinh häc nh-: Bitadin WP, Boverin, Firibiotox.); BiÖn ph¸p ho¸ häc (phun c¸c lo¹i thuèc nh- Aremex 36 EC, Reasgant 5 EC, Shepatin 36 EC, Cyperkill 10 EC. XuÊt ph¸t tõ gãc ®é th©n thiÖn víi m«i tr-êng vµ gãp phÇn vµo c«ng t¸c qu¶n lý rõng th«ng trªn ®Êt n-íc ta, ®Ó cã thÓ ¸p dông biÖn ph¸p sinh häc cÇn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 cã c¸c nghiªn cøu vÒ c«n trïng thiªn ®Þch cña S©u rãm 4 tóm l«ng. §Ò tµi “Nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p sö dông c«n trïng thiªn ®Þch phßng trõ S©u rãm 4 tóm l«ng h¹i th«ng t¹i tØnh L¹ng S¬n” ®-îc thùc hiÖn nh»m gãp phÇn cung cÊp th«ng tin vÒ vÊn ®Ò nµy. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch-¬ng 1 Tæng quan c¸c vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

Nghiªn cøu vÒ s©u rãm th«ng vµ thiªn ®Þch cña chóng trªn thÕ giíi. Trªn thÕ giíi nh÷ng nghiªn cøu vÒ s©u vµ bÖnh h¹i nãi chung, s©u vµ bÖnh h¹i c©y l©m nghiÖp nãi riªng rÊt phong phó. §ã lµ c¸c nghiªn cøu c¬ b¶n vÒ sinh häc, sinh th¸i häc cña c¸c loµi s©u, bÖnh h¹i vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ trong ®ã cã nh÷ng nghiªn cøu vÒ c«n trïng cã Ých, nÊm cã Ých, biÖn ph¸p sö dông c«n trïng vµ vi sinh vËt cã Ých theo h-íng qu¶n lý s©u bÖnh h¹i tæng hîp. Cã nhiÒu kÕt qu¶ nghiªn cøu vÒ s©u, bÖnh h¹i nãi chung vµ s©u rãm th«ng nãi riªng cña nhiÒu t¸c gi¶ trªn thÕ giíi.

C¸c nghiªn cøu nµy th-êng tËp trung vµo c¸c vÊn ®Ò c¬ b¶n nh- nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh häc, sinh th¸i häc cña c¸c loµi s©u h¹i th«ng vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ chóng. C¸c tµi liÖu ph¶i kÓ ®Õn lµ: ë Trung Quèc ®· cã nhiÒu c¬ quan vµ c¸ nh©n nghiªn cøu vÒ ®Æc tÝnh sinh vËt häc, sinh th¸i häc, qu¸ tr×nh ph¸t dÞch vµ c¸c biÖn ph¸p phßng trõ s©u rãm th«ng nh-: - N¨m 1987, Th¸i Bµng Hoa vµ Cao Thu L©m ®· c«ng bè c«ng tr×nh ph©n loµi c«n trïng rõng V©n Nam [24]. - N¨m 1991, Xiao Gangrou víi cuèn “C«n trïng rõng Trung Quèc”, ®· nghiªn cøu c¬ b¶n vÒ h×nh th¸i, tËp tÝnh cña c¸c loµi s©u h¹i c©y l©m nghiÖp [26]. - N¨m 1997, Cè MËu B×nh vµ TrÇn Ph-îng Tr©n ®· xuÊt b¶n cuèn s¸ch “B­ím ®¶o H¶i Nam” lµ cuèn s¸ch chuyªn kh¶o quan träng ®Ó ph©n lo¹i c¸c loµi b-ím ngµy [21].

C¸c c«ng tr×nh trªn cã gi¸ trÞ rÊt lín víi khoa häc c«n trïng ViÖt Nam, hÖ thùc vËt vµ c¸c loµi s©u h¹i cña Nam trung Hoa vµ B¾c ViÖt Nam cã nhiÒu sù t-¬ng ®ång, c¸c tµi liÖu trªn cã øng dông quan träng trong viÖc ph©n lo¹i vµ gi¸m ®Þnh c¸c loµi s©u h¹i ë n-íc ta. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Ngoµi ra ph¶i kÓ ®Õn c¸c c«ng tr×nh cña c¸c t¸c gi¶ trªn thÕ giíi nh-: - N¨m 1987, Ravlin vµ Haynes ®· sö dông ph-¬ng ph¸p m« pháng trong qu¶n lý c«n trïng ký sinh phôc vô phßng trõ s©u h¹i hä Ngµi kh« l¸. §©y lµ ph-¬ng ph¸p sö dông thiªn ®Þch ®Ó diÖt trõ s©u h¹i nªn kh«ng cã ¶nh h-ëng xÊu ®Õn m«i tr-êng [33] - N¨m 2001, Martin R. Ross Wylie trong cuèn “c¸c loµi c«n trïng rõng nhiÖt ®íi” lµ cuèn s¸ch chuyªn kh¶o quan träng cho viÖc t×m hiÓu vÒ c«n trïng nhiÖt ®íi trong ®ã cã ViÖt Nam [31].

- N¨m 1989, Coulson, Sauders, Loh, Oliveria, Barry Drummond vµ Swain ®· cã nh÷ng chuyªn ®Ò vµ ch-¬ng tr×nh nghiªn cøu vÒ qu¶n lý c«n trïng h¹i rõng [28]. §©y lµ c¸c nghiªn cøu vÒ sù hÖ thèng c«n trïng rõng vµ biÖn ph¸p qu¶n lý, ph¸t triÓn chóng.