Luận văn nghiên cứu sử dụng chế phẩm nấm có ích paecilomyces javanicus và metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu xanh bướm trắng peieris rapae hại rau họ hoa thập tự

Khóa luận tốt nghiệp Sử dụng nấm paecilomyces javanicus và metarhizium anisopliae trong phò phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Bạch Thị Điệp
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Vượng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Nghiên Cứu Sử Dụng Nấm Paecilomyces Javanicus Và Metarhizium Anisopliae Trong Phòng Trừ Sâu Hại Rau
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học việc sử dụng chế phẩm nấm có ích trong phòng trừ sâu hại
• 2.2. Tình hình phát sinh, gây hại của sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae)
• 2.3. Sơ lược về Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae
• 2.3.1. Sơ lược về Paecilomyces javanicus
• 2.3.2. Sơ lược về Metarhizium anisopliae
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, vật liệu và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Thiết bị thí nghiệm
• 3.1.3. Môi trường nuôi cấy
• 3.1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.5. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Đánh giá khả năng ký sinh gây chết SXBT hại rau của một số nguồn nấm đã được phân lập tại Viện bảo vệ thực vật. Phân lập lại, làm thuần và tuyển chọn dòng có độc lực cao
• 3.3.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae. Đánh giá hiệu quả gây chết sâu ở nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae ở các liều lượng khác nhau
• 3.3.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.4. Tính toán và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá khả năng ký sinh sâu hại của một số nguồn nấm đã thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật
• 4.2. Đánh giá tuyển chọn chủng nấm Metarhizium anisopliae và Peacylomyces javanicus có độc tính cao sau khi đã phân lập lại và làm thuần
• 4.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae
• 4.3.1. Xác định môi trường tối ưu nhân sinh khối nấm Paecilomyces javanicus
• 4.3.2. Xác định nhiệt độ thích hợp để nhân sinh khối chế phẩm
• 4.4. Nghiên cứu liều lượng diệt sâu thích hợp với nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae trong phòng thí nghiệm và nhà lưới
• 4.4.1. Thí nghiệm trong phòng
• 4.4.2. Thí nghiệm ngoài nhà lưới
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Nấm Paecilomyces Metarhizium Giải Pháp Cho Rau Sạch

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp hiện đại, việc tìm kiếm các giải pháp phòng trừ sâu hại rau hiệu quả và an toàn là vô cùng quan trọng. Sản xuất rau theo hướng hàng hóa đòi hỏi năng suất cao, chất lượng tốt, đồng thời phải đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và môi trường. Các loại rau họ hoa thập tự, chiếm 50% tổng sản lượng rau, thường xuyên bị tấn công bởi nhiều loài sâu hại, đặc biệt là sâu xanh bướm trắng. Việc lạm dụng thuốc hóa học không chỉ gây hại cho sức khỏe con người mà còn dẫn đến tình trạng kháng thuốc của sâu hại và ô nhiễm môi trường. Do đó, việc ứng dụng các biện pháp sinh học, đặc biệt là sử dụng nấm Paecilomyces javanicus và nấm Metarhizium anisopliae, đang trở thành xu hướng tất yếu để tạo ra các sản phẩm rau an toàn.

1.1. Rau họ thập tự và thách thức từ sâu hại

Rau họ hoa thập tự như bắp cải, súp lơ, cải thảo là nguồn cung cấp dinh dưỡng quan trọng. Tuy nhiên, chúng lại rất dễ bị tấn công bởi các loài sâu hại như sâu tơ, sâu khoang, và đặc biệt là sâu xanh bướm trắng. Sâu xanh bướm trắng gây hại bằng cách ăn lá, đục vào bắp, làm giảm năng suất và chất lượng rau. Theo Lê Văn Trịnh (1995-1997), sâu xanh bướm trắng là một trong ba đối tượng gây hại quan trọng nhất trên rau thập tự ở Đồng Bằng Sông Hồng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho người trồng rau trong việc bảo vệ mùa màng.

1.2. Vì sao nên chọn biện pháp sinh học

Việc sử dụng thuốc trừ sâu hóa học để phòng trừ sâu hại rau có thể mang lại hiệu quả nhanh chóng, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thuốc hóa học có thể gây ngộ độc cho người sử dụng, làm giảm số lượng thiên địch, và gây ô nhiễm môi trường. Hơn nữa, sâu hại có thể phát triển tính kháng thuốc, khiến cho việc phòng trừ trở nên khó khăn hơn. Biện pháp sinh học, đặc biệt là sử dụng nấm trừ sâu, là một giải pháp an toàn và bền vững hơn. Nó giúp duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường, và tạo ra các sản phẩm rau sạch, rau an toàn.

II. Tổng Quan Về Nấm Paecilomyces Javanicus Trừ Sâu

Nấm Paecilomyces javanicus là một loài nấm trừ sâu có tiềm năng lớn trong nông nghiệp hữu cơ và nông nghiệp bền vững. Loài nấm này có khả năng ký sinh và gây bệnh trên nhiều loại côn trùng gây hại, đặc biệt là các loài thuộc bộ cánh vảy và bộ hai cánh. Nấm Paecilomyces javanicus đã được ứng dụng thành công trong kiểm soát sinh học sâu hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau. Việc nghiên cứu và phát triển các chế phẩm từ nấm Paecilomyces javanicus là một hướng đi đầy hứa hẹn trong việc phòng trừ sâu bệnh hại rau một cách an toàn và hiệu quả.

2.1. Lịch sử phát hiện và phân loại nấm Paecilomyces

Nấm Paecilomyces javanicus (trước đây gọi là Spicaria javanica) được Friederichs và Bally - Meded phát hiện lần đầu tiên vào năm 1923 trên sâu non bộ cánh vẩy. Smith sau đó đã đưa nó vào chi Paecilomyces. Tên khoa học của nấm đã trải qua nhiều lần thay đổi, nhưng danh pháp Paecilomyces javanicus vẫn là tên được sử dụng phổ biến nhất. Loài nấm này đã thu hút sự chú ý của các nhà khoa học nhờ khả năng ký sinh và tiêu diệt nhiều loại côn trùng gây hại.

2.2. Đặc điểm hình thái và sinh lý của nấm

Theo nghiên cứu của Samson R. (1974, 2004), nấm Paecilomyces javanicus phát triển tốt trên môi trường Malt-Agar, với khuẩn lạc đạt đường kính trên 3 cm sau 14 ngày ở 25°C. Khuẩn lạc có dạng bột, màu trắng, sau chuyển kem rồi tím xám. Sợi nấm mịn, trong suốt, đường kính 0,5 - 2,2 µm. Bào tử đính hình trụ hoặc hình thoi, mịn, trong suốt, kích thước 3,2 - 5,6 × 1,6 - 2,8 µm. Nấm có khả năng sinh trưởng và phát triển trong điều kiện nhiệt độ và độ ẩm khác nhau, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng trong phòng trừ sâu hại.

III. Nấm Metarhizium Anisopliae Vũ Khí Sinh Học Trừ Sâu

Nấm Metarhizium anisopliae là một loài nấm ký sinh côn trùng phổ biến, có phổ ký chủ rộng và khả năng thích nghi cao. Loài nấm này có khả năng phòng trừ nhiều loại sâu hại rau màu, đặc biệt là các loài gây hại trên rau họ hoa thập tự. Nấm Metarhizium anisopliae hoạt động bằng cách xâm nhập vào cơ thể côn trùng, phát triển và gây bệnh, dẫn đến cái chết của chúng. Việc sử dụng nấm Metarhizium anisopliae là một giải pháp kiểm soát sinh học sâu hại hiệu quả, an toàn và thân thiện với môi trường.

3.1. Nguồn gốc và đặc điểm của nấm Metarhizium

Nấm Metarhizium anisopliae được Metchnikov phân lập lần đầu tiên vào năm 1879 từ bọ cánh cứng Anisopliae austrinia. Ông khuyến cáo sử dụng nấm này để phòng trừ các loại côn trùng hại cây trồng. Nấm có màu lục hoặc xanh lục, nên thường được gọi là nấm lục cương hay nấm xanh. Nấm Metarhizium anisopliae có khả năng phân bố rộng rãi và ký sinh trên nhiều loại côn trùng khác nhau.

3.2. Cơ chế tác động của nấm lên sâu hại

Nấm Metarhizium anisopliae xâm nhập vào cơ thể côn trùng qua lớp biểu bì. Sau khi xâm nhập, nấm phát triển và sản sinh ra các enzyme phân hủy protein và chitin, làm suy yếu và giết chết côn trùng. Nấm cũng có thể sản sinh ra các độc tố gây hại cho côn trùng. Quá trình này diễn ra trong khoảng vài ngày đến một tuần, tùy thuộc vào loài côn trùng và điều kiện môi trường. Tác động của nấm đến sâu hại là một quá trình phức tạp, nhưng hiệu quả trong việc phòng trừ.

IV. Nghiên Cứu Ứng Dụng Nấm Trừ Sâu Trên Rau Họ Thập Tự

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của việc sử dụng nấm Paecilomyces javanicus và nấm Metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu hại rau họ hoa thập tự. Các nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng ký sinh, gây chết của nấm đối với các loài sâu hại chính, cũng như xác định liều lượng và thời điểm sử dụng nấm hiệu quả nhất. Kết quả cho thấy, việc ứng dụng nấm trừ sâu có thể giúp giảm thiểu việc sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và tạo ra các sản phẩm rau an toàn.

4.1. Đánh giá hiệu quả phòng trừ sâu xanh bướm trắng

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nấm Paecilomyces javanicus và nấm Metarhizium anisopliae có khả năng phòng trừ sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae) hiệu quả. Nấm có thể ký sinh và gây chết cho sâu non, làm giảm mật độ quần thể sâu hại trên ruộng rau. Việc sử dụng nấm giúp bảo vệ lá rau khỏi bị ăn hại, đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm. Các kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng quy trình sử dụng nấm trong phòng trừ tổng hợp IPM.

4.2. Xác định liều lượng và thời điểm sử dụng nấm

Để đạt hiệu quả cao nhất trong phòng trừ sâu hại, cần xác định liều lượng và thời điểm sử dụng nấm trừ sâu phù hợp. Liều lượng nấm cần được điều chỉnh tùy thuộc vào mật độ sâu hại, giai đoạn sinh trưởng của cây rau, và điều kiện thời tiết. Thời điểm phun nấm tốt nhất là khi sâu non mới nở, hoặc khi điều kiện thời tiết ẩm ướt, tạo điều kiện cho nấm phát triển và lây lan. Việc tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả của biện pháp sinh học.

V. Quy Trình Sản Xuất Chế Phẩm Nấm Trừ Sâu Sinh Học

Để ứng dụng rộng rãi nấm Paecilomyces javanicus và nấm Metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu hại rau, cần có quy trình sản xuất chế phẩm nấm hiệu quả và ổn định. Quy trình này bao gồm các bước như phân lập nấm, nhân giống nấm, bảo quản nấm, và sản xuất chế phẩm. Chế phẩm nấm cần đảm bảo chất lượng, có mật độ bào tử cao, và có khả năng bảo quản lâu dài. Việc phát triển các quy trình sản xuất chế phẩm nấm đơn giản, dễ thực hiện sẽ giúp người nông dân tiếp cận và sử dụng biện pháp sinh học một cách dễ dàng.

5.1. Phân lập nhân giống và bảo quản nấm

Bước đầu tiên trong quy trình sản xuất chế phẩm nấm là phân lập các chủng nấm có độc lực cao từ tự nhiên. Sau khi phân lập, nấm cần được nhân giống trên môi trường phù hợp để tạo ra sinh khối lớn. Sinh khối nấm sau đó được bảo quản ở điều kiện thích hợp để duy trì khả năng sống và độc lực của nấm. Việc lựa chọn chủng nấm tốt và bảo quản đúng cách là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng chế phẩm.

5.2. Sản xuất chế phẩm nấm và kiểm tra chất lượng

Sau khi có đủ sinh khối nấm, tiến hành sản xuất chế phẩm bằng cách trộn sinh khối nấm với các chất mang trơ. Chế phẩm nấm có thể ở dạng bột, dạng lỏng, hoặc dạng hạt. Chế phẩm cần được kiểm tra chất lượng để đảm bảo mật độ bào tử, khả năng sống, và độc lực của nấm. Chế phẩm đạt tiêu chuẩn chất lượng sẽ được đóng gói và phân phối đến người sử dụng.

VI. Lợi Ích Kinh Tế Môi Trường Khi Dùng Nấm Trừ Sâu

Việc sử dụng nấm Paecilomyces javanicus và nấm Metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu hại rau không chỉ mang lại lợi ích về mặt sinh thái mà còn có ý nghĩa kinh tế lớn. Chi phí sử dụng nấm thường thấp hơn so với thuốc hóa học, đồng thời giúp giảm thiểu các chi phí liên quan đến xử lý ô nhiễm môi trường và chăm sóc sức khỏe. Việc sản xuất rau an toàn cũng giúp nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ. Phòng trừ tổng hợp IPM là hướng đi bền vững cho nông nghiệp.

6.1. Giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất

Sử dụng nấm trừ sâu giúp giảm chi phí mua thuốc hóa học, chi phí phun thuốc, và chi phí xử lý ô nhiễm. Đồng thời, việc bảo vệ cây rau khỏi sâu hại giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Điều này giúp người nông dân tăng thu nhập và cải thiện đời sống. Lợi ích kinh tế là động lực quan trọng để thúc đẩy việc ứng dụng biện pháp sinh học.

6.2. Bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng

Sử dụng nấm trừ sâu giúp giảm thiểu ô nhiễm đất, nước, và không khí do thuốc hóa học gây ra. Điều này giúp bảo vệ môi trường sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Rau an toàn không chỉ tốt cho người tiêu dùng mà còn tốt cho cả người sản xuất và môi trường xung quanh. An toàn sinh học là yếu tố then chốt để phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp Việt Nam, nhóm rau họ hoa thập tự (Cruciferae) giữ vai trò chủ lực khi đóng góp khoảng 50% tổng sản lượng rau cả nước. Tuy nhiên, do đặc điểm thân lá mềm, mọng nước và giàu dinh dưỡng, nhóm cây trồng này là đối tượng ký sinh và phá hại của nhiều loài sâu bệnh nguy hiểm. Trong đó, sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae, thuộc họ Pieridae, bộ Lepidoptera) được xác định là đối tượng gây hại nghiêm trọng nhất trên các vùng chuyên canh rau, đặc biệt là tại các tỉnh phía Bắc. Sâu non thường đục ngọn, cắn thủng lá bắp cải non và đục sâu vào trong bắp cải cuộn kèm theo thải phân, làm giảm nghiêm trọng năng suất thương phẩm cũng như mẫu mã sản phẩm. Thời gian phát sinh gây hại kéo dài từ tháng 10 năm trước đến tháng 5 năm sau, đỉnh điểm bùng phát mạnh nhất vào tháng 2 trên các giống bắp cải cuộn.

Để kiểm soát dịch hại, tập quán canh tác truyền thống phụ thuộc chủ yếu vào các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Các số liệu điều tra thực tế phản ánh tình trạng lạm dụng nghiêm trọng: nông dân vùng ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh sử dụng thuốc hóa học từ 20 đến 30 lần trong một vụ bắp cải; tại khu vực ngoại thành Hà Nội, tần suất phun dao động từ 9,7 đến 15,1 lần/vụ với liều lượng cao gấp 1,7 đến 2,4 lần so với mức khuyến cáo kỹ thuật. Đáng chú ý, có tới 80% hộ nông dân tự ý phối trộn 2 loại thuốc và từ 6,6% đến 12,2% hộ phối trộn trên 3 loại thuốc hóa học khác nhau trong một lần phun. Hệ quả trực tiếp của việc lạm dụng này là làm suy giảm 70% đến 100% số lượng thiên địch và sinh vật có ích trên đồng ruộng, làm gia tăng tính kháng thuốc của sâu hại từ 20 đến 1000 lần so với mức bình thường, đồng thời gây tồn dư hóa chất độc hại trong nông sản, ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí và đe dọa trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.

Trước yêu cầu cấp bách về việc xây dựng các vùng sản xuất rau an toàn và phát triển các giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) bền vững, đề tài được thực hiện nhằm giải quyết các nhiệm vụ khoa học sau:

1. Tuyển chọn chủng nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae có hoạt lực cao trong việc diệt trừ sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae) từ các nguồn mẫu nấm thu thập tại Viện Bảo vệ thực vật.
2. Nghiên cứu các đặc tính sinh học, môi trường và nhiệt độ tối ưu nhằm ứng dụng hai loài nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae trong quy trình nhân sinh khối sản xuất chế phẩm sinh học phòng trừ sâu xanh bướm trắng hại rau họ hoa thập tự.

• Đối tượng nghiên cứu: Các dòng nấm ký sinh côn trùng thuộc loài Paecilomyces javanicus, Metarhizium anisopliae (và mẫu đối chiếu Beauveria bassiana) lưu trữ tại Viện Bảo vệ thực vật; sâu non sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae) tuổi 2–3 nuôi nhân tạo trên cây bắp cải.
• Phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu được triển khai tại phòng thí nghiệm và hệ thống nhà lưới của Trung tâm Đấu tranh sinh học – Viện Bảo vệ thực vật (phường Đức Thắng, quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội) trong khoảng thời gian từ ngày 01/03/2014 đến ngày 07/06/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu vận dụng cơ chế ký sinh và gây bệnh của nấm côn trùng thuộc ngành nấm túi Ascomycota và nhóm nấm bất toàn Deuteromycetes. Theo phân loại học:

• Paecilomyces javanicus: Thuộc giới Fungi, ngành Ascomycota, ngành phụ Pezizomycotina, lớp Eurotiomycetes, bộ Eurotiales, họ Trichocomaceae, chi Paecilomyces. Quá trình xâm nhiễm diễn ra thông qua tính kỵ nước của vách tế bào bào tử và phân tử nhận diện Lectins giúp bám dính vào lớp biểu bì kitin của sâu hại. Khi nảy mầm, sợi nấm tiết phức hệ enzyme thủy phân gồm exoproteases, endoproteases, esterases, lipase, chitinases và chitobiases để xuyên thủng biểu bì vào xoang máu (lympho), sau đó sản sinh các độc tố peptit vòng gồm Destruxin A ($C_{29}H_{47}O_7N_5$), Destruxin B ($C_{30}H_{51}O_7N_5$) và Beauvericin ($C_{45}H_{57}O_9N_3$) gây tê liệt hệ thần kinh, phá hủy hô hấp và làm chết côn trùng.
• Metarhizium anisopliae (nấm lục cương/nấm xanh): Thuộc ngành Eumycota, lớp Deuteromycetes, chi Metarhizium. Nấm tiết ra các độc tố Destruxin A, B, C, D, E và Chytochalasin ngăn cản sự kéo dài sợi actin, ức chế miễn dịch thể dịch và phá hủy bạch huyết của sâu non.

Về công nghệ sản xuất, nghiên cứu ứng dụng phương pháp lên men xốp (lên men bán rắn) trên cơ chất nông sản nhằm thu nhận đính bào tử (conidiospore), khắc phục nhược điểm kém bền và đời sống ngắn của dạng bào tử chồi (blastospore) từ phương pháp lên men chìm.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế bao gồm:

• Phương pháp phân lập và làm thuần: Phân lập mẫu nấm từ xác sâu chết trên môi trường thạch khoai tây Dextrose (PDA: 200g khoai tây, 20g Agar, 5g Dextrose/Sacharose, 1000ml nước cất, bổ sung kháng sinh streptomycin 0,1% để diệt khuẩn). Tách đơn bào tử thuần dòng trên môi trường thạch nước (WA: 20g Agar/1000ml nước cất), quan sát dưới kính lúp để cắt lọc sợi nấm đơn nảy mầm sau 12–24 giờ.
• Phương pháp gây nhiễm nhân tạo và đánh giá hiệu lực: Lây nhiễm trực tiếp dịch huyền phù bào tử có bổ sung chất bám dính (Tween-80 tỷ lệ 0,1% hoặc Agral 0,01%) lên sâu non tuổi 2–3 (10 con/công thức/lần nhắc lại, 3 lần nhắc lại). Hiệu lực gây chết sâu được xác định theo công thức Abbott: $$M% = \frac{Ca - Ta}{Ca} \times 100$$ (Trong đó: $M$ là tỷ lệ chết hiệu chỉnh, $Ca$ là số sâu sống ở công thức đối chứng, $Ta$ là số sâu sống ở công thức thí nghiệm).
• Phương pháp xác định mật độ bào tử: Pha loãng mẫu sinh khối theo cơ số 10 ($10^{-1}, 10^{-2}, 10^{-3}$), sử dụng buồng đếm hồng cầu Thoma (loại 25 ô lớn $\times$ 16 ô nhỏ = 400 ô nhỏ) dưới kính hiển vi quang học và tính mật độ theo công thức: $$A = \frac{a \times 400 \times 10^n}{B \times b} \times 10.000$$ (Trong đó: $A$ là số bào tử/g sinh khối; $a$ là tổng số bào tử đếm được; $B$ là số ô lớn; $b$ là số ô nhỏ trong mỗi ô lớn; $n$ là độ pha loãng).
• Xử lý số liệu: Phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm tra sự sai khác có ý nghĩa thống kê bằng phép thử LSD ở mức xác suất 95% ($\alpha = 0,05$) trên phần mềm thống kê chuyên dụng Statistix 8 và Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài

Nêu rõ vị trí chiến lược của rau họ hoa thập tự trong sản xuất hàng hóa và thực trạng bùng phát của sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae). Phân tích chi tiết các hệ lụy môi trường, hiện tượng kháng thuốc và nguy cơ an toàn thực phẩm do lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học tại các vùng thâm canh rau ngoại thành Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Xác định rõ mục tiêu tuyển chọn chủng nấm bản địa có hoạt tính cao, khảo sát đặc điểm sinh học và tối ưu hóa điều kiện nhân sinh khối quy mô phòng thí nghiệm và nhà lưới.

Phần 2. Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các nghiên cứu về sâu xanh bướm trắng, vị trí phân loại học, đặc điểm hình thái, sinh lý và cơ chế tiết enzyme phân giải cùng ngoại độc tố của hai loài nấm P. javanicus và M. anisopliae. So sánh ưu nhược điểm giữa công nghệ lên men chìm và lên men xốp. Tổng kết lịch sử ứng dụng nấm côn trùng từ các công trình kinh điển của Mechnikov (1884) đến các chế phẩm thương phẩm trên thế giới (Cobican, Bioplast, Metarquino, Biogreen...) và thành tựu tại Việt Nam (các chế phẩm Ometar, Biovip, Boverit, Mat phòng trừ sâu hại trên lúa, đậu tương, dừa và rau màu).

Phần 3. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết thông số các trang thiết bị (nồi hấp vô trùng RAYPA, tủ sấy Nahita, tủ cấy vô trùng BIOBASE, dụng cụ đong TGI, hóa chất Merck), công thức pha chế môi trường nuôi cấy (PDA, WA) và nguồn sâu thí nghiệm. Chi tiết hóa quy trình bố trí 4 bước thực nghiệm: (1) Khảo sát sàng lọc nguồn nấm ban đầu; (2) Phân lập, làm thuần và chọn dòng độc tính cao; (3) Khảo sát các công thức cơ chất nhân sinh khối và các ngưỡng nhiệt độ (20–23°C, 25–27°C, 30–33°C); (4) Đánh giá hiệu lực trừ sâu theo liều lượng trong phòng thí nghiệm và nhà lưới theo quy chuẩn thống kê sinh học.

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Trình bày toàn bộ số liệu thu thập qua các giai đoạn thử nghiệm:

• Đánh giá khả năng ký sinh sơ bộ: Cả 3 loài nấm đều thể hiện khả năng gây bệnh trên sâu xanh bướm trắng, trong đó M. anisopliae và P. javanicus có tỷ lệ ký sinh và hiệu lực vượt trội so với B. bassiana.
• Tuyển chọn chủng thuần: Xác lập các đặc điểm hình thái khuẩn lạc và cấu trúc sinh bào tử của 4 chủng phân lập (Pae-SXBT1, Pae-SXBT2, Ma-SXBT1, Ma-SXBT2). Tuyển chọn 2 chủng có độc lực cao nhất là Pae-SXBT1 và Ma-SXBT1.
• Tối ưu hóa cơ chất: Môi trường gạo hấp chín 100g cho khả năng tăng sinh số lượng bào tử cao nhất ở cả hai loài nấm sau 10 ngày nuôi cấy.
• Tối ưu hóa nhiệt độ: Xác định ngưỡng nhiệt độ tối thích cho sự hình thành bào tử của P. javanicus là 20–23°C và của M. anisopliae là 25–27°C.
• Hiệu lực diệt sâu thực nghiệm: Đánh giá mối tương quan thuận giữa nồng độ bào tử phun và hiệu lực diệt sâu theo thời gian (5, 7 và 10 ngày sau xử lý).

Phần 5. Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận cụ thể về các thông số sinh học, môi trường, nhiệt độ tối ưu và nồng độ hiệu quả của từng chủng nấm; đồng thời đề xuất kiến nghị tiếp tục khảo nghiệm diện rộng trên đồng ruộng và nghiên cứu công nghệ kéo dài thời hạn bảo quản chế phẩm.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chi tiết

Dữ liệu thực nghiệm qua các giai đoạn nghiên cứu được tổng hợp chi tiết trong các bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu đánh giá	Metarhizium anisopliae	Paecilomyces javanicus	Beauveria bassiana	Đối chứng (Nước lã)
Hiệu lực trừ sâu sau 5 ngày (%)	10,0	10,0	10,0	-
Hiệu lực trừ sâu sau 7 ngày (%)	51,7	48,3	41,4	-
Hiệu lực trừ sâu sau 10 ngày (%)	64,3	57,1	50,0	-
Tỷ lệ ký sinh trở lại sau 10 ngày (%)	80,0	77,8	75,0	0

Ghi chú: Thí nghiệm thực hiện ở điều kiện nhiệt độ trung bình 24,3°C, ẩm độ không khí 85,6%.

Qua quá trình phân lập và làm thuần 4 chủng nấm, kết quả thử nghiệm độc tính trong điều kiện nhà lưới (nồng độ $5 \times 10^8$ bt/ml, nhiệt độ 27,6°C, độ ẩm 89,4%) cho thấy:

• Chủng Pae-SXBT1 đạt hiệu lực diệt sâu 72,4% sau 10 ngày (cao hơn Pae-SXBT2 đạt 69,0%).
• Chủng Ma-SXBT1 đạt hiệu lực diệt sâu 75,9% sau 10 ngày (cao hơn Ma-SXBT2 đạt 69,0%).

Loại môi trường nhân sinh khối	Mật độ bào tử P. javanicus (Pae-SXBT1)	Mật độ bào tử M. anisopliae (Ma-SXBT1)
Gạo hấp chín 100g	$2,40 \times 10^9$ bt/g tươi ($2,61 \times 10^9$ bt/g khô)	$1,78 \times 10^9$ bt/g tươi ($2,16 \times 10^9$ bt/g khô)
Cám 50g + Bột ngô 30g + Bã bia 20g	$2,08 \times 10^9$ bt/g tươi ($2,38 \times 10^9$ bt/g khô)	-
Cám 60g + Bột ngô 30g + Bã bia 10g	-	$1,52 \times 10^9$ bt/g tươi ($1,83 \times 10^9$ bt/g khô)
Cám 50g + Bột ngô 40g + Bột đậu nành 10g	$2,05 \times 10^9$ bt/g tươi ($2,18 \times 10^9$ bt/g khô)	$1,44 \times 10^9$ bt/g tươi ($1,75 \times 10^9$ bt/g khô)
Bột ngô mảnh 80g + Bã đậu 20g	$1,34 \times 10^9$ bt/g tươi ($1,57 \times 10^9$ bt/g khô)	-

Ghi chú: Nuôi cấy 10 ngày ở nhiệt độ trung bình 28,2°C, độ ẩm không khí 90,1%. Sự sai khác giữa môi trường gạo hấp chín và các môi trường khác có ý nghĩa thống kê ở mức 95% ($p < 0,05$).

Ngưỡng nhiệt độ nuôi cấy	Mật độ bào tử tươi P. javanicus ($\times 10^9$ bt/g)	Mật độ bào tử tươi M. anisopliae ($\times 10^9$ bt/g)
20 – 23°C	2,61 (khô: 3,10)	1,66 (khô: 1,91)
25 – 27°C	2,27 (khô: 2,61)	2,11 (khô: 2,53)
30 – 33°C	2,12 (khô: 2,47)	1,83 (khô: 2,11)

Về hiệu lực diệt sâu của chế phẩm sinh khối Pae-SXBT1 trong phòng thí nghiệm (nhiệt độ 28,1°C, độ ẩm 89,4%):

• Liều lượng $1,0 \times 10^8$ bt/ml: Hiệu lực đạt 26,7% (5 ngày), 59,3% (7 ngày) và 76,9% (10 ngày).
• Liều lượng $1,5 \times 10^8$ bt/ml: Hiệu lực đạt 33,3% (5 ngày), 63,0% (7 ngày) và 80,8% (10 ngày).
• Liều lượng $2,0 \times 10^8$ bt/ml: Hiệu lực đạt 33,3% (5 ngày), 66,7% (7 ngày) và 84,6% (10 ngày).

Giải pháp và khuyến nghị kỹ thuật

• Lựa chọn cơ chất và điều kiện sản xuất: Khuyến nghị áp dụng công nghệ lên men xốp với cơ chất gạo hấp chín 100g để đạt sinh khối bào tử tối đa. Điều khiển dải nhiệt độ phòng nuôi từ 20–23°C đối với nấm P. javanicus và từ 25–27°C đối với nấm M. anisopliae.
• Quy trình phun xử lý: Khi sử dụng chế phẩm phòng trừ ngoài thực tế, cần pha dịch nấm kết hợp bổ sung chất bám dính Tween-80 tỷ lệ 0,1% nhằm gia tăng khả năng lưu giữ bào tử trên bề mặt lá bắp cải và biểu bì sâu non; mật độ phun tối ưu đạt ngưỡng từ $1,5 \times 10^8$ đến $2,0 \times 10^8$ bt/ml.

Đóng góp khoa học của đề tài

Khóa luận đã bổ sung các dữ liệu thực nghiệm quan trọng về hoạt tính sinh học và khả năng ký sinh gây chết của hai loài nấm P. javanicus và M. anisopliae chuyên biệt trên đối tượng sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae). Trước nghiên cứu này, phần lớn các công trình trong nước chỉ tập trung khảo sát hai loài nấm trên đối với rầy nâu hại lúa, sâu tơ hoặc sâu khoang. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học vững chắc để phát triển chế phẩm sinh học bản địa thay thế hóa chất trong mô hình canh tác rau an toàn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các thí nghiệm mới chỉ được thực hiện trong phạm vi quy mô phòng thí nghiệm và nhà lưới có kiểm soát tại Trung tâm Đấu tranh sinh học trong thời gian ngắn (từ tháng 3 đến tháng 6/2014); chưa tiến hành khảo nghiệm trên đồng ruộng thực tế với quy mô sản xuất lớn chịu ảnh hưởng trực tiếp của biến động thời tiết tự nhiên (mưa, bức xạ nhiệt, tia cực tím); chưa có điều kiện nghiên cứu các dạng chất mang bảo quản và đánh giá thời hạn sử dụng của chế phẩm sau khi sấy khô đóng gói.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục thử nghiệm hiệu lực phòng trừ của hai chủng Pae-SXBT1 và Ma-SXBT1 trên các vùng chuyên canh rau họ hoa thập tự ngoài đồng ruộng ở các vụ đông và vụ xuân.
  • Nghiên cứu hoàn thiện quy trình công nghệ tạo dạng chế phẩm thương mại (chế phẩm dạng bột thấm nước WP, dạng nhũ dầu OD) nhằm nâng cao độ bám dính và khả năng chịu bức xạ mặt trời.
  • Đánh giá thời gian sống và khả năng duy trì mật độ của bào tử nấm trong các điều kiện bảo quản nhiệt độ thường và nhiệt độ mát ($4^\circ\text{C}$).

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo chuyên sâu và thiết thực cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Công nghệ sinh học, Bảo vệ thực vật, Nông học và Khoa học môi trường:

• Phương pháp vi sinh học ứng dụng: Cung cấp quy trình từng bước về kỹ thuật tách đơn bào tử thuần dòng trên môi trường thạch nước (WA) và kỹ thuật định lượng mật độ bào tử bằng buồng đếm hồng cầu Thoma.
• Quy trình công nghệ sinh học nông nghiệp: Cung cấp thông số tỷ lệ phối trộn cơ chất nông sản rẻ tiền (gạo, cám gạo, bột ngô, bã bia, đậu nành) để nhân sinh khối nấm côn trùng theo công nghệ lên men xốp.
• Phương pháp khảo nghiệm sinh học: Cung cấp quy trình bố trí thí nghiệm lây nhiễm nhân tạo trên sâu non và phương pháp xử lý thống kê bằng phần mềm Statistix 8 theo công thức Abbott.

Câu hỏi thường gặp

Chủng nấm nào thể hiện độc tính và hiệu lực gây chết sâu xanh bướm trắng cao nhất trong nghiên cứu? Trong các chủng được phân lập và làm thuần, chủng Ma-SXBT1 (thuộc loài Metarhizium anisopliae) đạt hiệu lực diệt sâu cao nhất trong điều kiện nhà lưới với 75,9% sau 10 ngày phun ở nồng độ $5 \times 10^8$ bt/ml. Tiếp theo là chủng Pae-SXBT1 (thuộc loài Paecilomyces javanicus) đạt hiệu lực 72,4% ở cùng điều kiện.

Cơ chất nào là tối ưu nhất để nhân sinh khối thu nhận bào tử của hai loài nấm này? Môi trường gạo hấp chín 100g là cơ chất tối ưu nhất cho cả hai loài. Sau 10 ngày nuôi cấy, mật độ bào tử nấm tươi của chủng Pae-SXBT1 đạt $2,40 \times 10^9$ bt/g và chủng Ma-SXBT1 đạt $1,78 \times 10^9$ bt/g, cao hơn rõ rệt và có ý nghĩa thống kê so với các công thức phối trộn cám gạo, bột ngô, bã bia hoặc bột đậu nành.

Nhiệt độ thích hợp nhất để nhân sinh khối nấm P. javanicus và M. anisopliae khác nhau như thế nào? Nấm Paecilomyces javanicus (Pae-SXBT1) phát triển tối ưu ở dải nhiệt độ thấp hơn từ 20–23°C, đạt mật độ $2,61 \times 10^9$ bt/g tươi sau 10 ngày. Ngược lại, nấm Metarhizium anisopliae (Ma-SXBT1) sinh trưởng và tạo bào tử tốt nhất ở dải nhiệt độ từ 25–27°C, đạt mật độ $2,11 \times 10^9$ bt/g tươi.

Hiệu lực diệt sâu của chế phẩm sinh khối P. javanicus trong phòng thí nghiệm đạt mức bao nhiêu khi tăng liều lượng phun? Khi tăng nồng độ phun dịch bào tử chủng Pae-SXBT1 từ $1,0 \times 10^8$ bt/ml lên $1,5 \times 10^8$ bt/ml và $2,0 \times 10^8$ bt/ml, hiệu lực gây chết sâu non tuổi 2–3 sau 10 ngày tăng tương ứng từ 76,9% lên 80,8% và đạt cao nhất là 84,6%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bạch Thị Điệp đã tuyển chọn thành công hai chủng nấm có độc lực cao là Paecilomyces javanicus (Pae-SXBT1) và Metarhizium anisopliae (Ma-SXBT1) có khả năng diệt trừ hiệu quả sâu xanh bướm trắng hại rau họ hoa thập tự. Nghiên cứu xác định môi trường gạo hấp chín là cơ chất tối ưu để nhân sinh khối lên men xốp, với ngưỡng nhiệt độ nuôi cấy thích hợp lần lượt là 20–23°C đối với P. javanicus và 25–27°C đối với M. anisopliae. Kết quả thử nghiệm đạt hiệu lực diệt sâu từ 72,4% đến 84,6%, khẳng định tính khả thi của việc sản xuất chế phẩm sinh học có nguồn gốc vi sinh bản địa nhằm thay thế thuốc trừ sâu hóa học, phục vụ sản xuất rau an toàn theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM BẠCH THỊ ĐIỆP Tên đề tài: “NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG CHẾ PHẨM NẤM CÓ ÍCH PAECILOMYCES JAVANICUS VÀ METARHIZIUM ANISOPLIAE TRONG PHÒNG TRỪ SÂU XANH BƯỚM TRẮNG (PEIERIS RAPAE) HẠI RAU HỌ HOA THẬP TỰ” KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Ngành : Công nghệ sinh học Khoa : CNSH - CNTP Lớp : LTK8-CNSH Khóa : 2012-2014 Thái Nguyên, 2014 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM BẠCH THỊ ĐIỆP Tên đề tài: “NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG CHẾ PHẨM NẤM CÓ ÍCH PAECILOMYCES JAVANICUS VÀ METARHIZIUM ANISOPLIAE TRONG PHÒNG TRỪ SÂU XANH BƯỚM TRẮNG (PEIERIS RAPAE) HẠI RAU HỌ HOA THẬP TỰ” KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Ngành : Công nghệ sinh học Khoa : CNSH - CNTP Lớp : LTK8-CNSH Khóa : 2012-2014 Giáo viên hướng dẫn : 1 PGS. Phạm Thị Vượng 2. Nguyễn Văn Duy Thái Nguyên, 2014 LỜI CẢM ƠN Qua một thời gian nỗ lực học tập và nghiên cứu, tới nay em đã hoàn thành khóa luận tốt nghiệp: “Nghiên cứu sử dụng chế phẩm nấm có ích Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae trong phòng trừ sâu xanh bướm trắng(Peieris rapae) hại rau họ hoa thập tự”. Trong quá trình học tập và nghiên cứu, em đã nhận được sự dạy bảo tận tình của các thầy cô, đồng thời cũng nhận được sự giúp đỡ và động viên của gia đình, bạn bè.

Trước hết, em xin gửi lời chân thành cảm ơn tới tất cả các quý thầy cô trong khoa CNSH - CNTP, Trường Đại học nông lâm Thái Nguyên. Cảm ơn Viện Bảo vệ thực vật đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu đề tài luận văn này. Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô PGS. Phạm Thị Vượng, người đã tận tâm truyền đạt kiến thức cho em và hơn cả là tấm gương về lòng say mê nghiên cứu khoa học.

Xin gửi lời cảm ơn tới thầy TS. Phạm Văn Duy, giảng viên khoa CNSH - CNTP đã tận tình dạy bảo, hướng dẫn em hoàn thành khóa luận này. Em xin chân thành cảm ơn Th. Nguyễn Thị Chúc Quỳnh cùng toàn thể anh, chị trong nhóm nghiên cứu Nấm côn trùng, Trung tâm Đấu tranh sinh học đã truyền đạt cho em tính chính xác, nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học cũng như tinh thần trách nhiệm với những công việc mình làm.

Cuối cùng em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu nặng tới những người thân trong gia đình, bố, mẹ, anh chị em đã động viên, giúp đỡ em cả về vật chất lẫn tinh thần trong quá trình học tập. Hà Nội, ngày 7 tháng 6 năm 2014 Sinh viên Bạch Thị Điệp MỤC LỤC Phần 1. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Cơ sở khoa học việc sử dụng chế phẩm nấm có ích trong phòng trừ sâu hại. Tình hình phát sinh, gây hại của sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae). Sơ lược về Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae. Sơ lược về Paecilomyces javanicus.

Sơ lược về Metarhizium anisopliae. Quy trình công nghệ sản xuất chế phẩm sinh học từ nấm để phòng trừ sâu hại. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về sử dụng chế phẩm nấm có ích. Tình hình nghiên cứu ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu trong nước. ĐỐI TƯƠNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, vật liệu và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu.

Thiết bị thí nghiệm. Môi trường nuôi cấy. Phạm vi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian tiến hành nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đánh giá khả năng ký sinh gây chết SXBT hại rau của một số nguồn nấm đã được phân lập tại Viện bảo vệ thực vật. Phân lập lại, làm thuần và tuyển chọn dòng có độc lực cao.

Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae. Đánh giá hiệu quả gây chết sâu ở nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae ở các liều lượng khác nhau. Các chỉ tiêu theo dõi. Tính toán và xử lý số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đánh giá khả năng ký sinh sâu hại của một số nguồn nấm đã thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật. Đánh giá tuyển chọn chủng nấm Metarhizium anisopliae và Peacylomyces javanicus có độc tính cao sau khi đã phân lập lại và làm thuần. Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng của nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae.

Xác định môi trường tối ưu nhân sinh khối nấm Paecilomyces javanicus. Xác định nhiệt độ thích hợp để nhân sinh khối chế phẩm. Nghiên cứu liều lượng diệt sâu thích hợp với nấm Paecilomyces javanicus và Metarhizium anisopliae trong phòng thí nghiệm và nhà lưới 41 4. Thí nghiệm trong phòng.

Thí nghiệm ngoài nhà lưới. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 48 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 49 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Các ký hiệu, chữ viết tắt Diễn giải T0C Nhiệt độ A% Ẩm độ tương đối của không khí bt Bào tử VBVTV Viện Bảo vệ thực vật CT Công thức ĐC Đối chứng CS Cộng sự TB Trung bình SXBT Sâu xanh bướm trắng DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.

Kết quả đánh giá khả năng diệt sâu của một số nguồn nấm đã thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật. Tỷ lệ ký sinh trở lại gây chết SXBT của một số nguồn nấm đã thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật. Đặc điểm hình thái cơ bản của P. anisopliae ký sinh trên sâu hại.

Hiệu lực phòng trừ SXBT của các chủng nấm Peacilomyces javanicus đã tuyển chọn. Hiệu lực phòng trừ SXBT của các chủng nấm Metarhizium anisopliae đã tuyển chọn. Số lượng bào tử nấm P. javanicus sau 10 ngày nhân sinh khối trên các loại môi trường nhân sinh khối khác nhau.

Số lượng bào tử nấm M. anisopliae sau 10 ngày nhân sinh khối trên các loại môi trường nhân sinh khối khác nhau. Số lượng bào tử nấm P. javanicus sau 10 ngày nuôi cấy ở các mức nhiệt độ không khí khác nhau.

Số lượng bào tử nấm M. anisopliae sau 10 ngày nuôi cấy ở các mức nhiệt độ không khí khác nhau. Hiệu quả diệt sâu của chế phẩm nấm P. javanicus (Pae- SXBT1) với các liều lượng khác nhau.

Hiệu quả diệt sâu của chế phẩm nấm M. anisopliae (Ma- SXBT1) với các liều lượng khác nhau. Hiệu quả diệt sâu của chế phẩm nấm P. javanicus với các liều lượng khác nhau.

Hiệu quả diệt sâu của chế phẩm nấm M. anisopliae với các liều lượng khác nhau. 46 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Bắp cải bị sâu xanh bướm trắng gây hại.

Khuẩn lạc Paecilomyces spp. (A) và bào tử nấm P. javanicus (B) (nguồn https://www. Khuẩn lạc Metarhizium anisopliae (A) và bào tử nấm Metarhizium anisopliae (B) (nguồn http://www.

Khả năng diệt sâu của một số nguồn nấm thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật. Tỷ lệ ký sinh trở lại trên SXBT của một số nguồn nấm thu thập được tại Viện Bảo vệ thực vật. Sâu nhiễm nấm M. anisopliae chuyển màu vàng xuất hiện vết đen (A) và bào tử có màu xanh lục (B).

SXBT gây hại trên rau (A) và sâu bị nhiễm nấm P. javanicus sau 3 ngày (A), 5 ngày (B) và 7 ngày (C). Khuẩn lạc của nấm M. anisopliae đã phân lập, làm thuần sau 3 ngày (A) và 7 ngày (B).

Bào tử của nấm Paecilomyces javanicus. Bào tử nấm Metarhizium anisopliae. Hiệu lực gây chết sâu của chủng nấm Paecilomyces javanicus đã tuyển chọn. Hiệu lực gây chết sâu của các chủng nấm Metarhizium anisopliae đã tuyển chọn.

Sinh khối nấm P. javanicus sau 10 ngày trên môi trường khác nhau. Sinh khối nấm M. anisopliae sau 10 ngày trên 3 loại môi trường khác nhau.

Nhiệt độ thích hợp nhân sinh khối nấm P. Nhiệt độ thích hợp cho nhân sinh khối nấm M. Liều lượng diệt sâu xanh bướm trắng của nấm P. javanicus sau các ngày phun.

Liều lượng diệt sâu xanh bướm trắng của nấm M. anisopliae sau các ngày phun. Liều lượng diệt sâu SXBT của nấm P. javanicus sau các ngày phun.

Liều lượng diệt sâu thích hợp của nấm M. anisopliae sau các ngày phun. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi theo hướng sản xuất hàng hóa, nhằm tạo ra khối lượng sản phẩm lớn, chất lượng cao, an toàn thực phẩm phục vụ tiêu dùng, cung cấp đủ nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Cây rau đã và đang trở thành cây trồng quan trọng trong cơ cấu cây trồng nông nghiệp.

Những cây rau họ hoa thập tự (Crucirea) là nhóm thực phẩm quan trọng, chiếm 50% tổng sản lượng rau. Rau thập tự có thời gian sinh trưởng ngắn, nhóm rau này có thân lá mềm yếu và chứa nhiều chất dinh dưỡng [15]. Kết hợp với điều kiện khí hậu nóng ẩm, rau họ hoa thập tự ở nước ta bị nhiều loài sâu phá hại như sâu tơ, sâu khoang, sâu xanh bướm trắng, muội, bọ nhảy…. Trong đó, sâu xanh bướm trắng (Pieris rapae) là đối tượng gây hại nguy hiểm nhất trên rau họ hoa thập tự nói chung và bắp cải nói riêng ở khắp các vùng trồng rau, đặc biệt là ở phía Bắc, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng rau [12].

Sâu xanh bướm trắng gây hại mạnh nhất từ tháng 10 năm trước đến tháng 5 năm sau và nặng nhất trong tháng hai trên bắp cải cuộn. Với đặc tính vòng đời ngắn, sinh sản nhiều, đặc biệt là tính kháng thuốc phát triển rất nhanh dẫn đến vấn đề dịch hại đã, đang nảy sinh nhanh chóng trên diện rộng, nhất là ở các vùng sản xuất rau tập trung, gây thiệt hại lớn về năng suất, chất lượng, kinh tế cho người nông dân. Công tác phòng trừ sâu hại gặp nhiều khó khăn. Để phòng trừ chúng, người nông dân đã thường xuyên sử dụng các loại thuốc hóa học bảo vệ thực vật trên đồng ruộng [9].

Hàng năm, có tới hàng ngàn trường hợp bị ngộ độc và nhiều trường hợp tử vong. Ngoài ra, việc lạm dụng thuốc hóa học còn làm giảm số lượng thiên địch, sinh vật có ích giảm 70 - 100%, sâu hại kháng thuốc 20 - 1000 lần so với bình thường, dẫn đến mất cân bằng sinh thái [12]. Việc lạm dụng thuốc hóa học trong bảo vệ thực vật của người dân đã và đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho môi trường và sức khỏe con người…. Không những vậy, nhiều loại thuốc hóa học đã bị cấm sử dụng vẫn được nông dân sử dụng tràn lan trên đồng ruộng.