phần mở đầu , kết luận và khuyến nghị , danh mục tài liệu tham khảo , phụ lục, nội dung luâ ̣n văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu Chƣơng 2: Thực trạng HĐTH và quản lý HĐTH của HS phổ thông tại Trung tâm GDTX Thanh Ba Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý HĐTH của HS phổ thông tại Trung tâm GDTX Thanh Ba 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong lịch sử phát triển giáo dục của nhân loại, yếu tố tự học của con người luôn được quan tâm nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn. Trong từng giai đoạn phát triển, vấn đề tự học được đề cập và nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau và đã được nhiều học giả nghiên cứu. Ngay từ thời Trung Hoa cổ đại, nhà giáo dục lỗi lạc, Khổng Tử (551-479 Tr.CN) đã sớm đề cập đến vai trò chủ động, tích cực suy nghĩ của người học.
Ông cho rằng: "Học mà không suy nghĩ sẽ chẳng có thu hoạch gì, chỉ suy nghĩ mà không học thì sẽ rất nguy hiểm". Theo ông người học không những phải chủ động tích cực học tập, mà phải học ở mọi nơi mọi lúc: "Học bất cứ ai, học bất cứ nơi nào, lúc nào. Trong ba người đồng hành tất phải có một người là thầy ta". Khổng Tử còn yêu cầu môn sinh: bác học, thâm vấn, thận tư, minh biện, đốc hành (học cho rộng, hỏi cho sâu/ kỹ, tư duy, suy nghĩ cho cẩn thận, phân biệt cho rõ ràng, làm cho hết sức).
Ông còn nhấn mạnh: Cũng có điều chưa học, nhưng đã học điều gì mà không được thì không thôi. Cũng có điều chưa hỏi, nhưng đã hỏi điều gì mà chưa rõ thì không thôi. Cũng có điều chưa phân biệt được, nhưng đã phân biệt được thì phân biệt cho minh bạch. Cũng có điều chưa làm, nhưng đã làm điều gì mà không xong thì không buông xuôi.
Người ta dùng công mười mà được, ta cũng dùng công mười mà chưa được thì dùng công gấp ngàn lần kỳ được mới thôi. Nếu làm được theo điều ấy thì đầu ngu cũng hoá sáng, yếu cũng thành mạnh. Và "Nếu môn đệ không tự hỏi phải làm ra sao? phải làm ra sao? Thì ta cũng chẳng làm thế nào được. Khổng Tử cho rằng, thầy giáo chỉ giúp học trò cái mấu chốt nhất, còn mọi vấn đề khác học trò phải từ đó mà tự tìm ra, thầy không được làm thay tất cả cho trò.
Ông đòi hỏi người học phải biết suy nghĩ, phải biết phát huy tính năng động, tích cực của bản thân trong học tập. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà sư phạm lỗi lạc Tiệp Khắc JA Comenxky (1592-1670), ông tổ của nền giáo dục cận đại đã khẳng định: "Không có khát vọng học tập thì không thể trở thành tài năng"; và "Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách. hãy tìm ra phương pháp cho giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn”. Như vậy, Comenxky đã đánh giá rất cao vai trò của tự học, sự tích cực chủ động của người học sẽ là yếu tố quyết định đối với hoạt động học tập của người học.[11] Tsunesaburo Makiguchi (1871- 1944), nhà giáo dục học nổi tiếng người Nhật Bản cho rằng: "Mục đích của giáo dục không phải là truyền đạt tri thức.
Nhiệm vụ của nó là hướng dẫn quá trình học tập và đặt trách nhiệm học tập vào trong tay mỗi học sinh". 236] Như vậy, giáo dục được xem như một quá trình hướng dẫn học sinh tự học, là hòn đá tảng của phương pháp sư phạm của Makiguchi thời bấy giờ. Tác giả Jamshid Gharajedaghi, trong cuốn "Tư duy hệ thống", trong phần "Hệ thống học tập" đã mô hình hoá cơ cấu hệ thống này, trong đó có 3 điểm quan trọng là: Học cách học; Học cách làm; Học làm người. Theo ông: Phải biến người học thành người tự dạy mình học, làm cho người học gia tăng mạnh mẽ nguyện vọng và năng lực tiến vào một quá trình không bao giờ chấm dứt của việc học.
Bỏ những điều lỗi thời của cái học cũ, học thêm cái mới. [42] Vào thế kỷ XVIII-IXX, các nhà giáo dục nổi tiếng thế giới như: J. Usinxky (1824-1890) trong các tác phẩm nghiên cứu của mình đã khẳng định: Tự mình giành lấy tri thức bằng con đường tự khám phá, tự tìm tòi, tự suy nghĩ là con đường quan trọng để chiếm lĩnh tri thức. [40] Triết lý giáo dục thế kỷ XXI (theo J.Delors, UNESCO, 1996) đó là: * Học suốt đời (Lifelong learning).
Năng lực tự học suốt đời nhờ vào cách học. * Bốn trụ cột của giáo dục: - Học để biết (cốt lõi là hiểu) - Học để làm (trên cơ sở hiểu) - Học để cùng chung sống với nhau (trên cơ sở hiểu nhau) 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Học để làm người (trên cơ sở hiểu bản thân) * Xây dựng một xã hội học tập (learning society) - Học thường xuyên, đào tạo liên tục, học tập suốt đời. Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những ý kiến rất quý báu về vấn đề tự học, và chính Người là một tấm gương sáng ngời về ý chí tự học. Người đã từng dạy: “Cách học tập.
phải lấy tự học làm cốt” [30, tr. Người còn nhấn mạnh: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học” Người khuyên: “Không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa. Phải biết tự động học tập” [30, tr. Trong tác phẩm "Tự học - một tư tưởng lớn của Hồ Chủ Tịch về dạy học" Nguyễn Hoàng Yến đã khái quát tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tự học như sau: 1.
Một là, trong việc tự học, điều quan trọng hàng đầu là xác định rõ mục đích học tập và xây dựng động cơ học tập đúng đắn. Hai là, phải tự mình lao động để tạo điều kiện cho việc tự học suốt đời. Ba là, muốn tự học thành công phải có kế hoạch sắp xếp thời gian học tập, phải bền bỉ, kiên trì thực hiện kế hoạch đến cùng, không lùi bước trước mọi trở ngại. Phải triệt để tận dụng mọi hoàn cảnh, mọi phương tiện, mọi hình thức để tự học.
Học đến đâu, ra sức luyện tập, thực hành đến đó. Hơn nửa thế kỷ qua, tư tưởng giáo dục của Người đã trở thành tư tưởng và lý luận cho đường lối chính sách giáo dục đã và đang tiến hành ở nước ta. Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã chỉ rõ: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy - học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học.
Phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên. 41] Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh và quán triệt đường lối của Đảng về phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là vấn đề đổi mới cách dạy, cách học trong các nhà trường, nhiều nhà nghiên cứu giáo dục đã làm rõ vai trò của tự học để 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com biến quá trình đào tạo của nhà trường thành quá trình tự đào tạo của bản thân. Các tác giả như: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Cảnh Toàn cùng một số nhà giáo dục khác đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động tự học của người học. Tiêu biểu là cuốn: " Học và dạy cách học" do tác giả Nguyễn Cảnh Toàn làm chủ biên, nhìn chung các tác giả đều khẳng định tự học có vai trò quan trọng, nó giúp người học phát huy tính độc lập, chủ động sáng tạo để lĩnh hội và làm chủ tri thức.
Tác giả Nguyễn Văn Đạo [14, tr.10] nhấn mạnh rằng, tự học là công việc suốt đời của mỗi người. Theo tác giả, do cuộc sống và thực tiễn vô cùng phong phú, luôn luôn biến động và phát triển, những kiến thức mà con người thu nhận được ở nhà trường chỉ là những kiến thức cơ bản và tối thiểu, do đó, mỗi người sau khi ra trường phải tự bổ túc thêm kiến thức rất nhiều. Các tác giả Đặng Thành Hưng [19], Phạm Minh Hạc - Lê Đức Phúc [17] đã đi sâu phân tích những đặc trưng cơ bản của hoạt động tự học. Tác giả cho rằng tự học là quá trình tự giác, chủ động, gắn với nhu cầu, giá trị và khả năng cá nhân.
Tác giả Lưu Xuân Mới [31] cho rằng việc rèn luyện cho người học các khả năng tự học là rất quan trọng, cần tập dượt cho người học xây dựng kế hoạch tự học một cách tỉ mỉ và thiết thực, hướng dẫn, tổ chức thực hiện, kiểm tra - đánh giá và hướng dẫn học sinh biết cách tự kiểm tra, tự đánh giá hoạt động tự học của mình. Nhìn chung các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu vấn đề tự học của HS ở những bình diện khác nhau, có thể khái quát một số điểm chung như sau: -Tự học có vai trò rất quan trọng: Tự học không chỉ quyết định kết quả học tập mà còn là cơ sở để người học có thể học suốt đời. -Các tác giả đều khẳng định bản chất của tự học là người học tự giác, tích cực chủ động, độc lập lĩnh hội tri thức bằng hành động của chính mình nhưng không tách rời sự tổ chức, điều khiển của giáo viên. Thời gian qua, đã có một số luận văn, luận án có đề cập đến vấn đề tự học ở những khía cạnh khác nhau như: Tìm hiểu tình hình tự học của SV; các biện pháp nâng cao kết quả tự học của HS - SV; nghiên cứu hoạt động tự học của HS, SV; biện pháp quản lý hoạt động tự học của HS, SV.
Các tác giả đã nghiên cứu, phân tích thực trạng của HĐTH, để từ đó đề ra các biện pháp nâng cao hiệu quả của 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com HĐTH từ những góc độ khác nhau. Việc đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận về tự học, biện pháp quản lý HĐTH trên cở sở đó đề ra các biện pháp quản lý HĐTH của HS, SV cho phù hợp với đặc điểm tình hình thực tế của các trường là cần thiết.