Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TBDH VÀ QUẢN LÝ TBDH Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG 1.1- Các khái niệm dạy học 1. Quá trình dạy học. Quá trình dạy học là quá trình phối hợp thống nhất hoạt động điều khiển, tổ chức, hướng dẫn của người dạy với hoạt động lĩnh hội tự giác, tích cực, tự lực sáng tạo của HSSV nhằm làm đạt tới mục tiêu dạy học. Nó bao hàm hoạt động “dạy” và hoạt động “học” được thực hiện đồng thời với cùng nội dung và hướng tới cùng mục đích.
Nó là sự vận hành biện chứng của các yếu tố : Mục tiêu dạy học, nguyên tắc dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, hoạt động dạy, hoạt động học, môi trường sư phạm, các mối quan hệ, kết quả dạy học. Quá trình dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm nó mang tính mục đích rất cao với các nhiệm vụ: - Cung cấp kiến thức cho học sinh: Cung cấp cho học sinh hệ thống kiến thức khoa học toàn diện về tự nhiên xã hội, tư duy về kỹ thuật và nghệ thuật… cùng với nó là kỹ năng thực hành và phương pháp tư duy sáng tạo. - Phát triển trí tuệ cho học sinh: Trên cơ sở cung cấp kiến thức cho học sinh quá trình dạy học còn chú trọng đến việc bồi dưỡng phương pháp tư duy sáng tạo cho học sinh. Phát triển trí tuệ là chức năng vốn có, là mục đích tự thân của quá trình dạy học.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngược lại quá trình dạy học bằng mọi khả năng của mình tác động đến học sinh làm phát triển tối đa tiềm năng trí tuệ của họ. - Giáo dục phẩm chất nhân cách cho học sinh: Nhân cách là bộ mặt tâm lý đặc trưng của một cá nhân, với tổ hợp những phẩm chất phù hợp với những giá trị và chuẩn mực xã hội, được xã hội thừa nhận. Mục đích cuối cùng của quá trình dạy học là là hình thành các phẩm chất nhân cách cho học sinh. Yêu cầu và đặc điểm về dạy học ở trường ĐH, CĐ.
Điều 40 của Luật Giáo dục năm 2005 quy định: Yêu cầu về nội dung phương pháp giáo dục: Đào tạo Cao đẳng phải đảm bảo cho sinh viên có kiến thức khoa học cơ bản và kiến thức chuyên môn cần thiêt, chú trọng rèn luyện kỹ năng cơ bản và năng lực thực hiện công tác chuyên môn. Phương pháp đào tạo phải coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự giác trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho người học tham gia nghiên cứu thực nghiệm ứng dụng. Đặc điểm dạy học ở trường Cao đẳng là: - Dạy kiến thức khoa học cơ bản và kiến thức chuyên ngành. - Dạy kỹ năng thực hành, kỹ xảo nghề nghiệp, vì vị trí của họ sau khi tốt nghiệp là kỹ sư thực hành, điều hành dây chuyền sản xuất tại các xưởng, nhà máy, cho nên họ vừa phải giỏi về lý thuyết chuyên môn vừa phải có kỹ năng thực hành tốt “ miệng nói – tay làm”.
- Dạy cho sinh viên tư duy sáng tạo nghiên cưú và phương pháp nghiên cứu, các đề tài ứng dụng cũng như giải quyết các vướng mắc, sự cố kỹ thuật trong lĩnh vực chuyên môn. Khái niệm TBDH 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm Trong các tài liệu sư phạm của một số tác giả trước đây hay dùng các thuật ngữ: Phương tiện dạy học, phương tiện trực quan … để chỉ các thiết bị, đồ dùng dạy học được sử dụng trong nhà trường. Bàn về phương tiện dạy học có nhiều định nghĩa: Theo Nguyễn Ngọc Quang “ Phương tiện dạy học bao gồm mọi thiết bị kỹ thuật từ đơn giản đến phức tạp được dùng trong quá trình dạy học để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và lĩnh hội kiến thức kỹ năng, kỹ xảo “ Theo Trần Doãn Quới: “ Phương tiện dạy học là tất cả các phương tiện, vật chất cần thiết giúp đỡ giáo viên hay học sinh tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình giáo dục và giáo dưỡng ở các cấp học, ở các lĩnh vực các môn học để có thể thực hiện những yêu cầu của chương trình giảng dạy”.
Quan điểm khác, PTDH là một trong những thành tố của quá trình dạy học tác dụng quyết định tới kết quả hoạt động dạy học. Là tập hợp những vật mang tin và truyền tin, đóng vai trò hỗ trợ để thực hiện các mục đích nhiệm vụ cũng như nội dung của quá trình dạy học. PTDH được hiểu là toàn bộ những trang thiết bị đồ dùng dụng cụ phục vụ cho việc giảng dạy và học tập. Ở Việt Nam trong quá trình dạy học, cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học mà thầy trò thường sử dụng đến gọi là học cụ, đồ dùng dạy học, thiết bị giáo dục, thiết bị dạy học.
Việc có quá nhiều thuật ngữ để chỉ một khái niệm, phản ánh tình trạng thiếu chính quy của hệ thống này. Khi xã hội còn ở trình độ phát triển thấp trong giai đoạn ban đầu, nhà trường còn ở trạng thái giản đơn, cơ sở vật chất trường học có nội hàm đơn giản. Khi xã hội phát triển ở trình độ cao dưới ảnh hưởng khoa học kỹ thuật và công nghệ làm cho cơ sở vật chất trường học trong đó có TBDH trở nên hết sức phong phú đa dạng. Nó tác động mạnh vào nhà trường, vào quá trình đào 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Một trường hiện đại là nhà trường có nội dung, phương pháp đào tạo hiện đại và việc đảm bảo cho việc thực hiện nội dung phương pháp hiện đại này chính là cơ sở vật chất sư phạm của nhà trường phải hiện đại mới thực hiện có hiệu quả các chương trình giáo dục. Có thể hiểu: Cơ sở vật chất trường học là tất cả các phương tiện vật chất được được thầy và trò cùng sử dụng nhằm thực hiện có hiệu quả các chương trình giáo dục, giảng dạy. Tuy nhiên, để chỉ bộ phận cơ sở vật chất trường học trực tiếp có mặt trong các giờ học được thầy, trò cùng sử dụng thì khái niệm TBDH được nhiều người sử dụng và được coi là đại diện cho các cách gọi trên. Như vậy: TBDH là bộ phận cơ sở vật chất trường học trực tiếp có mặt trong các giờ học được thầy và trò cùng sử dụng nhằm thực hiện mục đích của quá trình dạy học.
Yêu cầu và đặc điểm công tác TBDH ở trường ĐH, CĐ. Yêu cầu: - TBDH phải đáp ứng được mục tiêu, nội dung, phương pháp và chương trình đào tạo cho các ngành nghề về số lượng, chủng loại, chất lượng tương ứng với nhiệm vụ đào tạo các trường đại học, cao đẳng. - TBDH phục vụ cho dạy học kiến thức khoa học cơ bản, kiến thức cơ sở, kiến thức chuyên môn của các ngành đào tạo. - TBDH phục vụ cho nghiên cứu khoa học.
- TBDH phục vụ cho các xưởng thực hành, xưởng sản xuất và các dịch vụ khác. Đặc điểm của TBDH: - TBDH là cụng cụ thống nhất biện chứng trong sử dụng của người dạy và người học. Cả hai đều là chủ thể trong khi tác động đến PTDH. Người dạy 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải biết sử dụng phương tiện để khai thác thông tin trong quá trình truyền đạt, còn người học phải tiến hành thao tác với PTDH để lĩnh hội tri thức, luyện tập kỹ năng, kỹ xảo bằng các thông tin chính xác và có độ tin cậy cao qua sự trình diễn của người dạy qua sự tác động của mình đến PTDH.
- TBDH thường có tính sư phạm cao, nên có tác dụng quan trọng trong việc tác động đến tư tưởng, tình cảm và niềm tin trong quá trình truyền đạt cũng như lĩnh hội tri thức. - TBDH không chỉ mang thông tin mà còn là phương tiện truyền đạt thông tin. - TBDH là công cụ để kiểm tra và đánh giá kết quả lĩnh hội tri thức, kỹ năng, giúp cho người học biết cách điều chỉnh được hoạt động tự học của bản thân cũng như giúp người dạy tiến hành tổ chức, điều khiển và điều chỉnh hoạt động giảng dạy của mình. Khái niệm quản lý và quản lý giáo dục.
Khái niệm quản lý: Có nhiều khái niệm quản lý do nhiều nhà lý luận cũng như thực hành quản lý nêu ra. Taylor: “ Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào, bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” Theo Ia. Tikhomirop: “ Quản lý là tác động có hướng đích, dựa trên nhận thức tính quy luật khách quan của quan hệ quản lý đến các quá trình đang diễn ra nhằm đạt được một cách tối ưu mục đích đặt ra” Theo Nguyễn Minh Đạo: “ Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tối đa mục đích đề ra.” Từ đó rút ra các ý cơ bản khái niệm quản lý như sau: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quản lý được coi là tập hợp những tác động có mục đích đến những tập thể trong hệ thống xã hội. - Quản lý là sự phối hợp hoạt động của nhiều người, theo lịch sử phát triển xã hội loài người thì quản lý nảy sinh cùng với sự phân công và hợp tác lao động trong xã hội để thực hiện chức năng chung.
- Quản lý nhằm bảo toàn hệ thống làm cho hệ thống vận động tới những trạng thái mới thích ứng với hoàn cảnh mới của môi trường tuân theo quy luật xã hội thực hiện chức năng đặc thù. Các chức năng cơ bản của Quản lý Bàn về hoạt động quản lý và người quản lý, chúng ta cần tìm hiểu công việc của họ cũng chính là tìm hiểu các chức năng quản lý và tìm hiểu họ làm công tác này như thế nào, nói cách khác đi xem xét họ đóng vai trò quản lý nào. Phần này chỉ đề cập sơ bộ về bốn chức năng cơ bản quản lý là: Lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá. Chức năng lập kế hoạch: Là quá trình xác định mục tiêu, xác định các bước đi để đạt được mục tiêu.
Thực chất là đưa toàn bộ những hoạt động vào công tác kế hoạch hoá với mục đích biện pháp rõ ràng, bước đi cụ thể và ấn định tường minh các điều kiện cung ứng cho từng mục tiêu.