CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VÀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Cuộc cách mạng khoa học, công nghệ phát triển ngày càng cao, làm tăng nhanh lực lượng sản xuất, đồng thời thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa kinh tế và làm xuất hiện nền kinh tế tri thức. Đặc trưng nổi bật nhất của công cuộc cách mạng khoa học này là đã đưa yếu tố thông tin, trí thức trở thành nhân tố quan trọng nhất đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội của các quốc gia. Hiện nay, việc vận dụng những giải pháp kinh tế - xã hội để khai thác có hiệu quả lực lượng sản xuất, nhanh chóng thực hiện hiện đại hóa và tranh thủ đón đầu ở những ngành, những khâu mũi nhọn trong từng lĩnh vực.
tất cả đều phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ cán bộ, trong đó quan trọng nhất là đội ngũ cán bộ quản lý. Trong bối cảnh này, các cơ sở đào tạo đã hết sức chú trọng đến công tác cán bộ kế cận, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng được yêu cầu của công cuộc đổi mới ngành giáo dục. Từng bước trẻ hóa đội ngũ cán bộ quản lý để tránh và khắc phục tình trạng hẫng hụt về cơ cấu trong nhà trường. Vì vậy, để có thể đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của ngành giáo dục, các cơ sở đào tạo cần phải có những biện pháp cụ thể, phù hợp để quản lý phát triển đội ngũ cán bộ quản lý tương xứng với những điều kiện hiện nay.
Xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý là một vấn đề được rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Nhiều luận văn thạc sĩ đã nghiên cứu vấn đề trên, điều này cho thấy, để đáp ứng được nhu cầu phát triển chung của ngành giáo dục hiện nay thì vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ là một vấn đề vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, các đề tài nghiên cứu chỉ tập trung chủ yếu là xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý (phổ thông, đại học, chuyên nghiệp) còn quản lý phát triển đội ngũ cán bộ quản lý thì chưa có đề tài nào nghiên cứu, đặc biệt là tại Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội. Chính vì vậy, trên cơ sở tiếp thu và chọn lọc những tư tưởng quý báu về vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ mà các đề tài đi 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trước đã đề cập đến, chúng tôi chọn đề tài: “Biện pháp quản lý phát triển đội ngũ cán bộ quản lý của Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội” để nghiên cứu với mong muốn tìm ra được những biện pháp hữu hiệu nhằm quản lý phát triển đội ngũ cán bộ quản lý tại Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội.
Một số khái niệm 1. Quản lý Từ khi xã hội loài người xuất hiện thì nhu cầu quản lý cũng hình thành. Xã hội phát triển qua các phương thức sản xuất cổ truyền đến văn minh hiện đại làm cho trình độ tổ chức, điều hành cũng được nâng cao, phát triển theo các đòi hỏi ngày càng cao như một tất yếu lịch sử khách quan. Sự phát triển xã hội dựa vào nhiều yếu tố, trong đó chủ yếu là phụ thuộc vào trình độ nắm vững tri thức và trình độ quản lý.
Mọi hoạt động xã hội đều cần đến những tác động quản lý. Khi nói đến quản lý người ta phải đề cập đến chủ thể và đối tượng quản lý. Chủ thể và đối tượng quản lý để có thể là người hoặc tổ chức do con người lập nên. Trong nghiên cứu khoa học có rất nhiều quan niệm về quản lý, theo những cách tiếp cận khác nhau.
Quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra theo góc độ tổ chức. Theo góc độ điều khiển từ quản lý là lái, điều khiển, điều chỉnh. Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý (hay đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong quá trình sản xuất - xã hội để đạt được mục đích đã định.Mác: “Bất cứ một lao động mang tính chất xã hội trực tiếp hay lao động cùng nhau, được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần đến mức độ nhiều hay ít sự quản lý, nhằm thiết lập sự phối hợp giữa những công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập của nó. Một người chơi vĩ cầm đơn lẻ tự điều khiển mình còn dàn nhạc thì cần người chỉ huy”.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, đã xuất hiện một dạng lao động mang tính đặc thù là tổ chức, điều khiển các hoạt động của con người theo những yêu cầu nhất định - được gọi là hoạt động quản lý. Xã hội phát triển qua các phương thức sản xuất, thì trình độ tổ chức, điều hành tất yếu cũng được nâng lên, phát triển theo với những đòi hỏi ngày càng cao. Khi lao động xã hội đạt tới một trình độ và quy mô phát triển nhất định thì sự phân công lao động tất yếu sẽ dẫn đến việc tách quản lý thành một dạng hoạt động đặc biệt, sẽ hình thành một bộ phận lao động trực tiếp và một bộ phận chuyên hoạt động quản lý, tạo thành một mối quan hệ trong quản lý. Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, quản lý đã trở thành một khoa học và ngày càng phát triển toàn diện.
Theo Harld Koontz (Mỹ): “Quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tổ chức về quản lý là một khoa học”. Quản lý là cách thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung.
Vì vậy, nhiệm vụ của quản lý là biến các mối quan hệ trên thành những yếu tố tích cực, hạn chế xung đột và tạo nên môi trường thuận lợi để hướng tới mục tiêu. Ở khía cạnh này, quản lý là một nghệ thuật. Đó là “bí quyết” sắp xếp các nguồn lực của tổ chức, là sự sáng tạo khi đối phó với những tình huống khác nhau trong hoạt động của tổ chức. Tuy nhiên, các bí quyết đó chỉ có thể được khám phá trên sự đúc kết kinh nghiệm thực tế.
Các nhà quản lý chỉ có thể thực hiện sự mệnh của mình tốt hơn khi vận dụng những kinh nghiệm đã được đúc kết, khái quát hóa thành những nguyên tắc, phương pháp và kỹ năng quản lý cần thiết. Đó chính là khoa học, khoa học quản lý. Vì thế, quản lý vừa là khoa học, nhưng lại vừa là nghệ thuật. Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý hay tổ chức quản lý) lên khách thể (đối tượng) quản lý về các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế.
bằng một hệ thống 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng”. Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định”. Theo tác giả Nguyễn Bá Sơn: “Quản lý là sự tác động có hướng đích của thể quản lý đến đối tượng quản lý bằng một hệ thống các giải pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng quản lý, đưa hệ thống tiếp cận mục tiêu cuối cùng, phục vụ lợi ích của con người”. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu, dự kiến”.
Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) lên khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. Một cách tiếp cận khác của nhà lý luận quản lý nước ngoài O. Donnel đã cho rằng: “Quản lý là sự thiết lập và giữ gìn môi trường nội bộ của một tổ chức mà ở đó, mọi người cùng nhau làm việc thoải mái, cộng tác để đạt được những hiệu quả và hiệu suất trong công việc vì mục đích chung của tập thể, của tổ chức đó”. Như vậy, quản lý được hiểu là sự trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định của tổ chức và điều khiển các hoạt động của mọi tổ chức, cá nhân theo những yêu cầu nhất định.
Có người cho rằng quản lý là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người và làm việc với con người. Về thực chất quản lý là hoạch định, tổ chức, bố trí nhân sự, lãnh đạo, kiểm soát công việc và những nỗ lực của con người nhằm đạt mục tiêu đề ra. Yêu cầu của quản lý là biết cách vận dụng, khai thác được các nguồn lực hiện hữu cũng như tiềm năng kể cả nguồn nhân lực, để đạt đến những kết quả kỳ vọng. Quản lý là sự tác động của con người cùng các cơ quan quản lý đến con 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người và tập thể người nhằm làm cho hệ thống quản lý được hoạt động bình thường, có hiệu lực, giải quyết tốt các nhiệm vụ đề ra để tiến hành sự trông coi, giữ gìn chúng theo những yêu cầu nhất định cũng như tổ chức và điều hành các hoạt động theo những yêu cầu của nhiệm vụ nhất định.
Theo tác giả Vũ Cao Đàm, cách tiếp cận trong quản lý được coi như là đường lối xem xét hệ thống quản lý, là cách thức thâm nhập vào hệ thống quản lý, là nghệ thuật để xử lý các vấn đề quản lý. Trên thực tế, có một số phương cách như tiếp cận lịch sử - logic, tiếp cận phân tích - tổng hợp, tiếp cận mục tiêu và tiếp cận hệ thống - cấu trúc đối với những vấn đề của quản lý.