phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, luận văn được trình bày trong ba chương có tên như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chƣơng 2: Khảo sát thực trạng quá trình đổi mới PPD-H tại Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội và nhận dạng các yếu tố cản trở quá trình này Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý nhằm hạn chế những yếu tố cản trở quá trình đổi mới PPD-H đối với hệ cao đẳng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Cuối luận văn là phần danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề về đổi mới phương pháp dạy-học Bước vào thế kỷ XXI, trong bối cảnh hô ̣i nhâ ̣p khu vực và quố c tế , khi tri thức đươ ̣c coi là nguồn lực quyết định sự phát triển và tăng trưởng nền kinh tế , vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục của Viê ̣t Nam đã đượ c đề cập đế n ở nhiều góc độ khác nhau.
Theo đánh giá của các nhà nghiên cứu , "Nền giáo dục Việt Nam đã trải qua 15 năm đổi mới với nhiều thành tựu quan trọng nhưng cũng còn những yếu kém, bất cập" [2, tr. Một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho chất lượng GD - ĐT của ta còn thấp so với trình độ phát triển của khoa học - công nghệ hiện đại là sự la ̣c hâ ̣u về PPD -H. Vì thế, đổi mới phương pháp giáo dục nói chung, PPD-H nói riêng, vừa là phương tiện, vừa là mục tiêu của công cuộc cải tiến chất lượng. Tầm quan trọng, ý nghĩa và tính cấp bách của việc đổi mới này đã được nêu lên rất nhiều lần trong các văn bản của Đảng, Nhà nước và của các cấp quản lý ngành Giáo dục.
Nghị quyết TW2 (khoá VIII) đã chỉ rõ: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy-học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là SV ĐH…"; Chỉ thị 15 (ngày 20/4/1999) của Bộ trưởng Bộ GD &ĐT nhấ n ma ̣nh việc đẩy mạnh hoạt động đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong các trường sư phạm, … Ngày 2/11/2005, Chính phủ đã có Nghị quyết 14/2005/NQ-CP về đổi mới cơ bản và toàn diện GDĐH Việt Nam giai đoạn 2006- 2020 [69]. Nghị quyết đề ra bảy nhóm nhiệm vụ với những giải pháp đổi mới giáo dục trong đó nhấn mạnh đến yếu tố đổi mới PPD-H tại mọi cấp học, bậc học. Ngay từ đầu những năm 1990, các khía cạnh của đổi mới PPD-H đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập như Đặng Vũ Hoạt, Ngô Hiệu với "Vấn đề hoàn thiện các PPD-H" (1991), Trần Bá Hoành "Phương pháp tích cực" (1996), Nguyễn Đình Chỉnh "Phương pháp dạy học - vấn đề cốt lõi, đổi mới không dễ" (1997), Nguyễn Hoàng Kì "Đổi mới phương pháp dạy học" (2000), Nghiêm Đình Vì "Tiếp tục đổi mới PPD-H theo hướng "hoạt động hóa người học""(2000), Trần Trọng Thủy "Vấn đề đổi mới nội dung, PPD-H nhìn từ góc độ Tâm lý học" (2000), Trần Viết Lƣu "Những yếu tố ảnh hưởng tới việc đổi PPD-H ở nước ta hiện nay" (2001), Phan Đình Diệu, "Một cách nhìn về vấn đề đổi mới PPD-H" (2003).
Trong những năm gần đây, ngành GD&ĐT đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học, hội tụ các nhà sư phạm, nhà khoa học, nhà quản lý uy tín nhằm nghiên cứu những giải pháp thực hiện đổi mới PPD-H hiệu quả. Ví dụ, hội thảo "Nâng cao chất lượng đào tạo" toàn quốc lần thứ III được tổ chức tại Hà Nội tháng 6 năm 2002; hội thảo "Đổi mới PPD-H ở ĐH và CĐ" tháng 3 năm 2003, hô ̣i thảo "Đổi mới giáo dục đại học Việt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Nam - Hội nhập và thách thức " tháng 3 năm 2004, … Cơ sở lý luận và những điều kiện thực tế cho đổi mới PPD-H cũng đã hình thành được những nền tảng cơ bản. Song song với các công trình nghiên cứu, Nhà nước cũng đã đầu tư mỗi năm nhiều tỷ đồng để mua sắm thiết bị GD nhằm hỗ trợ chuyển từ PPD-H thụ động, đọc - chép, dạy chay - học chay, sang GD chủ động, dạy và học gắn với thực hành. Tại Hội nghị Hiệu trưởng các trường ĐH, CĐ (10/5/2006) bản báo cáo tóm tắt có tiêu đề "Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục ĐH Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" của lãnh đạo Bộ GD&ĐT trình bày đã tiếp tục đề ra những giải pháp và chương trình hành động cụ thể để triển khai thực hiện Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP của Chính phủ.
Trước mắt, để tập trung cho giai đoạn 2006-2010, về PPD-H, Bộ đã xác định rõ: "Từ năm 2006 triển khai cuộc vận động đổi mới dạy và học ở ĐH theo quan niệm mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp nhằm tạo nên con người có các loại tiềm năng: để học tập nghiên cứu sáng tạo; để phát triển cá nhân gắn kết với xã hội; để tìm, và tạo việc làm. Đổi mới phương pháp dạy và học theo các phương châm: dạy cách học; phát huy tính chủ động của người học; và tận dụng công nghệ thông tin và truyền thông mới, giảm bớt giờ lên lớp, tăng thời gian tự học và thảo luận". Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề về đổi mới phương pháp dạy - học ở bậc ĐH - CĐ và các yếu tố cản trở quá trình này Theo phương hướng mà Nghị quyết TW2 (khoá VIII) và Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 đã đề ra, việc nâng cao chất lượng giáo dục ĐH ở nước ta trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải đổi mới tổ chức quá trình đào tạo ĐH, đặc biệt là đổi mới PPD-H ở bậc ĐH và CĐ. Vấn đề đổi mới PPD-H cũng đã được Bộ GD&ĐT và nhiều trường ĐH, nhiều nhà khoa học, nhà giáo quan tâm.
Đề cập đến các vấn đề chung của đổi mới PPD-H ĐH có các tác giả tiêu biểu như: Vũ Văn Tảo với "Vài nét về xu thế đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập ĐH trên thế giới" (1997), Lâm Mai Long "Tăng cường hiệu quả của đổi mới phương pháp trong các trường ĐH" (1998), Lê Văn Giáo và Nguyễn Thị An Vinh "Một số ý kiến về đổi mới PPD-H ở ĐH" (1999), , Lê Đức Phúc "Về đổi mới PPD-H ĐH" (2001), Trần Hữu Luyến "Mục đích, cơ sở, nội dung và giải pháp đổi mới PPD-H ở trường ĐH và CĐ" (2002), Phạm Xuân Hậu "Đổi mới PPD-H theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của SV" (2002), Nguyễn Thƣờng Lạng "Kết hợp giữa phương pháp giảng dạy truyền thống với phương pháp giảng dạy hiện đại để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ĐH hiện nay" (2002), Lê Khánh Bằng "Một số phương hướng đổi mới PPD-H ở ĐH" (2003), Đặng Xuân Hải "Vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi để chỉ đạo đổi mới PPD-H ở nhà trường hiện nay" (2004), Lê Công Triêm, Nguyễn Đức Vũ, Lê Đình "Đổi mới PPD-H ĐH theo hướng đề cao vai trò chủ thể của người học" (2004), Trần Thị Thanh Thủy "Một cách tiếp cận đối với việc đổi mới phương pháp dạy học ở ĐH" (2005),… [25] và nhiều nhà nghiên cứu, nhà QLGD khác. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trong các hội thảo khoa học ở các cấp khác nhau, các vấn đề về PPD-H ĐH và việc đổi mới để đáp ứng các nhu cầu, đòi hỏi bức thiết của xã hội đối với chất lượng đào tạo ở bậc học này đã được bàn đến rất nhiều. Trong các hội thảo ở cấp quốc gia như Hội thảo toàn quốc lần III "Nâng cao chất lượng đào tạo " (2002), Hội thảo "Đổi mới phương pháp dạy - học ở ĐH và CĐ" (2003), Hội thảo khoa học "Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở các trường ĐH sư phạm",. đã có rất nhiều tham luận về thực trạng công cuộc đổi mới PPD-H ở bậc ĐH cũng như các xu hướng phát triển và các giải pháp chung, kinh nghiệm cụ thể tại một số trường ĐH và CĐ, trong đó có cả các trường sư phạm.
Vấ n đề đổ i mới PPD -H ta ̣i các nhà trường cũng đã đươ ̣c quan tâm , nghiên cứu trong mô ̣t số luâ ̣n văn tha ̣c sỹ tại Khoa Sư pha ̣m - Đại học Quốc gia Hà Nội như "Các biện pháp quản lý đổi mới việc thực hiện phương pháp giảng dạy tại Viện ĐH Mở Hà Nội" của Nguyễn Mai Hƣơng (2004) [29] và "Các biện pháp chỉ đạo đổi mới PPD -H ở các trường trung học phổ thông quận Ngô Quyề n thành phố Hải Phòng" của Đào Thi Hu ̣ ệ (2004) [28]. Các đề tài này có phân tích các yếu tố ảnh hưởng đế n quá triǹ h đổ i mới PPD -H nhưng tâ ̣p trung hơn vào nghiên cứu quy trin ̀ h chỉ đạo đổi mới PPD -H trên tinh thầ n quản lý sự thay đổi. Trong thực tiễn, việc thực hiện đổi mới PPD-H ở các cơ sở GD ĐH còn gặp nhiều khó khăn, cản trở. Bên cạnh những khó khăn khách quan (về cơ sở vật chất, về các nguồn lực cho bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ,…) cũng có nhiều cản trở mang tính chủ quan (ở CBQL, ở bản thân các GV, về tổ chức, chỉ đạo, điều hành ).
Trong các bài viết về đổi mới PPD -H ở bậc ho ̣c này , nhiề u tác giả đã nêu lên thực trạng của quá trình và đề cập đến một số các yếu tố bất cập , gây cản trở đổi mới. Cụ thể , Phạm Minh Hùng với "Những lực cản đối với việc đổi mới phương pháp giảng dạy ở các trường ĐH Việt Nam hiện nay" (2004) [55]; Lê Thu Hƣơng với "Đổi mới giáo dục đại học : Yế u tố SV " (2004) [56]; Đặng Đình Cung với "Một số khó khăn trong đổ i mới phương pháp giảng dạy bậc đại học " (2004) [54]; Bùi Văn Quân với "Những trở ngại trong đổ i mới PPD -H dưới góc nhìn của quản lý " (2005) [39]; Lê Tràng Định với "Rào cản đổi mới PPD-H hiê ̣n nay ở Viê ̣t Nam" (2006) [19]; … 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1.