Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế một số biện pháp phát triển kinh tế bền vững xã việt hải giai đoạn 2016 2020 định hướng 2030

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế đề xuất biện pháp phát triển kinh tế bền vững xã Việt Hải giai đoạn 2016-2020, định hướng đến năm 2030.

• Tác giả: Nguyễn Văn Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Đan Đức Hiệp
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số giải pháp phát triển kinh tế bền vững xã Việt Hải giai đoạn 2016-2020, định hướng 2030
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG, PHÁT TRIỂN KINH TẾ CẤP XÃ
• 1.1. Phát triển kinh tế
• 1.2. Khái niệm phát triển bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ VIỆT HẢI GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG XÃ VIỆT HẢI GIAI ĐOẠN 2016-2020, ĐỊNH HƯỚNG 2030
• 3.1. Định hướng chung
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phát triển kinh tế bền vững

Phát triển kinh tế bền vững là một khái niệm quan trọng trong nghiên cứu này, đặc biệt trong bối cảnh xã Việt Hải. Nó không chỉ đơn thuần là tăng trưởng kinh tế mà còn bao gồm sự cân bằng giữa kinh tế, xã hội, và môi trường. Theo báo cáo Bruntland (1987), phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai. Điều này đặc biệt quan trọng đối với xã Việt Hải, nơi có tiềm năng lớn về du lịch bền vững và nông nghiệp bền vững.

1.1. Khái niệm và mục tiêu

Phát triển kinh tế bền vững tại xã Việt Hải hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế ổn định, cải thiện đời sống người dân, và bảo vệ môi trường. Các chỉ tiêu cụ thể bao gồm tăng trưởng GDP, giảm tỷ lệ nghèo, và duy trì đa dạng sinh học. Đây là nền tảng cho các biện pháp phát triển được đề xuất trong giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến 2030.

1.2. Thách thức và cơ hội

Mặc dù có tiềm năng lớn, xã Việt Hải đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng yếu kém, nguồn lực hạn chế, và áp lực từ bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cơ hội từ du lịch bền vững và nông nghiệp bền vững có thể giúp địa phương phát triển kinh tế một cách bền vững, đồng thời bảo tồn các giá trị sinh thái.

II. Thực trạng phát triển kinh tế xã Việt Hải giai đoạn 2011 2015

Giai đoạn 2011-2015, xã Việt Hải đã có những bước phát triển đáng kể về kinh tế xã hội, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các chỉ tiêu kinh tế như GDP, thu nhập bình quân đầu người tăng trưởng chậm, trong khi hạ tầng cơ sở chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Du lịch là ngành kinh tế tiềm năng, nhưng chưa được khai thác hiệu quả do thiếu đầu tư và quy hoạch.

2.1. Tình hình kinh tế

Trong giai đoạn này, xã Việt Hải chủ yếu dựa vào nông nghiệp và du lịch. Tuy nhiên, nông nghiệp chưa áp dụng các phương pháp bền vững, dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp. Du lịch tuy có tiềm năng nhưng chưa thu hút được lượng khách lớn do hạ tầng yếu kém và thiếu sản phẩm du lịch đặc thù.

2.2. Vấn đề môi trường

Bảo vệ môi trường là một thách thức lớn đối với xã Việt Hải. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức và thiếu các biện pháp bảo vệ đã ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Điều này đòi hỏi các biện pháp phát triển phải cân nhắc yếu tố môi trường để đảm bảo tính bền vững.

III. Biện pháp phát triển kinh tế bền vững xã Việt Hải giai đoạn 2016 2020 và định hướng 2030

Để phát triển kinh tế bền vững, xã Việt Hải cần tập trung vào các biện pháp phát triển cụ thể như đầu tư phát triển hạ tầng, phát triển du lịch bền vững, và nông nghiệp bền vững. Các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ, kết hợp với chính sách phát triển của địa phương và sự hỗ trợ từ các bên liên quan.

3.1. Phát triển hạ tầng

Phát triển hạ tầng là yếu tố then chốt để thúc đẩy kinh tế xã hội tại xã Việt Hải. Cần đầu tư vào hệ thống giao thông, cơ sở hạ tầng du lịch, và các công trình phục vụ cộng đồng. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho du lịch bền vững và các ngành kinh tế khác phát triển.

3.2. Phát triển du lịch bền vững

Du lịch bền vững là ngành kinh tế mũi nhọn của xã Việt Hải. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, kết hợp với bảo tồn môi trường và văn hóa địa phương. Đồng thời, cần thu hút đầu tư và nâng cao năng lực quản lý để phát triển du lịch một cách bền vững.

3.3. Nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững là một trong những trụ cột kinh tế của xã Việt Hải. Cần áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại, tiết kiệm tài nguyên, và bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Việt Hải, thuộc huyện Cát Hải, thành phố Hải Phòng, là một vùng lõi của Vườn Quốc gia Cát Bà, được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Với tổng diện tích tự nhiên khoảng 6.839 ha, địa phương này sở hữu nhiều giá trị sinh thái, cảnh quan và địa chất đặc biệt, tạo tiền đề quan trọng cho phát triển kinh tế bền vững, đặc biệt là du lịch sinh thái. Giai đoạn 2011-2015, xã Việt Hải đón khoảng 20.000 lượt khách mỗi năm, chủ yếu là khách quốc tế, tuy nhiên phần lớn khách chỉ tham quan ngắn ngày và rất ít người lưu trú qua đêm (năm 2015 chỉ có 520 lượt khách lưu trú, chiếm 2,5% tổng khách). Điều này cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế và du lịch tại địa phương còn rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phát triển bền vững kinh tế cấp xã, phân tích thực trạng phát triển kinh tế - xã hội xã Việt Hải giai đoạn 2011-2015, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế bền vững giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2030. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vấn đề kinh tế, xã hội trên địa bàn xã Việt Hải trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2016. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển kinh tế địa phương, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống người dân và bảo tồn môi trường sinh thái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển bền vững, trong đó nổi bật là:

• Khái niệm phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland (1987): phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Lý thuyết này nhấn mạnh sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.
• Mô hình ba trụ cột phát triển bền vững: kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó mỗi trụ cột đều có vai trò quan trọng và tác động qua lại lẫn nhau.
• Khái niệm vốn xã hội của James Coleman và Francis Fukuyama, nhấn mạnh vai trò của niềm tin, mối quan hệ xã hội và sự gắn kết cộng đồng trong phát triển bền vững.
• Cơ cấu kinh tế cấp xã: phân tích sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế từ nông nghiệp sang dịch vụ, du lịch nhằm nâng cao hiệu quả và bền vững kinh tế địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm: phát triển bền vững, vốn xã hội, cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế cấp xã, và bảo vệ môi trường sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp thống kê: thu thập và phân tích số liệu kinh tế - xã hội xã Việt Hải giai đoạn 2011-2015, bao gồm các chỉ tiêu như GDP bình quân đầu người, cơ cấu kinh tế, số lượng khách du lịch, vốn đầu tư phát triển hạ tầng.
• Phương pháp điều tra, phỏng vấn chuyên gia và người dân địa phương: thu thập thông tin thực tiễn về các hoạt động kinh tế, du lịch, cũng như nhận định về các khó khăn, thuận lợi trong phát triển kinh tế bền vững.
• Phân tích SWOT: đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của xã Việt Hải trong phát triển kinh tế bền vững.
• Mô hình toán và phân tích tổng hợp: để dự báo xu hướng phát triển và đề xuất các giải pháp phù hợp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm số liệu thống kê toàn xã và phỏng vấn khoảng 50 hộ dân, cán bộ quản lý địa phương. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm dân cư và ngành nghề chính. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2016, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2011-2015 và xây dựng định hướng phát triển đến năm 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ và du lịch: Giai đoạn 2011-2015, giá trị sản xuất ngành nông nghiệp giảm từ 2.536,5 triệu đồng xuống còn 1.985,5 triệu đồng (giảm khoảng 22%), trong khi giá trị ngành du lịch và dịch vụ tăng từ 1.356 triệu đồng lên 2.305 triệu đồng (tăng khoảng 70%). GDP bình quân đầu người tăng từ 12,3 triệu đồng năm 2011 lên 32,8 triệu đồng năm 2015, cho thấy sự cải thiện mức sống người dân.

2. Phát triển du lịch còn hạn chế về quy mô và chất lượng: Mặc dù lượng khách du lịch trung bình đạt khoảng 20.000 lượt/năm, nhưng chỉ có khoảng 2,5% khách lưu trú qua đêm. Dịch vụ du lịch chủ yếu là tham quan ngắn ngày, thiếu các hoạt động vui chơi giải trí về đêm và các loại hình du lịch trải nghiệm chưa được khai thác hiệu quả.

3. Nông nghiệp và chăn nuôi còn manh mún, tự phát: Diện tích đất trồng lúa giảm mạnh, nhiều diện tích bỏ hoang; chăn nuôi chủ yếu theo phương thức truyền thống, không áp dụng khoa học kỹ thuật, dẫn đến năng suất thấp và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Mô hình trồng rau sạch và nuôi trồng thủy sản còn nhỏ lẻ, chưa phát huy hiệu quả kinh tế.

4. Hạ tầng kinh tế xã hội được cải thiện nhưng chưa bền vững: Vốn đầu tư phát triển hạ tầng tăng từ khoảng 10 tỷ đồng năm 2011 lên hơn 32 tỷ đồng năm 2015, góp phần hoàn thành 19/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Tuy nhiên, việc duy trì và phát triển hạ tầng còn gặp nhiều khó khăn do nguồn lực hạn chế và quản lý chưa hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang dịch vụ, du lịch là xu hướng tất yếu phù hợp với định hướng phát triển của huyện Cát Hải và thành phố Hải Phòng. Tuy nhiên, sự suy giảm giá trị sản xuất nông nghiệp chưa được bù đắp bằng các ngành khác một cách bền vững, gây ra nguy cơ mất cân bằng kinh tế địa phương. Việc phát triển du lịch còn hạn chế về quy mô và chất lượng do thiếu các sản phẩm du lịch đặc trưng, dịch vụ chưa đa dạng và hạ tầng du lịch chưa đồng bộ.

Các mô hình kinh tế truyền thống như trồng trọt, chăn nuôi chưa được đổi mới, dẫn đến năng suất thấp và ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. Điều này cũng làm giảm khả năng tạo ra sản phẩm phục vụ du lịch, hạn chế thu nhập của người dân. Mặc dù có sự đầu tư hạ tầng đáng kể, nhưng việc quản lý và duy trì chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.

So sánh với các xã đảo như Thanh Lân và Cái Chiên (Quảng Ninh), Việt Hải còn thiếu các mô hình kinh tế đặc trưng và sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn. Các xã này đã phát triển du lịch gắn với các ngành nghề truyền thống, tạo điểm nhấn thu hút khách du lịch. Việt Hải cần học hỏi kinh nghiệm này để phát triển các mô hình kinh tế phù hợp, đồng thời bảo tồn cảnh quan và văn hóa địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo năm, bảng thống kê số lượng khách du lịch và giá trị sản xuất các ngành, cũng như sơ đồ SWOT thể hiện các điểm mạnh, yếu, cơ hội và thách thức của xã.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện và nâng cao chất lượng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và sử dụng đất đai: Cần xây dựng quy hoạch chi tiết, đồng bộ, phù hợp với đặc điểm tự nhiên và tiềm năng của xã Việt Hải, tập trung phát triển các mô hình kinh tế đặc trưng, bảo vệ môi trường sinh thái. Thời gian thực hiện: 2016-2018. Chủ thể: UBND xã phối hợp với các sở ngành thành phố.

2. Phát triển đa dạng các mô hình kinh tế gắn với du lịch sinh thái và cộng đồng: Khuyến khích phát triển nông nghiệp sạch, chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao, nuôi trồng thủy sản bền vững, kết hợp với du lịch trải nghiệm, homestay, du lịch thể thao. Mục tiêu tăng giá trị sản xuất nông nghiệp và dịch vụ lên ít nhất 30% trong giai đoạn 2016-2020. Chủ thể: người dân, doanh nghiệp, chính quyền địa phương.

3. Đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội và du lịch: Tăng cường đầu tư hệ thống giao thông, điện, nước, cơ sở lưu trú, dịch vụ vui chơi giải trí, đảm bảo phục vụ tốt khách du lịch và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Thời gian: 2016-2020. Chủ thể: UBND huyện, các nhà đầu tư.

4. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước và tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục: Đào tạo cán bộ quản lý, hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp; nâng cao nhận thức cộng đồng về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và phát triển du lịch xanh. Chủ thể: các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội, trường học.

5. Huy động và quản lý hiệu quả nguồn vốn đầu tư phát triển: Tăng cường thu hút vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng; xây dựng cơ chế khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên. Thời gian: liên tục từ 2016 đến 2030. Chủ thể: chính quyền địa phương, các tổ chức tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương và huyện Cát Hải: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch sử dụng đất và phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, phát triển bền vững: Nghiên cứu các mô hình phát triển kinh tế cấp xã, phương pháp phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực du lịch và nông nghiệp sạch: Tham khảo tiềm năng, cơ hội đầu tư và các giải pháp phát triển kinh tế tại xã Việt Hải, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội tại địa phương: Nâng cao nhận thức về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển kinh tế, du lịch cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển kinh tế bền vững là gì và tại sao quan trọng với xã Việt Hải?
   Phát triển kinh tế bền vững là quá trình phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường và tiến bộ xã hội, đảm bảo nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của thế hệ tương lai. Với xã Việt Hải, phát triển bền vững giúp bảo tồn cảnh quan sinh thái, nâng cao đời sống người dân và phát triển du lịch lâu dài.

2. Tình hình phát triển kinh tế xã Việt Hải giai đoạn 2011-2015 ra sao?
   Giai đoạn này, cơ cấu kinh tế chuyển dịch từ nông nghiệp sang dịch vụ, du lịch với giá trị sản xuất ngành du lịch tăng khoảng 70%, trong khi nông nghiệp giảm 22%. GDP bình quân đầu người tăng từ 12,3 triệu đồng lên 32,8 triệu đồng.

3. Những khó khăn chính trong phát triển kinh tế xã Việt Hải là gì?
   Khó khăn gồm nông nghiệp và chăn nuôi manh mún, thiếu ứng dụng khoa học kỹ thuật; du lịch phát triển chưa đồng bộ, thiếu sản phẩm đặc trưng; hạ tầng chưa hoàn thiện và quản lý chưa hiệu quả; ý thức cộng đồng còn hạn chế.

4. Các giải pháp chính để phát triển kinh tế bền vững tại Việt Hải là gì?
   Hoàn thiện quy hoạch kinh tế - xã hội; phát triển mô hình kinh tế đa dạng gắn với du lịch sinh thái; đầu tư hạ tầng; nâng cao năng lực quản lý và tuyên truyền; huy động nguồn vốn đầu tư hiệu quả.

5. Ai nên tham khảo luận văn này và vì sao?
   Cán bộ quản lý địa phương, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp đầu tư và cộng đồng dân cư nên tham khảo để có cơ sở khoa học và thực tiễn trong phát triển kinh tế bền vững, xây dựng chính sách và kế hoạch phát triển phù hợp.

Kết luận

• Xã Việt Hải có tiềm năng lớn về phát triển kinh tế bền vững dựa trên lợi thế sinh thái, cảnh quan và vị trí địa lý đặc biệt.
• Giai đoạn 2011-2015 chứng kiến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ, du lịch, tuy nhiên còn nhiều hạn chế về quy mô và chất lượng phát triển.
• Nông nghiệp và chăn nuôi truyền thống cần được đổi mới, ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả và bảo vệ môi trường.
• Các giải pháp phát triển kinh tế bền vững cần tập trung vào quy hoạch, đa dạng hóa mô hình kinh tế, đầu tư hạ tầng và nâng cao năng lực quản lý.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng trong việc phát triển kinh tế xã Việt Hải bền vững đến năm 2030 và xa hơn.

Khuyến khích các cấp chính quyền và cộng đồng địa phương triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chiến lược phát triển phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển kinh tế, phát triển bền vững, phát triển kinh tế cấp xã - Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế xã Việt Hải giai đoạn 2011- 2015 - Chương 3: Một số biện pháp phát triển kinh tế bền vững xã Việt Hải giai đoạn 2016- 2020, định hướng 2030 4 CHƢƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG, PHÁT TRIỂN KINH TẾ CẤP XÃ 1. Phát triển kinh tế Phát triển kinh tế là sự tăng lên về quy mô, sản lượng sản phẩm hàng hóa và dịch vụ đầu ra trong một thời gian tương đối dài. Là một quá trình thay đổi theo hướng hoàn thiện về mọi mặt của nền kinh tế bao gồm kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế trong một thời gian nhất định.

Thay đổi theo hướng hoàn thiện là cần nhắm tới các mục tiêu cơ bản sau: Duy trì tăng trưởng kinh tế ổn định trong thời gian dài, thay đồi cơ bản cơ cấu kinh tế, cải thiện cuộc sống của đại bộ phận dân cư, đảm bảo gìn giữ và bảo vệ môi trường sinh thái tự nhiên. Phát triển kinh tế là khái niệm có nội dung phản ánh rộng hơn so với khái niệm tăng trưởng kinh tế. Nếu như tăng trưởng kinh tế về cơ bản chỉ là sự gia tăng thuần tuý về mặt lượng của các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: GNP, GNP/đầu người hay GDP, GDP/đầu người… thì phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng đó, còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế – xã hội, mà trước hết là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH và kèm theo đó là việc không ngừng nâng cao mức sống toàn dân, trình độ phát triển văn minh xã hội thể hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường, và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học – kỹ thuật vào phát triển kinh tế – xã hội… 1. Khái niệm phát triển bền vững Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong xã hội hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa.

(Báo cáo Bruntland (1987)) Khái niệm “phát triển bền vững” xuất hiện trong phong trào bảo vệ môi trường từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ 20. Năm 1987, “phát 5 triển bền vững” được định nghĩa “là sự phát triển đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau” (Báo cáo “Tương lai chung của chúng ta” của Hội đồng Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED) của Liên hợp quốc). Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định “phát triển bền vững” là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế (nền tảng là tăng trưởng kinh tế), phát triển xã hội (mục tiêu là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trường (mục tiêu là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; phòng chống cháy và chặt phá rừng; khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống.

Phát triển bền vững là nhu cầu cấp bách và xu thế tất yếu trong tiến trình phát triển của xã hội loài người, vì vậy đã được các quốc gia trên thế giới đồng thuận xây dựng thành Chương trình nghị sự cho từng thời kỳ phát triển của lịch sử. Tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển được tổ chức năm 1992 ở Rio de Janeiro (Braxin), 179 nước tham gia Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Rio de Janeiro về môi trường và phát triển bao gồm 27 nguyên tắc cơ bản và Chương trình nghị sự 21 (Agenda 21) về các giải pháp phát triển bền vững chung cho toàn thế giới trong thế kỷ 21. Hội nghị khuyến nghị từng nước căn cứ vào điều kiện và đặc điểm cụ thể để xây dựng Chương trình nghị sự 21 ở cấp quốc gia, cấp ngành và địa phương. Mười năm sau, tại Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức năm 2002 ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi), 166 nước tham gia Hội nghị 6 đã thông qua Bản Tuyên bố Johannesburg và Bản Kế hoạch thực hiện về phát triển bền vững.

Hội nghị đã khẳng định lại các nguyên tắc đã đề ra trước đây và tiếp tục cam kết thực hiện đầy đủ Chương trình nghị sự 21 về phát triển bền vững. Từ sau Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển được tổ chức tại Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 đến nay đã có 113 nước trên thế giới xây dựng và thực hiện Chương trình nghị sự 21 về phát triển bền vững cấp quốc gia và 6.416 Chương trình nghị sự 21 cấp địa phương, đồng thời tại các nước này đều đã thành lập các cơ quan độc lập để triển khai thực hiện chương trình này. Các nước trong khu vực như Trung Quốc, Việt Nam Thái Lan, Singapore, Malaysia…đều đã xây dựng và thực hiện Chương trình nghị sự 21 về phát triển bền vững. Việc phát triển kinh tế có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển đối với môi trường và cấu trúc xã hội.

Nhiều xã hội truyền thống bị tàn phá bởi việc khai thác quá mức nguồn lâm sản, thủy sản và nước. Các khu vực đô thị phải chịu sự ô nhiễm nặng nề, thậm chí không có đủ nguồn nước sạch, hệ thống thoát nước thải, giao thông… Sự hủy hoại môi trường, nếu không được kiểm soát, có thể phá hoại các thành tựu của phát triển và thậm chí gây đổ vỡ hệ sinh thái (Haris,2000) Phần lớn các định nghĩa về phát triển bền vững hiện nay được phát biểu dưới dạng tổng quát và định tính, và bao gồm các vấn đề như tăng trưởng kinh tế, phân phối tài sản công bằng trong một thế hệ và giữa các thế hệ (Repetto, 1985; WCED, 1987; Catton, 1987); cung ứng các nguồn lực ( pearce, 1988); Chất lượng môi trường ( Braat & Steetskamp, 1991); quỹ đạo đồng tiến triển kinh tế, môi sinh, công nhận rằng phát triển bền vững có nguồn gốc tự nhiên cũng như cấu trúc kinh tế-xã hội ( O’Riodan, 1988; Goodlan et al, 1992), tập trung vào câu hỏi về sự bình đẳng và Thế giới thứ ba ( Redclift, 1987). Các mục tiêu bao hàm trong các định nghĩa thường là sự tồn tại ( Daly, 1974), thỏa mãn các nhu cầu (WCED, 1987; Constanza, 1989), chính sách về bình đẵng 7 (Repetto, 1985; O’Tiordan, 1988) và thay đổi các giá trị (O’Riordan, 1988; Gooddlan et al., 1992) Theo Repetto (1985), phát triển bền vững như một mục tiêu bác bỏ các chính sách và hành động cổ vũ cho mức sống hiện tại bằng cách làm cạn kiệt các điều kiện sản xuất, bao gồm các nguồn lực tự nhiên. Nói cách khác các quyết sách hiện tại không được làm tổn hại đến triển vọng duy trì và cảu thiện mức sống trong tương lai.

Còn rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm phát triển bền vững, song định nghĩa được thừa nhận rộng rãi nhất và cũng được trích dẫn nhiều nhất là của ủy ban thế giới về môi trường và phát triển ( WCED) (1987): Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn được các nhu cầu của hiện tại nhưng không làm tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc thỏa mãn các nhu cầu của họ. ĐỊnh nghĩa này bao hàm 03 nội dung quan trọng: - Vấn đề “ nhu cầu”, đặc biệt các nhu cầu cơ bản của người nghèo cần phải được ưu tiên hàng đầu. - Ý tưởng về sự giới hạn do tình trạng công nghệ và tổ chức xã hội áp đặt lên khả năng của môi trường trong việc thỏa mãn nhu cầu hiện tại và tương lai. - Sự “ Công bằng” trong một thế hệ và giữa các thế hệ.

Về phía Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta từ nhiều năm qua đã luôn nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của sự phát triển bền vững không chỉ riêng với Việt Nam mà còn có liên đới trách nhiệm với sự phát triển bền vững chung của toàn cầu. Chính phủ ta đã cử nhiều đoàn cấp cao tham gia các Hội nghị nói trên và cam kết thực hiện phát triển bền vững; đã ban hành và tích cực thực hiện “Kế hoạch quốc gia về Môi trường và Phát triển bền vững giai đoạn 1991-2000” (Quyết định số 187-CT ngày 12 tháng 6 năm 1991), tạo tiền đề cho quá trình phát triển bền vững ở Việt Nam. Quan điểm phát triển bền vững đã được khẳng định trong Chỉ thị số 36-CT/TW ngày 25 tháng 6 năm 1998 8 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước, trong đó nhấn mạnh: “Bảo vệ môi trường là một nội dung cơ bản không thể tách rời trong đường lối, chủ trương và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của tất cả các cấp, các ngành, là cơ sở quan trọng bảo đảm phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH”. Quan điểm phát triển bền vững đã được tái khẳng định trong các văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (2001) của Đảng Cộng sản Việt Nam và trong Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 2001-2010 là: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” và “Phát triển kinh tế – xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hoà giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”.