mở đầu, kết luận, các danh mục bảng biểu, tài liệu tham khảo, bao gồm 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Lý luận về phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong nƣớc tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Lạch Tray Chƣơng 3: Biện pháp phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt trong nƣớc tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Lạch Tray 4 CHƢƠNG I: LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt 1. Khái niệm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Dịch vụ là kết quả tạo ra do các hoạt động tiếp xúc trực tiếp giữa ngƣời cung ứng và khách hàng và các hoạt động nội bộ của ngƣời cung ứng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Dịch vụ thanh toán là việc cung ứng phƣơng tiện thanh toán, thực hiện giao dịch thanh toán trong nƣớc và quốc tế, thực hiện thu hộ, chi hộ và các loại dịch vụ khác của các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán theo yêu cầu của ngƣời sử dụng dịch vụ thanh toán.
Phƣơng tiện thanh toán là tiền mặt và các phƣơng tiện thanh toán không dùng tiền mặt đƣợc sử dụng nhằm thực hiện giao dịch thanh toán. Theo tác giả Đặng Công Hoàn (2015): “TTKDTM là một hoạt động dịch vụ thanh toán đƣợc thực hiện bằng cách sử dụng các công cụ/phƣơng thức thanh toán để bù trừ tiền từ tài khoản/hạn mức tiền của ngƣời phải trả sang tài khoản của ngƣời thụ hƣởng hoặc đƣợc bù trừ lẫn nhau thông qua đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán” [4, tr17]. Theo tác giả Đỗ Thị Khánh Ngọc (2014): “Thanh toán KDTM là những khoản thanh toán thực hiện bằng cách trích tiền từ tài khoản của ngƣời phải trả sang tài khoản của ngƣời ngƣời thụ hƣởng hoặc bù trừ lẫn nhau thông qua tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán” [7, tr11]. Từ những quan điểm trên, có thể hiểu TTKDTM là một hình thức vận động của tiền tệ.
Trong TTKDTM, các NHTM đóng vai trò trung gian thực hiện yêu cầu của khách hàng nhằm thỏa mãn mục đích của họ thông qua các hình thức thanh toán, thu hộ, chi hộ, chuyển tiền… bằng cách trích chuyển trên sổ sách, ghi chép cắt chuyển tiền từ ngƣời này sang ngƣời khác, từ nơi này sang nơi khác không sử dụng đến tiền mặt. 5 Từ khái niệm về dịch vụ và khái niệm về TTKDTM, có thể khái quát về dịch vụ TTKDTM nhƣ sau: Dịch vụ TTKDTM là sản phẩm, dịch vụ ngân hàng cung ứng cho khách hàng để thực hiện quyền nhận chi trả hoặc/và nghĩa vụ phải chi trả trong các giao dịch có liên quan đến tiền tệ, theo đó ngân hàng sẽ đại diện cho khách hàng thực hiện nghĩa vụ chi trả thay; thực hiện quyền đƣợc chi trả; hoặc là trung gian chi trả cho các chủ thể trong quan hệ kinh tế. Về quan điểm của các cơ quan quản lý Nhà nƣớc, theo Nghị định số 101/2012/NĐ-CP và Thông tƣ 46/2014/NHNN: “Dịch vụ TTKDTM là các dịch vụ thanh toán qua tài khoản ngân hàng và một số dịch vụ khác thực hiện thanh toán không qua tài khoản ngân hàng” [10, tr2]. Nhƣ vậy, có thể hiểu, dịch vụ TTKDTM là loại hình dịch vụ đƣợc các NHTM cung cấp để khách hàng thanh toán hàng hóa và dịch vụ qua tài khoản của khách hàng mở tại ngân hàng mà không sử dụng đến tiền mặt [14, tr31].
Vai trò của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Hiện nay, hệ thống ngân hàng phát triển mạnh, hoạt động, dịch vụ ngân hàng ngày càng đƣợc mở rộng cả về quy mô và phạm vi, đặc biệt là dịch vụ TTKDTM đƣợc khuyến khích và trở thành phƣơng thức thanh toán chủ yếu trong xã hội, đem lại nhiều lợi ích thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững. * Đối với nền kinh tế Dịch vụ TTKDTM giúp cho quá trình thanh toán diễn ra nhanh chóng, an toàn, tiện lợi. Nếu khâu thanh toán đƣợc tiến nhanh chóng, an toàn thì tốc độ luân chuyển vốn trong nền kinh tế tăng, lƣu chuyển hàng hoá tiến hành trôi chảy, nhịp nhàng, thúc đẩy nhanh quá trình sản xuất và lƣu thông hàng hóa; Phát triển các dịch vụ TTKDTM sẽ làm giảm khối lƣợng tiền mặt lƣu thông và giảm bớt chi phí cho toàn xã hội nói chung và cho ngành ngân hàng nói riêng. Việc sử dụng tiền ghi sổ thay cho tiền mặt sẽ làm giảm chi phí in ấn tiền, kiểm đếm, bảo quản, vận chuyển tiền [13, tr12].
Hoạt động TTKDTM đƣợc thực hiện chủ yếu qua hệ thống ngân hàng, Ngân hàng (trung gian thực hiện hoạt động thanh toán) với cở sở vật chất, hạ 6 tầng hiện đại, đội ngũ nhân viên đƣợc đào tạo chuyên nghiệp sẽ giúp chủ thể tham gia thanh toán tiết kiệm đƣợc cả về thời gian và chi phí thực hiện giao dịch, giảm bớt rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra trong quá trình thanh toán. * Đối với Nhà nước TTKDTM tạo điều kiện cho NHNN thực hiện nhiệm vụ điều hòa, lƣu thông tiền tệ, kiểm soát các giao dịch thanh toán giữa các Ngân hàng, nắm đƣợc khối lƣợng chu chuyển tiền tệ, từ đó nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ quốc gia. Với việc sử dụng tiền ghi sổ và thực hiện nghiệp vụ TTKDTM thông qua hệ thông các ngân hàng, NHTW có thể kiểm soát hoạt động của các đơn vị kinh tế một cách nhanh chóng, chính xác và kịp thời đƣa ra các giải pháp giúp nền kinh tế tăng trƣởng tốt và bền vững. Bên cạnh đó, dịch vụ TTKDTM cũng làm tăng hiệu quả quản lý Nhà nƣớc qua việc chống thất thu thuế; phòng, chống tham nhũng; phòng, chống rửa tiền… Khi khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán thông qua ngân hàng thì tất cả các khoản thu nhập hay chi phí đều đƣợc thực hiện trên tài khoản tại ngân hàng.
Từ đó minh bạch thu - chi của các doanh nghiệp giúp việc tính thuế và thu thuế sẽ đƣợc tiến hành chính xác và nhanh chóng hơn so vơi khi khách hàng thanh toán bằng tiền mặt. Việc trả lƣơng qua thẻ ATM và thanh toán qua ngân hàng sẽ kiểm soát đƣợc thu nhập các cá nhân hạn chế việc che dấu, sử dụng các khoản thu nhập bất hợp pháp [13, tr14]. * Đối với ngân hàng Dịch vụ TTKDTM mang lại lợi nhuận cho ngân hàng thông qua thu phí dịch vụ. Đây là nguồn thu ổn định và an toàn của ngân hàng.
Đa dạng các loại hình dịch vụ giúp ngân hàng hạn chế rủi ro, đa dạng hóa nguồn thu. TTKDTM giúp cho các tổ chức tín dụng khai thác và sử dụng các nguồn vốn của nền kinh tế một cách hiệu quả, thực hiện tốt chức năng trung gian thanh toán của nền kinh tế. Mở rộng dịch vụ TTKDTM thì nguồn vốn ngân hàng huy động đƣợc từ số dƣ trên tài khoản tiền gửi của khách hàng tăng lên, đặc biệt đây còn là nguồn huy động vốn tối ƣu cho nhiêu ngân hàng, bởi khi 7 huy động nguồn vốn này, ngân hàng không trả hoặc trả lãi rất thấp cho việc khai thác nguồn vốn, trong khi đó, nguồn vốn này đƣợc sử dụng và thu lợi nhuận tƣơng đối cao [5, tr9]. Với vai trò là trung gian tài chính cho việc thanh toán, các ngân hàng có thể thu thập đƣợc các thông tin về doanh nghiệp và sự dịch chuyển vốn trong nền kinh tế, tạo điều kiện cho việc thẩm định các dự án đầu tƣ đƣợc tốt hơn.
Thực hiện tốt dịch vụ TTKDTM sẽ góp phần mở rộng các dịch vụ tín dụng, dịch vụ kinh doanh, giúp ngân hàng đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của khách hàng về các dịch vụ tài chính có liên quan. Hoạt động TTKDTM không chỉ là một hoạt động đơn thuần mà còn là hoạt động hỗ trợ bổ sung cho các hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng. Trên cơ sở đó giúp ngân hàng nâng cao uy tín và tạo dựng niềm tin đối với khách hàng. Điều đó không chỉ giúp ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động mà còn là một ƣu thế tạo nên sức cạnh tranh của ngân hàng trong cơ chế thị trƣờng.
* Đối với khách hàng Dịch vụ ngân hàng ra đời mang đến nhiều tiện ích. Không có sự tham gia của ngân hàng, để thực hiện thanh toán khách hàng phải dùng tiền mặt, phát sinh rủi ro và chi phí cao. Dịch vụ TTKDTM của ngân hàng đã giảm thiểu các hạn chế này. Ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, khách hàng không cần phải đến ngân hàng giao dịch mà chỉ cần sử dụng máy vi tính, sử dụng các dịch vụ hiện đại, nhƣ internet banking, home banking và phone banking… Đảm bảo tiện lợi, nhanh chóng, an toàn và bảo mật cho khách hàng khi sử dụng.
Khai thác và sử dụng dịch vụ TTKDTM mang lại lợi ích kinh tế lớn cho khách hàng, nhờ việc tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn, tiết kiệm đƣợc các chi phí phát sinh; góp phần giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Sự đa dạng hóa các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trong lĩnh vực thanh toán tạo điều kiện cho khách hàng có nhiều sự lựa chọn trong việc sử dụng dịch vụ sao cho có lợi nhất [12, tr18]. 8 Khi khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toan thông qua ngân hàng, khách hàng đƣợc hƣởng những lợi ích nhƣ lãi suất tiền gửi và nhiều ƣu đãi khác của ngân hàng. Đồng thời, khách hàng sẽ không phải đối diện các vấn đề nhƣ khi sử dụng tiền mặt thanh toán trực tiếp nhƣ trộm cắp, hỏa hoạn… đặc biệt là các giao dịch với khối lƣợng tiền lớn.
TTKDTM giữ một vai trò hết sức quan trọng, có tác động trực tiếp cũng nhƣ gián tiếp tới các chủ thể quan trọng trong nền kinh tế là: Doanh nghiệp, Ngân hàng, Nhà nƣớc… Do vậy, phát triển các dịch vụ TTKDTM sẽ giúp các thành phần này đạt hiệu quả cao trong hoạt động của mình, đồng thời thúc đẩy các hoạt động kinh tế phát triển an toàn, lành mạnh. Các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng * Thanh toán bằng séc Séc là một tờ mệnh lệnh trả tiền vô điều kiện do một khách hàng của ngân hàng ra lệnh cho ngân hàng trích một số tiền nhất định trên tài khoản của mình mở tại ngân hàng để trả cho ngƣời cầm séc hoặc cho ngƣời đƣợc chỉ định trên tờ séc. Séc đƣợc áp dụng cho các đơn vị và cá nhân. Séc là lệnh trả tiền của ngƣời phát hành séc trả cho ngƣời thụ hƣởng [8, tr34].