Nâng cao quản lý ngân sách nhà nước quận Ngô Quyền, Hải Phòng: Các biện pháp hiệu quả

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý kinh tế một số biện pháp tăng cường quản lý ngân sách nhà nước quận ngô quyền thành phố hải, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Trần Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Nhàn
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số biện pháp tăng cường công tác quản lý ngân sách nhà nước quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ QUẢN LÝ NSNN CẤP QUẬN, HUYỆN
• 1.1. Ngân sách Nhà nước và ngân sách Nhà nước cấp quận (huyện)
• 1.2. Tổng quan về ngân sách Nhà nước
• 1.3. Hệ thống NSNN và phân cấp quản lý NSNN
• 1.4. NSNN cấp quận trong hệ thống NSNN
• 1.5. Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận (huyện)
• 1.5.1. Khái niệm quản lý NSNN
• 1.5.2. Nội dung quản lý NSNN
• 1.5.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý NSNN
• 1.6. Kinh nghiệm về quản lý NSNN quận (huyện)
• 1.6.1. Kinh nghiệm quản lý NSNN tại huyện Thủy Nguyên
• 1.6.2. Kinh nghiệm quản lý NSNN tại Quận Hồng Bàng
• 1.6.3. Bài học rút ra cho công tác quản lý NSNN Quận Ngô Quyền
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI QUẬN NGÔ QUYỀN
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội quận Ngô Quyền
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Khái quát tình hình Kinh tế - xã hội của Quận Ngô Quyền
• 2.1.3. Những thuận lợi, khó khăn trong quá trình phát triển KT-XH
• 2.2. Tình hình thu - chi NS và công tác quản lý NSNN quận Ngô Quyền
• 2.2.1. Tình hình công tác thu, chi NSNN. Công tác quản lý NSNN. Đánh giá công tác quản lý NSNN quận Ngô Quyền
• 2.2.2. Những kết quả đạt được
• 2.2.3. Những hạn chế
• 2.2.4. Nguyên nhân cơ bản của những hạn chế trên
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NSNN TẠI QUẬN NGÔ QUYỀN
• 3.1. Mục tiêu, định hướng phát triển KT-XH của quận Ngô Quyền
• 3.1.1. Những mục tiêu chung về phát triển KT-XH đến năm 2020
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể phát triển kinh tế - xã hội
• 3.2. Một số biện pháp hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng trong thời gian tới
• 3.2.1. Nâng cao chất lượng công tác lập dự toán
• 3.2.2. Hoàn thiện công tác thực hiện dự toán
• 3.2.3. Hoàn thiện công tác quyết toán
• 3.2.4. Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra
• 3.2.5. Hoàn thiện việc phân cấp quản lý ngân sách quận
• 3.2.6. Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý
• 3.2.7. Phát triển hệ thống thông tin phục vụ công tác quản lý NSNN
• 3.2.8. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục đến các cơ quan, đơn vị và người dân về vai trò và ý nghĩa của NSNN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về ngân sách nhà nước và cơ sở pháp lý quản lý ngân sách nhà nước cấp quận huyện

Ngân sách nhà nước (quản lý ngân sách) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được quyết định bởi cơ quan có thẩm quyền trong một năm. Theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo cho các chi tiêu của Nhà nước, đồng thời điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Ngân sách cấp quận, huyện là một bộ phận cấu thành của ngân sách nhà nước, thực hiện các chức năng quản lý kinh tế - xã hội tại địa phương. Việc quản lý ngân sách nhà nước cấp quận, huyện cần được thực hiện một cách hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Khái niệm ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là một bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nước được dự kiến và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Nó không chỉ là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy nhà nước mà còn là công cụ để quản lý và điều tiết nền kinh tế. Các hoạt động thu, chi của ngân sách nhà nước gắn liền với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, và được thực hiện trên cơ sở pháp luật do Nhà nước ban hành.

1.2. Chức năng và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước có hai chức năng chính: phân phối và điều chỉnh. Chức năng phân phối đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động của Nhà nước, trong khi chức năng điều chỉnh giúp kiểm soát quá trình huy động và sử dụng các khoản thu. Điều này không chỉ giúp Nhà nước thực hiện các chức năng của mình mà còn đảm bảo sự công bằng và hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực tài chính.

II. Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nước tại quận Ngô Quyền

Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng có những đặc điểm tự nhiên và tình hình kinh tế - xã hội đặc thù. Công tác quản lý ngân sách nhà nước tại đây đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Tình hình thu - chi ngân sách và công tác quản lý ngân sách nhà nước cần được đánh giá một cách toàn diện để tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục.

2.1. Đặc điểm tự nhiên và tình hình kinh tế xã hội quận Ngô Quyền

Quận Ngô Quyền có vị trí địa lý thuận lợi, với nhiều tiềm năng phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình hình kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng thu ngân sách. Việc nắm bắt và phân tích các yếu tố này là rất quan trọng để đưa ra các biện pháp quản lý ngân sách hiệu quả hơn.

2.2. Tình hình thu chi ngân sách và công tác quản lý ngân sách nhà nước

Tình hình thu - chi ngân sách tại quận Ngô Quyền trong giai đoạn 2011-2015 cho thấy sự tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Công tác quản lý ngân sách nhà nước cần được cải thiện để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, giảm thiểu thất thoát và lãng phí. Việc đánh giá những kết quả đạt được và những hạn chế trong công tác quản lý ngân sách là cần thiết để tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục.

III. Một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại quận Ngô Quyền

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại quận Ngô Quyền, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Những biện pháp này không chỉ giúp cải thiện công tác lập dự toán, thực hiện dự toán mà còn nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách.

3.1. Nâng cao chất lượng công tác lập dự toán

Công tác lập dự toán ngân sách cần được thực hiện một cách khoa học và hợp lý, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Việc nâng cao chất lượng lập dự toán sẽ giúp quận Ngô Quyền sử dụng ngân sách một cách tiết kiệm và hiệu quả hơn, đồng thời đáp ứng được các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách cần được tăng cường để phát hiện kịp thời các sai phạm trong quản lý ngân sách. Việc này không chỉ giúp bảo vệ nguồn tài chính của Nhà nước mà còn nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý ngân sách tại quận Ngô Quyền.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2011-2015, công tác quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) tại Quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng đã trải qua nhiều biến động với tổng thu ngân sách đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 32% mỗi năm. Quận Ngô Quyền là một trong những trung tâm kinh tế, công nghiệp và dịch vụ trọng điểm của Hải Phòng, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Tuy nhiên, công tác quản lý NSNN tại đây vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính công.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đề xuất các biện pháp tăng cường công tác quản lý NSNN tại Quận Ngô Quyền nhằm nâng cao hiệu quả thu chi ngân sách, đảm bảo sự phát triển bền vững của địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác quản lý NSNN trên địa bàn quận trong giai đoạn 2011-2015, bao gồm phân tích thực trạng, đánh giá kết quả và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, giúp hoạch định chính sách tài chính phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp quận, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội địa phương theo hướng bền vững. Các chỉ số thu ngân sách, tỷ lệ hoàn thành dự toán thu chi, cũng như cơ cấu nguồn thu và chi ngân sách được sử dụng làm metrics đánh giá hiệu quả quản lý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý ngân sách nhà nước, bao gồm:

• Lý thuyết ngân sách nhà nước: NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, được sử dụng để thực hiện các chức năng quản lý, điều tiết kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội. NSNN có đặc điểm thu bắt buộc và chi không hoàn lại, phản ánh quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước.

• Mô hình phân cấp quản lý ngân sách: Phân cấp quản lý NSNN giữa các cấp chính quyền nhằm tăng tính tự chủ, phát huy nguồn lực địa phương và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách. Mô hình này giúp gắn kết hoạt động ngân sách với phát triển kinh tế - xã hội từng địa phương.

• Khái niệm quản lý NSNN cấp quận: Bao gồm các khâu lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và thanh tra, kiểm tra ngân sách. Quản lý NSNN hiệu quả giúp tăng tính minh bạch, tránh thất thoát và sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngân sách nhà nước, phân cấp quản lý ngân sách, dự toán ngân sách, quyết toán ngân sách, thanh tra kiểm tra ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng cả số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu của UBND thành phố Hải Phòng, Sở Tài chính, Phòng Tài chính - Kế hoạch Quận Ngô Quyền, Chi cục Thuế, Kho bạc Nhà nước, cùng các công trình nghiên cứu liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo và cán bộ quản lý ngân sách tại các phòng ban thuộc UBND Quận Ngô Quyền.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh để đánh giá các chỉ tiêu thu, chi ngân sách qua các năm. Các chỉ tiêu được tính toán bao gồm tổng thu ngân sách, thu cân đối ngân sách, cơ cấu nguồn thu, tỷ lệ hoàn thành dự toán thu chi. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm Excel.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Phỏng vấn các cán bộ quản lý ngân sách tại các phòng ban chủ chốt của quận nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của thông tin. Việc lựa chọn phương pháp phân tích dựa trên tính khả thi và phù hợp với đặc điểm dữ liệu thu thập được.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung phân tích dữ liệu từ năm 2011 đến năm 2015, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng thu ngân sách ổn định nhưng chưa đồng đều: Tổng thu NSNN của Quận Ngô Quyền tăng bình quân 32% mỗi năm trong giai đoạn 2011-2015. Năm 2011 và 2014, tổng thu ngân sách vượt dự toán trên 100%, trong khi các năm 2012, 2013 và 2015 không đạt dự toán giao. Thu cân đối ngân sách cũng có xu hướng tương tự, với tỷ lệ hoàn thành dự toán dao động từ 67% đến 109%.

2. Cơ cấu nguồn thu chủ yếu từ thuế: Thuế chiếm khoảng 61% tổng thu ngân sách trên địa bàn, trong đó thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân là các khoản thu chính. Thuế giá trị gia tăng đóng góp lớn nhất và có tính ổn định cao, tạo nguồn thu đều đặn cho ngân sách quận.

3. Chi ngân sách tập trung vào chi thường xuyên và đầu tư phát triển: Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách, đảm bảo các hoạt động sự nghiệp như giáo dục, y tế, văn hóa và an ninh quốc phòng. Chi đầu tư phát triển được ưu tiên cho các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4. Hạn chế trong công tác quản lý ngân sách: Công tác lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách còn nhiều bất cập, dẫn đến việc không hoàn thành dự toán thu ngân sách trong một số năm. Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách chưa được thực hiện thường xuyên và hiệu quả, gây ra tình trạng thất thoát, lãng phí ngân sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bao gồm sự biến động của nền kinh tế toàn cầu và trong nước, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh và khả năng thu ngân sách của địa phương. Ví dụ, năm 2012, do khủng hoảng tài chính toàn cầu và suy giảm kinh tế, Quận Ngô Quyền chỉ đạt 68% dự toán thu ngân sách, thấp hơn nhiều so với các năm khác.

So với các quận khác như Hồng Bàng và huyện Thủy Nguyên, Quận Ngô Quyền có nhiều thuận lợi về vị trí địa lý và cơ sở hạ tầng nhưng vẫn gặp khó khăn do quy mô kinh doanh nhỏ, trình độ lao động chưa cao và hạn chế trong cải cách hành chính. Các biểu đồ về tình hình thu ngân sách, cơ cấu nguồn thu và chi ngân sách có thể minh họa rõ nét các xu hướng và biến động qua các năm, giúp đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách.

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tăng cường công tác quản lý ngân sách, nâng cao năng lực cán bộ, cải thiện hệ thống thông tin quản lý và tăng cường thanh tra, kiểm tra là cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước tại Quận Ngô Quyền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao chất lượng công tác lập dự toán ngân sách: Cần xây dựng dự toán ngân sách dựa trên phân tích, dự báo kinh tế chính xác, đảm bảo tính khả thi và sát thực tế. Thời gian thực hiện: hàng năm trước kỳ ngân sách mới. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế hoạch Quận Ngô Quyền phối hợp với các phòng ban liên quan.

2. Hoàn thiện công tác chấp hành và quyết toán ngân sách: Tăng cường giám sát, kiểm tra việc thực hiện dự toán thu chi, đảm bảo thu đúng, chi đúng, tiết kiệm và hiệu quả. Thời gian: liên tục trong năm ngân sách. Chủ thể: UBND Quận, Kho bạc Nhà nước, Chi cục Thuế.

3. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách: Thiết lập kế hoạch thanh tra định kỳ và đột xuất nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, giảm thất thoát, lãng phí ngân sách. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Cơ quan tài chính quận phối hợp với các cơ quan chức năng.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý tài chính công, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể: UBND Quận, Sở Tài chính thành phố.

5. Phát triển hệ thống thông tin quản lý ngân sách hiện đại: Áp dụng công nghệ thông tin để quản lý thu chi ngân sách, tăng tính minh bạch và hiệu quả quản lý. Thời gian: triển khai trong 2-3 năm tới. Chủ thể: Phòng Tài chính - Kế hoạch Quận phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông.

6. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục về vai trò NSNN: Nâng cao nhận thức của các cơ quan, đơn vị và người dân về ý nghĩa của ngân sách nhà nước, thúc đẩy sự phối hợp trong công tác quản lý ngân sách. Thời gian: liên tục. Chủ thể: UBND Quận, các tổ chức chính trị - xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân sách cấp quận, huyện: Giúp hiểu rõ cơ chế, quy trình quản lý ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả công tác lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách.

2. Lãnh đạo các phòng ban tài chính, kế hoạch địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, kế hoạch tài chính phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, tài chính công: Là tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết và thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước cấp quận trong bối cảnh Việt Nam.

4. Các cơ quan hoạch định chính sách tài chính công: Hỗ trợ đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện công tác quản lý ngân sách, góp phần hoàn thiện hệ thống tài chính công.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quản lý ngân sách nhà nước cấp quận lại quan trọng?
   Quản lý ngân sách cấp quận giúp đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động kinh tế - xã hội địa phương, tăng tính minh bạch, tránh thất thoát và sử dụng ngân sách hiệu quả, góp phần phát triển bền vững.

2. Các nguồn thu ngân sách chính của Quận Ngô Quyền là gì?
   Nguồn thu chủ yếu gồm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, cùng các khoản thu từ phí, lệ phí và thu bổ sung từ ngân sách cấp trên.

3. Những khó khăn chính trong công tác quản lý ngân sách tại Quận Ngô Quyền?
   Bao gồm biến động kinh tế ảnh hưởng đến thu ngân sách, quy mô kinh doanh nhỏ, trình độ cán bộ quản lý còn hạn chế, công tác thanh tra kiểm tra chưa thường xuyên và hiệu quả.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước?
   Cần nâng cao chất lượng lập dự toán, tăng cường giám sát chấp hành dự toán, hoàn thiện công tác quyết toán, đẩy mạnh thanh tra kiểm tra, nâng cao năng lực cán bộ và ứng dụng công nghệ thông tin.

5. Phân cấp quản lý ngân sách có vai trò gì trong quản lý NSNN?
   Phân cấp giúp tăng tính tự chủ, phát huy nguồn lực địa phương, gắn kết ngân sách với phát triển kinh tế - xã hội từng địa phương, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách.

Kết luận

• Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận là công cụ quan trọng để thực hiện chức năng quản lý kinh tế - xã hội của chính quyền địa phương.
• Tổng thu ngân sách Quận Ngô Quyền tăng trưởng ổn định với tỷ lệ hoàn thành dự toán dao động qua các năm 2011-2015.
• Cơ cấu nguồn thu chủ yếu từ thuế, trong đó thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo.
• Công tác quản lý ngân sách còn tồn tại hạn chế như lập dự toán chưa chính xác, chấp hành dự toán chưa hiệu quả, thanh tra kiểm tra chưa thường xuyên.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng lập dự toán, hoàn thiện công tác chấp hành và quyết toán, tăng cường thanh tra kiểm tra, nâng cao năng lực cán bộ và phát triển hệ thống thông tin quản lý.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2024-2026, đồng thời tiếp tục nghiên cứu đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách trong các giai đoạn tiếp theo.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý và cán bộ tài chính địa phương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp cải thiện quản lý ngân sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Quận Ngô Quyền.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về NSNN và cơ sở pháp lý quản lý ngân sách nhà nước cấp quận, huyện Chương 2: Thực trạng công tác quản lý NSNN tại Quận Ngô Quyền Chương 3: Một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN Quận Ngô Quyền. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ QUẢN LÝ NSNN CẤP QUẬN, HUYỆN 1. Ngân sách Nhà nước và ngân sách Nhà nước cấp quận (huyện) 1. Tổng quan về ngân sách Nhà nước 1.

Khái niệm ngân sách Nhà nước Ngân sách nhà nước (NSNN) là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được cơ quan có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện chức năng nhiệm vụ của Nhà nước.7] Theo Luật NSNN năm 2015, thì “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” [1] Về hình thức biểu hiện bên ngoài, NSNN là một bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nước được dự kiến và được phép thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Về cơ cấu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước. Về mặt pháp lý, NSNN phải được cơ quan có thẩm quyền quyết định. Thẩm quyền quyết định NSNN ở hầu hết các nước là do cơ quan đại diện.

Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan có thẩm quyền quyết định NSNN về tổng mức và cơ cấu phân bổ. Mọi hoạt động thu, chi của NSNN đều được tiến hành trên cơ sở pháp luật do Nhà nước ban hành. Về thời gian thực hiện, NSNN được thực hiện trong một năm, năm này gọi là năm ngân sách hay năm tài khóa NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước. NSNN vừa là nguồn lực để nuôi dưỡng bộ máy nhà nước, vừa là công cụ hữu hiệu để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội, là kế hoạch tài chính cơ bản của nhà nước.

NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá 8 trình nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau. Thực chất, NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định. Trong thực tế, hoạt động NSNN là hoạt động thu - chi tài chính của Nhà nước. Hoạt động đó đa dạng, phong phú, được tiến hành hầu hết trên các lĩnh vực, tác động đến mọi chủ thể kinh tế - xã hội.

Tuy đa dạng, phong phú như vậy, nhưng chúng có những đặc điểm chung: Các hoạt động thu - chi của NSNN luôn luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Đằng sau những hoạt động thu - chi tài chính đó chứa đựng nội dung kinh tế - xã hội nhất định và chứa đựng các quan hệ kinh tế, quan hệ lợi ích nhất định. Trong các quan hệ lợi ích đó, lợi ích quốc gia, lợi ích chung bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu và chi phối các mặt lợi ích khác trong thu, chi NSNN. Quá trình thực hiện các chỉ tiêu thu, chi NSNN nhằm hình thành quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước và là quá trình phân phối và phối lại giá trị tổng sản phẩm xã hội phục vụ cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trên các lĩnh vực, trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.

Như vậy, thu - chi của NSNN hoàn toàn không giống bất kỳ một hình thức thu - chi của một loại quỹ nào. Thu của NSNN phần lớn đều mang tính chất bắt buộc và các khoản chi của NSNN lại không mang tính chất hoàn lại. Đây là đặc trưng nổi bật của NSNN trong bất cứ một Nhà nước nào. Xuất phát từ quyền lực của Nhà nước và các nhu cầu về tài chính để thực hiện chức năng quản lý và điều hành của Nhà nước đối với nền kinh tế - xã hội.

Do nhu cầu chi tiêu của mình, Nhà nước đã sử dụng quyền lực thông qua hệ thống pháp luật tài chính buộc mọi pháp nhân và thể nhân phải đóng góp một phần 9 thu nhập của mình cho NSNN, tức là các chủ thể kinh tế thực hiện nghĩa vụ của mình với Nhà nước. Sự bắt buộc đó là hoàn toàn khách quan, vì lợi ích của toàn xã hội chứ không phải phục vụ cho lợi ích riêng của Nhà nước. Các đối tượng nộp thuế cũng hoàn toàn ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Nhà nước. Họ cũng hiểu được vai trò của Nhà nước trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội, do nhân dân giao phó.

Sự tồn tại và hoạt động của Nhà nước chính là yếu tố quyết định tính chất hoạt động của NSNN, nói lên bản chất của NSNN. Đặc điểm của NSNN Các đặc điểm của NSNN: + Các hoạt động tạo lập và sử dụng quỹ NSNN gắn chặt với quyền lực kinh tế, chính trị của Nhà nước và thực hiện chức năng của Nhà nước. + Các hoạt động thu, chi của đều được tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định, đó là các luật thuế, chế độ thu, chế độ chi tiêu, định mức chi tiêu do Nhà nước ban hành. + Nguồn tài chính chủ yếu hình thành nên NSNN là từ giá trị sản phẩm thặng dư của xã hội và được hình thành chủ yếu qua quá trình phân phối lại mà trong đó thuế là hình thức thu phổ biến.

+ NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng. + NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác. Nét khác biệt của NSNN với các quỹ khác ở chỗ NSNN là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước. + Hoạt động thu - chi của NSNN được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.

Chức năng, vai trò của NSNN - Chức năng của NSNN: 10 NSNN đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia. Vì vậy, NSNN cũng có hai chức năng là phân phối, điều chỉnh và kiểm soát. + Chức năng đầu tiên của NSNN là chức năng phân phối, điều chỉnh. Bất kỳ một Nhà nước nào, muốn tồn tại và duy trì được các chức năng của mình, trước hết phải có nguồn lực tài chính.

Đó là các khoản chi cho bộ máy quản lý Nhà nước, cho lực lượng quân đội, cảnh sát, cho nhu cầu văn hoá, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, chi cho đầu tư phát triển v. Nhưng muốn tạo lập được NSNN, trước hết phải tập hợp các khoản thu theo luật định, cân đối chi tiêu theo tiêu chuẩn định mức đúng với chính sách hiện hành. Đó chính là sự huy động các nguồn lực tài chính và đảm bảo nhu cầu chi tiêu theo kế hoạch của Nhà nước, thực hiện việc cân đối thu chi bằng tiền của Nhà nước. + Chức năng thứ hai của NSNN là giám đốc quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi.

Thông qua chức năng này, NSNN kiểm tra, giám sát quá trình động viên các nguồn thu, tránh tình trạng trốn lậu thuế, chây ỳ nộp thuế của các đối tượng thực hiện nghĩa vụ nộp NSNN hoặc bị lạm dụng, làm trái pháp luật, coi thường pháp luật và các chính sách động viên khác. Trong khâu cấp phát nếu buông lỏng việc kiểm tra, kiểm soát chi thì dễ dẫn đến tình trạng làm sai luật định và các chế độ chi quy định. Đồng thời thông qua kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu chi NSNN giúp ta giám sát việc chấp hành các chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước. Thông qua đó đánh giá hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội của vốn NSNN, hiệu quả của các chủ trương, chính sách, chế độ do Đảng và Nhà nước đề ra.

Như vậy, hai chức năng phân phối và giám đốc luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, có vị trí và tầm quan trọng như nhau, không thể coi chức năng này quan trọng hơn chức năng kia, mà phải coi trọng cả hai chức năng ở mọi lúc, mọi nơi trong tạo lập và sử dụng vốn NSNN. - Vai trò của NSNN: 11 NSNN có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Vai trò của NSNN luôn gắn liền với vai trò của nhà nước trong từng thời kỳ nhất định như khai thác, huy động các nguồn tài chính đảm bảo nhu cầu thu - chi của Nhà nước theo mục tiêu, quản lý, điều tiết vĩ mô nền kinh tế theo từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội, bù đắp cho những khiếm khuyết của thị trường, kích thích tăng trưởng kinh tế và chống lạm phát. Hệ thống NSNN và phân cấp quản lý NSNN 1.

Hệ thống NSNN ở Việt Nam Theo Luật NSNN năm 2015, hệ thống NSNN Việt Nam được tổ chức theo sơ đồ sau đây: NSNN Ngân sách Trung Ương Ngân sách Địa phương Ngân sách tỉnh, Ngân sách huyện, Ngân sách thành phố trực quận, thị xã, thành xã, phường, thuộc Trung Ương phố thuộc tỉnh thị trấn Hình 1. Sơ đồ tổ chức hệ thống NSNN Việt Nam 1. Phân cấp quản lý NSNN Phân cấp quản lý NSNN là xác định phạm vi, quyền hạn, của chính quyền nhà nước các cấp trong việc quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụ thu chi của ngân sách. Phân cấp quản lý ngân sách thường trùng hợp với phân cấp quản lý hành chính nhằm tạo điều kiện tài chính cho hoạt động của các cấp 12 chính quyền trong bộ máy hành chính.

Do vậy, phân cấp quản lý NSNN luôn gắn với chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền. Phân cấp quản lý NSNN thể hiện chính quyền địa phương được giao những nhiệm vụ chi cụ thể, có quyền tự chủ về ngân sách và quyền thực thi các chức năng hành chính trong phạm vi địa phương mình. NSNN được phân cấp quản lý giữa Chính phủ và các cấp chính quyền địa phương là tất yếu khách quan khi tổ chức hệ thống NSNN gồm nhiều cấp. Điều đó không chỉ bắt nguồn từ cơ chế kinh tế mà còn từ cơ chế phân cấp quản lý về hành chính.