Luận văn: Các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học nhóm môn Ngữ văn THPT

Chuyên khảo Biện pháp dạy học nhóm ngữ văn thpt hiệu quả nhất phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực y tế hiện nay

• Tác giả: Tào Thị Ngà
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Minh Diệu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội, Trường Đại Học Giáo Dục
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Biện Pháp Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học Nhóm Trong Môn Ngữ Văn Ở Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của dạy học nhóm Ngữ văn

Dạy học nhóm là phương pháp giáo dục hiện đại, nơi học sinh thực hiện các hoạt động học tập cùng nhau trong các nhóm, từ đó phát triển kiến thức và kỹ năng xã hội. Trong môn Ngữ văn THPT, dạy học nhóm không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức văn học mà còn rèn luyện khả năng giao tiếp, tư duy phê phán và hợp tác. Phương pháp này dựa trên nguyên tắc phụ thuộc lẫn nhau tích cực, trong đó mỗi thành viên có trách nhiệm đóng góp và hỗ trợ bạn bè. Theo tư tưởng của George Bernard Shaw: "Bạn có một ý tưởng, tôi có một ý tưởng, trao đổi cho nhau, tôi và bạn mỗi người có hai ý tưởng". Dạy học nhóm Ngữ văn là xu hướng phát triển mới của giáo dục thế kỷ XXI.

1.1. Định nghĩa dạy học nhóm

Theo Johnson & Holubce (1998), dạy học hợp tác là toàn bộ hoạt động học tập mà học sinh thực hiện cùng nhau trong các nhóm. Dạy học nhóm đảm bảo 5 đặc điểm quan trọng: sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực, ý thức trách nhiệm cá nhân, tác động tương hỗ, phát triển năng lực xã hội và đánh giá trong nhóm. Đây là cơ sở khoa học vững chắc cho hiệu quả giáo dục.

1.2. Ý nghĩa giáo dục của dạy học nhóm Ngữ văn

Dạy học nhóm Ngữ văn góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện. Nó phát triển năng lực giao tiếp, khả năng hợp tác và tư duy sáng tạo - những phẩm chất cần thiết của con người thế kỷ XXI. Trong dạy học nhóm Ngữ văn, học sinh học hỏi từ bạn bè, như câu nói "học thầy không tây học bạn" của ông cha ta.

II. Các biện pháp dạy học nhóm Ngữ văn hiệu quả

Để đạt hiệu quả cao trong dạy học nhóm Ngữ văn THPT, giáo viên cần áp dụng các biện pháp cụ thể và khoa học. Trước tiên, phải xây dựng cấu trúc nhóm hợp lý với 4-5 học sinh, đảm bảo sự cân bằng về trình độ và năng lực. Thứ hai, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp giúp mỗi thành viên có vai trò rõ ràng và trách nhiệm cụ thể. Thứ ba, tạo môi trường học tập dân chủ khuyến khích học sinh tự do phát biểu và tranh luận. Cuối cùng, đánh giá hiệu quả nhóm thông qua báo cáo, thảo luận và sản phẩm học tập. Những biện pháp này giúp dạy học nhóm Ngữ văn trở nên hiệu quả và bền vững.

2.1. Xây dựng cấu trúc nhóm hợp lý

Cấu trúc nhóm là nền tảng của dạy học nhóm Ngữ văn hiệu quả. Mỗi nhóm nên có 4-5 học sinh, bao gồm những em có trình độ khác nhau. Giáo viên nên phân công vai trò cụ thể: nhóm trưởng, thư ký, người phát biểu, người kiểm tra chất lượng. Cách này đảm bảo sự phụ thuộc lẫn nhau tích cực và tăng trách nhiệm của từng thành viên.

2.2. Lựa chọn và thiết kế nhiệm vụ học tập

Nhiệm vụ trong dạy học nhóm Ngữ văn phải rõ ràng, thú vị và phù hợp với trình độ học sinh. Các nhiệm vụ có thể là: phân tích tác phẩm văn học, thảo luận ý tưởng, viết bài phê bình, trình bày sáng tạo. Nhiệm vụ tốt phải yêu cầu sự hợp tác, không thể hoàn thành một mình, giúp phát triển năng lực Ngữ văn toàn diện.

2.3. Tạo môi trường dân chủ và tích cực

Giáo viên cần khuyến khích tham gia tích cực của tất cả thành viên, tôn trọng ý kiến khác nhau. Môi trường học tập dân chủ trong dạy học nhóm Ngữ văn giúp học sinh tự tin, sáng tạo và phát triển kỹ năng thuyết trình, tranh luận xây dựng.

III. Kỹ thuật dạy học nhóm trong thực hành Ngữ văn

Áp dụng dạy học nhóm Ngữ văn hiệu quả đòi hỏi giáo viên nắm vững các kỹ thuật cụ thể. Kỹ thuật Jigsaw giúp mỗi học sinh trở thành chuyên gia về một phần, rồi chia sẻ với nhóm. Kỹ thuật Think-Pair-Share cho phép học sinh suy nghĩ cá nhân, thảo luận với bạn, rồi chia sẻ toàn lớp. Kỹ thuật Round-Robin đảm bảo mỗi thành viên có lượt phát biểu bằng nhau. Kỹ thuật Gallery Walk cho học sinh xem và bình luận các sản phẩm của nhóm khác. Các kỹ thuật này làm cho dạy học nhóm Ngữ văn sinh động, tăng sự tham gia và hiệu quả học tập của học sinh đáng kể.

3.1. Kỹ thuật Jigsaw trong dạy học nhóm Ngữ văn

Kỹ thuật Jigsaw phân chia tác phẩm văn học hoặc bài học thành các phần nhỏ. Mỗi thành viên nhóm chịu trách nhiệm học sâu một phần, trở thành chuyên gia. Sau đó, các thành viên quay lại nhóm gốc để chia sẻ kiến thức. Phương pháp này giúp học sinh nắm vững kiến thức Ngữ văn một cách sâu sắc và toàn diện.

3.2. Kỹ thuật Think Pair Share

Giáo viên đặt câu hỏi, học sinh suy nghĩ cá nhân (Think), thảo luận với bạn (Pair), sau đó chia sẻ ý tưởng với cả lớp (Share). Kỹ thuật này trong dạy học nhóm Ngữ văn giúp học sinh xây dựng ý kiến riêng, học từ bạn và phát triển khả năng giao tiếp.

IV. Đánh giá hiệu quả và mở rộng dạy học nhóm Ngữ văn

Đánh giá là khâu quan trọng để đảm bảo dạy học nhóm Ngữ văn đạt hiệu quả cao. Giáo viên cần đánh giá quá trình hoạt động của nhóm thông qua quan sát, ghi chép. Đánh giá sản phẩm bao gồm báo cáo nhóm, bài viết chung, bài thuyết trình. Đánh giá cá nhân giúp xác định đóng góp của từng thành viên. Ngoài ra, tự đánh giá và đánh giá ngang hàng giúp học sinh phản ánh về quá trình học tập. Để mở rộng dạy học nhóm Ngữ văn, nhà trường cần đào tạo giáo viên, cung cấp tài liệu hướng dẫn, tạo điều kiện cơ sở vật chất. Dạy học nhóm Ngữ văn hiệu quả là kết quả của sự chuẩn bị kỹ lưỡng, áp dụng khoa học và liên tục cải thiện.

4.1. Phương pháp đánh giá trong dạy học nhóm Ngữ văn

Đánh giá hiệu quả dạy học nhóm Ngữ văn bao gồm: quan sát hoạt động nhóm, phân tích sản phẩm học tập, kiểm tra kiến thức từng cá nhân, lấy phiếu đánh giá ngang hàng. Kết hợp nhiều hình thức đánh giá giúp dạy học nhóm Ngữ văn được toàn diện và công bằng, phát hiện điểm mạnh, yếu để cải thiện.

4.2. Điều kiện để phát triển bền vững dạy học nhóm Ngữ văn

Phát triển dạy học nhóm Ngữ văn bền vững cần: đào tạo giáo viên, cung cấp hướng dẫn và tài liệu, tạo điều kiện cơ sở vật chất (phòng học linh hoạt, công nghệ hỗ trợ). Ngoài ra, xây dựng văn hóa hợp tác trong nhà trường, khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm giữa giáo viên là chìa khóa thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỬ KHOA HỌC CỦA VIEC DE XU DẠY HỌC NHÓM TRONG MÔN NGỮ VĂN Ở THPT. Khai niém day hoe nhém 1.Bén chất của đạy học nhóm. Tác dụng của phương pháp dạy học nhóm.4 Đánh giá ưu nhược điểm của dạy học nhóm.42 Nhược điểm. Dạy học nhóm trong môn Ngữ Văn - 12 1.

Khả năng dạy học nhóm trong môn Ngữ văn - 13 1.2 Co sé thực tiễn. CHUONG 2: BE XUAT MOT SO BIEN PHAP NANG CAO CHAT LƯỢNG DẠY HỌC NHÓM TRONG MON AGU VAN O THPT. Một số nguyên lắc đề xuất. Rảm sắt đặc điểm của năng lực hợn tác.

Bảm sát mục tiêu dạy học môn Ngũ văn. Tuân thủ quy trình của hoạt động nhám. 20 DANH MUC VIET TAT CTRV Chương trinh ngữ văn GV Giáo viên AS Hoe sinh IITUT Tlimg thi hoe tap KN Ki ning KT Kiến thức PPTLN Thương pháp tháo luận nhóm. TD ‘Thai d6 THPT Trung hoc phé théng TPVC Tác phẩm văn chương.

coi giao dục như là một phương tiện dạy cho con người cách sống hợp tác trong một xã hội dân chú. Từ những năm 1930, nhả tâm lí học xã hội Kurr Lewin (Dic Mỹ) đã tạo nên một đấu Ấn mới trong lịch sử phát triển của tư tưởng giáo dục hợp tác. Khi nghiên cứu hảnh vi của các nhà lãnh đạo vả thành viên ở các nhóm dân chủ, ông đã nhắn mạnh đến tầm quan trọng của “cách thức cư xử trong nhóm”. Sau đẻ, Mornton Deutsch, một học trò của Lewin, đã phát triển “1ï luận về hợp tác và cạnh tranh” trên cơ sở những lí luận nền tảng của Lewin.

Elliot Aronson (My) với mô hình lớp học Iigsaw đầu tiên (1978) đã có những đóng góp lớn trong việo hoàn thiện « ác hình thức dạy họ hợp tác. Nhiều công trình nghiên cứu của ông cho thấy rằng, thành tích cá nhân cũng như tập thể luôn luôn cao hơn khi mợi người hợp tác với nhau thay vì ganh đua. Bởi vỉ kết quả oạnh tranh khiến cho một người thành công trên thất bại của người khác và đương nhiên điều đó lâm giảm hiệu quả làm việc, mặt khác môi trưởng cạnh tranh chú trọng vào việc thúc đây người ta làm việc xual sic hơn người khác, chử không phải lả cùng nhau lắm vide 141. Theo AAIfie Koln, nguyên nhân khiến cho sự hợp tác luôn đem lại kết quả cao hơn so với cạnh tranh, là vì tư tưởng cạnh tranh (chỉ cỏ được hoặc mất) sẽ làm người ta căng thẳng vả lo lắng nhiều hơn trong cuộc dua; còn trong môi trường hợp tác, mọi người đều muốn làm việc và giúp đỡ lẫn nhau để cùng đạt dược mục dích.

Với rất nhiễu công trình nghiên cứu tử nắm 1981 dến 1989 về giáo dục hợp tác, D. Johnson và các cộng sự của mình đã nhận thấy rằng giáo dục hợp tác có nhiễu khả năng tạo nên thành công hơn các hình thức giáo dục khác (từ tiểu học đến phổ thông trung học). Đến năm 1996, lần đầu tiên phương pháp dạy học hợp tác được đưa vào chương trình học chính thức hàng năm của một số trường đại học của ở Mỹ. Cooper, và các tác giá khác (1990) chơ rằng: học tập hợp tác là một chiến lược học tập có cấu trúc, có chỉ dẫn một cách hệ thống, được thực hiện củng nhau trong cáo nhỏm nhỏ, nhằm đạt được nhiệm vụ chung.

Ly do Iya chon dé tai Day hoc theo nhém (một trong những nội dung của dạy học hợp tác) là một phương pháp dạy học tích cực có thể dem lại hiệu quả cao. Tổ chức dạy học theo nhóm góp phần phát huy tỉnh tích cực, tự giác, khả năng chủ động, sáng tạo trong hoạt động nhận thức của học sinh, tạo điều kiện để người học cùng tham gia, chia sẻ kinh nghiêm, học hồi lẫn nhau, nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học. Doi với việc dạy và học môn Ngữ văn ở trung học phô thông, lỗ chức dạy học theo nhóm đã được triển khai từ nhiễu năm qua, nhiễu trường, nhiều địa phương đã thực hiện đạy học nhóm khá thành công. Kết quả của nhóm học tập thường phong phú, đa dang, tạo ra sự hứng thú trơng hoạt đông day va học của cảthầy và trò.

Mic da vay, day học nhóm cững còn nhiều vấn đề cần giải quyết trong. thực tiễn day hoc. Dư luận cho rằng, nó chỉ là một hình thức đổi phd va mang tính hàn lầm. Vi những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học nhóm trong môn ngữ văn ở trưng học phổ thông” làm khóa luận tốt nghiệp nhằm nghiên cứu những ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học nhóm hiện nay, từ đỏ để xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy vả học, nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục 2.

Lịch sử vẫn đề 3.Trên thể giới Dạy học hiện đại ngày nay được hinh thành từ nhiều quan điểm, trong đó nhà Tâm lý học lịch sử, L. Vgolxki cho rằng các chức năng Lâm lý cao cấp xuất hiện trước hết ở mức độ liên nhân cách giữa các cá nhân, trước khi chúng tồn tại ở mức độ tâm lý bên trong, chính vì vậy theo ông, trong môt lớp hog, cn coi trọng sự khám phá có trợ giúp hơn lá sự tự khám phá |7|.Từ đỏ Johnson, Roger T. Johnson & Holubce (1998): hoc lập hợp tác lá toàn bộ những hoạt đông học tập mả học sinh thực hiện củng nhau trong các nhóm, trong hoặc ngoài phạm vị lớp học. Có 5 đặc điểm quan trọng mà mỗi một giờ học hợp tác phải đảm bảo dược: Sự phụ thuộc lẫn nhau một cách tích cực; ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân; sự tác động tương hỗ, các năng lực xã hội, đánh giá trong các nhóm.

Những năm gin day, David W. Johnson và Roger I. Johnson thuậc trường dại học Miinnesota, Robert Slavi thuộc viên Johns Iopkins cùng với nhiều nhà nghiên cứu khác đã phát triển giáo đục hợp tác thành một trong những phương pháp đạy học hiện đại nhất hiện nay. George Hemard Shaw, nhả soạn kịch nỗi tiếng người Anh, từng đoạt giải Nobel Văn học đã nói: “Bạn có một quả táo, tôi có một quả táo, chúng ta trau đôiý Lưỡng cho nhau , thi tôi và mỗi người có bai ý tưởng” Phát triển tự tưởng củaBermard Shaw, Day học hợp tác đã và đang là một trong những xu hướng phát triển mới có nhiều ưu điểm va hiểu quả cao oủa giáo đục thé ky XXI.

Dạy học hợp lác góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục loàn điện, nó không chỉ giúp cho người học nằm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực giao tiếp và khả năng hop tac — một trong những phẩm chất cần thiết quan trọng của cơn người mới trong giai doan hiện nay 2.2 Ở tiệt Nam Ở Việt Nam tư tưởng học tap hợp tác cũng đã có từ rất lâu dời, ông cha ta cé cau “hoc thầy không tây học bạn”, điều nảy cho thấy lợi ích của việc học tập từ bạn bẻ. Dạy học hợp tác nhóm diễn ra đưới nhiều hình thức khác nhau như: nhóm tự quản, nhóm đôi bạn củng tiến, nhóm ngoại khóa, nhóm sinh hoạt câu lạc bộ. Vào những năm 70, phong trảo học tập nhóm đã phát triển mạnh và có những kết quả tốt. Tuy nhiên, thời gian đó DIIHT là phong trào tự phát, chưa có cơ sở khoa học vững chắc nên dần dần lắng xuống.

Những năm gần đây, với xu thế đổi mới PPDI theo hướng tích cực hóa hoạt động của học c nhà nghiên cứu đã nhận thấy cần cần rút ra một nguyên tắc là đạy học cần tổ chức cho HS học tập với sự hỗ trợ, giúp dỡ của bạn học, học tập củng nhau sẽ giúp IS lĩnh hội tn thức hiệu quả hơn là để IIS tự kham pha. Theo Jean Piaget (1896 1980) với thuyết mâu thuẫn nhận thức xã hội đã cho rằng: Trong khi tương tác cùng nhau, mâu thuẫn nhận thức xã hội xuất hiện đã tạo ra sự mắt cân bằng về nhận thức giữa nọi người. Các cuộc tranh luận. diễn ra liên tục và được giải quyết, trong suốt quả trình đó những lý lẽ và lập luận chưa dây đủ sẽ dược bổ sung hoàn thiện [7].

Nhu vay, hoc là một quá trình xã hội, trong đỏ con người liên tục đấu tranh giải quyết các mâu thuẫn nhận thức, chính vi vay việc lao điều kiện cho người học tranh luận trong làm việc nhóm là cơ sở để nâng cao nhận thức ở II§. Lý thuyết kiến tạo ra đời những năm $0 của thế kỉ XX cũng là cơ sở để hình thành nôn lý luận dạy học hiện đại nói chung và day hoc theo nhóm nói riêng [7]. Nội dung thuyết nay để cập đến một số điểm nhưng chủng tôi đặc biệt lưu ý tới điểm thứ ba: Học là một quá trình mang tính xã hội, văn hóa và liên nhân cách do vậy, học không chỉ chịu sự tác động của các lác nhân nhận. thức mà cỏn chịu ảnh hướng của các yếu tế xã hội và sự tương tác giữa các cá nhân [10], Học là quả trình con người thể hiện ra bên ngoài những đặc điểm tim ]‡ bên trong của mỉnh, do vậy các hoạt động học tập phải trong mỗi quan hệ với các yếu tổ xã hội và sự hợp tác giữa các cá nhân.

Do đó, nhóm học tập, nơi mả các yếu tố xã hội kết hợp với sự hợp tác các cá nhân sẽ giúp HS nâng cao kết quả của quá trinh học. Tohn Dewey, nhà giáo dục theo xu hướng thực đụng Mỹ, được coi là người dầu tiên khởi xưởng ra xu thế dạy học hợp tác vào dầu những năm 1990. kiểu như trước đây người ta quan niệm giáo dục lả quá trình truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm, hoặc một quá trình khai sáng giúp cho con người sử dụng có hiệu quả vấn kiến thức của mình; thì John 13ewey lại có một quan niệm khá độc đảo: giáo dục là chính bản than cuộc sống của mỗi ngudi(Education is life itself). Ống luôn nhẫn mạnh vai trò của giáo dục và coi giao dục như là một phương tiện dạy cho con người cách sống hợp tác trong một xã hội dân chú.

Từ những năm 1930, nhả tâm lí học xã hội Kurr Lewin (Dic Mỹ) đã tạo nên một đấu Ấn mới trong lịch sử phát triển của tư tưởng giáo dục hợp tác. Khi nghiên cứu hảnh vi của các nhà lãnh đạo vả thành viên ở các nhóm dân chủ, ông đã nhắn mạnh đến tầm quan trọng của “cách thức cư xử trong nhóm”. Sau đẻ, Mornton Deutsch, một học trò của Lewin, đã phát triển “1ï luận về hợp tác và cạnh tranh” trên cơ sở những lí luận nền tảng của Lewin.