Chương 1: Cơ sở lý luận về chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông Chương 2: Thực trạng chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông huyện Thạch Thất - Hà Nội. Chương 3: Biện pháp của hiệu trưởng chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học phổ thông huyện Thạch Thất - Hà Nội. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Xô Viết P.V Khudominxky đã cho rằng "Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên".
Với kinh nghiệm thực tiễn 26 năm làm hiệu trưởng, P.V Khudominxky đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình, cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệu trưởng trường THPT [19, tr. Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường phổ thông nói chung và quản lý các hoạt động chuyên môn trong nhà trường phổ thông nói riêng. Có thể kể đến là các công trình của các tác giả : Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Hà Sỹ Hồ, Lê Tuấn, Nguyễn Văn Lê. Theo tác giả Nguyễn Văn Lê: “Quản lý với tư cách là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ bằng các phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu đề ra cho hệ và cho từng thành tố của hệ” [23, tr.
Tác giả Hà Sỹ Hồ và Lê Tuấn đã nhấn mạnh: Hiệu trưởng phải là người "Luôn luôn biết kết hợp một cách hữu cơ sự quản lý dạy và học (theo nghĩa rộng) với sự quản lý các quá trình bộ phận, hoạt động dạy và học các môn và hoạt động khác bổ trợ cho hoạt động dạy và học nhằm làm cho tác động giáo dục được hoàn chỉnh trọn vẹn". Tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là hoạt động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của GV, HS và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng GD&ĐT trong nhà trường” [37, tr. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Gần đây trong một số luận văn thạc sỹ khoa học quản lý giáo dục, vấn đề quản lý chuyên môn của hiệu trưởng THPT đă được quan tâm nghiên cứu : - “Thực trạng và biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT miền núi Thanh Hoá nhằm nâng cao kết quả dạy học” của Lương Hữu Hồng (1999). - “Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT Thành phố Thái Nguyên” của Trần Thị Minh Nguyệt (2002).
- “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường THPT huyện Yên Khánh - Ninh Bình trong bối cảnh hiện nay” của Đỗ Văn Thông (2008) [29]. Nhìn khái quát có thể rút ra một số nhận xét chính đối với các công trình nghiên cứu trên như sau: Một là, quản lý hoạt động chuyên môn chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trường. Hai là, quản lý hoạt động chuyên môn chưa được nghiên cứu chuyên sâu theo hướng hiệu trưởng chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn. Chính từ thực tế trên, tác giả luận văn mong muốn rằng qua nghiên cứu đề tài: “Biện pháp chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT huyện Thạch Thất- Hà Nội” sẽ giúp hiệu trưởng các trường THPT có được những biện pháp quản lý khoa học, có hiệu quả thiết thực và có thể góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chuyên môn ở các nhà trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của các trường THPT huyện Thạch Thất- Hà Nội 1.
Một số khái niệm 1. Quản lý và các chức năng cơ bản của quản lý 1. Khái niệm “quản lý” Quản lý (QL) xuất hiện, phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Song chỉ những năm gần đây người ta mới thừa nhận tính chất khoa học của nó và QL mới được coi là một trong những ngành khoa học phát triển 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngành nhanh nhất và có mặt hầu khắp mọi lĩnh vực.
Bất kì hoạt động của một tổ chức, một tập thể nào cũng đều có yếu tố QL trong đó và điều đó quyết định tới hiệu qủa hoạt động của tổ chức theo mục tiêu đề ra. Hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về QL tùy theo quan điểm và cách tiếp cận. Tuy nhiên có thể nêu lên một số quan điểm có tính chất cốt lõi như sau: Theo C.Marx: "Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những cơ quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng" [25, tr.
Như vậy bản chất của QL là một hoạt động lao động có tính tất yếu, vô cùng quan trọng trong quá trình lao động, phát triển của loài người. Koontz nhấn mạnh: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm (tổ chức). Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [21, tr. Theo tác giả Nguyễn Văn Lê: “Quản lý với tư cách là một hệ thống xã hội, là khoa học và nghệ thuật tác động vào từng thành tố của hệ bằng các phương pháp thích hợp, nhằm đạt các mục tiêu đề ra cho hệ và cho từng thành tố của hệ” [23, tr.
Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì hoạt động quản lý là: “tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) – trong một tổ chức – nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [5, tr. Qua các khái niệm trên về quản lý, chúng ta có thể xác định: Quản lý 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là sự tác động có mục đích có kế hoạch của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm sử dụng các nguồn lực phù hợp quy luật khách quan để đạt được các mục đích phát triển tổ chức. Định nghĩa trên đây chỉ rõ quản lý bao gồm các yếu tố: - Phải có ít nhất một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động và ít nhất là một đối tượng bị quản lý tiếp nhận trực tiếp các tác động của chủ thể quản lý tạo ra và các khách thể khác chịu các tác động gián tiếp của chủ thể quản lý. tác động có thể chỉ là một lần mà cũng có thể là liên tục nhiều lần.
- Phải có một mục tiêu và một quỹ đạo đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể, mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động. - Tác động của chủ thể phải có kế hoạch và có tính mục đích. - Chủ thể có thể là một người, nhiều người, còn đối tượng có thể là một hoặc nhiều người (trong tổ chức xã hội). Bất luận một tổ chức có mục đích gì, cơ cấu và quy mô ra sao đều cần phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt được mục đích.
Các chức năng cơ bản của quản lý Chức năng quản lý là một thể thống nhất những hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý nảy sinh từ sự phân công, chuyên môn hoá trong hoạt động quản lý nhằm thực hiện mục tiêu chung của quản lý. Bao gồm trong đó việc xác định khối lượng các công việc cơ bản và trình tự của quá trình quản lý. Mỗi chức năng quản lý quy định các nhiệm vụ cụ thể, là quá trình liên tục của các bước tất yếu phải thực hiện. Hiện nay, đa số các nhà nghiên cứu cho rằng quản lý có bốn chức năng cơ bản, là bốn khâu có liên quan mật thiết với nhau gồm: kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra.
Tuy nhiên gần đây, nhiều nhà nghiên cứu đã đề xuất thêm chức năng thứ 5 là “Thông tin quản lý” + Kế hoạch hoá ( hoạch định): Kế hoạch hoá là quá trình xác định các mục tiêu và phương pháp tốt nhất để đạt các mục tiêu đó. Như vậy, các mục 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiêu càng được xác định cụ thể càng tốt, càng có cơ sở khoa học để thực hiện càng tốt và đây là điểm quan trọng nhất của kế hoạch. Việc xác định các biện pháp cụ thể đóng vai trò quan trọng thứ hai trong toàn bộ quá trình kế hoạch hoá. + Tổ chức: Chức năng tổ chức trong quản lý gồm bốn nội dung cơ bản là: Xây dựng cơ cấu tổ chức hay bộ máy tổ chức; Xây dựng các cơ chế vận hành bộ máy; Công tác nhân sự; Tổ chức công việc theo khoa học.
Tổ chức lao động theo khoa học là thực hiện công việc sao cho đạt được năng suất cao, bảo vệ sức khoẻ và tạo ra niềm vui, cảm giác hạnh phúc, sự hứng thú của con người trong lao động. + Chỉ đạo (lãnh đạo): Là phương thức tác động của chủ thể quản lý nhằm điều hành nhân lực trong đơn vị theo đúng chủ trương, kế hoạch, nhờ đó đảm bảo các hoạt động của đơn vị (tổ chức) vận hành đúng kế hoạch để thực hiện mục tiêu quản lý. + Kiểm tra: Là những hoạt động của chủ thể quản lý tác động đến khách thể quản lý nhằm giám sát, đánh giá và xử lý các kết quả vận hành của tổ chức.