Luận văn: Phân tích biến cố bất lợi và tuân thủ điều trị nội tiết ung thư vú

Luận văn phân tích đặc điểm biến cố bất lợi và mối liên quan với tuân thủ điều trị phác đồ nội tiết bổ trợ trên bệnh nhân ung thư vú.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thị Liên Hương
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý Và Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Phân Tích Đặc Điểm Biến Cố Bất Lợi Và Mối Liên Quan Giữa Biến Cố Bất Lợi Với Tuân Thủ Điều Trị Phác Đồ Nội Tiết Bổ Trợ Trên Bệnh Nhân Ung Thư Vú Tại Bệnh Viện Ung Bướu Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Biến Cố Bất Lợi Trong Điều Trị Nội Tiết Ung Thư Vú

Biến cố bất lợi là những phản ứng không mong muốn xảy ra khi bệnh nhân sử dụng thuốc nội tiết bổ trợ trong điều trị ung thư vú. Các phản ứng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống và tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Nghiên cứu tại Bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang đã phân tích chi tiết các biến cố bất lợi liên quan đến phác đồ nội tiết, từ đó giúp các bác sĩ và dược sĩ hiểu rõ hơn về tác động của thuốc lên bệnh nhân. Việc ghi nhận và theo dõi biến cố bất lợi do bệnh nhân tự báo cáo là rất quan trọng trong quản lý an toàn thuốc. Những thông tin này không chỉ giúp cải thiện kế hoạch điều trị mà còn tăng cường tuân thủ điều trị lâu dài của bệnh nhân ung thư vú.

1.1. Định Nghĩa Và Phân Loại Biến Cố Bất Lợi

Biến cố bất lợi của thuốc được định nghĩa là những phản ứng có hại xảy ra sau khi sử dụng thuốc. Chúng có thể được phân loại theo mức độ nặng nhẹ: nhẹ, trung bình, hoặc nặng. Trong điều trị nội tiết ung thư vú, các biến cố bất lợi phổ biến bao gồm các triệu chứng như nóng bừng, khô âm đạo, và đau xương khớp, có ảnh hưởng trực tiếp đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân.

1.2. Vai Trò Của Bệnh Nhân Trong Ghi Nhận Biến Cố Bất Lợi

Bệnh nhân là nguồn thông tin chính trong việc ghi nhận biến cố bất lợi do tự báo cáo. Sự tham gia tích cực của bệnh nhân giúp phát hiện những phản ứng mà bác sĩ có thể bỏ sót. Việc khuyến khích bệnh nhân báo cáo các triệu chứng bất thường là chiến lược quan trọng để tăng cường tuân thủ điều trị và cải thiện hiệu quả điều trị ung thư vú.

II. Mối Liên Quan Giữa Biến Cố Bất Lợi Và Tuân Thủ Điều Trị

Tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của phác đồ nội tiết bổ trợ trên bệnh nhân ung thư vú. Tuy nhiên, sự xuất hiện của biến cố bất lợi có thể làm giảm tuân thủ điều trị một cách đáng kể. Các bệnh nhân gặp biến cố bất lợi nặng hơn thường có xu hướng bỏ thuốc hoặc giảm liều lượng mà không được chỉ dẫn y tế. Nghiên cứu học thuật đã chứng minh mối tương quan mạnh mẽ giữa tần suất và mức độ biến cố bất lợi với mức độ tuân thủ điều trị. Việc quản lý hiệu quả biến cố bất lợi không chỉ cải thiện chất lượng cuộc sống mà còn góp phần nâng cao tuân thủ điều trị lâu dài, từ đó tăng khả năng thành công của liệu pháp nội tiết bổ trợ.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị

Tuân thủ điều trị thuốc nội tiết bổ trợ bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: mức độ biến cố bất lợi, hiểu biết của bệnh nhân về bệnh, hỗ trợ từ gia đình, và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Những bệnh nhân chịu đựng biến cố bất lợi nặng thường có tỷ lệ tuân thủ điều trị thấp hơn. Do đó, cần có chiến lược can thiệp toàn diện để cải thiện tuân thủ điều trị và giảm biến cố bất lợi.

2.2. Phương Pháp Đánh Giá Tuân Thủ Điều Trị

Có nhiều phương pháp đánh giá tuân thủ điều trị như tính toán tỷ lệ thuốc được phát hành, tự báo cáo của bệnh nhân, và các công cụ tiêu chuẩn. Những phương pháp này giúp xác định những bệnh nhân có nguy cơ tuân thủ điều trị kém do biến cố bất lợi, từ đó có thể can thiệp kịp thời để cải thiện tình hình.

III. Đặc Điểm Biến Cố Bất Lợi Ở Bệnh Nhân Ung Thư Vú

Nghiên cứu tại Bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang đã phân tích đặc điểm biến cố bất lợi trên nhóm bệnh nhân ung thư vú sử dụng phác đồ nội tiết bổ trợ. Kết quả cho thấy rằng hầu hết bệnh nhân đều gặp ít nhất một biến cố bất lợi trong quá trình điều trị, với mức độ và tần suất khác nhau. Các biến cố bất lợi phổ biến nhất bao gồm nóng bừng, khô âm đạo, đau xương khớp, và các triệu chứng về tâm lý. Phân tích biến cố bất lợi theo dân số học cho thấy sự khác biệt giữa các nhóm tuổi, trạng thái dinh dưỡng, và tiền sử bệnh lý. Những phát hiện này rất hữu ích để xây dựng các chiến lược can thiệp phòng ngừa và quản lý biến cố bất lợi hiệu quả hơn.

3.1. Các Biến Cố Bất Lợi Phổ Biến Nhất

Trong bệnh nhân ung thư vú sử dụng thuốc nội tiết bổ trợ, biến cố bất lợi phổ biến bao gồm: nóng bừng (chiếm tỷ lệ cao nhất), khô âm đạo, đau xương khớp, mệt mỏi, và thay đổi tâm trạng. Những biến cố bất lợi này có tác động lớn đến tuân thủ điều trị và chất lượng cuộc sống. Việc nhận biết sớm và can thiệp kích thích có thể giúp giảm bớt gánh nặng cho bệnh nhân.

3.2. Mức Độ Nặng Của Biến Cố Bất Lợi

Biến cố bất lợi trong điều trị nội tiết ung thư vú có thể được phân loại thành ba mức độ: nhẹ, trung bình, và nặng. Mức độ nặng ảnh hưởng trực tiếp đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân. Những bệnh nhân chịu đựng biến cố bất lợi nặng có khả năng không tuân thủ điều trị cao hơn, cần có sự hỗ trợ tâm lý và y tế chặt chẽ hơn.

IV. Chiến Lược Quản Lý Biến Cố Bất Lợi Để Tăng Tuân Thủ Điều Trị

Để cải thiện tuân thủ điều trị ở bệnh nhân ung thư vú, cần phải có chiến lược quản lý biến cố bất lợi toàn diện. Điều này bao gồm việc phát hiện sớm, đánh giá mức độ, và can thiệp kịp thời để giảm biến cố bất lợi. Các bác sĩ và dược sĩ cần tăng cường giao tiếp với bệnh nhân về những tác dụng phụ có thể xảy ra và các biện pháp xử trí. Việc thiết lập các chương trình hỗ trợ bệnh nhân, bao gồm tư vấn dinh dưỡng, tập luyện, và hỗ trợ tâm lý, có thể giúp giảm bớt biến cố bất lợi và cải thiện tuân thủ điều trị. Các công cụ theo dõi biến cố bất lợi do bệnh nhân tự báo cáo nên được sử dụng thường xuyên để giám sát tình trạng sức khỏe của bệnh nhân trong quá trình điều trị.

4.1. Vai Trò Của Dược Lâm Sàng Trong Quản Lý Biến Cố Bất Lợi

Dược sĩ lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý biến cố bất lợi và tăng cường tuân thủ điều trị. Họ cung cấp tư vấn chi tiết về cách sử dụng thuốc nội tiết bổ trợ, những biến cố bất lợi có thể xảy ra, và các biện pháp phòng ngừa. Dược sĩ lâm sàng cũng giúp bệnh nhân hiểu rõ về lợi ích của liệu pháp nội tiết dài hạn và khuyến khích tuân thủ điều trị đầy đủ.

4.2. Các Biện Pháp Hỗ Trợ Bệnh Nhân

Các biện pháp hỗ trợ bệnh nhân bao gồm: tư vấn y tế định kỳ, giáo dục bệnh nhân về biến cố bất lợi và cách xử trí, hỗ trợ tâm lý, và các chương trình khác. Việc tạo môi trường hỗ trợ giúp bệnh nhân cảm thấy được quan tâm, từ đó tăng cường tuân thủ điều trị với phác đồ nội tiết bổ trợ lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư vú (UTV) là loại ung thư thường gặp và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do ung thư ở phụ nữ trên toàn thế giới. Mỗi năm nước ta có khoảng hơn 15.230 phụ nữ mới mắc và hơn 6.100 người tử vong do UTV. Ung thư vú nam chiếm khoảng 1% các trường hợp UTV. Điều trị UTV phụ thuộc giai đoạn bệnh lúc chẩn đoán, đặc điểm bệnh học khối u (thể mô bệnh học, độ mô học, tình trạng thụ thể nội tiết, HER2, chỉ số tăng sinh khối u, các đột biến gen, các yếu tố nguy cơ về gen,.), tốc độ phát triển trên lâm sàng của bệnh, sự ưa thích của bệnh nhân và các bệnh kèm theo.

Đối với hầu hết các trường hợp, điều trị cần phối hợp đa phương pháp, bao gồm phẫu thuật, xạ trị, và điều trị hệ thống. Việc điều trị UTV cần được cá thể hóa theo từng người bệnh. Các phương pháp được lựa chọn sao cho kết quả điều trị cao nhất mà tác dụng không mong muốn thấp nhất, đảm bảo chất lượng sống tốt nhất cho người bệnh [1]. Điều trị nội tiết là phương pháp điều trị đích trong ung thư vú.

Điều trị nội tiết thường được chỉ định sau phẫu thuật với ung thư vú chưa di căn để giảm khả năng tái phát (điều trị bổ trợ, điều trị hỗ trợ) hoặc để kiểm soát các tổn thương tái phát, di căn trên những bệnh nhân ung thư vú tái phát, di căn [1], [2]. Thời gian điều trị nội tiết bổ trợ thường 5 năm, có thể kéo dài tới 10 năm. Với giai đoạn tái phát, di căn, liệu pháp nội tiết được điều trị đến khi bệnh tiến triển hoặc có độc tính nặng phải dừng điều trị nội tiết [1], [2], [3]. Việc tuân thủ và duy trì điều trị phác đồ nội tiết đã được chứng minh đem lại hiệu quả đáng kể trên lâm sàng, làm giảm tỷ lệ tử vong và tái phát [4].

Tuy nhiên một số nghiên cứu đã chỉ ra nhiều biến cố bất lợi của thuốc đặc trưng cho cơ chế tác dụng của nhóm thuốc nội tiết trong quá trình điều trị của bệnh nhân [5], [6], [7]. Các biến cố bất lợi nếu không được quản lý phù hợp có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân và trở thành một rào cản lớn đối với việc tuân thủ điều trị [8], [9]. Các báo cáo về tuân thủ điều trị cũng ghi nhận bệnh nhân không tuân thủ điều trị ở các mức độ khác nhau [10], [11], [12], [13]. Có sự khác biệt đáng kể giữa các quần thể bệnh nhân về tỷ lệ báo cáo, mức độ nặng của các biến cố bất lợi và tác động của các biến cố này đến chất lượng cuộc sống, tuân thủ điều trị của bệnh nhân trong các nghiên cứu [8].

Do đó, việc đánh giá về các biến cố bất lợi và tác động của chúng tới tuân thủ điều trị trên từng quần thể bệnh nhân cụ thể là vấn đề cần được quan tâm, nhằm đưa ra các giải pháp giúp quản lý biến cố bất lợi, tăng khả năng tuân thủ điều trị, góp phần cải thiện hiệu quả điều trị, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang là bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh được thành lập và đi vào hoạt động từ năm 2017, với quy mô ban đầu là 100 giường bệnh. Đến nay, sau 8 năm đi vào hoạt động số giường bệnh đã tăng lên 350 giường. Hiện tại, hơn 400 bệnh nhân UTV đang được điều trị ngoại trú bằng liệu pháp nội tiết bổ trợ tại 1 Bệnh viện.

Nhằm cung cấp hiểu biết về đặc điểm các biến cố bất lợi liên quan đến thuốc nội tiết và tác động của các biến cố này đến việc tuân thủ điều trị trên bệnh nhân UTV, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, nâng cao chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của người bệnh tại bệnh viện ung bướu tỉnh Bắc Giang, nhóm nghiên cứu thực hiện đề tài “Phân tích đặc điểm biến cố bất lợi và mối liên quan giữa biến cố bất lợi với tuân thủ điều trị phác đồ nội tiết bổ trợ trên bệnh nhân ung thư vú tại bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang” với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích đặc điểm của biến cố bất lợi liên quan đến phác đồ nội tiết bổ trợ trên bệnh nhân ung thư vú tại bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang. Phân tích tính tuân thủ điều trị và mối liên quan giữa biến cố bất lợi với tuân thủ điều trị phác đồ nội tiết bổ trợ trên bệnh nhân ung thư vú tại bệnh viện Ung bướu tỉnh Bắc Giang. Tổng quan về bệnh ung thư vú và phác đồ nội tiết trong điều trị ung thư vú 1.

Tổng quan về bệnh lý ung thư vú 1. Dịch tễ và các yếu tố nguy cơ bệnh ung thư vú Ung thư vú là một trong hai loại ung thư thường gặp nhất trong các loại ung thư loại ung thư (cùng với ung thư phổi), với 2,3 triệu ca mắc mới vào năm 2022, chiếm 11,6% số ca ung thư trên toàn cầu [14], [15]. Tỷ lệ tử vong do ung thư vú ở phụ nữ là 6,9% [15]. Tại Việt Nam, có 24.

Trong các yếu tố nguy cơ mắc bệnh, nổi bật là tiền sử gia đình có người mắc UTV, đặc biệt có từ 2 người mắc trở lên ở lứa tuổi trẻ. Người ta cũng tìm thấy sự liên quan giữa đột biến gen BRCA1 và BRCA2 với UTV, ung thư buồng trứng và một số ung thư khác. Một số yếu tố khác bao gồm: có kinh lần đầu sớm, mãn kinh muộn, phụ nữ độc thân, không sinh con, không cho con bú, sinh con đầu lòng muộn. Béo phì, chế độ ăn giàu chất béo, sử dụng rượu cũng góp phần tăng nguy cơ bị bệnh.

Viêm vú trong khi sinh đẻ và một số bệnh vú lành tính cũng là các yếu tố tăng nguy cơ mắc UTV. Tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh càng tăng. Tuy nhiên, bệnh cũng có thể xuất hiện ở những người rất trẻ [1]. Các yếu tố nguy cơ bao gồm: - Tiền sử gia đình: Phụ nữ có tiền sử gia đình có người mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng có nguy cơ mắc ung thư vú cao hơn [16].

- Yếu tố di truyền: Những người có đột biến gen BRCA1, BRCA2 hoặc p53 có gia tăng nguy cơ bị ung thư vú [16]. - Tiền sử sinh sản: Phụ nữ không sinh con hoặc mang thai đủ tháng lần đầu sau 30 tuổi có nguy cơ ung thư vú cao hơn [16]. - Tiền sử kinh nguyệt: có kinh nguyệt lần đầu sớm (<12 tuổi), mãn kinh muộn (>55 tuổi) làm tăng nguy cơ ung thư vú [16]. - Yếu tố hormon: Phụ nữ sử dụng thuốc kết hợp estrogen và progesteron để tránh thai hoặc điều trị sau mãn kinh có nguy cơ ung thư vú cao hơn đang kể so với phụ nữ không sử dụng hoặc chỉ sử dụng estrogen đơn độc [16].

- Tiền sử bệnh: Tình trạng xơ hoá ở vú, đi kèm với những thay đổi tăng sinh, u nhú hoặc tăng sản biểu mô không điển hình, tăng mật độ vú trên X-quang ngực có liên quan đến tăng tỷ lệ mắc ung thư vú. Phụ nữ mắc ung thư vú một bên có nguy cơ mắc ung thư vú ở bên còn lại, phụ nữ mắc ung thư tử cung cũng làm tăng nguy cơ mắc ung thư vú. - Lối sống: Uống nhiều rượu, ăn nhiều chất béo, ít tập thể dục có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú [16]. 3 - Tuổi: nguy cơ ung thư vú trên phụ nữ tăng nhanh cho đến đầu 60 tuổi và đạt đỉnh trong khoảng tuổi là 70 [16].

Ngoài ra, một số yếu tố về kinh tế xã hội và chủng tộc cũng liên quan đến nguy cơ ung thư vú [16]. Các phương pháp điều trị ung thư vú Nhìn chung, tiên lượng của ung thư vú khá tốt, bệnh nhân có thể được điều trị tránh tái phát bằng các phác đồ kéo dài, vì vậy cần cân nhắc lựa chọn các phương pháp điều trị không chỉ hiệu quả cao mà còn ít độc tính, ít tác dụng phụ, đảm bảo chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân [1]. Điều trị triệt căn được khuyến cáo cho bệnh nhân giai đoạn I - III, kể cả bệnh nhân có khối u tiến triển tại chỗ hoặc thậm chí khối u viêm [16]. Điều trị giảm nhẹ được áp dụng với bệnh nhân ung thư vú giai đoạn IV và ung thư tại chỗ không thể cắt bỏ [16].

Các phương pháp điều trị ung thư vú bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hoá trị, điều trị đích và điều trị nội tiết [1], [2], [17]. Phẫu thuật được coi là điều trị cơ bản, đặc biệt khi bệnh nhân chưa có di căn [1]. Hoá trị, xạ trị, điều trị đích và điều trị nội tiết thường được chỉ định để điều trị bổ trợ sau phẫu thuật, điều trị tân bổ trợ hoặc điều trị di căn tuỳ thuộc vào đặc điểm bệnh học và nguyện vọng của bệnh nhân [1]. Điều trị nội tiết có thể được xem như là một phương pháp điều trị đích đặc biệt trong ung thư vú với đích là thụ thể nội tiết estrogen (ER).

Liệu pháp nội tiết được áp dụng để điều trị bổ trợ và điều trị di căn, tái phát căn cứ vào tình trạng kinh nguyệt, tình trạng thụ thể nội tiết và nguyện vọng của bệnh nhân [2]. Phác đồ nội tiết trong điều trị ung thư vú 1. Vai trò của các biện pháp nội tiết trong điều trị ung thư vú Ở phụ nữ còn kinh nguyệt, estrogen và progesteron được sản xuất chủ yếu từ buồng trứng, một phần nhỏ được tiết ra từ mô mỡ và tuyến thượng thận qua chuyển hoá từ androgen dưới tác động của men aromatase. Ở phụ nữ mãn kinh, buồng trứng teo nhỏ về kích thước và suy giảm về chức năng, estrogen lưu hành trong máu chủ yếu được chuyển hoá từ các androgen ở tuyến thượng thận.

Estrogen tác động đến tuyến đích là mô vú và một số mô khác. Các can thiệp nhằm làm giảm lượng estrogen, làm cho estrogen không gắn được vào thụ thể nội tiết hoặc làm giảm số lượng thụ thể nội tiết của tế bào u đều có thể có tác dụng điều trị ung thư vú [2]. - Các thuốc điều biến thụ thể estrogen chọn lọc (SERM) Các thuốc này thuộc nhóm phức hợp không steroid, thể hiện cả đặc tính đối vận và chủ vận trên thụ thể estrogen, tính đồng vận tạo ra một số đặc điểm có lợi trên hệ thống xương và nồng độ lipid máu ở bệnh nhân mãn kinh. Đại diện của nhóm là tamoxifen.

Năm 1971, nghiên cứu lâm sàng đầu tiên sử dụng tamoxifen điều trị ung thư vú giai 4 đoạn muộn được tiến hành.