Luận văn: Nghiên cứu giun tròn ở chó tại Nam Định và đề xuất biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích Nghiên cứu sự lưu hành của giun tròn ký sinh trong đường tiêu hóa ở chó tại thành phố nam định và, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trịnh Văn Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Khánh Linh
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu sự lưu hành của giun tròn ký sinh trong đường tiêu hóa ở chó tại thành phố Nam Định và đề xuất biện pháp phòng trị
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Bệnh giun tròn ở chó Hiểu đúng để bảo vệ thú cưng

Bệnh giun tròn là một trong những vấn đề sức khỏe thú cưng phổ biến nhất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chó ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là chó con. Đây là bệnh do các loài ký sinh trùng đường ruột ở chó gây ra, chủ yếu thuộc lớp Nematoda. Chúng sống trong ống tiêu hóa, hút chất dinh dưỡng và máu, gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Nghiên cứu của Trịnh Văn Hùng (2017) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chỉ ra sự lưu hành rộng rãi của các loài giun tròn tại Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán và phòng trị kịp thời. Các loài giun tròn gây bệnh chính được xác định bao gồm Ancylostoma caninum (giun móc), Toxocara canis (giun đũa), và Trichocephalus vulpis (giun tóc). Mỗi loài có đặc điểm sinh học và chu kỳ phát triển riêng, nhưng đều gây tác hại lớn cho vật chủ. Giun móc có thể gây thiếu máu trầm trọng, giun đũa có thể gây tắc ruột và suy dinh dưỡng, đặc biệt nguy hiểm khi chó con bụng to bất thường. Hiểu rõ về các loài ký sinh trùng này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng một phác đồ phòng trị hiệu quả, bảo vệ chó khỏi những ảnh hưởng tiêu cực và đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh. Hơn nữa, một số loài như Toxocara canis còn có khả năng gây bệnh giun tròn lây sang người, đặt ra vấn đề về sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự quan tâm đúng mức từ chủ nuôi.

1.1. Các loại giun tròn ký sinh đường ruột ở chó phổ biến

Trong số các loại ký sinh trùng, có ba loài giun tròn chính thường được tìm thấy trong đường tiêu hóa của chó. Đầu tiên là Ancylostoma caninum, hay còn gọi là giun móc. Đây là loài cực kỳ nguy hiểm vì chúng dùng miệng có răng kitin bám chặt vào niêm mạc ruột để hút máu, gây ra tình trạng thiếu máu, suy nhược. Loài thứ hai là Toxocara canis, hay giun đũa ở chó. Chúng có kích thước lớn, sống tự do trong ruột non và cạnh tranh dinh dưỡng trực tiếp với vật chủ, dẫn đến còi cọc, chậm lớn, đặc biệt là ở chó con. Khi nhiễm số lượng lớn, chúng có thể gây tắc ruột hoặc khiến chó bị nôn ra giun. Cuối cùng là Trichocephalus vulpis, hay giun tóc, ký sinh chủ yếu ở manh tràng. Mặc dù ít phổ biến hơn, chúng vẫn có thể gây viêm ruột mãn tính và tiêu chảy ra máu. Nghiên cứu tại Nam Định cho thấy tỷ lệ nhiễm Ancylostoma caninum là cao nhất (76,66%), tiếp theo là Toxocara canis (23,33%).

1.2. Mức độ nguy hiểm của tình trạng nhiễm giun sán ở chó

Tình trạng nhiễm giun sán ở chó không chỉ gây ra các triệu chứng tiêu hóa đơn thuần. Tác hại của chúng mang tính hệ thống và kéo dài. Giun ký sinh lấy chất dinh dưỡng, gây suy dinh dưỡng, còi cọc và làm giảm sức đề kháng. Khi sức đề kháng suy giảm, chó dễ mắc các bệnh truyền nhiễm khác do vi khuẩn và virus. Độc tố do giun tiết ra có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra các triệu chứng co giật, run rẩy, đặc biệt ở chó non. Nghiêm trọng hơn, ấu trùng của một số loài giun như Toxocara canis có thể di hành đến các cơ quan khác như gan, phổi, gây viêm phổi và ho khan. Nghiên cứu của Trịnh Văn Hùng (2017) đã chỉ ra các bệnh tích đại thể như viêm ruột, xuất huyết niêm mạc, thành ruột dày lên ở những con chó nhiễm giun nặng. Nếu không được điều trị, tình trạng nhiễm giun sán ở chó có thể dẫn đến tử vong, đặc biệt là với chó con dưới 6 tháng tuổi.

II. Top 4 nguyên nhân và dấu hiệu chó bị giun tròn dễ thấy

Nhận biết sớm các dấu hiệu chó bị giun và hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh là yếu tố then chốt để can thiệp kịp thời. Chó có thể bị nhiễm giun tròn qua nhiều con đường khác nhau, phụ thuộc vào loài ký sinh trùng và điều kiện môi trường. Môi trường sống ô nhiễm, đặc biệt là những nơi có phân chó không được xử lý, là nguồn lây nhiễm chính. Trứng giun có thể tồn tại trong đất, cỏ trong nhiều tháng. Chó con là đối tượng dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và các con đường lây nhiễm đặc thù từ chó mẹ. Các triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng ở giai đoạn đầu, nhưng khi số lượng giun tăng lên, các biểu hiện sẽ trở nên trầm trọng. Một nghiên cứu đã ghi nhận tỷ lệ chó nhiễm giun có biểu hiện bỏ ăn hoặc ăn ít lên đến 91,22% và nôn mửa là 89,47%. Việc quan sát các thay đổi về thể trạng và hành vi của chó, kết hợp với xét nghiệm phân chó định kỳ, sẽ giúp phát hiện bệnh sớm. Các dấu hiệu như chó bỏ ăn mệt mỏi, lông xơ xác, hay chó con bụng to căng cứng nhưng cơ thể gầy gò là những cảnh báo không thể bỏ qua. Chủ nuôi cần trang bị kiến thức để nhận diện các dấu hiệu này và đưa ra biện pháp xử lý phù hợp.

2.1. Các con đường lây nhiễm giun tròn ở chó cần biết

Có bốn con đường lây nhiễm giun tròn chính. Phổ biến nhất là qua đường miệng, khi chó vô tình nuốt phải trứng giun có khả năng gây bệnh từ môi trường (đất, nước, thức ăn bị ô nhiễm). Con đường thứ hai là qua da, đặc trưng của giun móc (Ancylostoma caninum), ấu trùng sẽ xuyên qua da (thường là vùng da mỏng ở bàn chân) và di hành trong cơ thể. Con đường thứ ba là lây truyền từ mẹ sang con. Ấu trùng Toxocara canis có thể vượt qua hàng rào nhau thai và lây nhiễm cho bào thai, khiến chó con sinh ra đã mang mầm bệnh. Cuối cùng là lây qua sữa mẹ, ấu trùng giun móc và giun đũa có thể được truyền cho chó con trong giai đoạn bú sữa. Hiểu rõ các con đường này giúp chủ nuôi áp dụng các biện pháp phòng ngừa như giữ vệ sinh môi trường và chăm sóc chó con đúng cách.

2.2. Dấu hiệu lâm sàng khi chó đi ngoài ra giun hoặc nôn

Các dấu hiệu lâm sàng của bệnh giun tròn rất đa dạng. Rối loạn tiêu hóa là triệu chứng phổ biến nhất, bao gồm tiêu chảy (có thể lẫn máu và chất nhầy), táo bón thất thường, và nôn mửa. Trong trường hợp nhiễm nặng, chủ nuôi có thể thấy chó bị nôn ra giun hoặc chó đi ngoài ra giun trưởng thành. Về thể trạng, chó sẽ gầy yếu, sụt cân, lông xù và khô. Một dấu hiệu đặc trưng ở chó con là tình trạng chó con bụng to phình, căng cứng do giun cuộn lại thành búi trong ruột. Bên cạnh đó, chó có thể biểu hiện ho khan, khó thở khi ấu trùng di hành qua phổi. Niêm mạc mắt và lợi nhợt nhạt là dấu hiệu của thiếu máu, đặc biệt khi nhiễm giun móc. Một số trường hợp nặng có thể xuất hiện triệu chứng thần kinh như co giật. Khi thấy các dấu hiệu chó bị giun này, cần đưa chó đến cơ sở thú y để được chẩn đoán chính xác.

III. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh giun tròn ở chó

Chẩn đoán chính xác là nền tảng cho việc điều trị hiệu quả bệnh giun tròn. Mặc dù các triệu chứng lâm sàng có thể gợi ý về tình trạng nhiễm ký sinh trùng, nhưng để xác định chắc chắn loài giun và mức độ nhiễm, cần phải dựa vào các phương pháp xét nghiệm khoa học. Phương pháp phổ biến và đáng tin cậy nhất là xét nghiệm phân chó. Kỹ thuật phù nổi Fulleborn được sử dụng rộng rãi để phát hiện trứng giun dưới kính hiển vi. Dựa trên hình thái và kích thước của trứng, bác sĩ thú y có thể định danh loài giun gây bệnh. Sau khi có chẩn đoán, việc lựa chọn thuốc tẩy giun cho chó phù hợp là bước tiếp theo. Hiện nay, có nhiều loại thuốc với phổ hoạt động rộng, hiệu quả cao và an toàn cho chó. Các hoạt chất thường được sử dụng bao gồm Fenbendazol, Pyrantel Pamoate, và Ivermectin. Liều lượng và phác đồ điều trị phải tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ thú y, dựa trên trọng lượng, tuổi và tình trạng sức khỏe của chó. Việc sổ giun cho chó không chỉ giúp loại bỏ giun trưởng thành mà còn cần được lặp lại để tiêu diệt các lứa giun mới phát triển từ ấu trùng còn sót lại trong cơ thể.

3.1. Phương pháp xét nghiệm phân chó để phát hiện ký sinh trùng

Phương pháp xét nghiệm phân chó là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán nhiễm giun sán ở chó. Mẫu phân tươi của chó sẽ được thu thập và xử lý trong phòng thí nghiệm. Kỹ thuật phổ biến là phương pháp phù nổi Fulleborn, sử dụng dung dịch muối bão hòa có tỷ trọng cao hơn trứng giun. Khi mẫu phân được trộn với dung dịch này, trứng giun sẽ nổi lên bề mặt và được thu lại trên một phiến kính. Quan sát dưới kính hiển vi, bác sĩ thú y có thể xác định sự hiện diện của trứng và định danh loài ký sinh trùng dựa trên đặc điểm hình thái đặc trưng của trứng (ví dụ, trứng Toxocara canis gần như tròn, vỏ dày và sần sùi; trứng giun móc hình bầu dục, vỏ mỏng). Việc xác định cường độ nhiễm (số trứng trên một gram phân) cũng giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

3.2. Các loại thuốc tẩy giun cho chó an toàn và hiệu quả

Thị trường có nhiều loại thuốc tẩy giun cho chó với các hoạt chất và dạng bào chế khác nhau. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào loài giun mục tiêu và độ tuổi của chó. Các loại thuốc phổ biến bao gồm: Piperazin (hiệu quả cao với giun đũa), Mebendazol và Fenbendazol (phổ rộng, trị được cả giun đũa, giun móc, giun tóc), Pyrantel Pamoate (an toàn cho chó con, trị giun đũa và giun móc), và Ivermectin (có tác dụng với nhiều loại nội, ngoại ký sinh trùng). Việc sổ giun cho chó phải được thực hiện theo đúng liều lượng khuyến cáo. Dùng quá liều có thể gây ngộ độc, trong khi dùng không đủ liều sẽ không hiệu quả. Luôn tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, đặc biệt là đối với chó con, chó mang thai hoặc chó đang có bệnh nền.

IV. Bí quyết phòng bệnh giun tròn cho chó và chó con hiệu quả

Phòng bệnh luôn là giải pháp tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt đối với bệnh giun tròn. Một chiến lược phòng ngừa toàn diện không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe thú cưng mà còn giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm mầm bệnh ra môi trường và con người. Yếu tố cốt lõi trong phòng bệnh là phá vỡ vòng đời của ký sinh trùng. Điều này có thể đạt được thông qua hai biện pháp chính: tẩy giun định kỳ và quản lý vệ sinh môi trường. Việc xây dựng một lịch tẩy giun cho chó con và chó trưởng thành là cực kỳ quan trọng. Chó con cần được tẩy giun sớm và lặp lại nhiều lần trong những tháng đầu đời do nguy cơ nhiễm bệnh từ mẹ và môi trường rất cao. Đối với chó trưởng thành, việc tẩy giun định kỳ 3-6 tháng một lần giúp kiểm soát số lượng ký sinh trùng. Bên cạnh đó, vệ sinh chuồng trại và khu vực sống của chó đóng vai trò không thể thiếu. Thu dọn phân chó hàng ngày và xử lý đúng cách sẽ ngăn chặn trứng giun phát tán và phát triển thành giai đoạn lây nhiễm. Việc giữ cho khu vực vui chơi của chó luôn khô ráo, sạch sẽ cũng hạn chế sự tồn tại của ấu trùng. Chế độ dinh dưỡng đầy đủ cũng góp phần nâng cao sức đề kháng, giúp chó chống chọi tốt hơn với sự xâm nhập của ký sinh trùng.

4.1. Xây dựng lịch tẩy giun cho chó con và chó trưởng thành

Một lịch tẩy giun cho chó con và chó trưởng thành cần được tuân thủ nghiêm ngặt. Đối với chó con, nên bắt đầu tẩy giun lần đầu tiên vào lúc 2-3 tuần tuổi và lặp lại mỗi 2-3 tuần cho đến khi được 3 tháng tuổi. Sau đó, tiếp tục tẩy giun hàng tháng cho đến khi chó được 6 tháng tuổi. Lý do cần tẩy giun thường xuyên ở giai đoạn này là để tiêu diệt các lứa giun trưởng thành từ ấu trùng lây qua nhau thai và sữa mẹ. Đối với chó trưởng thành (trên 6 tháng tuổi), tần suất tẩy giun phụ thuộc vào môi trường sống và mức độ rủi ro. Thông thường, nên sổ giun cho chó định kỳ 3-6 tháng một lần. Đối với những chú chó có nguy cơ cao (sống ở khu vực có tỷ lệ nhiễm bệnh cao, thường xuyên tiếp xúc với chó lạ hoặc môi trường không đảm bảo vệ sinh), có thể cần tẩy giun thường xuyên hơn. Luôn ghi lại ngày tẩy giun để theo dõi và tuân thủ lịch trình.

4.2. Tầm quan trọng của vệ sinh chuồng trại môi trường sống

Vệ sinh là hàng rào phòng thủ đầu tiên chống lại bệnh giun tròn. Trứng giun được thải ra ngoài qua phân và cần một thời gian phát triển ở môi trường bên ngoài để có khả năng lây nhiễm. Do đó, việc thu dọn phân chó ngay lập tức và thường xuyên là biện pháp cực kỳ hiệu quả để cắt đứt chu kỳ này. Thực hiện vệ sinh chuồng trại, khu vực sân vườn bằng cách phun thuốc sát trùng định kỳ hoặc dội nước sôi có thể tiêu diệt trứng và ấu trùng giun. Hạn chế cho chó tiếp xúc với những khu vực công cộng có nguy cơ ô nhiễm phân cao. Đảm bảo thức ăn và nước uống của chó luôn sạch sẽ, không bị nhiễm bẩn từ đất cát. Việc quản lý môi trường sống tốt không chỉ phòng bệnh giun tròn mà còn giúp ngăn ngừa nhiều bệnh truyền nhiễm khác, góp phần nâng cao toàn diện sức khỏe thú cưng.

V. Tác hại bệnh giun tròn và nguy cơ tiềm ẩn lây sang người

Tác hại của bệnh giun tròn không chỉ giới hạn ở vật nuôi mà còn là một vấn đề y tế công cộng đáng quan ngại. Ở chó, việc nhiễm giun sán ở chó kéo dài gây ra những hậu quả nghiêm trọng. Nghiên cứu của Trịnh Văn Hùng (2017) cho thấy chó nhiễm giun thường có bệnh tích như viêm, xuất huyết niêm mạc ruột, thành ruột dày lên. Tình trạng này cản trở khả năng hấp thu dinh dưỡng, dẫn đến suy nhược cơ thể, giảm khả năng làm việc và sinh sản. Đặc biệt, giun đũa ở chó (Toxocara canis) có thể gây ra những biến chứng nặng như tắc ruột, lồng ruột hoặc thủng ruột. Điều đáng lo ngại hơn là nguy cơ giun tròn lây sang người. Con người, đặc biệt là trẻ em, có thể vô tình nuốt phải trứng Toxocara canis từ môi trường đất cát bị ô nhiễm phân chó. Trong cơ thể người, ấu trùng giun không phát triển thành giun trưởng thành mà di chuyển đến các cơ quan nội tạng như gan, phổi, não, mắt, gây ra hội chứng ấu trùng di chuyển nội tạng (VLM) hoặc ấu trùng di chuyển ở mắt (OLM). Tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như sốt, đau bụng, ho, thậm chí là mù lòa hoặc tổn thương thần kinh. Vì vậy, việc phòng trị bệnh giun tròn cho chó không chỉ là trách nhiệm với thú cưng mà còn là hành động bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình và cộng đồng.

5.1. Kết quả nghiên cứu tỷ lệ nhiễm giun tròn ở chó tại Việt Nam

Các nghiên cứu dịch tễ học tại Việt Nam đã cung cấp những bằng chứng rõ ràng về mức độ phổ biến của bệnh giun tròn. Luận văn của Trịnh Văn Hùng (2017) thực hiện tại Nam Định cho thấy, qua xét nghiệm 352 mẫu phân, tỷ lệ nhiễm giun móc (Ancylostoma sp) là 63,63%, giun đũa (Toxocara sp) là 19,60%. Đáng chú ý, chó con từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm giun móc lên đến 90%. Tỷ lệ nhiễm cũng thay đổi theo mùa, cao hơn vào mùa hè-thu (66,66% đối với giun móc) do điều kiện khí hậu nóng ẩm thuận lợi cho sự phát triển của mầm bệnh. Các giống chó nuôi thả rông như chó nội có tỷ lệ nhiễm cao hơn đáng kể so với các giống chó cảnh được nuôi nhốt và chăm sóc kỹ lưỡng. Những số liệu này khẳng định rằng nhiễm giun sán ở chó là một vấn đề rất phổ biến, đòi hỏi sự quan tâm và các biện pháp can thiệp đồng bộ từ cộng đồng người nuôi chó.

5.2. Bệnh giun đũa chó Toxocara canis và sức khỏe cộng đồng

Bệnh giun tròn lây sang người, đặc biệt là do Toxocara canis, là một bệnh ký sinh trùng từ động vật (zoonosis) cần được cảnh báo. Con người là ký chủ tình cờ. Khi nuốt phải trứng giun, ấu trùng sẽ nở ra trong ruột, xuyên qua thành ruột và di chuyển theo đường máu đến khắp các cơ quan. Trẻ em là đối tượng có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất do thói quen chơi đùa trên đất cát và chưa có ý thức vệ sinh tay sạch sẽ. Các triệu chứng ở người rất đa dạng, từ không có biểu hiện gì đến các thể bệnh nặng như hen suyễn, gan to, sốt kéo dài (hội chứng VLM) hoặc giảm thị lực, lác mắt, thậm chí mù lòa (hội chứng OLM). Do đó, việc sổ giun cho chó định kỳ và giữ gìn vệ sinh môi trường không chỉ bảo vệ chó mà còn là biện pháp y tế dự phòng quan trọng để bảo vệ sức khỏe con người, đặc biệt là trẻ nhỏ trong gia đình.

VI. Kết luận Nâng cao sức khỏe thú cưng qua phòng giun sán

Bệnh giun tròn ở chó là một thách thức thường trực nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được thông qua các biện pháp phòng trị chủ động và khoa học. Việc trang bị kiến thức về nguyên nhân, triệu chứng và các con đường lây nhiễm là bước khởi đầu quan trọng cho mọi chủ nuôi. Can thiệp sớm khi phát hiện các dấu hiệu chó bị giun sẽ giảm thiểu tác hại và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm. Trọng tâm của chiến lược kiểm soát nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa tẩy giun định kỳ và quản lý vệ sinh. Xây dựng và tuân thủ một lịch tẩy giun cho chó con và chó trưởng thành, đồng thời duy trì vệ sinh chuồng trại và môi trường sống sạch sẽ là hai trụ cột chính giúp phá vỡ vòng đời của ký sinh trùng. Hơn nữa, việc này còn góp phần giảm thiểu nguy cơ lây bệnh giun tròn lây sang người, thể hiện trách nhiệm của chủ nuôi đối với cộng đồng. Đầu tư vào việc phòng ngừa không chỉ giúp tiết kiệm chi phí điều trị mà còn đảm bảo cho thú cưng một cuộc sống khỏe mạnh, vui vẻ và trọn vẹn bên gia đình. Chăm sóc sức khỏe thú cưng là một hành trình lâu dài đòi hỏi sự kiên trì và hiểu biết.

6.1. Tóm tắt các biện pháp phòng trị giun tròn then chốt

Để tóm tắt, các biện pháp phòng trị bệnh giun tròn ở chó hiệu quả bao gồm: 1. Tẩy giun định kỳ: Bắt đầu từ 2-3 tuần tuổi cho chó con và duy trì lịch trình nghiêm ngặt. Tẩy giun 3-6 tháng/lần cho chó trưởng thành. 2. Vệ sinh môi trường: Thu dọn phân chó hàng ngày. Giữ khu vực ở và sân chơi của chó sạch sẽ, khô ráo. 3. Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Thực hiện xét nghiệm phân chó định kỳ để phát hiện sớm ký sinh trùng. 4. Dinh dưỡng hợp lý: Cung cấp chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng để nâng cao sức đề kháng tự nhiên cho chó. 5. Tham vấn thú y: Luôn tuân thủ chỉ định của bác sĩ thú y về việc lựa chọn thuốc tẩy giun cho chó và phác đồ điều trị.

6.2. Lời khuyên từ chuyên gia thú y để bảo vệ toàn diện

Các chuyên gia thú y khuyến cáo rằng, phòng bệnh giun tròn là một phần không thể thiếu trong quy trình chăm sóc chó con và chó trưởng thành. Không nên chờ đến khi chó có triệu chứng mới hành động. Chủ nuôi cần chủ động thiết lập mối quan hệ hợp tác với bác sĩ thú y để nhận được tư vấn chính xác nhất về lịch tẩy giun phù hợp với điều kiện sống và mức độ rủi ro của từng cá thể chó. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức về nguy cơ bệnh giun tròn lây sang người và thực hành các biện pháp vệ sinh cá nhân, như rửa tay sạch sau khi chơi với chó và trước khi ăn. Bảo vệ chó khỏi giun tròn chính là bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình, tạo ra một môi trường sống an toàn và hài hòa giữa người và vật nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, là môi trường thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát tán của các loài ký sinh trùng đường tiêu hóa ở động vật. Tại thành phố Nam Định, theo thống kê của cơ quan chức năng, tổng đàn chó ghi nhận trên 6.000 cá thể với sự gia tăng nhanh chóng của các giống chó ngoại nhập nuôi làm cảnh bên cạnh các giống chó nội địa truyền thống. Tuy nhiên, tình trạng nhiễm giun tròn đường tiêu hóa vẫn diễn biến âm ỉ, không chỉ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe đàn vật nuôi mà còn tiềm ẩn nguy cơ truyền lây các bệnh ký sinh trùng nguy hiểm sang người.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự thiếu hụt các dữ liệu dịch tễ học cập nhật về thành phần loài, tỷ lệ và cường độ nhiễm giun tròn, cũng như mối liên hệ giữa tỷ lệ nhiễm với các yếu tố sinh học và môi trường tại địa bàn. Mục tiêu chính của luận văn là xác định chính xác thành phần loài giun tròn ký sinh, phân tích các đặc điểm dịch tễ học theo giống chó, lứa tuổi, mùa vụ, tính biệt và phân bố địa lý; đồng thời khảo sát đặc điểm bệnh lý, biểu hiện lâm sàng để đề xuất các giải pháp phòng trị toàn diện, đạt hiệu quả kinh tế và an toàn sinh học cao.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên 20 phường, xã thuộc thành phố Nam Định trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 04 năm 2017. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm qua 352 mẫu xét nghiệm phân và 30 ca mổ khám toàn diện. Kết quả của công trình là luận cứ vững chắc giúp các cơ sở thú y và hộ chăn nuôi kiểm soát tỷ lệ nhiễm bệnh, hạn chế tổn thương thành ruột và giảm thiểu nguy cơ phát tán nguồn lây ra môi trường sống xung quanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết phân loại học động vật học của Skrjabin, De Ley và Blaxter để định danh các loài giun tròn đường tiêu hóa thuộc lớp Nematoda. Ba họ giun tròn chủ yếu được tập trung nghiên cứu gồm họ Ancylostomatidae với đại diện là giun móc Ancylostoma caninum, họ Ascarididae với giun đũa Toxocara canis, và họ Trichocephalidae với giun tóc Trichocephalus vulpis.

Về chu trình sinh học, nghiên cứu ứng dụng lý thuyết vòng đời trực tiếp của ký sinh trùng. Ấu trùng Ancylostoma caninum xâm nhập qua đường tiêu hóa hoặc xuyên qua da, hoàn thành vòng đời sau 14 đến 21 ngày; trong khi Toxocara canis có khả năng di hành phức tạp qua gan, phổi và đặc biệt có thể truyền lây qua nhau thai hoặc tuyến sữa của chó mẹ sang chó con với chu kỳ từ 26 đến 28 ngày. Về cơ chế bệnh sinh học thú y, giun tròn gây tác động kép: tác động cơ học gây tổn thương, loét niêm mạc ruột non kết hợp với việc tiết độc tố làm giảm đông máu, gây bần huyết mạn tính và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng ở vật chủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm sơ cấp thu thập từ 352 mẫu phân chó tươi lấy ngẫu nhiên tại các hộ gia đình ở 20 phường, xã của thành phố Nam Định, kết hợp mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa trên 30 cá thể chó và theo dõi lâm sàng chi tiết trên 62 cá thể nhiễm giun.

Phương pháp phân tích được lựa chọn gồm:

• Phương pháp phù nổi Fulleborn sử dụng dung dịch muối NaCl bão hòa để tách chiết và nhận dạng trứng giun dưới kính hiển vi quang học độ phóng đại 10x10. Phương pháp này được lựa chọn nhờ độ nhạy cao và khả năng tách trứng giun có tỷ trọng thấp một cách nguyên vẹn.
• Phương pháp buồng đếm McMaster nhằm định lượng số trứng trên một gram phân, từ đó phân loại chính xác 4 mức độ cường độ nhiễm từ nhẹ dưới 1.000 trứng đến rất nặng trên 5.000 trứng.
• Phương pháp mổ khám toàn diện cơ quan tiêu hóa của Skrjabin giúp thu thập 100% giun trưởng thành để định danh hình thái học sau khi bảo quản trong dung dịch Barbagallo.

Toàn bộ số liệu dịch tễ học và bệnh lý được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 16 và Win Episcope 2.0, áp dụng thuật toán kiểm định Chi-square với ngưỡng ý nghĩa thống kê P < 0,05. Timeline nghiên cứu được phân định rõ ràng theo hai mùa vụ: mùa đông xuân từ tháng 10 đến tháng 3 và mùa hè thu từ tháng 4 đến tháng 9.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, qua mổ khám toàn diện 30 cá thể chó, nghiên cứu đã định danh được 3 loài giun tròn ký sinh trong đường tiêu hóa: Ancylostoma caninum chiếm tỷ lệ cao nhất với 76,66% (24/30 cá thể, cường độ từ 15 đến 70 giun/cá thể); Toxocara canis chiếm 23,33% (7/30 cá thể, cường độ 2 đến 7 giun/cá thể); và Trichocephalus vulpis chiếm 10,00% (3/30 cá thể, cường độ 2 đến 5 giun/cá thể).

Thứ hai, kết quả xét nghiệm 352 mẫu phân cho thấy tỷ lệ nhiễm Ancylostoma sp. là 63,63% (224 cá thể); Toxocara sp. đạt 19,60% (69 cá thể); và Trichocephalus sp. là 8,52% (30 cá thể). Đáng chú ý, phân tích cường độ nhiễm cho thấy 37,94% cá thể nhiễm giun móc ở mức độ nặng và 21,42% ở mức rất nặng. Đối với giun đũa, tỷ lệ nhiễm nặng chiếm 49,27%.

Thứ ba, tỷ lệ nhiễm có sự phân hóa rõ rệt theo giống chó và lứa tuổi. Chó nội có tỷ lệ nhiễm giun móc lên tới 88,97% và giun đũa là 31,49%; chó Berger nhiễm giun móc 85,10%; trong khi các giống chó cảnh nuôi nhốt như Fox và Poodle có tỷ lệ nhiễm giun móc lần lượt là 23,94% và 23,33% (P < 0,05). Xét theo lứa tuổi, chó sơ sinh đến 3 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm giun móc cao nhất đạt 90,00% và giun đũa đạt 37,50%, sau đó giảm dần khi tuổi tăng lên (ở chó trên 12 tháng tuổi, giun móc giảm còn 40,00% và giun đũa là 0,00%). Ngược lại, giun tóc có xu hướng tăng dần theo độ tuổi, đạt đỉnh 20,00% ở chó trên 12 tháng tuổi.

Thứ tư, yếu tố mùa vụ tác động rõ rệt khi tỷ lệ nhiễm trong vụ hè thu đạt 66,66% với giun móc và 20,48% với giun đũa, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với vụ đông xuân (lần lượt là 56,31% và 17,47%). Ngược lại, yếu tố tính biệt không tạo ra sự sai khác đáng kể (chó đực nhiễm giun móc 61,29%, chó cái 62,31%, P > 0,05).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ nhiễm Ancylostoma caninum vượt trội bắt nguồn từ điều kiện nhiệt độ 20 đến 30 độ C kết hợp độ ẩm cao tại Nam Định, giúp trứng giun móc nở thành ấu trùng chỉ sau 24 đến 48 giờ và trở thành ấu trùng cảm nhiễm sau 6 đến 7 ngày. Phương thức chăn nuôi bán chăn thả của các hộ nuôi chó nội tạo cơ hội cho ấu trùng xâm nhập qua da và đường tiêu hóa liên tục từ nền đất ô nhiễm. Đối với Toxocara canis, tỷ lệ nhiễm cao ở chó sơ sinh khẳng định đường lây truyền dọc qua nhau thai và tuyến sữa mẹ, khiến chó con phát bệnh rất sớm từ 14 ngày tuổi.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua hệ thống bảng số liệu dịch tễ đa biến kết hợp biểu đồ cột thể hiện sự biến động tương quan giữa lứa tuổi và tỷ lệ nhiễm. Cách tiếp cận này giúp làm nổi bật đường cong suy giảm của giun đũa đối lập với sự gia tăng của giun tóc theo thời gian sinh trưởng.

Về bệnh lý lâm sàng, theo dõi 62 cá thể nhiễm bệnh cho thấy các triệu chứng chủ yếu gồm: ăn ít hoặc bỏ ăn (91,22%), nôn mửa (89,47%), suy nhược gầy yếu (82,45%), ỉa ra máu có chất nhầy (66,66%) và biểu hiện co giật thần kinh (3,50%). Mổ khám xác nhận 71,42% trường hợp có bệnh tích đại thể xung huyết, xuất huyết từng đám làm dày thành ruột, 19,04% viêm ruột cata chứa dịch nâu hồng và 9,52% xuất huyết lấm chấm niêm mạc ruột non. Kết quả này tương đồng với các công bố của Ngô Huyền Thúy và Lê Hữu Khương, đồng thời củng cố tính cấp thiết của việc can thiệp y tế sớm để ngăn chặn tử vong do mất máu và kiệt sức ở chó non.

Đề xuất và khuyến nghị

Thực hiện quy trình tẩy giun định kỳ và can thiệp điều trị sớm: Chủ nuôi và bác sĩ thú y cơ sở cần tiến hành tẩy giun cho chó con ngay từ 2 đến 4 tuần tuổi, lặp lại vào tuần thứ 6, 8 và 12, sau đó duy trì định kỳ 3 đến 6 tháng một lần đối với chó trưởng thành. Sử dụng các hoạt chất có hiệu lực cao như Mebendazol liều 60 đến 100 mg/kg thể trọng (hiệu lực 93%), Levamisol liều 7 đến 10 mg/kg thể trọng (hiệu lực 90 đến 100%), hoặc Bio-Rantel liều 120 mg/kg thể trọng. Mục tiêu đặt ra là hạ tỷ lệ nhiễm giun móc ở đàn chó non từ 90,00% xuống dưới 10,00% trong vòng 12 tháng áp dụng.

Vệ sinh tiêu độc khử trùng môi trường chăn nuôi: Hộ nuôi chó và các phòng khám thú y cần tẩy uế chuồng trại định kỳ 1 lần mỗi tuần bằng dung dịch Crêzin nồng độ 1% hoặc dội nước sôi trực tiếp lên sàn chuồng và rãnh thoát nước. Biện pháp này nhằm tiêu diệt trên 95% trứng giun và ấu trùng cảm nhiễm cư trú tại bề mặt tiếp xúc, ngăn chặn tái nhiễm qua da.

Quản lý và xử lý chất thải bằng kỹ thuật ủ phân hiếu khí: Các trang trại nuôi chó giống và cơ sở lưu trú động vật cần áp dụng phương pháp ủ phân compost hiếu khí, duy trì thời gian ủ tối thiểu 25 đến 30 ngày để nhiệt độ đống ủ đạt ngưỡng 70 đến 73 độ C. Mức nhiệt này đảm bảo tiêu diệt hoàn toàn 100% trứng giun đũa Toxocara canis và ấu trùng giun móc trước khi thải ra môi trường.

Tăng cường truyền thông giáo dục dịch tễ học thú y cộng đồng: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Nam Định phối hợp với các cơ quan y tế dự phòng tổ chức các chiến dịch truyền thông định kỳ 2 lần mỗi năm (vào tháng 4 và tháng 9 trước các đợt cao điểm mùa vụ). Mục tiêu nâng cao nhận thức cho 100% người nuôi chó về nguy cơ lây truyền ấu trùng giun móc và giun đũa sang người, hướng dẫn thu gom phân an toàn và rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với vật nuôi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bác sĩ thú y và quản lý phòng khám thú cưng: Luận văn cung cấp bảng dữ liệu chi tiết về tỷ lệ xuất hiện các triệu chứng lâm sàng (nôn mửa 89,47%, phân máu 66,66%) và bệnh tích đại thể (71,42% xuất huyết vách ruột), giúp bác sĩ chẩn đoán phân biệt nhanh chóng giữa hội chứng giun tròn cấp tính với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như Parvovirus hay Care.

Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Ký sinh trùng học: Tài liệu mang lại quy trình chuẩn hóa từ phương pháp lấy mẫu thực địa, kỹ thuật phù nổi Fulleborn, định lượng buồng đếm McMaster đến phương pháp mổ khám Skrjabin, làm tài liệu tham khảo giá trị cho các nghiên cứu dịch tễ học động vật.

Chủ trại nhân giống và người nuôi chó cảnh: Cung cấp hiểu biết sâu sắc về nguy cơ truyền lây giun đũa qua bào thai và tuyến sữa, từ đó ứng dụng chính xác lịch tẩy giun cho chó mẹ trước phối giống và chó con giai đoạn sơ sinh, nâng cao tỷ lệ nuôi sống đàn con lên trên 95%.

Cán bộ y tế dự phòng và nhà hoạch định chính sách y tế công cộng: Giúp đánh giá đúng mức độ lưu hành của các loài giun tròn có khả năng truyền lây sang người (Zoonosis), hỗ trợ xây dựng các chương trình kiểm soát bệnh ấu trùng di hành nội tạng do Toxocara canis tại các khu vực đô thị.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chó con dưới 3 tháng tuổi lại có tỷ lệ nhiễm giun đũa Toxocara canis lên tới 37,50%? Chó con bị nhiễm giun đũa chủ yếu qua đường truyền lây dọc từ chó mẹ mang thai truyền qua nhau thai hoặc qua tuyến sữa trong những ngày đầu bú mẹ. Ấu trùng ngủ đông trong mô cơ thể chó mẹ được kích hoạt bởi hormone thai kỳ, di hành thẳng vào gan và phổi thai nhi, phát triển thành giun trưởng thành ngay sau khi chó con sinh ra.

Phương pháp nào xác định cường độ nhiễm giun tròn chính xác nhất trong điều kiện thực địa? Phương pháp buồng đếm McMaster là phương pháp định lượng tiêu chuẩn nhất. Bằng cách hòa tan 1 gram phân trong dung dịch muối bão hòa và đếm số trứng trong hai buồng đếm theo công thức chuẩn, kỹ thuật này phân định chính xác 4 mức độ từ nhẹ dưới 1.000 trứng đến rất nặng trên 5.000 trứng trên một gram phân.

Giun tròn ký sinh ở chó có thể lây sang người và gây ra những nguy hiểm gì? Ấu trùng giun đũa Toxocara canis và giun móc Ancylostoma caninum hoàn toàn có thể lây sang người qua đường tiêu hóa hoặc xuyên qua da. Ở người, ấu trùng không phát triển thành giun trưởng thành mà di hành trong các cơ quan nội tạng, gây tổn thương gan, phổi, mắt và hệ thần kinh trung ương.

Vì sao tỷ lệ nhiễm giun móc ở chó nội đạt 88,97%, cao hơn nhiều so với chó Poodle chỉ 23,33%? Sự khác biệt bắt nguồn từ phương thức nuôi dưỡng và môi trường sống. Chó Poodle là giống chó cảnh được nuôi nhốt hoàn toàn trong nhà, vệ sinh sạch sẽ và kiểm soát thức ăn; trong khi chó nội chủ yếu nuôi bán chăn thả, tiếp xúc trực tiếp với đất bẩn ẩm ướt chứa ấu trùng cảm nhiễm.

Nên sử dụng loại thuốc nào và phác đồ ra sao để đạt hiệu quả tẩy giun tối ưu? Các hoạt chất được khuyến cáo gồm Mebendazol (liều 60 đến 100 mg/kg thể trọng cho hiệu lực 93%) hoặc Levamisol (liều 7 đến 10 mg/kg thể trọng cho hiệu lực 90 đến 100%). Chó con cần tẩy vào các tuần tuổi thứ 2, 4, 6, 8; chó trưởng thành duy trì tẩy định kỳ từ 3 đến 6 tháng một lần.

Kết luận

• Luận văn đã xác định toàn diện sự lưu hành của 3 loài giun tròn ký sinh đường tiêu hóa ở chó tại Nam Định gồm Ancylostoma caninum (76,66%), Toxocara canis (23,33%) và Trichocephalus vulpis (10,00%).
• Thiết lập hệ thống dữ liệu dịch tễ học thực địa trên 352 mẫu phân, chỉ ra tỷ lệ nhiễm giun móc chiếm ưu thế tuyệt đối (63,63%) với 37,94% ở cường độ nặng và 21,42% ở cường độ rất nặng.
• Chứng minh mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa tỷ lệ nhiễm với nhóm giống chó (chó nội 88,97%), lứa tuổi (chó dưới 3 tháng tuổi nhiễm giun móc 90,00%) và mùa vụ (vụ hè thu cao hơn vụ đông xuân), trong khi tính biệt không tạo ra sự khác biệt.
• Làm rõ đặc điểm bệnh lý với các triệu chứng lâm sàng chủ đạo như ăn ít bỏ ăn (91,22%), nôn mửa (89,47%), phân máu (66,66%) và bệnh tích xuất huyết dày vách ruột (71,42%).
• Xây dựng thành công quy trình phòng trị tổng hợp kết hợp thuốc tẩy giun đặc hiệu, tiêu độc chuồng trại bằng Crêzin 1% và xử lý phân hiếu khí ở nhiệt độ 73 độ C.

Kế hoạch tiếp theo cần tập trung mở rộng mô hình giám sát dịch tễ học sang các vùng phụ cận và triển khai tập huấn kỹ thuật cho mạng lưới thú y cơ sở trong giai đoạn tới. Các cơ sở thú y và người nuôi chó hãy áp dụng ngay phác đồ phòng trị từ công trình nghiên cứu này để bảo vệ sức khỏe vật nuôi và nâng cao an toàn vệ sinh dịch tễ cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Từ khi được thuần hóa, loài chó được con người sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau như: giữ nhà, đi săn, chăn cừu, kéo xe, lấy thịt… Chó được con người thuần hóa và coi như là người bạn gần gũi, thân thiện. Chó dễ nuôi, trung thành với chủ, các giác quan rất phát triển, thông minh, nhanh nhẹn và có tính thích nghi cao với điều kiện sống khác nhau. Ngày nay, ngoài những mục đích trên thì loài chó còn được nuôi để phục vụ an ninh - quốc phòng, phòng chống bạo loạn, chống buôn lậu ma túy, cứu hộ cứu nạn, thể thao, giải trí…mà nó còn trở thành những người bạn, được coi như những thành viên trong gia đình… Những năm gần đây, nền kinh tế ngày càng phát triển, đời sống dân trí được nâng cao và cải thiện, do vậy việc nuôi chó để giữ nhà, làm cảnh và làm kinh tế được quan tâm chú ý trong nhiều gia đình. Nhiều giống chó ngoại quý hiếm được nhập làm phong phú thêm về số lượng và chủng loại chó ở nước ta.

Tuy nhiên, chó là loài động vật rất mẫn cảm với các tác nhân gây bệnh. Bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn, vi rút và bệnh do ký sinh trùng đã và đang làm chết nhiều chó, gây thiệt hại kinh tế cho nhiều hộ chăn nuôi, đặc biệt là các hộ chăn nuôi những giống chó quý hiếm. Việt Nam là một nước nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều, có điều kiện thuận lợi đối với bệnh ký sinh trùng phát triển đặc biệt là bệnh do giun tròn ký sinh đường tiêu hóa gây ra.Với đặc điểm gây bệnh âm ỉ kéo dài và không có biểu hiện triệu chứng bệnh rõ ràng, các bệnh do ký sinh trùng gây ra hiện nay vẫn chưa nhận được sự chú ý đúng mức trong việc phòng và điều trị. Chính điều đó, đã tạo điều kiện cho các loài ký sinh trùng phát triển, phát tán mầm bệnh ra ngoài môi trường, gây bệnh và là suy giảm sức khỏe của vật nuôi, thậm chí có những căn bệnh còn có thể truyền lây sang cho con người như bệnh giun móc, giun đũa chó.

Một số tài liệu do các tác giả nghiên cứu về bệnh do ký sinh trùng gây nên ở chó như: Phạm Sĩ Lăng (1985), Ngô Huyền Thuý (1996). Cho tới nay, các nhà khoa học nước ta đã xác định được khoảng 26 loài giun, sán ký sinh ở chó, trong đó có khoảng16 loại giun tròn. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về các bệnh của chó chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là bệnh do ký sinh trùng gây nên, trong đó có nhiều loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá gây tác hại lớn đối với chó. Giun ký sinh lấy chất dinh 1 dưỡng, hút máu, tiết độc tố và chất chống đông máu.

Bệnh âm ỉ, kéo dài làm vật chủ mất máu suy dinh dưỡng, gầy yếu, rối loạn tiêu hoá, giảm sức đề kháng. Từ đó, các vi khuẩn trong đường ruột có cơ hội trỗi dậy gây hội chứng tiêu chảy nặng hơn và làm chết chó nếu không được điều trị kịp thời. Thành phố Nam Định là một trong những thành phố được Pháp lập ra đầu tiên ở Bắc Kỳ, Việt Nam. Hiện nay thành phố Nam Định có 15 phường và 05 xã ngoại thành.

Thành phố Nam Định được Chính phủ Việt Nam quy hoạch thành trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, xã hội của tỉnh Nam Định và của tiểu vùng sông Hồng. Theo Cục thống kê tỉnh Nam Định ngày 01/10/2016 số đầu chó nuôi tại thành phố Nam Định là 6. Xuất phát từ nhu cầu cấp thiết của thực tế trên chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu sự lưu hành của giun tròn ký sinh trong đường tiêu hóa ở chó tại thành phố Nam Định và đề xuất biện pháp phòng trị”. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI - Xác định thành phần loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá của chó nuôi ở thành phố Nam Định.

- Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun tròn đường tiêu hoá của chó ở thành phố Nam Định. - Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của chó bị bệnh giun tròn. - Đề xuất biện pháp phòng trị bệnh giun tròn cho chó có hiệu quả. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện thêm các nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và bệnh học của bệnh giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá của chó trong điều kiện chăn nuôi hiện nay ở nước ta.

- Kết quả nghiên cứu của đề tài là những minh chứng về tác hại của một số loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá của chó, đồng thời là những khuyến cáo có ý nghĩa cho những hộ gia đình nuôi chó ở thành phố Nam Định và các địa phương khác. - Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng để chẩn đoán và phòng trừ bệnh giun tròn đường tiêu hóa, góp phần khống chế bệnh trong thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2.

Vị trí của một số loài giun tròn chủ yếu ký sinh ở đường tiêu hóa của chó trong hệ thống phân loại động vật học Chó ở nước ta nhiễm nhiều loài giun tròn, trong đó số lượng loài ký sinh ở đường tiêu hóa là phổ biến. Những loài gây tác hại nhiều cho chó là giun đũa (Toxocara canis, Toxascaris leonina), giun tóc (Trichocephalus vulpis), và đặc biệt là loài giun móc (Ancylostoma caninum). Do vậy, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi chỉ nghiên cứu những giun tròn chủ yếu ký sinh ở đường tiêu hóa. * Giun móc chó Ancylostoma caninum Theo khóa phân loại động vật của các tác giả Nguyễn Thị Lê (1996), De Ley and Blaxter (2002) các loài giun móc ký sinh ở chó thuộc: Lớp: Nematoda Bộ: Rhabditida Phân bộ: Rhabditata Họ: Ancylostomatidae Giống Ancylostoma Loài: Ancylostoma bzaziliense Ancylostoma caninum Giống Uncinaria Loài Uncinaria stenocephala * Giun đũa Toxocara canis Giun đũa Toxocara canis ký sinh ở chó thuộc: Lớp Nematoda Bộ Spirurida Phân bộ Spirurata Họ Anisakidae Giống Toxocara Loài Toxocara canis Ký chủ: chó nhà, chó sói, cáo 3 Nơi ký sinh : ruột non * Giun đũa Toxascaris leonina Giun đũa Toxascaris leonina thuộc: Lớp Nematoda Bộ Spirurida Phân bộ Spirurata Họ Ascarididae Giống Toxascaris Loài Toxascaris leonina Ký chủ cuối cùng: chó nhà Nơi ký sinh: dạ dày, ruột non * Giun tóc Trichocephalus vulpis Giun tóc Trichocephalus vulpis thuộc: Lớp Nematoda Bộ Trichocephalida Phân bộ Trichocephalata Họ Trichocephalidae Giống Trichocephalus Loài Trichocephalus vulpis Ký chủ cuối cùng: chó nhà Nơi ký sinh: manh tràng 2.

Đặc điểm sinh học của một số loài giun tròn ký sinh ở đường tiêu hoá chó * Đặc điểm hình thái, cấu tạo Nguyễn Thị Lê và cs. (2014) đã mô tả hình thái các loài giun tròn ở chó như sau: - Loài Ancylostoma caninum Là loài giun tròn nhỏ, thân hình sợi chỉ, màu vàng nhạt, đoạn trước cong về phía lưng, bao miệng mỗi bên có 2 răng 3 chạc lớn, cong vào phía trong, miệng hình bầu dục. 4 Con đực dài 9 - 12 mm, đuôi có túi kitin, 2 gai giao hợp bằng nhau dài 0,74- 0,87 mm, bánh lái dài 0,13 - 0,21 mm. Con cái dài 10 - 21 mm, đuôi có gai nhọn, âm hộ nằm 1/3 phía sau của thân.

Trứng hình bầu dục dài 0,06 - 0,066 mm, rộng 0,037- 0,042 mm. Trứng có nhiều nhân, vỏ trong suốt. - Loài Toxocara canis Loài Toxocara canis là loài giun tròn có kích thước khá lớn, màu vàng nhạt, đầu hơi cong về phía bụng, miệng có 3 môi bao quanh, trên mỗi môi đều có răng nhỏ, thực quản hình trụ, đặc biệt giữa thực quản và ruột có đoạn phình to tạo thành “dạ dày giả” của giun. Con đực dài 50 - 90 mm, đầu có cánh dài, hẹp, hơi giống mũi giáo có 2 gai giao cấu bằng nhau dài 0,75 - 0,95 mm.

Con cái dài 90 - 170 mm, đuôi thẳng. Lỗ sinh dục cái ở khoảng 1/4 phía trước thân, trứng gần như tròn, đường kính 0,068- 0,075 mm, trên vỏ trứng có những nếp nhăn nhỏ mịn. - Loài Trichocephalus vulpis. Giun có kích thước lớn, con đực dài 45-75 mm, thực quản chiếm 3/4 chiều dài cơ thể.

Đuôi giun đực thường cuộn tròn về phía trong, mang một gai giao hợp rất dài (8,31- 11,1 mm). Con cái dài 62 -75 mm, thực quản dài 42 -56,3 mm, âm hộ nằm về phía sau của đoạn cuối thực quản. Trứng có hình cái thùng, có nắp ở hai đầu, dài 0,083 - 0,93 mm và rộng 0,037- 0,40mm. Đặc điểm vòng đời sinh học - Loài Ancylostoma caninum Theo Ballweber L.

(2001), Phan Địch Lân (2005), Nguyễn Thị Kim Lan (2012) cho biết: Giun trưởng thành sống ở niêm mạc ruột non của ký chủ, tập chung chủ yếu ở tá tràng, không tràng và kết tràng. Giun cái mỗi ngày đẻ ra 10. Trứng mới bài xuất ra ngoài có từ 2-8 tế bào nhân, ấu trùng phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm nếu gặp điều kiện thuận lợi. Ấu trùng không phát triển tới giai đoạn cảm nhiễm ở nhiệt độ dưới 170 C.

Ấu trùng giun móc phát triển qua 3 giai đoạn để trở thành ấu trùng cảm nhiễm. Ở điều kiện nhiệt độ từ 20 -300 C 5 và độ ẩm thích hợp, pH trung tính, trứng sẽ nở thành ấu trùng sau 24- 48 giờ và trở thành ấu trùng cảm nhiễm sau 6 - 7 ngày. Ấu trùng gây nhiễm dài 0,59 - 0,69 mm, có màng bọc bên ngoài và chứa 30 - 34 tế bào ruột. Ấu trùng có hướng động đặc biệt là luôn tìm đến vị trí cao và nơi ẩm ướt, nhiệt độ thích hợp và hướng đến vật chủ gần chúng.

Ấu trùng tuy cần độ ẩm nhưng không phát triển trong nước mặn, khi bị khô, ấu trùng sẽ chết nhanh trong 24 giờ. Do vậy, việc lan truyền bệnh bị hạn chế trong mùa khô. Khi nhiệt độ của đất tăng lên, ấu trùng di chuyển tới chỗ lồi lõm của đất và tụ lại từng đám ở những chỗ râm mát và có độ ẩm thích hợp. Từ chỗ ban đầu, ấu trùng di chuyển trong phạm vi 10-20 cm.

Trong khi di chuyển, ấu trùng có khuynh hướng leo lên cao, có thể tới 2 m. Ấu trùng ít chui xuống đất, nhưng nếu ở đất cát, ấu trùng có thể chui xuống sâu 1 m, đất mùn chui xuống sâu 30cm, đất sét chui sâu 15 cm. Nói chung, từ điểm di chuyển ban đầu, ấu trùng thường di chuyển ở bề mặt của đất. Thời gian sống của ấu trùng thay đổi tuỳ thuộc điều kiện của môi trường.

Ấu trùng có thể tồn tại ngoài tự nhiên từ vài tuần tới 1 tháng. Nhưng nếu trong điều kiện ẩm ướt, nhiệt độ từ 15-300C ấu trùng có thể tồn tại được 18 tháng.