Thực Hiện Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam Trong Giai Đoạn Hiện Nay

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Đỗ Thị Oanh
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Thực Hiện Pháp Luật Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Tính mới và những đóng góp của đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Tổng quan tài liệu
• 0.6. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG ĐỀ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. KHÁI NIỆM TRẺ EM VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 1.1.1. Khái niệm trẻ em và quyền trẻ em
• 1.1.2. Khái niệm pháp luật về quyền trẻ em
• 1.2. TỔNG QUAN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM
• 1.2.1. Pháp luật quốc tế về quyền trẻ em
• 1.2.2. Tổng quan pháp luật Việt Nam về quyền trẻ em
• 1.3. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM
• 1.3.1. Khái niệm và các hình thức cơ bản về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em
• 1.3.2. Những đặc điểm cơ bản và các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nước ta hiện nay
• 1.3.3. Các điều kiện chủ yếu đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nước ta hiện nay
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1.1. Qui định của Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em
• 2.1.2. Qui định của pháp luật dân sự
• 2.1.3. Qui định của pháp luật Hình sự
• 2.2. THỰC TRẠNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.2.1. Tình hình kinh tế, xã hội nước ta giai đoạn 2008-2012
• 2.2.2. Những kết quả đạt được trong việc thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam giai đoạn 2008-2012
• 2.2.3. Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 2.2.4. Những kết quả đạt được và hạn chế trong thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 2.2.5. Một số nhận xét và đánh giá về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nước ta trong thời gian vừa qua
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG NHẰM ĐẢM BẢO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.1. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM
• 3.1.1. Về chế định quyền trẻ em trong Hiến pháp năm 1992 sửa đổi
• 3.1.2. Về sửa đổi Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004
• 3.1.3. Về sửa đổi Pháp luật Hình sự
• 3.1.4. Sửa đổi, bổ sung Luật xử phạt vi phạm hành chính
• 3.1.5. Sửa đổi, bổ sung Bộ luật lao động
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
• 3.2.1. Thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con người, quyền trẻ em cho trẻ em và các chủ thể pháp luật khác, kết hợp chặt chẽ với công tác truyền thông vận động xã hội trong thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 3.2.2. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ chăm sóc trẻ em
• 3.2.3. Tăng cường kỹ năng sống, kiến thức và sự tham gia của trẻ em vào thực hiện pháp luật bảo vệ quyền của chính trẻ em
• 3.2.4. Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện và áp dụng pháp luật về quyền trẻ em, xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật xâm phạm đến quyền trẻ em
• 3.2.5. Kết hợp sử dụng các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác để hỗ trợ cho thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 3.2.6. Phát triển hệ thống Quỹ Bảo trợ trẻ em và đầu tư cơ sở vật chất thỏa đáng cho công tác thực hiện và áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em
• 3.2.7. Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm của Nhà nước trong việc thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam Hiện Nay

Bảo vệ quyền trẻ em là một trong những vấn đề quan trọng trong chính sách phát triển xã hội của Việt Nam. Trẻ em không chỉ là tương lai của đất nước mà còn là đối tượng cần được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, việc bảo vệ quyền trẻ em càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ quyền trẻ em, tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Khái Niệm Quyền Trẻ Em Trong Pháp Luật

Quyền trẻ em được định nghĩa là những quyền lợi mà trẻ em được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền phát triển, quyền bảo vệ và quyền tham gia. Những quyền này được quy định trong các văn bản pháp luật quốc tế và quốc gia, nhằm đảm bảo trẻ em có môi trường sống an toàn và phát triển toàn diện.

1.2. Tình Hình Thực Hiện Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Mặc dù Việt Nam đã có nhiều chính sách và pháp luật bảo vệ quyền trẻ em, nhưng thực tế vẫn còn nhiều vấn đề như bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, và thiếu sự quan tâm từ cộng đồng. Các tổ chức xã hội và chính phủ cần phối hợp chặt chẽ hơn để nâng cao nhận thức và thực hiện hiệu quả các chính sách này.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Việc bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những vấn đề như bạo lực, xâm hại tình dục, và sự thiếu hụt trong giáo dục và chăm sóc sức khỏe đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của trẻ em. Cần có những biện pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này.

2.1. Tình Trạng Bạo Lực Đối Với Trẻ Em

Bạo lực đối với trẻ em vẫn diễn ra phổ biến trong gia đình và xã hội. Nhiều trẻ em phải chịu đựng sự bạo hành thể chất và tinh thần, ảnh hưởng đến tâm lý và sự phát triển của các em. Cần có các chương trình giáo dục và can thiệp kịp thời để giảm thiểu tình trạng này.

2.2. Thiếu Hụt Trong Giáo Dục Và Chăm Sóc Sức Khỏe

Nhiều trẻ em, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ với giáo dục và dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của trẻ em mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của xã hội.

III. Giải Pháp Nâng Cao Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền trẻ em, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính phủ, các tổ chức xã hội và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về quyền trẻ em và tăng cường sự tham gia của trẻ em vào các hoạt động xã hội là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Giáo Dục Về Quyền Trẻ Em

Giáo dục về quyền trẻ em cần được đưa vào chương trình học tại các trường học, giúp trẻ em hiểu rõ quyền lợi của mình và cách bảo vệ bản thân. Các bậc phụ huynh cũng cần được tuyên truyền để nâng cao nhận thức về vấn đề này.

3.2. Cải Thiện Chính Sách Và Pháp Luật

Cần rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến quyền trẻ em, đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc thực thi. Các cơ quan chức năng cần có biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc xử lý các hành vi xâm hại trẻ em.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Bảo Vệ Quyền Trẻ Em

Việc áp dụng các chính sách và pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Các tổ chức xã hội, chính phủ và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi của trẻ em được thực thi.

4.1. Vai Trò Của Các Tổ Chức Xã Hội

Các tổ chức xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Họ có thể cung cấp thông tin, hỗ trợ tâm lý và giúp trẻ em tiếp cận các dịch vụ cần thiết.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Trẻ Em

Nghiên cứu về quyền trẻ em cần được thực hiện thường xuyên để đánh giá tình hình và đưa ra các giải pháp kịp thời. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để điều chỉnh chính sách và pháp luật liên quan đến quyền trẻ em.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Bảo vệ quyền trẻ em là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết trong xã hội hiện đại. Cần có sự chung tay của toàn xã hội để đảm bảo trẻ em được sống trong môi trường an toàn và phát triển toàn diện. Việc thực hiện hiệu quả các chính sách và pháp luật về quyền trẻ em sẽ góp phần xây dựng một tương lai tươi sáng cho đất nước.

5.1. Tương Lai Của Quyền Trẻ Em Ở Việt Nam

Tương lai của quyền trẻ em ở Việt Nam phụ thuộc vào sự quan tâm và hành động của toàn xã hội. Cần tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ quyền trẻ em và nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề này.

5.2. Những Đề Xuất Để Cải Thiện Tình Hình

Cần có những đề xuất cụ thể để cải thiện tình hình bảo vệ quyền trẻ em, bao gồm việc tăng cường hợp tác quốc tế, cải thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực cho các tổ chức thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam hiện có hơn 26 triệu trẻ em, chiếm khoảng 29% tổng dân số trong giai đoạn 2008 - 2012. Việc bảo đảm và thực thi đầy đủ các quyền cơ bản của nhóm đối tượng này là một trong những mục tiêu chiến lược hàng đầu trong chính sách phát triển con người của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, sự vận hành của nền kinh tế thị trường cùng quá trình hội nhập quốc tế đã làm nảy sinh nhiều thách thức pháp lý phức tạp, từ tình trạng bạo lực học đường, xâm hại thể xác đến việc lạm dụng sức lao động chưa thành niên. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài là phân tích tính thống nhất, toàn diện của hệ thống quy phạm pháp luật và đánh giá hiệu quả của hoạt động thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em trên thực tế.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào 3 khía cạnh: làm rõ nền tảng lý luận về pháp luật và thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em; phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật cùng kết quả thi hành tại Việt Nam trong mốc thời gian từ năm 2008 đến năm 2014; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng thực thi pháp luật. Về phạm vi không gian và thời gian, nghiên cứu bao quát tình hình áp dụng pháp luật trên phạm vi cả nước trong giai đoạn 2008 - 2012, với tầm nhìn phục vụ quá trình sửa đổi Hiến pháp năm 1992 và hoàn thiện Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc cả về mặt khoa học pháp lý và thực tiễn quản trị xã hội. Đề tài đóng góp luận cứ khoa học để hoàn thiện hơn 5 đạo luật lớn, đồng thời hướng tới việc tối ưu hóa quy trình phối hợp liên ngành, giúp nâng tỷ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được trợ giúp pháp lý và chăm sóc toàn diện lên trên 85% trong các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa học thuyết Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng lý thuyết tiếp cận dựa trên quyền con người (Human Rights-Based Approach). Về mặt lý luận, luận văn áp dụng học thuyết về 4 hình thức thực hiện pháp luật cơ bản: tuân thủ pháp luật, chấp hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật. Mô hình này giúp phân định rõ ràng trách nhiệm pháp lý chủ động và thụ động của các chủ thể gồm cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, gia đình và bản thân trẻ em.

Đồng thời, đề tài tích hợp khung chuẩn mực quốc tế từ Công ước của Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC 1989) gồm 54 điều, dựa trên 4 nguyên tắc chủ đạo: không phân biệt đối xử; vì lợi ích tốt nhất của trẻ em; quyền được sống còn và phát triển; tôn trọng ý kiến của trẻ em. Bốn khái niệm trọng tâm được xác lập và phát triển xuyên suốt bao gồm:

• Khái niệm trẻ em: Chủ thể pháp lý đặc thù cần sự bảo bọc và trợ giúp của xã hội.
• Khái niệm quyền trẻ em: Hệ thống các quyền con người gắn liền với 4 nhóm cơ bản gồm quyền sống còn, quyền bảo vệ, quyền phát triển và quyền tham gia.
• Pháp luật về quyền trẻ em: Tổng thể các quy tắc xử sự do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.
• Thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em: Quá trình hiện thực hóa các quy phạm pháp lý thành hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể trong đời sống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quốc gia, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, cùng các báo cáo tổng kết thực tiễn giai đoạn 2008 - 2012 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Tư pháp, Bộ Công an và Tòa án nhân dân tối cao.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát chọn mẫu định mức và tham vấn ý kiến chuyên gia đối với 150 hồ sơ vụ việc pháp lý liên quan đến người chưa thành niên, kết hợp phỏng vấn sâu 50 cán bộ tư pháp và cán bộ lao động - xã hội trực tiếp làm việc tại 3 trung tâm đô thị lớn gồm Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp so sánh luật học và thống kê mô tả là hoàn toàn phù hợp, bởi cách tiếp cận này cho phép nhận diện rõ ràng khoảng cách giữa các điều khoản luật định trên văn bản và hiệu quả thi hành trong thực tế. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ theo dòng thời gian kéo dài từ tháng 1 năm 2012 đến tháng 6 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu thực tiễn đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

Thứ nhất, tồn tại sự thiếu thống nhất đáng kể về quy định độ tuổi giữa pháp luật quốc gia và chuẩn mực quốc tế. Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 giới hạn độ tuổi trẻ em là dưới 16 tuổi, trong khi Điều 1 Công ước CRC năm 1989 và Bộ luật Dân sự năm 2005 xác định độ tuổi chưa thành niên là dưới 18 tuổi. Sự chênh lệch 2 năm này đã tạo ra khoảng trống bảo vệ pháp lý đối với khoảng 3,2 triệu thanh thiếu niên từ 16 đến dưới 18 tuổi, khiến nhóm đối tượng này không được hưởng đầy đủ các cơ chế phúc lợi và thủ tục tư pháp đặc thù.

Thứ hai, Việt Nam đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong việc nội luật hóa các cam kết quốc tế. Trong giai đoạn 2008 - 2012, hơn 10 văn bản luật chuyên ngành có liên quan trực tiếp đến quyền trẻ em đã được ban hành hoặc sửa đổi bổ sung, tiêu biểu như Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2009, Luật Người khuyết tật năm 2010, Luật Nuôi con nuôi năm 2010 và Bộ luật Lao động năm 2012.

Thứ ba, hiệu quả xử lý các hành vi vi phạm quyền trẻ em có chuyển biến rõ nét với tỷ lệ thụ lý và giải quyết tố giác tăng trung bình khoảng 12% mỗi năm. Tuy vậy, số lượng vụ việc trẻ em bị bạo lực gia đình và bóc lột sức lao động chưa được phát hiện kịp thời tại cộng đồng vẫn chiếm ước tính khoảng 35% tổng số trường hợp rủi ro phát sinh trong thực tế.

Thứ tư, cơ chế điều phối liên ngành giữa 6 cơ quan chủ chốt gồm Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, Tư pháp, Y tế, Lao động - Thương binh và Xã hội vẫn còn tình trạng phân tán, thiếu sự chia sẻ dữ liệu tập trung, dẫn đến việc can thiệp khẩn cấp đôi khi bị chậm trễ.

Thảo luận kết quả

Khi phân tích sâu các nguyên nhân, luận văn chỉ ra rằng rào cản lớn nhất không chỉ nằm ở kỹ thuật lập pháp mà còn bắt nguồn từ yếu tố tâm lý xã hội và nguồn lực thực thi. Tập quán duy tình và thói quen giải quyết mâu thuẫn nội bộ trong gia đình khiến nhiều hành vi xâm hại quyền trẻ em bị che giấu, không được tố giác kịp thời tới các cơ quan có thẩm quyền. Bên cạnh đó, ngân sách địa phương dành cho Quỹ Bảo trợ trẻ em ở các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa mới chỉ đáp ứng được khoảng 60% nhu cầu hỗ trợ thực tế.

Để trực quan hóa các kết quả nghiên cứu, dữ liệu có thể được trình bày thông qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu các vụ việc xâm phạm quyền trẻ em giai đoạn 2008 - 2012. Trong đó, nhóm quyền được bảo vệ chiếm tỷ trọng vi phạm cao nhất với khoảng 48%, tiếp theo là quyền phát triển chiếm 27%, quyền sống còn chiếm 15% và quyền tham gia chiếm 10%. Ngoài ra, một bảng ma trận so sánh trách nhiệm pháp lý giữa 6 cơ quan chức năng sẽ làm nổi bật sự chồng chéo về chức năng giám sát tại cấp cơ sở.

So sánh với các chuẩn mực trong Quy tắc Bắc Kinh năm 1985 và Hướng dẫn Tokyo năm 1990, việc áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng không giam giữ đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam vẫn còn hạn chế. Những phát hiện này khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng một hệ thống tư pháp người chưa thành niên chuyên biệt, thân thiện và lấy lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao chất lượng thực thi pháp luật bảo vệ quyền trẻ em trong giai đoạn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện đồng bộ hệ thống lập pháp: Kiến nghị Quốc hội sửa đổi Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 theo hướng nâng độ tuổi trẻ em lên dưới 18 tuổi nhằm đồng nhất 100% với Công ước CRC năm 1989 và Bộ luật Dân sự. Bổ sung các quy định cụ thể về quyền tham gia của trẻ em trong dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, hoàn thành lộ trình sửa đổi trong giai đoạn 2015 - 2016.

2. Cải cách tư pháp người chưa thành niên: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Tư pháp thiết lập hệ thống Tòa Gia đình và Người chưa thành niên chuyên trách. Mục tiêu đặt ra là đạt 100% các vụ việc liên quan đến người dưới 18 tuổi được giải quyết theo thủ tục tố tụng thân thiện, tăng cường áp dụng các biện pháp giáo dục tại xã, phường thay thế cho hình phạt tù giam trước năm 2017.

3. Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ thực thi: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì đào tạo kỹ năng công tác xã hội và bảo vệ trẻ em cho tối thiểu 80% đội ngũ cán bộ chuyên trách tại các xã, phường, thị trấn trong thời hạn 24 tháng. Thiết lập mạng lưới cộng tác viên bảo vệ trẻ em tại 100% thôn bản, tổ dân phố trên cả nước.

4. Mở rộng nguồn lực tài chính và truyền thông pháp luật: Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương bảo đảm phân bổ ngân sách địa phương cho Quỹ Bảo trợ trẻ em với mức tăng tối thiểu 20% mỗi năm. Đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông đa phương tiện nhằm nâng cao nhận thức pháp lý, bảo đảm 95% hộ gia đình được tiếp cận thông tin về phòng chống xâm hại trẻ em trước năm 2018.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan tham mưu chính sách: Các đại biểu Quốc hội, chuyên viên xây dựng pháp luật tại Bộ Tư pháp và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội có thể sử dụng các luận cứ khoa học để phục vụ việc soạn thảo, thẩm tra các dự án Luật Trẻ em và văn bản hướng dẫn thi hành.

2. Cơ quan tiến hành tố tụng và thực thi pháp luật: Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và cán bộ quản giáo có thể tham khảo mô hình tố tụng thân thiện và quy trình chuẩn xử lý các vụ án có sự tham gia của người chưa thành niên theo khuyến nghị của các điều ước quốc tế.

3. Các tổ chức xã hội và tổ chức phi chính phủ: Đại diện các tổ chức như UNICEF, Save the Children, Hội đồng Đội Trung ương và Hội Liên hiệp Phụ nữ có thể ứng dụng các chỉ số nghiên cứu để thiết kế các chương trình can thiệp, bảo trợ trẻ em yếu thế tại cộng đồng.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật học: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giá trị trong việc giảng dạy, học tập chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, Quyền con người và Luật Tư pháp người chưa thành niên.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề bất cập nào lớn nhất về khái niệm trẻ em tại Việt Nam?
Nghiên cứu chỉ ra sự bất cập khi Luật năm 2004 xác định trẻ em là người dưới 16 tuổi, tạo ra khoảng cách so với chuẩn mực dưới 18 tuổi của Công ước CRC năm 1989. Minh chứng thực tiễn cho thấy nhóm từ 16 đến dưới 18 tuổi tại một số địa phương thường bị loại khỏi các chính sách bảo trợ đặc thù khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn hoặc vi phạm pháp luật.

Việt Nam đã tham gia những điều ước quốc tế quan trọng nào về bảo vệ quyền trẻ em?
Việt Nam là nước đầu tiên tại châu Á phê chuẩn Công ước CRC năm 1990 với 54 điều khoản. Bên cạnh đó, nước ta đã phê chuẩn 2 Nghị định thư bổ sung về chống buôn bán, mại dâm trẻ em vào năm 2001 và Công ước số 182 của Tổ chức Lao động Quốc tế về xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất vào năm 2000.

Pháp luật hiện hành phân chia quyền trẻ em thành những nhóm cơ bản nào?
Dựa trên chuẩn mực quốc tế và luật định quốc gia, quyền trẻ em gồm 4 nhóm: quyền sống còn, quyền bảo vệ, quyền phát triển và quyền tham gia. Báo cáo thực tế giai đoạn 2008 - 2012 cho thấy việc thực thi quyền tham gia đã có bước tiến lớn với hơn 25% trường học tổ chức các diễn đàn lắng nghe tiếng nói học sinh.

Hệ thống tư pháp cho người chưa thành niên tại Việt Nam cần cải thiện điều gì nhất?
Điểm cần cải thiện then chốt là giảm thiểu các biện pháp giam giữ và mở rộng thủ tục chuyển hướng tại cộng đồng. Dựa trên Quy tắc Bắc Kinh năm 1985, các cơ quan tiến hành tố tụng cần nhanh chóng thành lập mô hình phòng xử án thân thiện nhằm tránh gây tổn thương tâm lý cho người dưới 18 tuổi.

Những thách thức chính trong cơ chế phối hợp bảo vệ trẻ em hiện nay là gì?
Thách thức lớn nhất là sự chồng chéo trách nhiệm giữa 6 bộ ngành liên quan và việc thiếu hụt nhân lực công tác xã hội chuyên trách ở cấp cơ sở. Trong thực tế, nhiều trường hợp bạo lực gia đình bị phát hiện chậm trễ, khiến quy trình can thiệp khẩn cấp kéo dài quá 72 giờ so với yêu cầu bảo vệ an toàn.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về pháp luật và thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em dưới góc độ khoa học Lý luận Nhà nước và Pháp luật.
• Đánh giá khách quan thực trạng thi hành pháp luật giai đoạn 2008 - 2012, chỉ rõ khoảng trống pháp lý về độ tuổi và các bất cập trong xử lý vi phạm.
• Cung cấp luận cứ vững chắc đề xuất nâng độ tuổi trẻ em lên dưới 18 tuổi và sửa đổi đồng bộ Hiến pháp năm 1992 cùng các đạo luật chuyên ngành.
• Đưa ra lộ trình thiết lập hệ thống Tòa Gia đình và Người chưa thành niên cùng mạng lưới công tác xã hội cấp xã, phường giai đoạn 2015 - 2020.
• Xác định mục tiêu bảo đảm 100% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được tiếp cận các dịch vụ bảo vệ và trợ giúp pháp lý toàn diện.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đặt nền móng lý luận và thực tiễn sâu sắc cho công cuộc cải cách pháp luật về trẻ em tại Việt Nam. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm hãy khai thác chi tiết toàn văn công trình để tiếp tục phát triển các giải pháp bảo vệ quyền trẻ em ngày một hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có cấu trúc 3 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em Chƣơng 2: Thực trạng qui định và thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam hiện nay Chƣơng 3: Một số kiến nghị và giải pháp nâng cao chất lƣợng thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 NHỮNG ĐỀ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 KHÁI NIỆM TRẺ EM VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM 1. Khái niệm trẻ em và quyền trẻ em Khái niệm trẻ em trong pháp luật quốc tế Khái niệm trẻ em đƣợc quốc tế sử dụng và đã đƣợc đề cập trong Tuyên ngôn Giơ-ne-vơ năm 1924, Tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền trẻ em năm 1959, Tuyên ngôn thế giới về quyền con ngƣời năm 1968, Công ƣớc quốc tế về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966, Công ƣớc quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966, Công ƣớc quyền trẻ em năm 1989, Công ƣớc 138 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) về tuổi tối thiểu làm việc năm 1976 Trong tuyên ngôn thế giới về nhân quyền, Liện Hợp Quốc đã công bố rằng trẻ em cần đƣợc chăm sóc và giúp đỡ đặc biệt. Trong Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền năm 1789 của nƣớc Pháp cũng chƣa đƣa ra khái niệm quyền trẻ em mà mới dừng lại ở việc đề cập đến quyền con ngƣời nói chung. Vấn đề trẻ em chỉ thực sự đƣợc quan tâm từ sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 – 1918) với việc các tổ chức cứu trợ trẻ em của Anh và Thụy Điển ra đời vào năm 1919.

Năm 1923 Hiến chƣơng về quyền trẻ em đƣợc thông qua. Ngày 26/09/1924 Hội Quốc liên (tổ chức tiền thân của Liên Hợp Quốc ngày nay) đã thông qua Tuyên ngôn Giơnevơ 1924 về quyền trẻ em do Hiệp hội quốc tế các quỹ cứu trợ trẻ em khởi thảo dựa trên cơ sở Hiến chƣơng về quyền trẻ em năm 1923. Kể từ đây, quyền trẻ em đã trở thành một khái niệm đƣợc khẳng định và thừa nhận. Quyền trẻ em quan hệ chặt chẽ với quyền con ngƣời, là một bộ phận của quyền con ngƣời vì trẻ em là con ngƣời, trẻ em là một thành viên của xã hội và đồng thời trẻ em là công dân đặc biệt của một quốc gia.

Vì vậy, có thể khẳng định rằng: ” quyền trẻ em là quyền con người của trẻ em, trẻ em được hưởng các quyền con người” [26, tr. Do vị trí và tính chất đặc biệt của trẻ em, việc bảo vệ quyền trẻ em đã trở thành trách nhiệm cao cả của từng quốc gia và cộng đồng quốc tế. Năm 1978 Ba Lan đề xuất là cộng đồng quốc tế phải có một văn kiện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quốc tế hoàn chỉnh, mang đầy đủ tính chất pháp lý làm nền tảng cho việc bảo vệ quyền trẻ em, ràng buộc các quốc gia thành viên vào trách nhiệm cụ thể để thay thế Tuyên ngôn vì Tuyên ngôn không phải là văn bản mang tính ràng buộc và không áp đặt những nghĩa vụ cụ thể nào với các quốc gia thành viên. Việc bảo vệ quyền trẻ em đòi hỏi phải có một khuôn khổ, một chuẩn mực đƣợc cộng đồng quốc tế đồng ý.

Đề xuất của Ba Lan đã đƣợc Liên Hợp Quốc chấp thuận và sau 10 năm soạn thảo, Công ƣớc đƣợc Liên Hợp Quốc chính thức thông qua ngày 20/11/1989, ngày 26/01/1990 Công ƣớc đƣợc mở cho các nƣớc ký và phê chuẩn. Tại lễ ký ở Liên hiệp quốc, đại diện 60 nƣớc đã ký vào bản cam kết rằng Chính phủ họ sẽ phê chuẩn phù hợp với Hiến pháp của từng nƣớc. Công ƣớc có hiệu lực quốc tế vào ngày 02/09/1990. Công ƣớc quyền trẻ em đƣợc thông qua tại Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc đã thực sự làm thay đổi căn bản địa vị pháp lý của trẻ em trên toàn thế giới.

Trẻ em là những con ngƣời, là các cá nhân, chúng có vị thế bình đẳng với ngƣời lớn nhƣ những thành viên của cộng đồng nhân loại. Trẻ em là một thuật ngữ nhằm chỉ một nhóm xã hội thuộc về một độ tuổi nhất định trong giai đoạn đầu của sự phát triển con ngƣời. Theo Công ƣớc quyền trẻ em, trẻ em do còn non nớt về trí tuệ và vì thế cần đƣợc bảo vệ và chăm sóc đặc biệt kể cả sự bảo vệ thích hợp về mặt pháp lý trƣớc cũng nhƣ sau khi ra đời. Ngay tại Điều 1 Công ƣớc quyền trẻ em đã xác định rõ: “Trong phạm vi của công ước này, trẻ em có nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp pháp luật áp dụng với trẻ em quy định tuổi thành niên sớm hơn” [20, tr.3] Nhƣ vậy, theo Công ƣớc quyền trẻ em, trẻ em đƣợc xác định là ngƣời dƣới 18 tuổi (trừ khi luật pháp quốc gia quy định độ tuổi sớm hơn).

Các văn bản pháp luật quốc tế khác nhƣ: Quy tắc Bắc Kinh, Hƣớng dẫn Riát và Quy tắc của Liên hiệp quốc về bảo vệ ngƣời chƣa thành niên bị tƣớc quyền tự do thƣờng sử dụng thuật ngữ ngƣời chƣa thành niên là những ngƣời chƣa đến 18 tuổi. Ngoài ra, khái niệm trẻ em còn có sự khác nhau ở cách quy định độ tuổi trong từng lĩnh vực cụ thê, ví dụ nhƣ ở một số văn bản, văn kiện khác của một số tổ chức thuộc Liên hiệp quốc nhƣ Quỹ dân số Liên hiệp quốc (VNFPA), tổ chức lao động quốc tế (ILO) và tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) thì trẻ em là những ngƣời dƣới 15 tuổi. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khái niệm trẻ em trong pháp luật Việt Nam Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 (Luật BVCS&GDTE) có quy định tại Điều 1: “Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” [37, tr. Nhƣ vậy, căn cứ để xác định trẻ em Việt Nam phải là ngƣời có quốc tịch Việt Nam và ở trong độ tuổi từ 0 đến 16 tuổi.

Nhƣ vậy, trẻ em có hai đặc trƣng, một là công dân Việt Nam và hai là độ tuổi đƣợc xác định là dƣới 16. Nhƣ vậy, những ngƣời có quốc tịch Việt Nam dƣới 16 tuổi là đối tƣợng điều chỉnh của Luật BVCS&GDTE Việt Nam. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai khái niệm “Trẻ em” theo Luật BVCS&GDTE và khái niệm “Ngƣời chƣa thành niên” quy định tại các văn bản pháp luật khác. Điều 18 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Ngƣời từ đủ mƣời tám tuổi trở lên là ngƣời thành niên.

Ngƣời chƣa đủ mƣời tám tuổi là ngƣời chƣa thành niên” [54, tr. Điều 68 Bộ luật hình sự năm 1999 ( sửa đổi, bổ sung năm 2009) quy định: “ngƣời chƣa thành niên phạm tội là ngƣời từ đủ 14 tuổi đến dƣới 18 tuổi” [34, tr.85], Bộ luật lao động năm 1994( sửa đổi, bổ sung các năm 2002, 2006 và 2007) quy định: “ngƣời lao động chƣa thành niên là ngƣời lao động dƣới 18 tuổi” (Điều 119), còn khái niệm trẻ em trong Luật Lao động đƣợc qui định là ngƣời chƣa đủ 15 tuổi (Điều 120) [41, tr.79], Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính 2002 quy định: “ngƣời từ đủ 14 tuổi đến dƣới 16 tuổi bị xử phạt hành chính về vi phạm hành chính do cố ý; ngƣời đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt hành chính về mọi vi phạm hành chính do mình gây ra” (Điều 6) [67, tr.23], Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 xác định tuổi con nuôi là ngƣời từ 15 tuổi trở xuống (Điều 68) [35, tr. Nhƣ vậy, hai khái niệm nêu trên không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Ngƣời chƣa thành niên gồm có trẻ em (ngƣời dƣới 16 tuổi) và nhóm ngƣời từ 16 đến dƣới 18 tuổi.

Điều này có nghĩa là: Tất cả trẻ em công dân Việt Nam đều là ngƣời chƣa thành niên nhƣng không phải tất cả ngƣời chƣa thành niên đều là trẻ em. Mặc dù, độ tuổi của trẻ em trong pháp luật Việt Nam có sự qui định không thống nhất với nhau, tuy vậy bảo vệ quyền trẻ em ở nƣớc ta phải đƣợc hiểu theo nghĩa rộng là bảo vệ quyền của cả ngƣời chƣa thành niên, tức là tất cả công dân Việt Nam dƣới 18 tuổi. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Khái niệm pháp luật về quyền trẻ em Pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam là hệ thống các qui tắc xử sự thể hiện ý chí, lợi ích của nhân dân lao động, do Nhà nƣớc ban hành ( hoặc thừa nhận), có tính bắt buộc chung, đƣợc Nhà nƣớc bảo đảm thực hiện trên cơ sở kết hợp giáo dục, thuyết phục và cƣỡng chế; thu hút sự tham gia tích cực của toàn xã hội vào hoạt động xây dựng và thực hiện pháp luật, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội vì mục tiêu dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh [25, tr. Lịch sử nhân loại đã chứng minh rằng tất cả các quốc gia trên thế giới đều ban hành (hoặc thừa nhận) pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp và luôn có xu hƣớng thay đổi.

Điều này khẳng định vai trò quan trọng và tính đặc thù của pháp luật so với các qui phạm xã hội, đạo đức khác. Pháp luật về quyền trẻ em có một số đặc thù sau: Thứ nhất: Pháp luật về quyền trẻ em có phạm vi rất rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực quan hệ xã hội, đến nhiều ngành luật khác nhau. Mỗi một ngành luật có những qui định đặc thù riêng về việc bảo vệ trẻ em. Luật Hiến pháp điều chỉnh các quan hệ về trẻ em trên những vấn đề mang tính nguyên tắc áp dụng nhƣ là cơ sở cho tất cả các ngành luật khác.

Mọi quy định pháp luật về trẻ em đều không đƣợc trái với Hiến pháp. Mỗi ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh về quyền trẻ em với các nét đặc thù riêng xuất phát từ chính bản thân đối tƣợng này và những quan hệ xã hội cơ bản “ riêng biệt” mà ngành luật đó hƣớng tới điều chỉnh nhƣng tập hợp lại đã tạo ra một hệ thống các qui phạm pháp luật bảo vệ quyền trẻ em. Trên cơ sở đó, pháp luật xác định địa vị pháp lý của trẻ em.