Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố Và Điều Tra Vụ Án Hình Sự

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố điều tra vụ án hình sự, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Phan Quốc Việt
• Người hướng dẫn: Gs. Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố, Điều Tra Vụ Án Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Những khái niệm có liên quan đến quyền con người và bảo vệ quyền con người trong TTHS
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền con người trong TTHS
• 1.1.3. Nhận thức chung về bảo vệ quyền con người trong TTHS Việt Nam
• 1.1.4. Nhận thức chung về bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.1.5. Nội dung bảo vệ quyền con người đối với người bị buộc tội, người tham gia tố tụng khác trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.1.6. Chủ thể bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.2. Quá trình phát triển các quy định pháp luật TTHS Việt Nam liên quan bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.2.1. Giai đoạn từ 1945 đến 1975
• 1.2.2. Giai đoạn từ 1976 đến trước khi có Bộ luật TTHS 2003
• 1.3. Quy định của Bộ luật TTHS hiện hành về các biện pháp khởi tố, điều tra có liên quan đến bảo vệ quyền con người
• 1.3.1. Quy định của Bộ luật TTHS về quyền hạn và trách nhiệm của các chủ thể tiến hành tố tụng trong giai đoạn khởi tố, điều tra có liên quan đến việc bảo vệ quyền con người
• 1.3.2. Quy định của Bộ luật TTHS về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn liên quan đến quyền con người
• 1.3.3. Một số quy định của Bộ luật TTHS về áp dụng các biện pháp khởi tố, điều tra có liên quan đến bảo vệ quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ
• 2.1. Tình hình chung về khởi tố, điều tra tội phạm trên phạm vi toàn quốc từ năm 2010 đến năm 2014
• 2.2. Những tồn tại, vướng mắc trong hoạt động của CQĐT, VKS liên quan vấn đề bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.3. Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng quyền con người chưa được bảo vệ tốt nhất trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4. Những kiến nghị, đề xuất nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra
• 2.4.1. Những yêu cầu của cải cách tư pháp về bảo vệ quyền con người trong TTHS nói chung và trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự nói riêng
• 2.4.2. Đề xuất, kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật TTHS về khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4.3. Đề xuất, kiến nghị về nâng cao trình độ, năng lực của ĐTV, KSV
• 2.4.4. Đề xuất, kiến nghị về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của CQĐT, VKS, ĐTV, KSV trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4.5. Những đề xuất, kiến nghị khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người được công nhận và bảo vệ bởi Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Giai đoạn khởi tố là thời điểm mà quyền lợi của người bị buộc tội có thể bị xâm phạm nếu không có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng. Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của từng cá nhân tham gia vào quá trình tố tụng.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được xét xử công bằng và quyền được thông báo về các quyền lợi của mình. Những quyền này được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật và cần được thực hiện nghiêm túc trong mọi giai đoạn của quá trình tố tụng.

1.2. Vai Trò Của Các Cơ Quan Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Các cơ quan như Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án có trách nhiệm bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố. Họ cần đảm bảo rằng mọi hành động của mình đều tuân thủ pháp luật và không xâm phạm đến quyền lợi của người bị buộc tội.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Giai Đoạn Khởi Tố

Trong thực tiễn, việc bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như áp lực từ dư luận, sự thiếu hụt về nguồn lực và sự không đồng bộ trong quy định pháp luật có thể dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người bị buộc tội. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để đảm bảo quyền con người được tôn trọng.

2.1. Áp Lực Từ Dư Luận Và Các Yếu Tố Xã Hội

Áp lực từ dư luận có thể ảnh hưởng đến quyết định của các cơ quan tố tụng, dẫn đến việc không đảm bảo quyền lợi cho người bị buộc tội. Sự thiếu hiểu biết về quyền con người trong xã hội cũng góp phần làm gia tăng tình trạng xâm phạm quyền lợi.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Và Đào Tạo

Nhiều cơ quan điều tra và kiểm sát thiếu nguồn lực và nhân lực có trình độ cao để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền con người. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ là rất cần thiết để cải thiện tình hình.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Để bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng quy trình tố tụng rõ ràng, minh bạch và có sự giám sát độc lập là rất quan trọng. Ngoài ra, việc tăng cường đào tạo cho cán bộ cũng là một giải pháp cần thiết.

3.1. Xây Dựng Quy Trình Tố Tụng Minh Bạch

Quy trình tố tụng cần được xây dựng một cách minh bạch, rõ ràng để mọi người tham gia đều hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này giúp giảm thiểu tình trạng xâm phạm quyền con người.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Tố Tụng

Đào tạo cán bộ về quyền con người và quy trình tố tụng là rất cần thiết. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Vệ Quyền Con Người

Thực tiễn cho thấy, việc bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố đã có những kết quả tích cực nhưng cũng còn nhiều hạn chế. Các vụ án điển hình cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình và nâng cao nhận thức về quyền con người trong tố tụng hình sự.

4.1. Các Vụ Án Điển Hình Về Xâm Phạm Quyền Con Người

Một số vụ án điển hình như vụ án ông Nguyễn Thanh Chấn cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố. Những sai lầm trong quá trình điều tra có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

4.2. Kết Quả Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Con Người

Nâng cao nhận thức về quyền con người trong xã hội và trong các cơ quan tố tụng đã giúp cải thiện tình hình. Các chương trình đào tạo và tuyên truyền đã góp phần nâng cao ý thức bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội để đảm bảo quyền lợi cho người bị buộc tội. Việc cải thiện quy trình tố tụng và nâng cao nhận thức về quyền con người sẽ góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và nhân văn.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Quyền Con Người

Bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Hướng tới một hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn, cần tiếp tục nghiên cứu và cải cách các quy định liên quan đến bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự là một trong những giá trị cốt lõi khẳng định bản chất nhân đạo và tiến bộ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Trong tiến trình tố tụng, giai đoạn khởi tố và điều tra giữ vị trí nền tảng, quyết định trực tiếp đến hơn 90% kết quả xử lý vụ án ở các giai đoạn truy tố và xét xử tiếp theo. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ xâm phạm quyền tự do, danh dự và tính mạng công dân cao nhất do sự bất đối xứng quyền lực giữa cơ quan công quyền và người bị buộc tội. Thực tiễn tư pháp giai đoạn 2010 - 2014 tại Việt Nam đã ghi nhận những vụ án oan sai nghiêm trọng, điển hình như vụ án ông Nguyễn Thanh Chấn tại Bắc Giang phải chịu 10 năm tù oan, hay vụ án ông Huỳnh Văn Nén chịu 17 năm tù oan trong vụ án tại Bình Thuận, đều bắt nguồn từ những sai phạm trong hoạt động điều tra ban đầu.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ hệ thống lý luận về quyền con người trong tố tụng hình sự, phân tích toàn diện các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong thực tiễn điều tra giai đoạn 2010 - 2014. Nghiên cứu xác lập phạm vi khảo sát trên quy mô toàn quốc, tập trung vào việc bảo đảm quyền của người bị bắt trong thời hạn 24 giờ đầu tiên, người bị tạm giữ, bị can và các đương sự liên quan. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ xác đáng nhằm hoàn thiện thể chế tư pháp, hướng đến mục tiêu giảm thiểu tối đa tình trạng oan sai, bảo vệ 100% các quyền hiến định của công dân theo tinh thần Điều 14 Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin về bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, kết hợp hài hòa giữa quyền tự nhiên bẩm sinh và quyền xã hội - pháp lý. Công trình tiếp thu sâu sắc các chuẩn mực quốc tế về quyền con người, bao gồm Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới năm 1948 (UDHR), Điều 14 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), Công ước Chống tra tấn và các hình thức đối xử hoặc trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục con người năm 1985 (CAT), cùng Nghị quyết số 43/173 năm 1988 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc về bảo vệ người bị giam giữ.

Luận văn vận dụng mô hình tố tụng hình sự bảo đảm quyền con người thông qua ba khái niệm cốt lõi:

1. Quyền con người trong tố tụng hình sự: Hệ thống các quyền năng pháp lý được luật định nhằm bảo đảm quyền sống, tự do thân thể, nhân phẩm và sự an toàn pháp lý của cá nhân khi tham gia vào quá trình giải quyết vụ án hình sự.
2. Người bị buộc tội: Nhóm chủ thể đặc thù có nguy cơ tổn thương cao nhất, bao gồm người bị bắt, người bị tạm giữ (Điều 48 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003) và bị can (Điều 49 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003).
3. Chủ thể bảo vệ quyền con người: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát nhân dân cùng đội ngũ Điều tra viên và Kiểm sát viên, giữ vai trò thực thi quyền lực nhà nước đồng thời có nghĩa vụ tôn trọng, bảo đảm quyền của công dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp phong phú, thu thập từ các báo cáo tổng kết công tác điều tra, kiểm sát giai đoạn 2010 - 2014 của Bộ Công an, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao và Tòa án nhân dân Tối cao. Tác giả tiến hành khảo sát chọn mẫu điển hình trên 120 hồ sơ vụ án hình sự có áp dụng biện pháp ngăn chặn và phân tích chuyên sâu 15 báo cáo chuyên đề về vi phạm tố tụng tại các địa phương đại diện cho các vùng kinh tế - xã hội.

Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử được lựa chọn làm kim chỉ nam, kết hợp linh hoạt với các phương pháp phân tích quy phạm, phân tích luật học so sánh, thống kê mô tả và tổng kết thực tiễn xét xử. Việc lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh giúp đối chiếu mức độ tương thích giữa pháp luật Việt Nam với chuẩn mực quốc tế, trong khi phương pháp khảo sát án thực tế giúp chỉ ra chính xác các "điểm nghẽn" trong hoạt động áp dụng pháp luật. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý dữ liệu được hoàn thành trong mốc thời gian 2014 - 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình trạng lạm dụng biện pháp ngăn chặn bắt, tạm giữ, tạm giam: Trong giai đoạn 2010 - 2014, tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam đối với bị can chiếm khoảng 85% tổng số vụ án khởi tố, trong khi các biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn như bảo lĩnh hay đặt tiền bảo đảm chỉ chiếm chưa đầy 5%. Điều này cho thấy tư duy tố tụng nặng về trấn áp thay vì áp dụng các biện pháp mềm dẻo để bảo vệ quyền tự do thân thể.
2. Rào cản trong việc thực hiện quyền bào chữa ở giai đoạn đầu: Quyền có người bào chữa của người bị bắt, người bị tạm giữ trong 24 giờ đầu tiên chỉ đạt tỷ lệ thực tế khoảng 15% đến 20%. Sự chậm trễ trong việc cấp giấy chứng nhận người bào chữa từ phía Cơ quan điều tra đã tước đi cơ hội tự bảo vệ của người bị buộc tội ngay từ thời điểm nhạy cảm nhất.
3. Hiện tượng vi phạm quy trình hỏi cung, bức cung, nhục hình: Các vụ án oan sai điển hình kéo dài 10 năm và 17 năm tù đã phản ánh sự tồn tại của tình trạng bức cung, ép cung nhằm lấy lời nhận tội. Nguyên nhân trực tiếp là do thiếu vắng cơ chế giám sát độc lập và chưa có quy định bắt buộc ghi âm, ghi hình quá trình hỏi cung.
4. Quyền của đương sự và người làm chứng chưa được bảo vệ tương xứng: Hơn 70% người làm chứng bày tỏ sự e ngại khi khai báo do thiếu cơ chế bảo vệ bí mật đời tư và an toàn tính mạng theo Điều 55 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, dẫn đến việc nhiều tình tiết gỡ tội bị bỏ sót.

Thảo luận kết quả

Thực trạng vi phạm quyền con người xuất phát từ sức ép chỉ tiêu phá án hàng năm, dẫn đến tâm lý chủ quan, nôn nóng của một bộ phận Điều tra viên. Về mặt nhận thức, nhiều cán bộ tiến hành tố tụng vẫn coi trọng lời khai nhận tội hơn là chứng cứ vật chất, xem nhẹ nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định tại Điều 10 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003. So với các nền tư pháp tiến bộ trên thế giới – nơi tỷ lệ áp dụng các biện pháp ngăn chặn thay thế biện pháp giam giữ đạt trên 60% – thực tiễn Việt Nam giai đoạn này còn bộc lộ khoảng cách đáng kể.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa qua bảng tổng hợp so sánh mức độ áp dụng biện pháp ngăn chặn và biểu đồ phân bố vi phạm thủ tục tố tụng. Biểu đồ cho thấy đường xu hướng vi phạm về thời hạn tạm giữ, chậm gửi thông báo bắt giữ chiếm tỷ trọng cao nhất trong các vi phạm về thủ tục. Việc thiếu hụt cơ sở vật chất, buồng hỏi cung không có thiết bị kỹ thuật chuyên dụng chiếm tới 90% số lượng cơ sở giam giữ cấp quận, huyện giai đoạn 2010 - 2014, tạo kẽ hở cho các hành vi xâm hại quyền con người phát sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý trong Bộ luật Tố tụng hình sự: Cần luật hóa nguyên tắc suy đoán vô tội, ghi nhận quyền im lặng của người bị bắt, bị can và rút ngắn từ 30% đến 50% thời hạn tạm giam đối với các nhóm tội ít nghiêm trọng và nghiêm trọng. Đề xuất Quốc hội thông qua các điều chỉnh này trong lộ trình sửa đổi luật giai đoạn 2015 - 2017.
2. Triển khai lắp đặt hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh: Bắt buộc áp dụng ghi âm, ghi hình tại 100% các phòng hỏi cung thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra trên toàn quốc theo kế hoạch giai đoạn 2016 - 2018 do Bộ Công an chủ trì, nhằm triệt tiêu hoàn toàn hành vi bức cung, nhục hình.
3. Nâng cao năng lực và chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp: Tổ chức định kỳ tối thiểu 02 đợt tập huấn/năm về kỹ năng điều tra hiện đại và chuẩn mực nhân quyền quốc tế, bảo đảm 95% đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên nắm vững kỹ năng xét hỏi không dùng bạo lực.
4. Tăng cường vai trò kiểm sát trực tiếp của Viện kiểm sát: Viện kiểm sát nhân dân các cấp phải có mặt kiểm sát 100% các hoạt động khám nghiệm, bắt khẩn cấp và hỏi cung lần đầu đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng; đồng thời hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo và bồi thường oan sai trong thời hạn tối đa 30 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học, sinh viên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự: Tài liệu cung cấp hệ thống lý luận chuyên sâu, lược sử lập pháp từ năm 1945 đến nay và khung phân tích chuẩn mực quốc tế về tư pháp hình sự.
2. Điều tra viên, Cán bộ điều tra thuộc lực lượng Công an nhân dân, Quân đội nhân dân: Nghiên cứu giúp nhận diện các giới hạn quyền hạn pháp lý, phòng ngừa rủi ro vi phạm thủ tục tố tụng và nâng cao chất lượng lập hồ sơ vụ án.
3. Kiểm sát viên, Thẩm phán các cấp: Nguồn tư liệu tham khảo giá trị trong công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra và kiểm tra tính hợp pháp của các biện pháp cưỡng chế.
4. Luật sư, Chuyên viên trợ giúp pháp lý: Cẩm nang hỗ trợ đắc lực cho hoạt động bào chữa, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng trong 24 giờ đầu tiên bị bắt giữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra bao gồm những nội dung chính nào? Gồm quyền sống, bất khả xâm phạm về thân thể, sức khỏe, nhân phẩm, quyền tự do cá nhân, quyền được suy đoán vô tội, quyền tự bào chữa hoặc nhờ người bào chữa, và quyền khiếu nại các hành vi trái pháp luật của cán bộ tố tụng theo Hiến pháp 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2003.

2. Thời hạn một người tham gia tố tụng với tư cách người bị bắt kéo dài bao lâu? Theo Điều 83 Bộ luật Tố tụng hình sự 2003, đối với trường hợp bắt khẩn cấp hoặc phạm tội quả tang, trong thời hạn không quá 24 giờ kể từ khi tiếp nhận, Cơ quan điều tra phải tiến hành lấy lời khai và ra quyết định tạm giữ hoặc trả tự do cho người bị bắt.

3. Vì sao giai đoạn khởi tố, điều tra lại dễ xảy ra vi phạm quyền con người nhất? Do tính chất quyền lực công mang tính cưỡng chế cao, sự đối kháng lợi ích gay gắt giữa Nhà nước và người bị tình nghi, kết hợp với sự thiếu quân bình về thông tin và vị thế pháp lý khi người bị bắt bị hạn chế tự do trong môi trường giam giữ.

4. Chuẩn mực quốc tế quy định thế nào về việc đối xử với người chưa bị kết án? Theo Công ước ICCPR 1966 và Quy tắc tiêu chuẩn tối thiểu đối xử với tù nhân, người chưa xét xử phải được đối xử đúng vị thế vô tội: phải được giam giữ riêng biệt với người đã có án, được mặc trang phục riêng, có quyền tiếp xúc bí mật với luật sư và được chăm sóc y tế đầy đủ.

5. Biện pháp nào mang tính đột phá nhất để xóa bỏ tình trạng bức cung, nhục hình? Ghi âm, ghi hình bắt buộc trong quá trình hỏi cung kết hợp với việc thừa nhận quyền im lặng của người bị buộc tội là hai giải pháp công nghệ và pháp lý mang tính cốt lõi để loại trừ triệt để nguy cơ oan sai tư pháp.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự.
• Đánh giá khách quan thực trạng áp dụng pháp luật tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014, chỉ rõ các tồn tại như lạm dụng tạm giam và hạn chế quyền bào chữa.
• Phân tích sâu sắc các bài học đắt giá từ các vụ án oan sai nghiêm trọng để làm rõ nguyên nhân chủ quan và khách quan trong bộ máy tư pháp.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, từ hoàn thiện lập pháp, áp dụng công nghệ giám sát hỏi cung đến nâng cao chất lượng cán bộ tư pháp.
• Khẳng định giá trị thực tiễn trong việc xây dựng nền tư pháp công bằng, bảo đảm 100% công dân được tôn trọng quyền con người khi tham gia quan hệ tố tụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Những khái niệm có liên quan đến quyền con người và bảo vệ quyền con người trong TTHS 1. Khái niệm quyền con người Con người là sản phẩm của quá trình chọn lọc, phát triển tự nhiên, xã hội. Con người và các quyền con người về tự nhiên, xã hội luôn được mỗi cá nhân, quốc gia, cộng đồng quốc tế quan tâm nghiên cứu, thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện.

Những ý niệm về quyền con người xuất hiện từ thời tiền sử, được phát triển lên thành tư tưởng về quyền con người trong nền văn minh Lưỡng Hà rực rỡ ở Trung Đông (khoảng năm 3.500 trước Công nguyên - TCN) với Bộ luật Hammurabi (khoảng năm 1780 TCN) mà tinh thần chủ đạo là: “… ngăn ngừa những kẻ mạnh áp bức kẻ yếu…”, làm cho người cô quả có nơi nương tựa, đem lại hạnh phúc chân chính và đặt “nền thống trị nhân từ” cho mọi thần dân trên vương quốc Babylon. Nhiều văn bản pháp luật cổ khác, tiêu biểu như Bộ luật của vua Cyrus Đại đế ban hành vào khoảng các năm 576 - 529 TCN; Bộ luật do nhà vua Ashoka (Ashoka’s Edicts) ban hành vào khoảng các năm 272 - 231; Hiến pháp Medina (The Constitution of Medina) do nhà tiên tri Muhammad sáng lập vào năm 622; Đại Hiến chương Magna Carta (1215) và Bộ luật về quyền (1689) của nước Anh; Tuyên ngôn về các quyền của con người và của công dân (1789) của nước Pháp; Tuyên ngôn độc lập (1776) và Bộ luật về các quyền (1789) của nước Mỹ, Bộ luật Hồng Đức (Quốc triều Hình luật (1470 - 1497) thời Hậu Lê của Việt Nam… chứa đựng những quy định có tính nhân văn sâu sắc về quyền con người. Trong đó bao gồm cả các quy định cụ thể về quyền của phụ nữ, trẻ em, v. Cùng với sự 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển của xã hội, các tư tưởng, quan điểm về quyền con người ngày càng hoàn thiện về mặt lý luận và mang tính thực tiễn cao hơn.

Có rất nhiều định nghĩa về quyền con người, mỗi định nghĩa phản ánh một khía cạnh khác nhau, xuất phát từ các góc nhìn khác nhau về vấn đề quyền con người. Tuy nhiên, tổng hợp lại có thể chia thành ba nhóm quan niệm chủ yếu về quyền con người. Quan niệm thứ nhất: bắt nguồn từ chỗ coi con người là một thực thể tự nhiên, nên quyền con người phải là quyền "bẩm sinh", là "đặc quyền", nghĩa là quyền con người, quyền lợi của con người với tư cách là người, gắn liền với cá nhân con người, không thể tách rời. Quan điểm này được các đại biểu tư tưởng của giai cấp tư sản ở Thế kỷ XVII, XVIII như Crotius, Hobbes, Kant, Locke, Spinoza, Rousseau hoàn thiện và nêu ra trong học thuyết về pháp luật tự nhiên.

Trường phái này cho rằng, quyền tự nhiên, pháp luật tự nhiên đứng trên, cao hơn pháp luật nhà nước. Xuất phát từ quan điểm này, Jacques Mourgon (Giáo sư Đại học khoa học xã hội Toulouse) đưa ra định nghĩa: "Quyền con người là những đặc quyền được các quy tắc điều khiển mà con người giữ riêng lấy trong các quan hệ của mình với các cá nhân và với chính quyền" [10, tr. Định nghĩa này chủ yếu đề cập đến quyền con người ở khía cạnh tự nhiên của nó. Quan niệm thứ hai cho rằng: con người chỉ là một thực thể xã hội, nên quyền của con người chỉ được xác định trong mối tương quan với các thực thể xã hội khác và vì là quan hệ xã hội nên quyền con người được chế độ nhà nước, pháp luật điều chỉnh bảo vệ.