Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố Và Điều Tra Vụ Án Hình Sự

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố điều tra vụ án hình sự, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực

• Tác giả: Phan Quốc Việt
• Người hướng dẫn: Gs. Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự Và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố, Điều Tra Vụ Án Hình Sự
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Những khái niệm có liên quan đến quyền con người và bảo vệ quyền con người trong TTHS
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền con người trong TTHS
• 1.1.3. Nhận thức chung về bảo vệ quyền con người trong TTHS Việt Nam
• 1.1.4. Nhận thức chung về bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.1.5. Nội dung bảo vệ quyền con người đối với người bị buộc tội, người tham gia tố tụng khác trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.1.6. Chủ thể bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.2. Quá trình phát triển các quy định pháp luật TTHS Việt Nam liên quan bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 1.2.1. Giai đoạn từ 1945 đến 1975
• 1.2.2. Giai đoạn từ 1976 đến trước khi có Bộ luật TTHS 2003
• 1.3. Quy định của Bộ luật TTHS hiện hành về các biện pháp khởi tố, điều tra có liên quan đến bảo vệ quyền con người
• 1.3.1. Quy định của Bộ luật TTHS về quyền hạn và trách nhiệm của các chủ thể tiến hành tố tụng trong giai đoạn khởi tố, điều tra có liên quan đến việc bảo vệ quyền con người
• 1.3.2. Quy định của Bộ luật TTHS về việc áp dụng biện pháp ngăn chặn liên quan đến quyền con người
• 1.3.3. Một số quy định của Bộ luật TTHS về áp dụng các biện pháp khởi tố, điều tra có liên quan đến bảo vệ quyền con người
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ
• 2.1. Tình hình chung về khởi tố, điều tra tội phạm trên phạm vi toàn quốc từ năm 2010 đến năm 2014
• 2.2. Những tồn tại, vướng mắc trong hoạt động của CQĐT, VKS liên quan vấn đề bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.3. Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng quyền con người chưa được bảo vệ tốt nhất trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4. Những kiến nghị, đề xuất nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra
• 2.4.1. Những yêu cầu của cải cách tư pháp về bảo vệ quyền con người trong TTHS nói chung và trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự nói riêng
• 2.4.2. Đề xuất, kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật TTHS về khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4.3. Đề xuất, kiến nghị về nâng cao trình độ, năng lực của ĐTV, KSV
• 2.4.4. Đề xuất, kiến nghị về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của CQĐT, VKS, ĐTV, KSV trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự
• 2.4.5. Những đề xuất, kiến nghị khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự là một vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Quyền con người được công nhận và bảo vệ bởi Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Giai đoạn khởi tố là thời điểm mà quyền lợi của người bị buộc tội có thể bị xâm phạm nếu không có sự giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng. Việc bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của từng cá nhân tham gia vào quá trình tố tụng.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Quyền con người trong tố tụng hình sự bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được xét xử công bằng và quyền được thông báo về các quyền lợi của mình. Những quyền này được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật và cần được thực hiện nghiêm túc trong mọi giai đoạn của quá trình tố tụng.

1.2. Vai Trò Của Các Cơ Quan Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Các cơ quan như Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án có trách nhiệm bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố. Họ cần đảm bảo rằng mọi hành động của mình đều tuân thủ pháp luật và không xâm phạm đến quyền lợi của người bị buộc tội.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Giai Đoạn Khởi Tố

Trong thực tiễn, việc bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như áp lực từ dư luận, sự thiếu hụt về nguồn lực và sự không đồng bộ trong quy định pháp luật có thể dẫn đến việc xâm phạm quyền lợi của người bị buộc tội. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để đảm bảo quyền con người được tôn trọng.

2.1. Áp Lực Từ Dư Luận Và Các Yếu Tố Xã Hội

Áp lực từ dư luận có thể ảnh hưởng đến quyết định của các cơ quan tố tụng, dẫn đến việc không đảm bảo quyền lợi cho người bị buộc tội. Sự thiếu hiểu biết về quyền con người trong xã hội cũng góp phần làm gia tăng tình trạng xâm phạm quyền lợi.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực Và Đào Tạo

Nhiều cơ quan điều tra và kiểm sát thiếu nguồn lực và nhân lực có trình độ cao để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền con người. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho cán bộ là rất cần thiết để cải thiện tình hình.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Để bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng quy trình tố tụng rõ ràng, minh bạch và có sự giám sát độc lập là rất quan trọng. Ngoài ra, việc tăng cường đào tạo cho cán bộ cũng là một giải pháp cần thiết.

3.1. Xây Dựng Quy Trình Tố Tụng Minh Bạch

Quy trình tố tụng cần được xây dựng một cách minh bạch, rõ ràng để mọi người tham gia đều hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này giúp giảm thiểu tình trạng xâm phạm quyền con người.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cho Cán Bộ Tố Tụng

Đào tạo cán bộ về quyền con người và quy trình tố tụng là rất cần thiết. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Bảo Vệ Quyền Con Người

Thực tiễn cho thấy, việc bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố đã có những kết quả tích cực nhưng cũng còn nhiều hạn chế. Các vụ án điển hình cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình và nâng cao nhận thức về quyền con người trong tố tụng hình sự.

4.1. Các Vụ Án Điển Hình Về Xâm Phạm Quyền Con Người

Một số vụ án điển hình như vụ án ông Nguyễn Thanh Chấn cho thấy sự cần thiết phải bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố. Những sai lầm trong quá trình điều tra có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

4.2. Kết Quả Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền Con Người

Nâng cao nhận thức về quyền con người trong xã hội và trong các cơ quan tố tụng đã giúp cải thiện tình hình. Các chương trình đào tạo và tuyên truyền đã góp phần nâng cao ý thức bảo vệ quyền lợi cho người bị buộc tội.

V. Kết Luận Về Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Giai Đoạn Khởi Tố

Bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự tham gia của toàn xã hội để đảm bảo quyền lợi cho người bị buộc tội. Việc cải thiện quy trình tố tụng và nâng cao nhận thức về quyền con người sẽ góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng và nhân văn.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Quyền Con Người

Bảo vệ quyền con người không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ về quyền lợi của mình trong quá trình tố tụng.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Hướng tới một hệ thống pháp luật hoàn thiện hơn, cần tiếp tục nghiên cứu và cải cách các quy định liên quan đến bảo vệ quyền con người trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Những khái niệm có liên quan đến quyền con người và bảo vệ quyền con người trong TTHS 1. Khái niệm quyền con người Con người là sản phẩm của quá trình chọn lọc, phát triển tự nhiên, xã hội. Con người và các quyền con người về tự nhiên, xã hội luôn được mỗi cá nhân, quốc gia, cộng đồng quốc tế quan tâm nghiên cứu, thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện.

Những ý niệm về quyền con người xuất hiện từ thời tiền sử, được phát triển lên thành tư tưởng về quyền con người trong nền văn minh Lưỡng Hà rực rỡ ở Trung Đông (khoảng năm 3.500 trước Công nguyên - TCN) với Bộ luật Hammurabi (khoảng năm 1780 TCN) mà tinh thần chủ đạo là: “… ngăn ngừa những kẻ mạnh áp bức kẻ yếu…”, làm cho người cô quả có nơi nương tựa, đem lại hạnh phúc chân chính và đặt “nền thống trị nhân từ” cho mọi thần dân trên vương quốc Babylon. Nhiều văn bản pháp luật cổ khác, tiêu biểu như Bộ luật của vua Cyrus Đại đế ban hành vào khoảng các năm 576 - 529 TCN; Bộ luật do nhà vua Ashoka (Ashoka’s Edicts) ban hành vào khoảng các năm 272 - 231; Hiến pháp Medina (The Constitution of Medina) do nhà tiên tri Muhammad sáng lập vào năm 622; Đại Hiến chương Magna Carta (1215) và Bộ luật về quyền (1689) của nước Anh; Tuyên ngôn về các quyền của con người và của công dân (1789) của nước Pháp; Tuyên ngôn độc lập (1776) và Bộ luật về các quyền (1789) của nước Mỹ, Bộ luật Hồng Đức (Quốc triều Hình luật (1470 - 1497) thời Hậu Lê của Việt Nam… chứa đựng những quy định có tính nhân văn sâu sắc về quyền con người. Trong đó bao gồm cả các quy định cụ thể về quyền của phụ nữ, trẻ em, v. Cùng với sự 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển của xã hội, các tư tưởng, quan điểm về quyền con người ngày càng hoàn thiện về mặt lý luận và mang tính thực tiễn cao hơn.

Có rất nhiều định nghĩa về quyền con người, mỗi định nghĩa phản ánh một khía cạnh khác nhau, xuất phát từ các góc nhìn khác nhau về vấn đề quyền con người. Tuy nhiên, tổng hợp lại có thể chia thành ba nhóm quan niệm chủ yếu về quyền con người. Quan niệm thứ nhất: bắt nguồn từ chỗ coi con người là một thực thể tự nhiên, nên quyền con người phải là quyền "bẩm sinh", là "đặc quyền", nghĩa là quyền con người, quyền lợi của con người với tư cách là người, gắn liền với cá nhân con người, không thể tách rời. Quan điểm này được các đại biểu tư tưởng của giai cấp tư sản ở Thế kỷ XVII, XVIII như Crotius, Hobbes, Kant, Locke, Spinoza, Rousseau hoàn thiện và nêu ra trong học thuyết về pháp luật tự nhiên.

Trường phái này cho rằng, quyền tự nhiên, pháp luật tự nhiên đứng trên, cao hơn pháp luật nhà nước. Xuất phát từ quan điểm này, Jacques Mourgon (Giáo sư Đại học khoa học xã hội Toulouse) đưa ra định nghĩa: "Quyền con người là những đặc quyền được các quy tắc điều khiển mà con người giữ riêng lấy trong các quan hệ của mình với các cá nhân và với chính quyền" [10, tr. Định nghĩa này chủ yếu đề cập đến quyền con người ở khía cạnh tự nhiên của nó. Quan niệm thứ hai cho rằng: con người chỉ là một thực thể xã hội, nên quyền của con người chỉ được xác định trong mối tương quan với các thực thể xã hội khác và vì là quan hệ xã hội nên quyền con người được chế độ nhà nước, pháp luật điều chỉnh bảo vệ.

Quan niệm này có tính tích cực khi coi quyền con người là một khái niệm có tính lịch sử, đặt con người trong tổng hòa các mối quan hệ xã hội. Vì con người là thực thể của xã hội, có mối quan hệ phổ biến với xã hội nên quyền con người cũng luôn gắn liền với đấu tranh giai cấp, đấu tranh chống áp bức bóc lột, đấu tranh chống bạo lực, chống bất 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công trong xã hội. Cơ sở của quyền con người ở đây chính là trình độ phát triển của nền kinh tế, văn hóa, xã hội và do chế độ kinh tế, chế độ xã hội quyết định. Quan niệm thứ ba: quan niệm của Chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề quyền con người.

Xuất phát từ quan niệm coi con người vừa là sản phẩm tự nhiên, vừa là sản phẩm của xã hội, Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng quyền con người: "Về bản chất bao hàm cả hai mặt tự nhiên và xã hội" [28, tr. Xét về mặt tự nhiên, C.Mác cho rằng, con người là "động vật xã hội" [16, tr.155], có khả năng "tái sinh ra con người", con người là động vật cao cấp nhất trong quá trình tiến hóa. Do đó, về mặt này, quyền con người trước hết là một thuộc tính tự nhiên. Quyền con người không phải là một "tặng vật", do giai cấp thống trị ban phát thông qua nhà nước mà quyền con người trong hình thức lịch sử tự nhiên của nó mang bản chất tự nhiên, được thể hiện ở quyền được sống, quyền tự do, quyền được sáng tạo, phát triển, quyền được đối xử như con người, xứng đáng với con người.

Xét về mặt xã hội, con người mặc dù là động vật cao cấp nhất của tự nhiên, nhưng ngay khi tiến hóa trở thành động vật cao cấp, con người đã sống thành bầy đàn và trở thành sản phẩm của lịch sử xã hội. Trong Luận cương thứ VI về Phoi-ơ-bắc, C.Mác cho rằng: "Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội" [28, tr. Do đó xét về khía cạnh xã hội, thì "quyền con người, ngay từ khi có xã hội loài người, bên cạnh bản tính tự nhiên còn in đậm bản tính xã hội" [24, tr.Mác: "Quyền con người là những đặc quyền chỉ có ở con người mới có, với tư cách là con người, là thành viên xã hội loài người" [24, tr. Khi xã hội hình thành giai cấp, hình thành nhà nước đã tạo ra những chuyển biến có tính "bước ngoặt" trong sự biến đổi mối quan hệ tương quan giữa bản tính tự nhiên và bản tính xã hội của quyền con người.

Đi kèm xã hội 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có giai cấp là mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp. Do đó, trong điều kiện xã hội có giai cấp thì bản tính xã hội trở thành bản tính giai cấp. Và ngay cả bản tính tự nhiên, những giá trị phổ biến của quyền con người cũng tất yếu chịu sự chi phối của giai cấp thống trị xã hội. Mặt khác, quyền con người, kể cả quyền tự nhiên, bẩm sinh còn bị ràng buộc, chi phối vào khả năng và trình độ khám phá, chinh phục tự nhiên của chính con người, nghĩa là phụ thuộc vào khả năng hoàn thiện, phát triển của con người, sự phát triển của lực lượng sản xuất, trình độ phát triển kinh tế - xã hội.

Con người càng có khả năng chế ngự, chinh phục thiên nhiên bao nhiêu thì tự do, quyền con người ngày càng được mở rộng, ngày càng được đảm bảo bấy nhiêu. Quyền con người không phải chỉ là phép cộng đơn giản giữa quyền tự nhiên và quyền xã hội nêu trên. Bản chất hai mặt tự nhiên và xã hội của quyền con người có những thuộc tính phức tạp và luôn là sự thống nhất giữa hai mặt đối lập. Để đưa ra khái niệm đúng đắn về quyền con người phải giải quyết được các quan hệ giữa cá nhân với xã hội; giữa tính nhân loại với tính giai cấp; giữa các giá trị đạo đức với pháp luật và quyền lực; giữa quan hệ quốc tế với lợi ích quốc gia; giữa nhu cầu và năng lực cùng với những nỗ lực chủ quan của mỗi cá nhân, cộng đồng người.

Chủ nghĩa Mác về quyền con người đã khẳng định cơ sở tự nhiên và giá trị nhân loại của quyền, đồng thời cũng thừa nhận thuộc tính xã hội - chính trị và lịch sử cụ thể của quyền con người thuộc một quốc gia, một dân tộc [28, tr. Theo đó, quyền con người có các thuộc tính sau: Quyền con người là những giá trị nhân bản, gắn với mỗi con người, vừa với tư cách là cá nhân, vừa với tư cách là thành viên xã hội. Vì vậy, nó vừa mang thuộc tính cá nhân, vừa thể hiện lợi ích quốc gia, dân tộc, cộng đồng. Quyền con người vừa là thuộc tính tự nhiên của con người, vừa là những giá trị sản sinh trong đời sống cộng đồng, gắn liền với một nhà nước cụ thể.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thông qua việc quy định quyền con người, pháp luật ghi nhận, phản ánh các nhu cầu về quyền con người và khả năng khách quan về nhận thức, bảo vệ, bảo đảm thực hiện quyền con người phù hợp với chế độ chính trị, kinh tế, lịch sử, dân trí cụ thể… Chỉ có thông qua pháp luật thì các giá trị của con người với tư cách là giá trị của chủ thể tự nhiên và xã hội mới trở thành quyền được xác định, được hiện thực hoá. Ở Việt Nam, đã có nhiều học giả nghiên cứu về quyền con người và vấn đề bảo vệ quyền con người, đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều định nghĩa khác nhau về quyền con người và bảo vệ quyền con người. Học giả Nguyễn Quang Hiền cho rằng: "Quyền con người là các khả năng của con người được đảm bảo bằng pháp luật về sử dụng và chi phối các phúc lợi xã hội, các giá trị vật chất, văn hóa và tinh thần, sử dụng quyền tự do trong xã hội trong phạm vi luật định và quyền quyết định các hoạt động của mình và của người khác trên cơ sở pháp luật" [37, tr. Có một định nghĩa đang được sử dụng phổ biến trong giảng dạy, nghiên cứu về nhân quyền ở nước ta hiện nay: "Nhân quyền (hay quyền con người) là những năng lực và nhu cầu vốn có và chỉ có ở con người, với tư cách là thành viên cộng đồng nhân loại, được thể chế hóa bằng pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế" [37, tr.

Có thể thấy, mặc dù cho đến nay vẫn còn tồn tại nhiều cách nhìn nhận khác nhau về quyền con người, nhưng rõ ràng quyền con người là những giá trị cao cả cần được tôn trọng và bảo vệ trong mọi xã hội và mọi giai đoạn lịch sử. Trong thời đại ngày nay, quyền con người không thể tách khỏi hòa bình, dân chủ và phát triển.