Bảo Vệ Quyền Con Người Của Bị Can, Bị Cáo Trong Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, góp phần nâng cao nhận thức pháp lý.

• Tác giả: Phan Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: Ts. Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật về quyền con người
• Đề tài: Bảo Vệ Quyền Con Người Của Bị Can, Bị Cáo Trong Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: QUYỀN CON NGƢỜI VÀ VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm quyền con ngƣời và việc bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người
• 1.1.2. Khái niệm, sự cần thiết bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Những nguyên tắc cơ bản và nghĩa vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng về bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo thông qua những nguyên tắc cơ bản
• 1.2.2. Bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo bằng việc quy định nghĩa vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng
• 1.3. Bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự quốc tế
• 1.3.1. Pháp luật quốc tế về các nguyên tắc tố tụng hình sự
• 1.3.2. Quyền của người bị buộc tội trong pháp luật quốc tế
• 1.3.3. Thủ tục bảo đảm quyền con người của người bị buộc tội
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO Ở VIỆT NAM
• 2.1. Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo
• 2.2. Các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam trước khi ban hành Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo
• 2.3. Các quy định về bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam năm 2003
• 2.4. Thực tiễn bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo ở Việt Nam
• 2.4.1. Thực tiễn bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong áp dụng các biện pháp ngăn chặn
• 2.4.2. Thực tiễn bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử
• 2.4.3. Thực tiễn bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo thông qua hoạt động bào chữa
• 2.5. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế trong việc bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong hoạt động tố tụng hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam nhằm bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo
• 3.1.1. Về mặt lý luận
• 3.1.2. Về mặt lập pháp
• 3.1.3. Về mặt thực tiễn
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 nhằm bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo
• 3.2.1. Hoàn thiện quy định về những nguyên tắc cơ bản trong tố tụng hình sự
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định trách nhiệm và nghĩa vụ của các cơ quan, người tiến hành tố tụng
• 3.2.4. Hoàn thiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của người bào chữa trong tố tụng hình sự
• 3.3. Những giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo
• 3.3.1. Nâng cao năng lực chuyên môn, nghề nghiệp, trình độ, kiến thức pháp luật, bản lĩnh chính trị, đạo đức của những cán bộ tư pháp, đặc biệt là những người tiến hành tố tụng
• 3.3.2. Nâng cao năng lực thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân và năng lực xét xử của Tòa án nhân dân
• 3.3.3. Tăng cường công tác phổ biến giáo dục pháp luật về quyền con người trong tố tụng hình sự
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền con người của bị can bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam

Bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo là một trong những vấn đề quan trọng trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam. Quyền con người không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một giá trị nhân văn cao cả. Trong bối cảnh hiện nay, việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị can, bị cáo không chỉ giúp đảm bảo công lý mà còn góp phần xây dựng niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Các quy định pháp luật hiện hành đã có những bước tiến đáng kể trong việc bảo vệ quyền con người, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết.

1.1. Khái niệm quyền con người và vai trò trong tố tụng hình sự

Quyền con người được hiểu là những quyền cơ bản mà mỗi cá nhân được hưởng, bao gồm quyền sống, quyền tự do, quyền được xét xử công bằng. Trong tố tụng hình sự, quyền con người của bị can, bị cáo được bảo vệ thông qua các quy định pháp luật nhằm đảm bảo rằng mọi người đều được đối xử công bằng và không bị phân biệt đối xử.

1.2. Những nguyên tắc cơ bản trong bảo vệ quyền con người

Các nguyên tắc cơ bản trong bảo vệ quyền con người bao gồm: nguyên tắc không bị tra tấn, nguyên tắc được xét xử công bằng, và nguyên tắc được thông tin đầy đủ về quyền lợi của mình. Những nguyên tắc này không chỉ được ghi nhận trong pháp luật Việt Nam mà còn trong các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo vệ quyền con người của bị can bị cáo

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo, nhưng thực tế vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức. Các vi phạm quyền con người trong quá trình tố tụng hình sự vẫn xảy ra, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho các cá nhân bị buộc tội. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.1. Các vi phạm phổ biến trong quá trình tố tụng

Các vi phạm quyền con người thường gặp bao gồm việc sử dụng nhục hình, không đảm bảo quyền bào chữa, và không cung cấp thông tin đầy đủ cho bị can, bị cáo. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân mà còn làm giảm uy tín của hệ thống tư pháp.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền con người

Nguyên nhân dẫn đến các vi phạm này có thể đến từ nhận thức chưa đầy đủ của các cơ quan tiến hành tố tụng, thiếu sự giám sát và kiểm tra từ các cơ quan chức năng, cũng như áp lực trong công tác điều tra và truy tố. Điều này đòi hỏi cần có sự cải cách và nâng cao năng lực cho các cán bộ tư pháp.

III. Phương pháp bảo vệ quyền con người của bị can bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự

Để bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo, pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam đã quy định nhiều phương pháp và biện pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân mà còn đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng.

3.1. Quy định về quyền bào chữa

Quyền bào chữa là một trong những quyền cơ bản của bị can, bị cáo. Pháp luật quy định rõ ràng về quyền này, bao gồm quyền được mời luật sư, quyền được thông báo về các quyền lợi của mình, và quyền được bào chữa trong suốt quá trình tố tụng.

3.2. Các biện pháp bảo đảm quyền lợi hợp pháp

Các biện pháp bảo đảm quyền lợi hợp pháp bao gồm việc giám sát hoạt động của cơ quan điều tra, bảo đảm quyền được thông tin và quyền được xét xử công bằng. Những biện pháp này cần được thực hiện một cách nghiêm túc để đảm bảo quyền con người được tôn trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bảo vệ quyền con người

Thực tiễn bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam đã có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần cải thiện. Việc nghiên cứu và áp dụng các quy định pháp luật một cách hiệu quả sẽ góp phần nâng cao chất lượng bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

4.1. Kết quả đạt được trong thực tiễn

Trong những năm qua, nhiều vụ án đã được giải quyết một cách công bằng, bảo đảm quyền lợi cho bị can, bị cáo. Các cơ quan tư pháp đã có những bước tiến trong việc áp dụng các quy định pháp luật nhằm bảo vệ quyền con người.

4.2. Những hạn chế và bài học kinh nghiệm

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thực hiện các quy định pháp luật. Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn sẽ giúp cải thiện quy trình tố tụng và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong tương lai.

V. Kết luận và hướng phát triển trong bảo vệ quyền con người

Bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người, cần có sự cải cách đồng bộ trong hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của các cơ quan chức năng.

5.1. Đề xuất giải pháp cải cách pháp luật

Cần có những giải pháp cải cách pháp luật nhằm bảo đảm quyền con người của bị can, bị cáo. Các quy định pháp luật cần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu bảo vệ quyền con người.

5.2. Tương lai của bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự

Tương lai của bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự Việt Nam phụ thuộc vào sự nỗ lực của toàn xã hội trong việc nâng cao nhận thức và thực hiện các quy định pháp luật một cách nghiêm túc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn tư pháp hình sự tại Việt Nam đã chứng kiến nhiều vụ án oan sai chấn động, điển hình như vụ án của ông Nguyễn Thanh Chấn tại Bắc Giang được phát hiện vào cuối năm 2013 sau 10 năm chấp hành hình phạt tù oan, hay các vụ án Bùi Minh Hải và Trần Văn Chiến. Hoạt động tố tụng hình sự là nơi quyền lực nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất, khiến quyền con người của bị can, bị cáo rất dễ bị xâm phạm nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện việc bảo vệ quyền con người của nhóm đối tượng này dưới góc độ lý luận, chuẩn mực quốc tế và pháp luật thực định.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của quyền con người trong hoạt động tư pháp, phân tích sự tương thích giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 với các điều ước quốc tế như Công ước ICCPR năm 1966, đồng thời đánh giá số liệu thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 5 năm từ 2008 đến 2013. Phạm vi nghiên cứu bao quát các giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử trên phạm vi cả nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thực hiện Hiến pháp năm 2013 và tiến trình cải cách tư pháp. Việc hoàn thiện cơ chế pháp lý không chỉ hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa các sai phạm tố tụng mà còn nâng cao tỷ lệ bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho 100% người bị buộc tội, tạo dựng niềm tin vững chắc của xã hội đối với cơ quan tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết quyền tự nhiên kết hợp với học thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, khẳng định quyền con người là những giá trị vốn có, bất khả xâm phạm và phải được pháp luật bảo vệ tối đa ngay cả khi cá nhân bị tình nghi phạm tội. Các chuẩn mực cốt lõi được tham chiếu trực tiếp từ Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người năm 1948, Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), Công ước Chống tra tấn năm 1984 (CAT) và Quy chế Rome về Tòa án Hình sự Quốc tế.

Hệ thống khung lý thuyết của công trình làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Quyền con người trong tố tụng hình sự: Tập hợp các quyền dân sự và chính trị bảo đảm an toàn thân thể, nhân phẩm và quyền được xét xử công bằng của người tham gia tố tụng trước quyền lực công.
• Bị can: Người đã bị khởi tố về hình sự theo quy định tại Điều 49 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, tham gia tố tụng từ giai đoạn điều tra và truy tố.
• Bị cáo: Người đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử theo quy định tại Điều 50 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003.
• Nguyên tắc suy đoán vô tội: Chuẩn mực pháp lý nền tảng quy định tại Điều 31 Hiến pháp năm 2013 và Điều 9 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, khẳng định không ai bị coi là có tội khi chưa có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo thống kê ngành của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2013, kết hợp với các văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ từ năm 1945 đến năm 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu thực tiễn bao gồm chuỗi dữ liệu tổng hợp từ hơn 150 vụ án hình sự điển hình có kháng cáo, kháng nghị và các vụ việc đình chỉ điều tra trên phạm vi toàn quốc.

Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các hồ sơ vụ án áp dụng biện pháp tạm giam kéo dài, các vụ án bị hủy, sửa tại cấp phúc thẩm và các trường hợp được trả tự do do không cấu thành tội phạm. Phương pháp phân tích quy phạm được sử dụng để chỉ ra các lỗ hổng luật định, phương pháp so sánh luật học đối chiếu quy định trong nước với mô hình tố tụng của Hoa Kỳ, Anh và các quốc gia châu Âu, cùng phương pháp thống kê xã hội học pháp lý để lượng hóa mức độ xâm phạm quyền con người trong thực tế. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đa chiều và gắn kết chặt chẽ giữa lý luận học thuật với thực tiễn xét xử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam trong giai đoạn điều tra còn quá phổ biến và thiếu các biện pháp thay thế linh hoạt. Thống kê từ năm 2009 đến năm 2013 cho thấy tỷ lệ bị can bị tạm giam so với tổng số bị can đã khởi tố luôn ở mức cao báo động, dao động từ 80% đến 85% mỗi năm. Ngược lại, các biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc hơn như bảo lĩnh hoặc đặt tiền bảo đảm chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn dưới 5%.

Thứ hai, thực trạng xâm phạm thân thể và danh dự của người bị tạm giam vẫn xảy ra nghiêm trọng. Số liệu thống kê ghi nhận số lượng đáng kể các trường hợp bị can tử vong hoặc suy kiệt sức khỏe trong trại tạm giam từ năm 2009 đến năm 2013, trong đó có nguyên nhân xuất phát từ việc dùng nhục hình, bức cung hoặc thiếu thốn điều kiện chăm sóc y tế, vi phạm Điều 7 ICCPR và Điều 20 Hiến pháp năm 2013.

Thứ ba, tỷ lệ bị can được Viện kiểm sát trả tự do hoặc được Hội đồng xét xử tuyên bố trả tự do tại phiên tòa trong giai đoạn 2008 - 2013 phản ánh sự thiếu hụt chứng cứ vững chắc ngay từ khâu điều tra ban đầu. Mỗi năm có hàng trăm bị can được trả tự do sau khi có quyết định đình chỉ điều tra, cho thấy không ít trường hợp bị khởi tố và tạm giam thiếu căn cứ xác đáng.

Thứ tư, tỷ lệ các bản án sơ thẩm bị sửa hoặc hủy tại cấp phúc thẩm trong 5 năm (2009 - 2013) chiếm tỷ trọng từ 10% đến 15% tổng số vụ án được đưa ra xét xử phúc thẩm, chủ yếu do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc đánh giá sai lệch chứng cứ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tương quan giữa số lượng khởi tố và số lệnh tạm giam, cùng bảng tổng hợp số vụ án phải bồi thường oan sai theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2010. Kết quả phân tích chỉ ra nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ tư duy tố tụng thẩm vấn mang tính định kiến buộc tội, coi việc lấy lời khai nhận tội là trung tâm của quá trình chứng minh.

So sánh với các hệ thống tố tụng tranh tụng trên thế giới, nơi có hơn 90% vụ án hình sự tại Hoa Kỳ và Anh được giải quyết qua thủ tục rút gọn hoặc thương lượng nhận tội với sự hiện diện bắt buộc của luật sư, tố tụng hình sự Việt Nam giai đoạn này còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Sự thụ động của người bào chữa và việc hạn chế quyền tiếp cận hồ sơ vụ án đã làm suy giảm nghiêm trọng khả năng bảo vệ thân chủ trước cơ quan tiến hành tố tụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện và luật hóa đầy đủ nguyên tắc suy đoán vô tội cùng quyền im lặng của người bị buộc tội theo chuẩn mực Điều 14 ICCPR. Cần quy định rõ bị can, bị cáo có quyền không khai báo những điều bất lợi cho mình và cấm tuyệt đối việc sử dụng lời nhận tội duy nhất làm chứng cứ buộc tội. Cơ quan chủ trì thực hiện: Quốc hội và Ủy ban Tư pháp, đặt mục tiêu giảm 100% các vi phạm về bức cung trong lộ trình 2 năm.

Thứ hai, cải cách toàn diện cơ chế áp dụng các biện pháp ngăn chặn theo hướng thu hẹp phạm vi áp dụng biện pháp tạm giam. Nâng tỷ lệ áp dụng các biện pháp thay thế như bảo lĩnh, đặt tiền bảo đảm từ mức dưới 5% lên tối thiểu 25% trong giai đoạn 3 năm tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Bộ Công an.

Thứ ba, mở rộng và bảo đảm thực thi triệt để quyền bào chữa ngay từ thời điểm bắt giữ hoặc khởi tố. Tòa án nhân dân tối cao và Liên đoàn Luật sư Việt Nam cần thiết lập cơ chế giám sát bắt buộc, đảm bảo 100% các vụ án hình sự có khung hình phạt từ 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đều có luật sư tham gia từ giai đoạn hỏi cung đầu tiên.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán, đồng thời thực thi nghiêm túc cơ chế bồi thường thiệt hại và phục hồi danh dự cho người bị oan sai trong thời hạn tối đa 6 tháng kể từ khi có quyết định hủy án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm nghiên cứu học thuật và giảng viên luật học: Luận văn cung cấp hệ thống luận cứ lý luận sâu sắc, kết hợp tài liệu chuẩn mực quốc tế và tư duy lập pháp tiến bộ, phục vụ công tác giảng dạy chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự.

Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nắm bắt các tiêu chí đánh giá chứng cứ khách quan, hạn chế tối đa sai sót tố tụng và áp dụng đúng đắn nguyên tắc suy đoán vô tội trong quá trình xử lý 100% hồ sơ vụ án thực tế.

Luật sư và các tổ chức trợ giúp pháp lý: Sử dụng công trình làm cẩm nang nghiên cứu kỹ năng tranh tụng, phương pháp thu thập chứng cứ gỡ tội và quy trình bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ trong giai đoạn tiền xét xử.

Học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp định tính trong việc phân tích các chế định bảo vệ quyền con người tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Bị can và bị cáo khác nhau như thế nào trong tố tụng hình sự? Bị can là người đã bị khởi tố về hình sự theo quyết định của cơ quan điều tra, tham gia tố tụng trong giai đoạn điều tra và truy tố (Điều 49 BLTTHS 2003). Bị cáo là người đã có quyết định đưa ra xét xử của Tòa án (Điều 50 BLTTHS 2003). Cả hai tư cách này đều chưa phải là người có tội cho đến khi bản án kết tội có hiệu lực pháp luật.

Nguyên tắc suy đoán vô tội mang lại lợi ích gì cho người bị buộc tội? Theo Điều 31 Hiến pháp năm 2013, nguyên tắc này quy định trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về bên buộc tội. Mọi nghi ngờ hợp lý về chứng cứ không thể chứng minh đều phải được giải thích theo hướng có lợi cho bị can, bị cáo, ngăn chặn việc kết án oan dựa trên suy diễn chủ quan.

Quyền bào chữa trong tố tụng hình sự được thực hiện ra sao? Bị can, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, người đại diện hợp pháp bào chữa cho mình từ thời điểm khởi tố. Trong các vụ án đặc biệt nghiêm trọng có mức hình phạt cao nhất đến tử hình, cơ quan tiến hành tố tụng có nghĩa vụ chỉ định người bào chữa theo luật định.

Người bị kết án oan sai được Nhà nước bồi thường những quyền lợi nào? Theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2010, người bị oan sai được bồi thường toàn bộ thiệt hại vật chất, thu nhập thực tế bị mất, tổn thất tinh thần do bị giam giữ trái pháp luật, đồng thời được xin lỗi công khai tại nơi cư trú và phục hồi danh dự cá nhân.

Vì sao cần hạn chế áp dụng biện pháp tạm giam trong giai đoạn điều tra? Tạm giam là biện pháp tước đoạt quyền tự do thân thể nghiêm khắc nhất. Việc hạn chế tạm giam giúp giảm thiểu nguy cơ bức cung, giảm tải cho hệ thống trại giam, bảo đảm quyền con người và khuyến khích áp dụng các biện pháp mềm dẻo như bảo lĩnh hoặc đặt tiền bảo đảm theo chuẩn mực quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền con người của bị can, bị cáo, làm rõ sự tương thích giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế như ICCPR năm 1966 và Hiến pháp năm 2013.
• Phân tích thực trạng áp dụng pháp luật giai đoạn 2008 - 2013 chỉ ra tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam còn quá cao, chiếm hơn 80% tổng số bị can bị khởi tố, gây nguy cơ phát sinh oan sai.
• Nhận diện các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến vi phạm quyền con người bắt nguồn từ tư duy định kiến buộc tội và sự hạn chế trong cơ chế bảo đảm quyền tranh tụng của người bào chữa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá, trọng tâm là luật hóa quyền im lặng, thu hẹp biện pháp tạm giam và nâng cao trách nhiệm bồi thường oan sai của cơ quan tiến hành tố tụng.
• Công trình đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc, phục vụ trực tiếp cho quá trình xây dựng, sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự và lộ trình cải cách tư pháp trong giai đoạn mới. Quý độc giả quan tâm có thể khai thác các bảng số liệu chi tiết trong luận văn để phục vụ công tác nghiên cứu và thực thi pháp luật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 QUYỀN CON NGƢỜI VÀ VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI CỦA BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm quyền con ngƣời và việc bảo vệ quyền con ngƣời của bị can, bị cáo trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam 1. Khái niệm quyền con người Quyền con người (Human Rights) chính là sự kết tinh của những giá trị văn hóa của tất cả các dân tộc trên thế giới. Ý thức về quyền con người và việc thực hiện quyền con người là một quá trình phát triển lâu dài gắn với lịch sử phát triển của loài người qua các hình thái kinh tế - xã hội nhất định cho đến khi quyền con người trở thành giá trị chung của nhân loại như hiện nay.

Khát vọng bảo vệ nhân phẩm của tất cả con người là cốt lõi của khái niệm quyền con người. Nó coi con người là trọng tâm của sự quan tâm. Nó dựa trên một hệ thống giá trị toàn cầu phổ biến nhằm hướng đến những giá trị cao quý của cuộc sống và tạo ra một khuôn khổ để xây dựng hệ thống quyền con người, được các quy phạm và tiêu chuẩn quốc tế bảo vệ. Kể từ khi được Liên Hợp Quốc chính thức thừa nhận vào năm 1948, với sự ra đời của Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người (Universal Declaration of Human Rights), quyền con người đã phát triển như một khuôn khổ đạo đức, chính trị, pháp lý và như một định hướng nhằm phát triển một thế giới tự do khỏi sợ hãi và tự do làm điều mong muốn.

Ngày nay quyền con người được thừa nhận là một khái niệm toàn cầu như được ghi nhận trong tuyên bố của Hội nghị thế giới Vien (Áo) về quyền con người năm 1993 và các nghị quyết của Liên Hợp Quốc đã được thông qua nhân kỷ niệm 50 năm ngày ra đời của Tuyên ngôn toàn thế giới về quyền con người (1948 - 1998). 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên cho đến nay, cách hiểu khái niệm về quyền con người vẫn chưa có sự thống nhất. Một mặt, đang còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về nguồn gốc, bản chất của quyền con người. Mặt khác, quyền con người được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau như: triết học, đạo đức, chính trị, pháp luật,….

Mỗi định nghĩa tiếp cận vấn đề từ một góc độ nhất định, chỉ ra những thuộc tính nhất định, nhưng không định nghĩa nào bao hàm được tất cả các thuộc tính của quyền con người. Tùy vào cách nhìn nhận của mỗi người, từng lĩnh vực nghiên cứu mà quyền con người được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau. Tuy nhiên ở cấp độ quốc tế, định nghĩa phổ biến nhất vẫn là định nghĩa của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về quyền con người (OHCHR). Theo định nghĩa này: Quyền con người là những bảo đảm pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm người chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người [39, tr.

Và Quyền con người là những quyền bẩm sinh, vốn có của con người mà nếu không được hưởng chúng ta không thể sống như một con người [47, tr. Trong một số tác phẩm, quyền con người được tiếp cận dưới góc độ là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế [21, tr.