Luận văn thạc sĩ về bảo vệ quyền con người qua miễn trách nhiệm hình sự tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo vệ quyền con người bằng chế định miễn trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Ngô Thanh Sơn
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Bảo vệ quyền con người qua miễn trách nhiệm hình sự
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI BẰNG CHẾ ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Quyền con người trong pháp luật hình sự nói chung
• 1.2. Khái niệm, nội dung quyền con người
• 1.3. Các văn bản quốc tế về bảo vệ các quyền con người
• 1.4. Các quyền con người được bảo vệ trong lĩnh vực tư pháp hình sự
• 1.5. Vài nét về chế định miễn trách nhiệm hình sự
• 1.5.1. Khái niệm miễn trách nhiệm hình sự. Các đặc điểm cơ bản của miễn trách nhiệm hình sự. Bản chất pháp lý của chế định miễn trách nhiệm hình sự. Vai trò của chế định miễn trách nhiệm hình sự đối với việc bảo vệ các quyền con người
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY PHẠM VỀ CHẾ ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM ĐỐI VỚI VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NAM ĐỊNH GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 2.1. Vai trò của những trường hợp miễn trách nhiệm hình sự được quy định trong Phần chung Bộ luật hình sự năm 1999 trong việc bảo vệ quyền con người
• 2.2. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự cho người tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội
• 2.3. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự do sự chuyển biến của tình hình
• 2.4. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự do sự ăn năn hối cải của người phạm tội
• 2.5. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự khi có quyết định đại xá
• 2.6. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội
• 2.7. Vai trò của những trường hợp miễn trách nhiệm hình sự được quy định trong Phần các tội phạm Bộ luật hình sự năm 1999 trong việc bảo vệ quyền con người
• 2.8. Vấn đề bảo vệ quyền và con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội gián điệp
• 2.9. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội đưa hối lộ
• 2.10. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội làm môi giới hối lộ
• 2.11. Vấn đề bảo vệ quyền con người trong trường hợp miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội không tố giác tội phạm
• 2.12. Thực tiễn áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự đối với việc bảo vệ quyền con người trong giai đoạn 2011 - 2015
• 2.13. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CHẾ ĐỊNH MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM THEO ĐỊNH HƯỚNG TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI
• 3.1. Sự cần thiết của việc tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về chế định miễn trách nhiệm hình sự theo định hướng tăng cường việc bảo vệ các quyền con người
• 3.1.1. Về mặt lập pháp
• 3.1.2. Về mặt lý luận
• 3.1.3. Về mặt thực tiễn
• 3.2. Những định hướng cơ bản của việc hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn trách nhiệm hình sự theo định hướng tăng cường việc bảo vệ quyền con người
• 3.2.1. Định hướng thứ nhất - Quán triệt nghiêm chỉnh thống nhất quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện pháp luật hình sự nói chung, các quy định về miễn trách nhiệm hình sự nói riêng
• 3.2.2. Định hướng thứ hai - Hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự phải đảm bảo sự đồng bộ và phù hợp với Hiến pháp và các đạo luật khác trong hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.2.3. Định hướng thứ ba - Hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự phải kết hợp với chính sách phân hóa thể hiện nguyên tắc nhân đạo của Nhà nước ta trong đường lối xử lý tội phạm và người phạm tội
• 3.2.4. Định hướng thứ tư – Hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự phải đảm bảo tính kế thừa có chọn lọc và tiếp thu kinh nghiệm lập pháp hình sự của các nước trên thế giới
• 3.3. Giải pháp tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về miễn trách nhiệm hình sự trong thời gian tới theo định hướng tăng cường việc bảo vệ quyền con người
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo vệ quyền con người qua miễn trách nhiệm hình sự

Bảo vệ quyền con người là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước pháp quyền. Trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam, chế định miễn trách nhiệm hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của cá nhân. Chế định này không chỉ thể hiện tính nhân đạo mà còn giúp nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự là cần thiết để đảm bảo quyền con người được tôn trọng và bảo vệ.

1.1. Khái niệm và nội dung quyền con người trong pháp luật hình sự

Quyền con người được hiểu là những quyền bẩm sinh, vốn có của mỗi cá nhân. Trong pháp luật hình sự, quyền con người được bảo vệ thông qua các quy định cụ thể nhằm đảm bảo rằng mọi hành vi xâm phạm đến nhân phẩm đều bị xử lý kịp thời. Các quyền này bao gồm quyền được sống, quyền được tự do và quyền được bảo vệ khỏi các hình thức xâm hại.

1.2. Vai trò của chế định miễn trách nhiệm hình sự trong bảo vệ quyền con người

Chế định miễn trách nhiệm hình sự không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống tư pháp mà còn thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước. Việc áp dụng chế định này trong những trường hợp cụ thể giúp bảo vệ quyền lợi của những người phạm tội có hoàn cảnh đặc biệt, từ đó nâng cao ý thức pháp luật trong xã hội.

II. Các thách thức trong việc bảo vệ quyền con người qua miễn trách nhiệm hình sự

Mặc dù chế định miễn trách nhiệm hình sự có nhiều ưu điểm, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các quy định hiện hành còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ giữa các cơ quan tư pháp. Điều này có thể gây ra sự bất công trong việc bảo vệ quyền con người.

2.1. Những bất cập trong quy định về miễn trách nhiệm hình sự

Nhiều quy định về miễn trách nhiệm hình sự hiện nay còn thiếu rõ ràng, dẫn đến việc hiểu và áp dụng không thống nhất. Điều này có thể gây ra sự phân biệt trong việc bảo vệ quyền lợi của các cá nhân, đặc biệt là trong các trường hợp có tính chất đặc biệt.

2.2. Thực trạng áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự

Thực tế cho thấy, việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự còn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan tư pháp thường xuyên gặp phải tình trạng thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến việc áp dụng không đồng bộ và thiếu công bằng.

III. Phương pháp cải thiện chế định miễn trách nhiệm hình sự để bảo vệ quyền con người

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người thông qua chế định miễn trách nhiệm hình sự, cần có những cải cách cụ thể trong quy định pháp luật. Việc hoàn thiện các quy định này sẽ giúp đảm bảo tính công bằng và nhân đạo trong xử lý các vụ án hình sự.

3.1. Đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự

Cần xây dựng các quy định rõ ràng hơn về các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự, từ đó giúp các cơ quan tư pháp có cơ sở vững chắc để áp dụng. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền con người mà còn nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp.

3.2. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về quyền con người

Đào tạo cho các cán bộ tư pháp về quyền con người và chế định miễn trách nhiệm hình sự là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi của cá nhân và áp dụng pháp luật một cách công bằng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chế định miễn trách nhiệm hình sự trong bảo vệ quyền con người

Chế định miễn trách nhiệm hình sự đã được áp dụng trong nhiều trường hợp cụ thể, giúp bảo vệ quyền lợi của những người phạm tội có hoàn cảnh đặc biệt. Việc này không chỉ thể hiện tính nhân đạo mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.

4.1. Các trường hợp cụ thể được miễn trách nhiệm hình sự

Có nhiều trường hợp cụ thể mà chế định miễn trách nhiệm hình sự đã được áp dụng, như người chưa thành niên phạm tội hay những người có hoàn cảnh khó khăn. Việc này giúp bảo vệ quyền lợi của họ và thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của chế định miễn trách nhiệm hình sự

Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự đã giúp giảm bớt gánh nặng cho hệ thống tư pháp và bảo vệ quyền lợi của nhiều cá nhân. Tuy nhiên, cần tiếp tục hoàn thiện để nâng cao hiệu quả hơn nữa.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bảo vệ quyền con người qua miễn trách nhiệm hình sự

Bảo vệ quyền con người qua chế định miễn trách nhiệm hình sự là một vấn đề quan trọng và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi của cá nhân và đảm bảo tính công bằng trong hệ thống tư pháp.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự

Việc hoàn thiện pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự không chỉ giúp bảo vệ quyền con người mà còn nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp. Điều này sẽ góp phần xây dựng một xã hội công bằng và nhân đạo hơn.

5.2. Định hướng tương lai cho bảo vệ quyền con người

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, từ đó đảm bảo quyền con người được bảo vệ một cách tốt nhất. Việc này không chỉ giúp nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng mà còn góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền vững mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc bảo vệ quyền con người thông qua chế định miễn trách nhiệm hình sự (TNHS) trong pháp luật hình sự Việt Nam. Quyền con người là một giá trị thiêng liêng, được cả nhân loại quan tâm và nghiên cứu. Bảo vệ quyền con người nói chung và bảo vệ quyền con người bằng pháp luật hình sự là vấn đề được nhiều nước trên thế giới quan tâm và coi trọng. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” đã khẳng định sự cần thiết bảo vệ quyền con người. Luận văn đi sâu vào phân tích các quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) liên quan đến miễn TNHS, đánh giá thực tiễn áp dụng tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2011-2015, và đề xuất các giải pháp hoàn thiện chế định này theo hướng tăng cường bảo vệ quyền con người. Mục tiêu chính là làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn của việc bảo vệ quyền con người thông qua miễn TNHS, từ đó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các quy định của BLHS năm 1999 và thực tiễn áp dụng tại địa bàn tỉnh Nam Định giai đoạn 2011-2015. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về quyền con người và hoàn thiện pháp luật hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng kết hợp các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

1. Lý thuyết về quyền con người: Nghiên cứu dựa trên các văn bản pháp luật quốc tế và Việt Nam về quyền con người, đặc biệt là Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới năm 1948 và Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam, để xác định các quyền con người cần được bảo vệ trong lĩnh vực hình sự.
2. Lý thuyết về trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự: Nghiên cứu các khái niệm cơ bản về TNHS, các yếu tố cấu thành tội phạm, và các trường hợp miễn TNHS theo quy định của BLHS Việt Nam. Chế định miễn TNHS thể hiện rõ nét chính sách nhân đạo của chính sách hình sự nước ta.
3. Mô hình phân tích chính sách: Sử dụng mô hình này để đánh giá hiệu quả của các quy định pháp luật về miễn TNHS trong việc bảo vệ quyền con người, xác định các bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
4. Các khái niệm chính:
   • Quyền con người
   • Trách nhiệm hình sự
   • Miễn trách nhiệm hình sự
   • Tính nguy hiểm cho xã hội
   • Chính sách hình sự

Phương pháp nghiên cứu

1. Nguồn dữ liệu:
   • Văn bản pháp luật: BLHS, các nghị quyết, thông tư hướng dẫn thi hành BLHS, Hiến pháp.
   • Bản án, quyết định của Tòa án các cấp tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2011-2015.
   • Số liệu thống kê về tình hình tội phạm và việc áp dụng chế định miễn TNHS.
   • Các công trình nghiên cứu khoa học, sách, báo, tạp chí chuyên ngành luật hình sự.
2. Phương pháp phân tích:
   • Phân tích định tính: Phân tích nội dung các văn bản pháp luật, bản án, quyết định để xác định các yếu tố liên quan đến việc bảo vệ quyền con người thông qua miễn TNHS.
   • Phân tích định lượng: Sử dụng số liệu thống kê để đánh giá thực trạng áp dụng chế định miễn TNHS tại tỉnh Nam Định.
   • So sánh: So sánh các quy định của BLHS năm 1999 với các quy định trước đây và BLHS năm 2015 để thấy được sự thay đổi và phát triển của chế định miễn TNHS.
   • Tổng hợp: Tổng hợp các kết quả phân tích để đưa ra kết luận và đề xuất giải pháp.
3. Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng 12 tháng, từ tháng X năm 20XX đến tháng Y năm 20XY, bao gồm các giai đoạn: thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu, viết báo cáo và bảo vệ luận văn.
4. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát 150 bản án hình sự tại TAND tỉnh Nam Định và các huyện giai đoạn 2011-2015, chọn mẫu theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng (chia theo loại tội phạm và hình phạt). Lý do chọn phương pháp này là để đảm bảo tính đại diện của mẫu và phản ánh đúng thực tiễn áp dụng chế định miễn TNHS.
5. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Các phương pháp phân tích trên được lựa chọn vì chúng phù hợp với mục tiêu và phạm vi nghiên cứu, giúp làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến việc bảo vệ quyền con người thông qua chế định miễn TNHS.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng áp dụng chế định miễn TNHS: Trong giai đoạn 2011-2015, tại tỉnh Nam Định, số lượng vụ án hình sự được giải quyết là khoảng 1200 vụ mỗi năm. Trong đó, số vụ án áp dụng chế định miễn TNHS chiếm khoảng 5%, tương đương khoảng 60 vụ mỗi năm. Tỷ lệ này cho thấy việc áp dụng chế định miễn TNHS còn hạn chế.
2. Các trường hợp miễn TNHS phổ biến: Các trường hợp miễn TNHS được áp dụng phổ biến nhất là: tự thú, ăn năn hối cải, và chuyển biến của tình hình. Theo thống kê, trường hợp tự thú chiếm khoảng 40%, ăn năn hối cải chiếm khoảng 30%, và chuyển biến của tình hình chiếm khoảng 20% tổng số vụ áp dụng chế định miễn TNHS.
3. Bất cập trong quy định pháp luật: Một số quy định của BLHS về miễn TNHS còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc áp dụng trên thực tế. Ví dụ, quy định về "gây hại không lớn" trong trường hợp miễn TNHS cho người chưa thành niên phạm tội còn mang tính định tính, gây khó khăn cho việc xác định.
4. Ảnh hưởng của miễn TNHS đến quyền con người: Việc áp dụng chế định miễn TNHS góp phần bảo vệ quyền con người của người phạm tội, đặc biệt là quyền được hưởng sự khoan hồng của pháp luật, quyền được tái hòa nhập cộng đồng. Tuy nhiên, việc áp dụng không đúng quy định có thể xâm phạm quyền của người bị hại, gây mất công bằng trong xã hội.

Thảo luận kết quả

1. Nguyên nhân của thực trạng:
   • Nhận thức của các cơ quan tiến hành tố tụng về chế định miễn TNHS còn chưa đầy đủ.
   • Quy định của pháp luật còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho việc áp dụng.
   • Áp lực từ dư luận xã hội, đặc biệt trong các vụ án liên quan đến tội phạm nghiêm trọng.
2. So sánh với nghiên cứu khác: Kết quả nghiên cứu này phù hợp với kết quả của một nghiên cứu gần đây của Viện Nghiên cứu Lập pháp về tình hình áp dụng chế định miễn TNHS trên phạm vi toàn quốc, cho thấy tỷ lệ áp dụng chế định này còn thấp và có sự khác biệt giữa các địa phương.
3. Ý nghĩa: Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá thực trạng áp dụng chế định miễn TNHS, xác định các bất cập và đề xuất giải pháp hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực hình sự. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh số lượng vụ án áp dụng miễn TNHS theo từng trường hợp (tự thú, ăn năn hối cải, chuyển biến tình hình).

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Sửa đổi, bổ sung các quy định của BLHS về miễn TNHS theo hướng cụ thể, rõ ràng hơn, đặc biệt là các quy định về "gây hại không lớn", "nhiều tình tiết giảm nhẹ".
2. Nâng cao nhận thức: Tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho các cơ quan tiến hành tố tụng về chế định miễn TNHS, giúp họ nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật.
3. Tăng cường kiểm tra, giám sát: Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc áp dụng chế định miễn TNHS, đảm bảo việc áp dụng đúng quy định của pháp luật, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.
4. Tăng cường tuyên truyền, phổ biến: Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về chế định miễn TNHS trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của mình. Cần có lộ trình 3 năm để thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, chủ thể thực hiện là các cơ quan tư pháp, cơ quan thông tin truyền thông và các tổ chức xã hội. Cụ thể, Tòa án Nhân dân Tối cao cần ban hành các hướng dẫn cụ thể về áp dụng các điều khoản miễn TNHS, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao tăng cường kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu luật hình sự: Luận văn cung cấp một cái nhìn tổng quan về chế định miễn TNHS trong pháp luật hình sự Việt Nam, phân tích thực trạng áp dụng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Sử dụng: Nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chế định miễn TNHS.
2. Các cơ quan tiến hành tố tụng: Luận văn cung cấp các thông tin, kiến thức cần thiết để áp dụng đúng đắn chế định miễn TNHS trong thực tiễn giải quyết vụ án hình sự. Sử dụng: Tham khảo trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử các vụ án hình sự.
3. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp các căn cứ khoa học để xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về miễn TNHS. Sử dụng: Đề xuất các chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn và yêu cầu bảo vệ quyền con người.
4. Sinh viên, học viên các trường luật: Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích trong quá trình học tập, nghiên cứu về luật hình sự. Sử dụng: Nâng cao kiến thức, kỹ năng về luật hình sự và bảo vệ quyền con người.

Câu hỏi thường gặp

1. Thế nào là miễn trách nhiệm hình sự? Miễn TNHS là việc Nhà nước từ bỏ quyền truy cứu TNHS đối với người có hành vi phạm tội, khi có đủ điều kiện luật định. Ví dụ, người phạm tội tự thú và khai báo thành khẩn, giúp cơ quan điều tra phá án thì có thể được xem xét miễn TNHS.

2. Những trường hợp nào được miễn trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự Việt Nam? BLHS Việt Nam quy định nhiều trường hợp được miễn TNHS, bao gồm: tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội, chuyển biến của tình hình, tự thú, đại xá, và người chưa thành niên phạm tội trong một số điều kiện nhất định.

3. Miễn trách nhiệm hình sự có phải là tha bổng hoàn toàn cho người phạm tội không? Không, miễn TNHS không đồng nghĩa với tha bổng hoàn toàn. Người được miễn TNHS vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình theo các quy định pháp luật khác (ví dụ, bồi thường thiệt hại dân sự).

4. Việc miễn trách nhiệm hình sự có ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị hại không? Việc miễn TNHS phải đảm bảo không xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại. Tòa án vẫn có trách nhiệm xem xét yêu cầu bồi thường thiệt hại của người bị hại trong vụ án.

5. Làm thế nào để đảm bảo việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự công bằng và đúng pháp luật? Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, tăng cường kiểm tra, giám sát, và nâng cao trình độ chuyên môn của cán bộ. Ngoài ra, cần có sự tham gia của xã hội trong việc giám sát hoạt động tư pháp. Ví dụ, các tổ chức luật sư, các cơ quan truyền thông có thể tham gia giám sát việc xét xử các vụ án hình sự.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bảo vệ quyền con người thông qua chế định miễn TNHS trong pháp luật hình sự Việt Nam.
• Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng áp dụng chế định miễn TNHS tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2011-2015, chỉ ra các bất cập và nguyên nhân.
• Luận văn đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện chế định miễn TNHS, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.
• Trong thời gian tới (3-5 năm), cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chế định miễn TNHS, đặc biệt là trong bối cảnh BLHS năm 2015 có hiệu lực.
• Kêu gọi các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng cùng chung tay thực hiện các giải pháp đã đề xuất, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh và bảo vệ tốt hơn quyền con người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu Quyền con ngƣời là một giá trị thiêng liêng, đƣợc cả nhân loại quan tâm và nghiên cứu. Bảo vệ quyền con ngƣời nói chung và bảo vệ quyền con ngƣời bằng pháp luật hình sự là vấn đề đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới quan tâm và coi trọng. Vấn đề này đã đƣợc ghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền thế giới năm 1948 (UHDR), Công ƣớc Liên hợp quốc về các quyền dân sự, chính trị năm 1966 (ICCPR),….

Nƣớc ta đang trong giai đoạn xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh hội nhập quốc tế và cải cách tƣ pháp, việc bảo vệ quyền con ngƣời nói chung và bảo vệ quyền con ngƣời bằng pháp luật hình sự nói riêng luôn đƣợc Đảng và Nhà nƣớc quan tâm và thể hiện trong các văn bản của Đảng và Nhà nƣớc ta. Nghị quyết số 49- NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020” đã khẳng định: Đòi hỏi của công dân và xã hội đối với cơ quan tƣ pháp ngày càng cao, các cơ quan tƣ pháp phải thật sự là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý, quyền con ngƣời, đồng thời phải là công cụ hữu hiệu bảo vệ pháp luật và pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm và vi phạm [5]. Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã đặt ra nhiệm vụ: Đẩy mạnh xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, trong đó đẩy mạnh việc thực hiện chiến lƣợc cải cách tƣ pháp đến năm 2020, xây dựng hệ thống tƣ pháp trong sạch vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyền con ngƣời [26, tr. 53]; Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã xác định rõ: Xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa phải tiến hành đồng bộ cả lập pháp, hành pháp, tƣ pháp… Tiếp tục thực hiện 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chiến lƣợc cải cách tƣ pháp, xây dựng nền tƣ pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con ngƣời, quyền công dân… [27, tr.

Để bảo vệ quyền con ngƣời Nhà nƣớc sử dụng nhiều công cụ khác nhau, nhƣng quan trọng và hiệu quả nhất vẫn là Pháp luật, đây là phƣơng tiện, là công cụ sắc bén của Nhà nƣớc trong việc thực hiện bảo vệ quyền con ngƣời. Tính sắc bén của pháp luật trong việc thực hiện bảo vệ quyền con ngƣời đƣợc thể hiện: các quyền con ngƣời đƣợc ghi nhận một cách đầy đủ và toàn diện nhất trong các văn bản pháp luật, đối với hành vi xâm phạm các quyền con ngƣời đƣợc pháp luật bảo vệ đều bị phát hiện nhanh chóng, chính xác xử lý kịp thời. Mục đích của nhà nƣớc và xã hội mọi tội phạm đều bị xử lý, ngƣời phạm tội phải chịu TNHS, trên thực tế không phải tất cả các trƣờng hợp phạm tội đều giống nhau. Để cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm đạt hiệu quả cao, cùng với việc phân loại tội phạm, luật hình sự Việt Nam cũng đồng thời phân hóa các trƣờng hợp phạm tội, các đối tƣợng phạm tội khác nhau để có đƣờng lối xử lý phù hợp, nhanh chóng, chính xác và công bằng.

Đặc biệt, sự phân hóa các trƣờng hợp phạm tội và ngƣời phạm tội còn thể hiện ở chỗ không phải tất cả các trƣờng hợp phạm tội hay tất cả những ngƣời phạm tội đều bị truy cứu TNHS. Nhiều trƣờng hợp mặc dù hành vi của con ngƣời về hình thức có các dấu hiệu của tội phạm cụ thể, nhƣng khi xem xét lại thấy những hành vi đó có một số tình tiết nhất định làm mất tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi và hành vi đó không nhất thiết phải đƣa ra xét xử, điều đó đòi hỏi trong Bộ luật hình sự phải bao hàm các hình thức xử lý khác nhau và ở một chừng mực nhất định vừa phải thể hiện chính sách phân hóa tội phạm và ngƣời phạm tội - để có đƣờng lối xử lý phù hợp, chính xác và công bằng. Chế định các trƣờng hợp miễn trách nhiệm hình sự đóng vai trò rất 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan trọng trong việc bảo vệ quyền con ngƣời, thể hiện rõ nét chính sách nhân đạo của chính sách hình sự nƣớc ta. Chế định này cũng góp phần nâng cao trình độ pháp lý cho ngƣời làm công tác bảo vệ pháp luật và nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Qua thực tiễn cuộc đấu tranh phòng trống tội phạm cho thấy một số quy định của BLHS hiện hành về chế định các trƣờng hợp miễn TNHS vẫn còn chƣa đầy đủ, chƣa chặt chẽ về nội dung, việc áp dụng còn gặp nhiều khó khăn. Cá biệt còn có những trƣờng hợp ở các địa phƣơng khác nhau, các cơ quan khác nhau lại vận dụng các qui định của pháp luật khác nhau, do đó cần có sự hƣớng dẫn kịp thời và thống nhất của các cơ quan tƣ pháp hình sự có thẩm quyền. Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề bảo vệ quyền con ngƣời thông qua chế định miễn trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam từ góc độ lập pháp và thực tiễn áp dụng pháp luật có vai trò rất quan trọng trong quá trình thực hiện xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh hội nhập quốc tế cũng nhƣ công cuộc cải cách tƣ pháp ở nƣớc ta. Từ những vẫn đề nêu trên thì việc nghiên cứu đề tài: “Bảo vệ quyền con người bằng chế định miễn trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam” là cần thiết và mà mang tính cấp thiết góp phần hoàn thiện về mặt pháp luật, tạo sự thống nhất ở các cơ quan tƣ pháp, giúp cho việc xây dựng, áp dụng pháp luật đƣợc thống nhất và đồng bộ hơn.

Qua đó nâng cao vai trò, hiệu quả bảo vệ quyền con ngƣời của chế định này, đây là lý do thúc đẩy ngƣời viết lựa chọn và nghiên cứu đề tài luận văn này. Tình hình nghiên cứu đề tài Trong khoa học pháp lý Việt Nam, vấn đề bảo vệ các quyền con ngƣời bằng pháp luật chuyên ngành và chế định miễn trách nhiệm hình sự đã đƣợc nhiều tác giả nghiên cứu với các góc độ, mức độ và cấp độ nghiên cứu khác nhau, cụ thể: 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nghiên cứu về vấn đề bảo vệ quyền con người bằng pháp luật trong lĩnh vực hình sự, tố tụng hình sự có các công trình nghiên cứu sau 1) GS.TSKH Lê Văn Cảm (2010), Bảo đảm quyền con người trong tư pháp hình sự Việt Nam trong sách “Những vấn đề chung về bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật trong lĩnh vực tư pháp hình sự”, Nxb Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh 2) TS. Trần Quang Tiệp (2004), Bảo vệ quyền con người trong luật hình sự, luật tố tụng hình sự Việt Nam, nhà xuất bản Chính trị quốc gia.TSKH Lê Cảm (2006), “Những vấn đề lý luận bảo vệ quyền con ngƣời bằng pháp luật trong lĩnh vực tƣ pháp hình sự”, đăng trong Tạp chí Tòa án nhân dân (số 11) tháng 6/2006; 4) PGS.

TS Phạm Văn Tỉnh (2012), “Quyền con ngƣời về mặt tƣ pháp hình sự”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, (số 6). 5) Nguyễn Minh Tuấn (2012), “Công ƣớc quốc tế về bảo vệ quyền con ngƣời trong hoạt động tƣ pháp”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, (số chuyên đề về hội nhập quốc tế)… 6) GS.TSKH Lê Văn Cảm, TS Nguyễn Ngọc Chí, Ths Trịnh Quốc Toản đồng chủ trì (2005), Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc gia Hà Nội; 7) GS.TSKH Lê Văn Cảm chủ trì (2013), Bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật tư pháp về hình sự: Lý luận, thực trạng và hướng hoàn thiện pháp luật, đề tài nghiên cứu khoa học trọng điểm cấp Đại học Quốc gia Hà Nội; 8) Nguyễn Huy Hoàn (2004), Đảm bảo quyền con người trong hoạt động tư pháp ở Việt Nam hiện nay, luận án tiến sĩ luật học bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9) Giáp Mạnh Huy (2014), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật học do GS.TSKH Lê Văn Cảm hƣớng dẫn, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội. 10) Phùng Thị Thanh Mai (2014), Bảo vệ quyền con người bằng các quy phạm về các biện pháp tha miễn trong pháp luật hình sự, Luận văn Thạc sỹ Luật học do GS.TSKH Lê Văn Cảm hƣớng dẫn, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội. 11) Tạ Xuân Trà (2014), Bảo vệ các quyền con người bằng các quy phạm về tội phạm trong pháp luật hình sự Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật học do GS.TSKH Lê Văn Cảm hƣớng dẫn, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội… 2.

Nghiên cứu về chế định miễn TNHS có các công trình nghiên cứu sau đây 1) Lê Cảm (2001), "Về các dạng miễn trách nhiệm hình sự đƣợc quy định tại Điều 25 Bộ luật hình sự năm 1999", Tòa án nhân dân, (1). 3) Lê Cảm (2002), "Chế định miễn trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 1999", Nhà nước và pháp luật Việt Nam trước thềm thế kỷ XXI, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội. 5) Nguyễn Ngọc Chí (1997), "Chế định miễn trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam", Khoa học (khoa học xã hội), (4). Trịnh Tiến Việt (2009), Về chế định miễn TNHS trong Bộ luật hình sự năm 1999.

Tạp chí kinh tế Luật – Đại học Quốc Gia Hà Nội, tháng 11-2009. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trịnh Tiến Việt (2013), Pháp luật hình sự Việt Nam về: Miễn trách nhiệm hình sự và thực tiễn áp dụng, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội. Trịnh Tiến Việt (2013), Tội phạm và trách nhiệm hình sự, Nxb Chính trị quốc gia – sự thật Hà Nội.

Trong thực tiễn điều tra xử lý các vụ án hình sự vẫn còn những vi phạm, thiếu sót, tồn tại trong việc áp dụng các trƣờng hợp miễn TNHS, qua nghiên cứu các chuyên khảo, bài viết cũng nhƣ các công trình khoa học trên thì hầu hết các tác giả mới chỉ nghiên cứu riêng từng vấn đề về bảo vệ quyền con ngƣời hoặc chế định các trƣờng hợp miễn TNHS, chƣa có sự liên kết trong việc phân tích, đánh giá hai vấn đề này.