Pháp Luật Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Hoạt Động Sản Xuất Kinh Doanh Hóa Chất

Chuyên khảo luật học phân tích Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất kinh doanh hóa chất, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Đặng Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Chí Minh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Vệ Môi Trường Trong Hoạt Động Sản Xuất, Kinh Doanh Hóa Chất
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của đề tài
• Đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài
• Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT, KINH DOANH HÓA CHẤT
• 1.1. Khái niệm hóa chất và khái niệm hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.1.1. Khái niệm hóa chất
• 1.1.2. Khái niệm hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.2. Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.3. Các nguyên tắc của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.4. Vai trò của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.4.1. Thể chế hóa những yêu cầu bảo vệ môi trường của nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 1.4.2. Góp phần phát triển ngành công nghiệp hóa chất phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT, KINH DOANH HÓA CHẤT VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 2.1. Hoạt động ban hành danh mục hóa chất
• 2.1.1. Thẩm quyền ban hành
• 2.1.2. Các danh mục hóa chất
• 2.2. Kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 2.2.1. Kiểm soát trước khi hoạt động
• 2.2.2. Kiểm soát trong quá trình hoạt động
• 2.2.3. Kiểm soát hóa chất bị thải bỏ
• 2.3. Xử lý hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 2.3.1. Xử lý vi phạm hành chính
• 2.3.2. Xử lý kỷ luật
• 2.3.3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
• 2.3.4. Truy cứu trách nhiệm hình sự
• 2.4. Giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 2.4.1. Hoàn thiện các quy định về hoạt động ban hành danh mục hóa chất
• 2.4.2. Hoàn thiện các quy định về kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 2.4.3. Hoàn thiện các quy định về xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• 2.4.4. Một số giải pháp khác nhằm đảm bảo cơ chế thực thi các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo Vệ Môi Trường Trong Sản Xuất Kinh Doanh Hóa Chất

Bảo vệ môi trường trong sản xuất kinh doanh hóa chất là một vấn đề cấp bách hiện nay. Hoạt động sản xuất hóa chất không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho môi trường. Các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực này cần được thực hiện nghiêm túc để đảm bảo an toàn cho con người và hệ sinh thái.

1.1. Khái niệm và vai trò của hóa chất trong sản xuất

Hóa chất là các hợp chất có thành phần phân tử xác định, đóng vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp. Việc hiểu rõ khái niệm hóa chất giúp nhận thức được tác động của chúng đến môi trường.

1.2. Tác động của hóa chất đến môi trường

Hoạt động sản xuất hóa chất có thể gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các chất thải từ quá trình sản xuất có thể ảnh hưởng đến đất, nước và không khí, đe dọa sức khỏe cộng đồng.

II. Vấn đề và Thách thức Trong Bảo Vệ Môi Trường Hóa Chất

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi và giám sát vẫn còn nhiều thách thức. Các doanh nghiệp thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm.

2.1. Những khó khăn trong việc thực thi quy định pháp luật

Nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm bảo vệ môi trường. Điều này dẫn đến việc vi phạm quy định và gây ô nhiễm.

2.2. Thiếu cơ chế giám sát hiệu quả

Cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc giám sát và xử lý vi phạm. Điều này làm giảm hiệu quả của các quy định pháp luật hiện hành.

III. Phương Pháp Bảo Vệ Môi Trường Trong Sản Xuất Hóa Chất

Để bảo vệ môi trường trong sản xuất hóa chất, cần áp dụng các phương pháp quản lý chất thải hiệu quả. Việc sử dụng công nghệ xanh và quy trình sản xuất sạch là rất cần thiết.

3.1. Công nghệ xanh trong sản xuất hóa chất

Công nghệ xanh giúp giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Việc áp dụng công nghệ này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

3.2. Quy trình sản xuất sạch

Quy trình sản xuất sạch giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguyên liệu và năng lượng. Điều này không chỉ giảm thiểu tác động đến môi trường mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong sản xuất hóa chất đã mang lại kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến trong việc giảm thiểu ô nhiễm.

4.1. Các mô hình thành công trong bảo vệ môi trường

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình sản xuất sạch, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Những mô hình này cần được nhân rộng.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc tuân thủ quy định pháp luật không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao uy tín và lợi nhuận cho doanh nghiệp.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Bảo Vệ Môi Trường Trong Sản Xuất Hóa Chất

Bảo vệ môi trường trong sản xuất hóa chất là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của ngành hóa chất phụ thuộc vào việc thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật và áp dụng công nghệ xanh.

5.1. Tương lai của ngành hóa chất

Ngành hóa chất cần chuyển mình theo hướng bền vững, giảm thiểu tác động đến môi trường. Điều này sẽ đảm bảo sự phát triển lâu dài cho ngành.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ xanh và quy trình sản xuất sạch. Điều này sẽ giúp bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp hóa chất giữ vai trò hạt nhân trong nền kinh tế hiện đại khi cung cấp nguyên liệu thiết yếu cho nông nghiệp, dược phẩm, dệt nhuộm và công nghiệp chế biến. Tại Việt Nam, ngành hóa chất đóng góp 8,1% tổng giá trị sản xuất của toàn ngành công nghiệp vào năm 2010, với sản lượng hằng năm đạt 2.411,3 nghìn tấn phân bón hóa học, trên 73.633 tấn thuốc bảo vệ thực vật và hơn 80.000 tấn xút ($NaOH$). Tuy nhiên, trên quy mô toàn cầu với hơn 100.000 hợp chất thương mại đang lưu hành và khoảng 1.000 hóa chất mới xuất hiện mỗi năm, các hiểm họa sinh thái đi kèm là vô cùng phức tạp. Thống kê từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy hóa chất độc hại cướp đi sinh mạng của 439.000 người mỗi năm trong tổng số 35 triệu ca mắc bệnh nghề nghiệp.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy sự phát triển nhanh chóng của các cơ sở hóa chất đang đặt ra áp lực nặng nề lên môi trường sống. Nhiều sự cố ô nhiễm nghiêm trọng cùng tình trạng kinh doanh hóa chất độc hại thiếu kiểm soát đã đe dọa trực tiếp đến an toàn sức khỏe cộng đồng. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài tập trung vào việc nhận diện, mổ xẻ những lỗ hổng pháp lý trong hệ thống pháp luật kiểm soát hóa chất hiện hành.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất; đánh giá toàn diện thực trạng quy định từ khâu cấp phép tiền kiểm, giám sát vận hành đến xử lý vi phạm; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện cơ chế thực thi. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong lãnh thổ Việt Nam từ khi Luật Hóa chất năm 2007 có hiệu lực đến năm 2014, không bao gồm hoạt động xuất nhập khẩu quốc tế. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ chuẩn xác để cơ quan lập pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro hóa chất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển bền vững được khởi xướng từ Tuyên bố Stockholm năm 1972 và hoàn thiện tại Tuyên bố Rio de Janeiro năm 1992, khẳng định sự phát triển kinh tế phải gắn kết chặt chẽ với việc bảo tồn môi sinh cho thế hệ tương lai. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp nguyên tắc phòng ngừa (Precautionary Principle), đòi hỏi các biện pháp kiểm soát rủi ro phải được thiết lập ngay cả khi chưa có sự chắc chắn tuyệt đối về mặt khoa học. Ba khái niệm trung tâm được phân định rành mạch gồm:

• Hóa chất theo nghĩa pháp lý hẹp (các chất nguy hại nằm trong danh mục kiểm soát đặc thù như hóa chất cấm, hạn chế kinh doanh hoặc phải lập phiếu kiểm soát);
• Hoạt động sản xuất, kinh doanh hóa chất (chuỗi hành vi đầu tư từ chế tạo, tồn trữ đến phân phối vì mục tiêu sinh lợi);
• Chế định pháp luật bảo vệ môi trường ngành hóa chất (hệ thống quy phạm điều chỉnh hành vi của các chủ thể nhằm ngăn ngừa sự cố và giảm thiểu phát thải).

Mô hình nghiên cứu phân tích toàn diện chu trình vận động của hóa chất thông qua ba giai đoạn: kiểm soát trước khi gia nhập thị trường, kiểm soát trong quá trình hoạt động và kiểm soát hóa chất bị thải bỏ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập đa tầng, bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Luật Hóa chất năm 2007, Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và năm 2014, Nghị định 108/2008/NĐ-CP, Nghị định 29/2011/NĐ-CP cùng các công ước quốc tế như Công ước Rotterdam (PIC) và Công ước Basel. Về dữ liệu thực nghiệm, tác giả khai thác báo cáo quan trắc môi trường công nghiệp tại 4 vùng kinh tế trọng điểm, số liệu thanh tra tại 23 doanh nghiệp kinh doanh hóa chất trên địa bàn Hà Nội vào tháng 11 năm 2013, và kết quả kiểm nghiệm trên 5.000 mẫu thực phẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 23 doanh nghiệp hóa chất đại diện cùng 10 vụ việc vi phạm pháp luật môi trường và sự cố hóa chất điển hình trong giai đoạn 2000-2014. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các điểm nóng có mức độ rủi ro cao như cơ sở sản xuất nông dược, kho hóa chất tập trung và các chợ đầu mối thương mại. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp đối chiếu so sánh luật học (với Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ) là nhằm bóc tách sự tương thích giữa quy định nội địa với thông lệ quốc tế, từ đó chứng minh tính cấp thiết của việc cải cách lập pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, định nghĩa hóa chất trong Luật Hóa chất năm 2007 quá rộng khi bao gồm mọi đơn chất, hợp chất tự nhiên và nhân tạo, dẫn đến tình trạng dàn trải nguồn lực kiểm soát thay vì khoanh vùng các chất nguy hại như luật pháp Nhật Bản hay Hàn Quốc. Danh mục hóa chất hiện hành chưa cập nhật đầy đủ các tiêu chí độc tính mới của Hệ thống Hài hòa Toàn cầu về Phân loại và Ghi nhãn Hóa chất (GHS).

Thứ hai, quy định về Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) tại Nghị định 29/2011/NĐ-CP bộc lộ khoảng trống nghiêm trọng khi chỉ căn cứ vào tiêu chí công suất từ 100 tấn sản phẩm/năm trở lên đối với cơ sở sản xuất hóa chất cơ bản. Điều này tạo kẽ hở cho các cơ sở sản xuất hóa chất có độc tính cực cao nhưng quy mô dưới 100 tấn/năm né tránh việc lập ĐTM, chỉ cần đăng ký bản cam kết bảo vệ môi trường với quy trình thẩm định lỏng lẻo.

Thứ ba, phân công trách nhiệm quản lý nhà nước bị chồng chéo và phân tán giữa 9 bộ ngành khác nhau. Bộ Công Thương chịu trách nhiệm chính nhưng các bộ chuyên ngành như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Y tế lại quản lý theo phân khúc riêng, thiếu cơ chế chỉ huy thống nhất. Hệ quả là công tác hậu kiểm bị buông lỏng, dẫn đến việc hóa chất công nghiệp bị lạm dụng tràn lan trong chế biến thực phẩm. Tỷ lệ ngộ độc thực phẩm do hóa chất tăng vọt từ 15% năm 2005 lên 60% năm 2010. Đợt kiểm tra tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2013 cho thấy gần 20% trong hơn 5.000 mẫu thực phẩm chứa phụ gia độc hại vượt mức cho phép.

Thứ tư, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng đã quá lạc hậu. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5507:2002 chưa bao hàm các tiêu chí nguy hiểm hiện đại như khả năng gây ung thư, đột biến gen, suy giảm nội tiết hay tích lũy sinh học, đồng thời thiếu vắng các quy chuẩn kỹ thuật môi trường có giá trị pháp lý bắt buộc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ tư duy lập pháp thiên về tiền kiểm hình thức mà thiếu năng lực hậu kiểm thực tế. Việc thiếu cơ sở dữ liệu hóa chất quốc gia khiến việc truy xuất nguồn gốc từ khâu sản xuất đến lưu thông bán lẻ gần như bất khả thi. Các dữ liệu về thẩm quyền quản lý chồng chéo của 9 bộ ngành có thể được trực quan hóa thông qua ma trận phân định trách nhiệm để làm rõ các khoảng trống pháp lý, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện tải lượng ô nhiễm 141 tấn chất thải/ngày tại các khu công nghiệp trọng điểm nhằm minh chứng tính cấp thiết của việc tái cấu trúc hệ thống giám sát.

Khi so sánh với các công trình trước đây của Luongsompho Daphet năm 2010 hay Nguyễn Thị Bình năm 2013, nghiên cứu này đã tạo ra bước đột phá khi tiếp cận hóa chất dưới toàn bộ vòng đời sản xuất, lưu thông nội địa và xử lý chất thải, thay vì chỉ tiếp cận hạn hẹp ở khía cạnh xuất nhập khẩu hay điều kiện an toàn lao động đơn thuần.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các tồn tại pháp lý, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

• Hoàn thiện danh mục và cơ chế khai báo hóa chất: Sửa đổi Luật Hóa chất năm 2007 nhằm định hình lại khái niệm hóa chất theo nghĩa hẹp, tương thích 100% với hệ thống phân loại GHS. Bổ sung quy định bắt buộc lập phiếu kiểm soát và khai báo thông tin đối với khâu lưu thông, mua bán lẻ các hóa chất nguy hiểm trên thị trường, hoàn thành trong giai đoạn 2016-2018 dưới sự chủ trì của Bộ Công Thương.
• Cải cách quy định đánh giá tác động môi trường: Bãi bỏ tiêu chí công suất cơ học 100 tấn/năm tại Nghị định 29/2011/NĐ-CP. Ban hành quy định bắt buộc 100% dự án sản xuất, tồn trữ hóa chất thuộc danh mục độc hại phải lập báo cáo ĐTM chi tiết, không phân biệt quy mô công suất, do Bộ Tài nguyên và Môi trường thực hiện trước năm 2017.
• Hiện đại hóa quy chuẩn kỹ thuật môi trường: Khẩn trương chuyển đổi toàn bộ Tiêu chuẩn TCVN 5507:2002 sang hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về an toàn môi trường hóa chất có tính pháp lý bắt buộc. Thiết lập đầy đủ ngưỡng phát thải khí, nước và khoảng cách ly an toàn sinh thái cho 100% cơ sở hóa chất trước năm 2018, giao Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Tái cấu trúc bộ máy quản lý và nâng mức chế tài: Chỉ định Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối quốc gia duy nhất chịu trách nhiệm điều phối công tác an toàn hóa chất. Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính lên gấp 3-5 lần đối với hành vi xả thải hóa chất độc hại, đồng thời hình sự hóa nghiêm khắc các hành vi chôn lấp chất thải nguy hại trái phép nhằm triệt tiêu động cơ trục lợi kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và ban soạn thảo chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận, dữ liệu thực tiễn và các đề xuất cụ thể để hoàn thiện các văn bản dưới luật, sửa đổi Luật Hóa chất và ban hành hệ thống Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
• Doanh nghiệp sản xuất, phân phối hóa chất: Giúp ban lãnh đạo doanh nghiệp nắm vững các yêu cầu pháp lý về ĐTM, phiếu an toàn hóa chất, quản trị rủi ro sự cố và quy trình xử lý chất thải theo đúng chuẩn mực môi trường.
• Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý: Cung cấp tài liệu tra cứu chuyên sâu phục vụ công tác tư vấn điều kiện kinh doanh, đánh giá rủi ro tuân thủ và giải quyết các vụ việc tranh chấp bồi thường thiệt hại môi trường ngoài hợp đồng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Luật: Đóng vai trò là nguồn tài liệu học thuật giá trị phục vụ nghiên cứu và giảng dạy các học phần Luật Môi trường, Luật Kinh tế và Pháp luật Quản lý Công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc định nghĩa hóa chất quá rộng trong Luật Hóa chất năm 2007 lại gây cản trở công tác quản lý môi trường?
Luật Hóa chất năm 2007 định nghĩa hóa chất bao gồm cả đơn chất, hợp chất tự nhiên và nhân tạo, khiến khái niệm này bao trùm hầu hết mọi vật chất thông thường. Điều này dẫn đến sự phân tán nguồn lực quản lý, khiến cơ quan chức năng không thể tập trung kiểm soát các chất độc hại nguy cơ cao như mô hình danh mục trọng điểm của Nhật Bản và Hàn Quốc.

2. Tiêu chí 100 tấn/năm trong đánh giá tác động môi trường đối với dự án hóa chất có bất cập gì?
Nghị định 29/2011/NĐ-CP căn cứ vào công suất từ 100 tấn/năm để yêu cầu lập ĐTM là bất hợp lý. Độc tính hóa chất không phụ thuộc vào khối lượng. Một lượng nhỏ vài trăm kilogram hóa chất cực độc khi phát tán ra môi trường có thể gây hủy hoại sinh thái nghiêm trọng hơn hàng trăm tấn hóa chất thông thường.

3. Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5507:2002 có điểm hạn chế nào lớn nhất hiện nay?
Tiêu chuẩn này được ban hành từ năm 2002, thiếu vắng các tiêu chí nguy hiểm hiện đại theo chuẩn quốc tế như khả năng gây biến đổi gen, tổn thương sinh sản và tích lũy sinh học. Hơn nữa, đây chỉ là tiêu chuẩn khuyến nghị tự nguyện chứ không phải quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng.

4. Vì sao công tác kiểm soát hóa chất lưu thông tại các chợ dân sinh như chợ Kim Biên còn gặp nhiều khó khăn?
Nguyên nhân chủ yếu do Điều 43 Luật Hóa chất năm 2007 chỉ quy định nghĩa vụ khai báo ở khâu sản xuất, bỏ trống hoàn toàn khâu lưu thông, sang chiết và bán lẻ. Sự thiếu vắng cơ chế kiểm tra mục đích sử dụng của người mua tạo kẽ hở cho hóa chất công nghiệp bị tuồn vào chế biến thực phẩm.

5. Đề xuất quan trọng nhất của luận văn về mặt tổ chức bộ máy quản lý là gì?
Luận văn đề xuất chấm dứt tình trạng cắt khúc quản lý giữa 9 bộ ngành bằng cách xác lập Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối quốc gia chịu trách nhiệm toàn diện. Việc này giúp quy tụ dữ liệu, thống nhất thẩm quyền cấp phép và nâng cao hiệu quả thanh tra đột xuất.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý môi trường ngành hóa chất dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững và phòng ngừa rủi ro sinh thái.
• Đề tài chỉ rõ 4 nút thắt lớn: định nghĩa quá rộng, lỗ hổng tiêu chí ĐTM, bộ máy quản lý 9 bộ ngành phân tán và tiêu chuẩn kỹ thuật TCVN 5507:2002 lạc hậu.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp lập pháp thực tiễn, kiến nghị chuyển đổi tiêu chuẩn sang quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc và mở rộng chế độ khai báo sang khâu bán lẻ.
• Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi sự vào cuộc khẩn trương của cơ quan lập pháp trong giai đoạn 2016-2020 nhằm số hóa cơ sở dữ liệu hóa chất và sửa đổi các văn bản dưới luật.
• Các nhà hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu, áp dụng các khuyến nghị của luận văn để kiến tạo một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và bền vững cho toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, luận văn đƣợc kết cấu thành hai chƣơng, gồm: Chƣơng 1. Tổng quan pháp luật về bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất. Thực trạng pháp luật về bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất và hƣớng hoàn thiện. 5 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT, KINH DOANH HOÁ CHẤT 1.

Khái niệm hoá chất và khái niệm hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất 1. Khái niệm hoá chất Theo Từ điển Tiếng Việt, hoá chất là hợp chất có thành phần phân tử xác 1 định. Cách hiểu này cho chúng ta biết hoá chất chỉ gồm các hợp chất. Tuy nhiên, dƣới góc độ khoa học cơ bản và khoa học pháp lý, khái niệm hoá chất đƣợc hiểu với nghĩa rộng hơn.

Dƣới góc độ khoa học cơ bản, hoá chất đƣợc hiểu là các nguyên tố hoá học, các hợp chất và hỗn hợp có bản chất tự nhiên hay tổng hợp2. Dƣới góc độ khoa học pháp lý, Luật hoá chất đã đƣa ra khái niệm hoá chất là đơn chất, hợp chất, hỗn hợp chất đƣợc con ngƣời khai thác hoặc tạo ra từ nguồn nguyên liệu tự nhiên, nguyên liệu nhân tạo3. So với khái niệm hoá chất mà Từ điển Tiếng Việt đƣa ra thì khái niệm hoá chất dƣới góc độ khoa học cơ bản và khoa học pháp lý đã liệt kê đầy đủ các dạng tồn tại cơ bản của hoá chất (là đơn chất (các nguyên tố), hợp chất và hỗn hợp chất). Đồng thời, các cách định nghĩa trên cũng cho chúng ta biết nguồn gốc của hoá chất là từ tự nhiên hay nhân tạo.

Tuy nhiên, cả ba định nghĩa trên đều hiểu hoá chất theo nghĩa rộng. Nếu hiểu khái niệm hoá chất theo nghĩa rộng nhƣ ba định nghĩa trên, chúng ta có thể tìm thấy hoá chất ở hầu hết các dạng vật chất tồn tại xung quanh con ngƣời nhƣ nƣớc rửa chén, dầu gội đầu, chất tẩy rửa đến chất bảo quản thực phẩm … Tuy nhiên, khoa học ngày nay đã chứng minh trong những hoá chất đó có những hoá chất an toàn với môi trƣờng nhƣng một số hoá chất lại rất nguy hại, cần đƣợc kiểm soát chặt chẽ nhằm ngăn chặn, loại trừ rủi ro với môi trƣờng và sức khoẻ cộng đồng. Vì vậy, dƣới góc độ pháp lý, pháp luật các nƣớc thƣờng giới hạn định nghĩa hoá chất theo nghĩa hẹp, chỉ kiểm soát những hoá chất nguy hại với môi trƣờng và sức khoẻ cộng đồng. Một số nƣớc thƣờng giới hạn định nghĩa hoá chất bằng cách liệt kê theo các danh mục nhƣ Hàn Quốc, Ấn Độ hoặc bằng phƣơng pháp loại trừ nhƣ Nhật Bản.

Điều 2 Luật Kiểm soát hoá chất Nhật Bản – The Japan Chemical Substan Control Law năm 1973, đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định: Hoá chất đƣợc 1 Trung Tâm Từ Điển Học (2011), Từ điển tiếng việt, Nxb Đà Nẵng, Đà Nẵng, tr. 2 Nguyễn Đức Đãn (2005), Kiểm soát hóa chất nguy hại tại nơi làm việc, Nxb Lao động – Xã hội, Hà Nội, tr. 3 Khoản 1 điều 4 Luật hóa chất 2007. 6 sử dụng trong đạo luật này có nghĩa là một hợp chất thu đƣợc bằng cách gây ra phản ứng hoá học với các phân tử và hợp chất (trừ phóng xạ và các chất sau đây): (i) Bất kỳ chất độc đặc biệt nào đƣợc quy định trong đoạn (3) của Điều 2 của Đạo luật kiểm soát những chất độc hại ( Đạo luật số 303 năm 1950) (ii) Bất kỳ chất kích thích nào theo quy định tại đoạn (1) Điều 2 của Luật kiểm soát chất kích thích (Luật số 252 năm 1951) và các nguyên liệu thô cho các chất kích thích theo quy định tại khoản (5) Điều đã nói (iii) Bất kỳ chất ma tuý quy định tại mục (i) Điều 2 của Luật ma tuý và thuốc kích thích tâm thần (Đạo luật số 14 năm 1953)4.

Khoản 1 điều 2 Luật Kiểm soát hoá chất độc Hàn Quốc - The Korean Toxic Chemicals Control Act (TCCA) năm 1991, đƣợc sửa đổi, bổ sung năm 2008 quy định: Thuật ngữ “hoá chất” có nghĩa là những yếu tố, những hợp chất và những chất thu đƣợc bằng cách gây ra phản ứng nhân tạo với nhau và kết quả thu đƣợc bằng cách chiết xuất hoặc tinh chế những chất tồn tại trong tự nhiên5, bao gồm: hóa bằng cách hoá chất độc, hoá chất hạn chế, hoá chất cấm, hoá chất phải theo dõi và hoá chất yêu cầu xây dựng kế hoạch phòng ngừa tai nạn6. Ở Ấn Độ, Luật Môi trƣờng và Quyết định sản xuất, lƣu trữ và nhập khẩu hoá chất nguy hiểm7 chỉ quy định khái niệm hoá chất nguy hiểm nhƣng định nghĩa cũng giới hạn hoá chất nguy hiểm cần kiểm soát theo các danh mục. Theo điểm e Điều 2 Quyết định sản xuất, lƣu trữ và nhập khẩu hoá chất nguy hiểm, khái niệm hoá chất nguy hiểm đƣợc định nghĩa là: “Hoá chất nguy hiểm có nghĩa: (i) bất kỳ hoá chất nào đáp ứng đƣợc bất kỳ tiêu chí đặt ra trong phần I của Bảng I và đƣợc liệt kê trong cột 2 của phần II của bảng này (ii) bất kỳ hoá chất nào đƣợc liệt kê ở cột 2 của bảng 2 4 "chemical substance" as used in this Act means a chemical compound obtained by causing chemical reactions to elements or compounds (excluding a radioactive substance and the following substances): (i) Any specified poison prescribed in paragraph (3) of Article 2 of the Poisonous and Deleterious Substances Control Act (Act No. 303 of 1950) (ii) Any stimulant prescribed in paragraph (1) of Article 2 of the Stimulant Drug Control Act (Act No.

252 of 1951) and any raw material for stimulants prescribed in paragraph (5) of said Article (iii) Any narcotic prescribed in item (i) of Article 2 of the Narcotics and Psychotropics Control Act (Act No. Bên cạnh định nghĩa này, Pháp luật Nhật Bản cũng quy định 6 danh mục hóa chất (tác giả sẽ trình bày ở các nội dung tiếp theo của Luận Văn). 5 The term “chemicals” means elements, compounds and substances obtained by causing artificial reactions therewith and those obtained by extracting or refining substances existing in nature. 6 Chemicals regulated under The Korean Toxic Chemicals Control Act (TCCA) cover new Chemicals, Toxic Chemicals, Observational Chemicals, restricted Chemicals, banned Chemicals, substances requiring preparation for accidents (Nguồn: http://ncis.kr/ncis/Index - Truy cập lúc 22:54 ngày 18/7/2014).

Đây chính là các danh mục hóa chất. 7 Theo the Manufacture, Storage and import of Hazardous Chemical Rules, 1989, Quyết định này là để hƣớng dẫn thi hành các điều 6, điều 7, 25 Luật Môi trƣờng. 7 (iii) Bất kỳ hoá chất nào đƣợc liệt kê ở cột 2 của bảng 3”8. Nhìn chung pháp luật các nƣớc khác thƣờng định nghĩa hoá chất theo nghĩa hẹp, chỉ gồm những hoá chất thuộc một số danh mục cụ thể nên dƣới góc độ bảo vệ vệ môi trƣờng việc kiểm soát sẽ dễ dàng hơn, hiệu quả hơn.

Trong khi đó, pháp luật Việt Nam hiện hành lại định nghĩa hoá chất với nghĩa rất rộng, không giới hạn gồm những hoá chất nào, thuộc danh mục nào. Trên thực tế, hoá chất là vô số, trong đó có những hoá chất không phải là chất nguy hiểm, độc hại nên nó đƣợc pháp luật điều chỉnh nhƣ hàng hoá thông thƣờng khác. Ngƣợc lại, chỉ những hoá chất độc hại mới cần đƣợc kiểm soát chặt chẽ bằng những quy định pháp luật riêng. Cách định nghĩa khái niệm hoá chất theo nghĩa rộng của Luật Hoá chất Việt Nam sẽ gây khó khăn cho quá trình áp dụng các quy định pháp luật và cản trở công tác kiểm soát an toàn hoá chất với môi trƣờng của hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất.

Bên cạnh định nghĩa hoá chất đƣợc quy định trong Luật Hoá chất, Nghị định số 108/2008/NĐ-CP ngày 7 tháng 10 năm 2008 của Chính phủ quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Hoá chất cũng quy định các danh mục hoá chất gồm những hoá chất nguy hại với môi trƣờng và sức khoẻ cộng đồng. Trên thực tế, pháp luật Việt Nam cũng chỉ kiểm soát đƣợc những hoá chất thuộc các danh mục đó mà thôi. Vì vậy, với mục đích nghiên cứu pháp luật điều chỉnh khía cạnh bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất, trong phạm vi đề tài này, tác giả chỉ đề cập khái niệm hoá chất theo nghĩa hẹp, bao gồm những hoá chất thuộc các danh mục hoá chất đƣợc quy định tại Nghị định số 108/2008/NĐ-CP, đƣợc sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 26/2011/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 108/2008/NĐ-CP ngày 7 tháng 10 năm 2008 của Chính phủ quy định chi tiết và hƣớng dẫn thi hành một số điều của Luật Hoá chất, cụ thể gồm: - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất cấm sản xuất, kinh doanh; - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất hạn chế sản xuất, kinh doanh; - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất sản xuất, kinh doanh có điều kiện; - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất độc phải xây dựng phiếu xây dựng phiếu kiểm soát mua, bán hoá chất độc; - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất phải khai báo; - Hoá chất thuộc danh mục hoá chất nguy hiểm phải xây dựng kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hoá chất và thiết lập khoảng cách an toàn. 8 "hazardous chemical" means- (i) any chemical which satisfies any of the criteria laid down in Part I of Schedule I and is listed in Column 2 of Part II of this Schedule; (ii)any chemical listed in Column 2 of Schedule 2; (iii) any chemical listed in Column 2 of Schedule 3;” 8 1.

Khái niệm hoạt động sản xuất, kinh doanh hoá chất Theo các nhà ngôn ngữ học, sản xuất là hoạt động tạo ra vật phẩm cho xã hội bằng cách dùng tƣ liệu lao động tác động vào đối tƣợng lao động 9; còn kinh doanh là tổ chức việc sản xuất, mua bán, dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi10. Nhƣ vậy, theo các nhà ngôn ngữ học, quy mô hoạt động của chủ thể là căn cứ để phân biệt hai khái niệm trên. Theo đó, nếu một chủ thể thực hiện một chuỗi hoạt động từ tạo ra sản phẩm đến mua bán và cung ứng dịch vụ có mục đích sinh lợi thì gọi là kinh doanh; nhƣng nếu một chủ thể chỉ tạo ra vật phẩm cho xã hội thì đƣợc gọi là sản xuất, không phân biệt mục đích lợi nhuận. Luật Doanh nghiệp 2005 chỉ quy định khái niệm kinh doanh và có cách hiểu giống các nhà ngôn ngữ học.

Khoản 2 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2005 quy định: “kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”.