Luận Văn Tiến Sĩ Về Pháp Luật Bảo Vệ Môi Trường Trong Khu Công Nghiệp Ở Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Bảo Vệ Môi Trường Trong Khu Công Nghiệp: Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Tạ Văn Khôi
• Người hướng dẫn: Lê Minh Thông
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Bảo Vệ Môi Trường Trong Khu Công Nghiệp: Pháp Luật Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.2. Khái quát về khu công nghiệp và pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.3. Chủ thể, nội dung thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.4. Hoạt động ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và phổ biến, giáo dục việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.5. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về quy hoạch xây dựng khu công nghiệp gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và đánh giá tác động môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.6. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về quản lý chất thải trong các khu công nghiệp
• 1.7. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về thanh tra và kiểm tra thực hiện pháp luật, xử lý vi phạm pháp luật, giải quyết tranh chấp về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.8. Các hình thức, biện pháp thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.9. Các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Tình hình phát triển và thực trạng ô nhiễm môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam thời gian qua
• 2.2. Hoạt động ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và phổ biến, giáo dục việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 2.3. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về quy hoạch xây dựng khu công nghiệp gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và đánh giá tác động môi trường trong các khu công nghiệp
• 2.4. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về đánh giá tác động môi trường trong các khu công nghiệp
• 2.5. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về quản lý chất thải trong các khu công nghiệp
• 2.6. Thực hiện pháp luật về xử lý nước thải trong các khu công nghiệp
• 2.7. Thực hiện pháp luật về xử lý chất thải rắn trong các khu công nghiệp
• 2.8. Thực hiện pháp luật về xử lý khí thải trong khu công nghiệp
• 2.9. Hoạt động thực hiện các quy định pháp luật về thanh tra và kiểm tra thực hiện pháp luật, xử lý vi phạm pháp luật, giải quyết tranh chấp về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 2.10. Đánh giá chung những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam
• 2.11. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Quan điểm đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam
• 3.2. Thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp nhằm thể chế hóa đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về bảo vệ môi trường và phát triển khu công nghiệp
• 3.3. Thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, có trọng tâm trọng điểm, phù hợp với tính chất, đặc điểm của từng khu công nghiệp
• 3.4. Đề cao trách nhiệm của cơ quan Nhà nước tại địa phương trong thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.5. Đảm bảo phát huy vai trò của cộng đồng dân cư đối với thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp
• 3.6. Giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam
• 3.7. Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.8. Xây dựng một chương riêng về bảo vệ môi trường trong các khu sản xuất tập trung trong Luật Bảo vệ môi trường
• 3.9. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về quy hoạch khu công nghiệp gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường
• 3.10. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật công tác đánh giá tác động môi trường trong khu công nghiệp
• 3.11. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về cơ cấu tổ chức hệ thống quản lý môi trường trong khu công nghiệp
• 3.12. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.13. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.14. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về tội phạm môi trường
• 3.15. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp môi trường, bồi thường thiệt hại về môi trường
• 3.16. Tiếp tục hoàn thiện những quy định pháp luật về xử lý chất thải trong khu công nghiệp
• 3.17. Đẩy mạnh phổ biến tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.18. Huy động sự tham gia của cộng đồng trong việc thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.19. Tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm về thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.20. Kiện toàn các cơ quan Nhà nước và nâng cao trình độ chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ cán bộ Nhà nước thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp
• 3.21. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.22. Phát triển khoa học - công nghệ về bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.23. Tăng cường hợp tác quốc tế về thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp
• 3.24. Một số giải pháp khác
• 3.25. Kết luận chương 3
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp

Bảo vệ môi trường trong khu công nghiệp (bảo vệ môi trường khu công nghiệp) là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay ở Việt Nam. Các khu công nghiệp đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế, nhưng đồng thời cũng tạo ra nhiều áp lực lên môi trường. Theo thống kê, lượng chất thải từ các khu công nghiệp ngày càng gia tăng, trong khi công tác xử lý và quản lý chất thải chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu bảo vệ môi trường. Để đảm bảo phát triển bền vững (sustainable industrial development), cần có những chính sách và quy định pháp luật chặt chẽ hơn về quản lý môi trường trong các khu công nghiệp. "Mỗi khu công nghiệp cần có một hệ thống quản lý môi trường hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường".

1.1. Chính sách và quy định pháp luật về bảo vệ môi trường

Pháp luật về bảo vệ môi trường tại Việt Nam đã được xây dựng và hoàn thiện qua nhiều năm. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các nghị định hướng dẫn cụ thể là những văn bản quan trọng trong việc quy định trách nhiệm của các chủ thể trong khu công nghiệp. Chính sách môi trường cần được thực hiện nghiêm túc để đảm bảo rằng các hoạt động sản xuất không gây ô nhiễm nghiêm trọng. "Chính sách môi trường không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của mỗi doanh nghiệp trong khu công nghiệp".

II. Thực trạng ô nhiễm môi trường trong khu công nghiệp

Thực trạng ô nhiễm môi trường trong các khu công nghiệp hiện nay là một vấn đề nghiêm trọng. Các loại ô nhiễm chính bao gồm ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước và ô nhiễm đất. Theo số liệu thống kê, nhiều khu công nghiệp đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép về ô nhiễm. "Ô nhiễm môi trường không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế bền vững". Việc xử lý chất thải và nước thải chưa đạt yêu cầu, dẫn đến tình trạng ô nhiễm kéo dài. Đặc biệt, việc giám sát và kiểm tra các cơ sở sản xuất còn nhiều hạn chế.

2.1. Nguyên nhân của ô nhiễm môi trường

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm trong các khu công nghiệp. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu sót trong việc thực hiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Các cơ sở sản xuất thường xuyên xả thải mà không qua xử lý hoặc xử lý không đạt tiêu chuẩn. "Thiếu sự giám sát và kiểm tra từ cơ quan chức năng là một trong những yếu tố chính dẫn đến tình trạng này". Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm của mình đối với môi trường.

III. Giải pháp cải thiện tình hình bảo vệ môi trường

Để cải thiện tình hình bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường là cần thiết để tăng cường trách nhiệm của các chủ thể. "Cần phải có chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường". Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp và cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng rất quan trọng. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường cần được triển khai rộng rãi.

3.1. Tăng cường thanh tra kiểm tra

Cần tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp. Các cơ quan chức năng cần có kế hoạch cụ thể để giám sát và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm. "Việc xử lý nghiêm minh các vi phạm sẽ tạo ra rào cản cho các hành vi xả thải trái phép". Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trong việc thực hiện bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng tại Việt Nam từ năm 1991 đến nay đã định vị các khu công nghiệp (KCN) như một động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội. Tính đến cuối tháng 9/2021, quy hoạch phát triển KCN toàn quốc đã ghi nhận 563 KCN với tổng diện tích đất tự nhiên đạt khoảng 210,9 nghìn ha (chiếm 0,6% tổng diện tích đất tự nhiên và 4,1% diện tích đất phi nông nghiệp quốc gia), thu hút 5,1 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và 385,1 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư trong nước (DDI) vào hạ tầng, đóng góp 102,9 nghìn tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, sự tập trung sản xuất với mật độ dày đặc đặt ra thách thức sinh thái gay gắt: nguy cơ ô nhiễm môi trường (ÔNMT) nước, không khí, chất thải rắn và chất thải nguy hại kéo dài, đe dọa trực tiếp đến quyền được sống trong môi trường trong lành của cộng đồng dân cư.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định là: Mặc dù hệ thống quy phạm pháp luật (Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, Nghị định số 35/2022/NĐ-CP, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP) đã từng bước hoàn thiện, việc thực hiện pháp luật (THPL) bảo vệ môi trường (BVMT) trong các KCN vẫn bộc lộ khoảng cách phân kỳ sâu sắc giữa văn bản lập quy và hành vi thực tế. Các nghiên cứu tiền nhiệm chủ yếu tiếp cận theo nhánh kỹ thuật môi trường, kinh tế học môi trường hoặc phân tích tản mạn ở phạm vi một địa phương đơn lẻ, thiếu vắng một công trình lý luận pháp lý đa tầng, toàn diện trên bình diện quốc gia dưới góc độ Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết khoa học (Hypotheses - H) bao gồm:

• RQ1: Khung lý luận về THPL BVMT trong các KCN được cấu thành từ những yếu tố, đặc điểm, hình thức và điều kiện bảo đảm nào?
• RQ2: Thực trạng THPL BVMT tại các KCN Việt Nam giai đoạn 2010–2023 diễn ra như thế nào, đâu là điểm nghẽn thể chế và nguyên nhân gốc rễ?
• RQ3: Những quan điểm và giải pháp đột phá nào bảo đảm hiện thực hóa hiệu quả pháp luật BVMT KCN trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế xanh?
• H1: Bất cập trong phân định thẩm quyền quản lý nhà nước (QLNN) giữa Ban Quản lý (BQL) KCN và chính quyền địa phương, kết hợp xung đột lợi ích kinh tế - môi trường, là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự suy giảm hiệu lực tuân thủ pháp luật.
• H2: Việc hoàn thiện đồng bộ 4 hình thức THPL gắn kết cơ chế giám sát đa chủ thể và công cụ kinh tế sẽ tối ưu hóa hiệu quả thực thi quy chuẩn kỹ thuật môi trường tại KCN.

Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống lý luận và thực tiễn thi hành pháp luật trên phạm vi toàn quốc trong giai đoạn hơn 10 năm (2010–2023), tập trung khảo sát chuyên sâu tại các trung tâm công nghiệp trọng điểm: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Nam Định, Đà Nẵng, Long An.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước chỉ ra ba dòng học thuật chính:

1. Dòng nghiên cứu hệ thống pháp luật BVMT: Đặng Văn Minh (2013) làm rõ cơ chế đánh giá tác động môi trường (ĐTM); Nguyễn Mạnh Khải (2020) khái quát hóa chính sách môi trường; Võ Trung Tín (2020) phân tích nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền (Polluter Pays Principle); Lê Hồng Hạnh và Lê Đình Vinh (2021) nghiên cứu chế định bồi thường thiệt hại môi trường; Doãn Hồng Nhung (2017, 2018) tiếp cận pháp luật BVMT làng nghề và KCN; Nguyễn Ngọc Anh Đào (2013) phân tích công cụ kinh tế trong BVMT.
2. Dòng nghiên cứu thực hiện pháp luật BVMT tổng quát: Phạm Văn Lợi và Nguyễn Văn Động (2005) nghiên cứu kiểm tra hành chính; Bùi Cách Tuyến (2014) khảo sát cơ chế giám sát xã hội; Nguyễn Thị Tố Uyên (2017) luận giải trách nhiệm pháp lý và sự tham gia của tổ chức xã hội; Phạm Thị Ngọc Dung (2019) nghiên cứu tổ chức THPL BVMT đô thị; Nguyễn Trần Điện (2012, 2016) và Vũ Ngọc Hà (2019) tập trung vào xử lý vi phạm hành chính và bảo vệ môi trường làng nghề.
3. Dòng nghiên cứu chuyên biệt về môi trường KCN: Trương Thị Minh Sâm (2004) đánh giá QLNN tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; Phạm Ngọc Đăng (2008) phân tích quản lý kỹ thuật đô thị - KCN; Phạm Thị Hoài Thu (2020) nghiên cứu thực chứng THPL BVMT tại KCN tỉnh Thanh Hóa; Vũ Thị Duyên Thủy (2011) và Nguyễn Thị Bình (2016) phân tích trách nhiệm của BQL KCN.

Tranh luận học thuật quốc tế ghi nhận sự đối lập sâu sắc giữa hai trường phái:

• Trường phái mệnh lệnh - kiểm soát truyền thống (Command-and-Control): Benjamin R. Richardson (2014) cảnh báo nguy cơ "cuộc đua xuống đáy" (race to the bottom) tại các đặc khu kinh tế Đông Á khi nhà nước nới lỏng chuẩn mực môi trường để thu hút dòng vốn FDI; Vandana Surana (2006) tại Ấn Độ và W. Avis (2018) tại Anh khẳng định sự tất yếu của chế tài công quyền nghiêm ngặt.
• Trường phái sinh thái học công nghiệp và quản trị tương hỗ (Eco-Industrial & Market Governance): Andreas W. Koenig (2009) tại Bắc Mỹ và World Bank (2019) tại Trung Quốc chứng minh mô hình KCN sinh thái (Eco-Industrial Parks) tích hợp kinh tế tuần hoàn là giải pháp căn cơ; Peng Kan và Linyu Xu (2013) thiết lập mô hình sức chịu tải môi trường nước (Water Environmental Carrying Capacity) tại KCN Phúc Sơn (Châu Hải); Wan Yongkun và cộng sự (2013) tại Cam Túc chỉ ra sự mất cân đối cơ cấu ngành làm trầm trọng hóa ô nhiễm sau tái cấu trúc công nghiệp.

Công trình định vị sự đột phá bằng cách tích hợp toàn diện lý thuyết THPL Mác-xít với lý thuyết quản trị sinh thái hiện đại, khỏa lấp khoảng trống nghiên cứu liên ngành giữa lý luận nhà nước - pháp luật và thực tiễn vận hành KCN tập trung tại các nền kinh tế đang chuyển đổi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Nghiên cứu mở rộng và làm sâu sắc lý luận Mác - Lênin về hình thức và cơ chế THPL trong lĩnh vực chuyên biệt:

• Phát triển định nghĩa chuyên ngành: Xác lập luận điểm nền tảng: "Thực hiện pháp luật BVMT trong các KCN là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật BVMT trong các KCN làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật".
• Tái cấu trúc 4 hình thức THPL trong không gian KCN:
  1. Tuân thủ pháp luật (Compliance): Kiềm chế không thực hiện các hành vi bị cấm (không xả thải lén lút, không pha loãng nước thải, không tự ý xả thải chất thải nguy hại chưa qua xử lý).
  2. Thi hành pháp luật (Enforcement/Execution): Chủ động thực hiện nghĩa vụ tích cực (xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung, lắp đặt quan trắc tự động, lập báo cáo công tác BVMT định kỳ).
  3. Sử dụng pháp luật (Utilization): Khai thác các quyền năng pháp lý (hưởng ưu đãi thuế môi trường, quyền tiếp cận thông tin môi trường, quyền khiếu nại - khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại sinh thái của cư dân lân cận).
  4. Áp dụng pháp luật (Application): Hoạt động mang tính quyền lực nhà nước của cơ quan có thẩm quyền (phê duyệt báo cáo ĐTM, cấp giấy phép môi trường, thanh tra, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự).
• Nhận diện 5 đặc trưng bản chất của THPL BVMT KCN: Tính đa chủ thể phức hợp; Tính phụ thuộc vào phân loại và tiêu chuẩn kỹ thuật KCN (KCN thông thường vs KCN sinh thái); Sự đồng hành thường trực của rủi ro ô nhiễm quy mô lớn; Tính tập trung sản xuất công nghiệp mật độ cao tạo áp lực nguồn thải; Tính ưu tiên tuyệt đối của nguyên tắc phòng ngừa sự cố sinh thái.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích được xây dựng trên sự giao thoa của 3 hệ lý thuyết: (1) Lý luận Nhà nước và Pháp luật (hình thức và cơ chế bảo đảm THPL); (2) Lý thuyết Phát triển bền vững - Tuyên bố Rio 1992 ("Để thực hiện được sự PTBV, sự BVMT nhất thiết sẽ là bộ phận cấu thành của quá trình phát triển và không thể xem xét tách rời quá trình đó"); (3) Lý thuyết Kinh tế học Pháp luật (Law and Economics - lý giải động cơ vi phạm dựa trên bài toán chi phí biên tuân thủ so với xác suất bị xử phạt).

                             KHUNG PHÂN TÍCH THPL BVMT TRONG KCN

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích giới hạn trong các quan hệ pháp lý phát sinh trực tiếp trong phạm vi lãnh thổ quốc gia Việt Nam, tập trung vào các biện pháp kiểm soát môi trường trực tiếp tại các khu sản xuất công nghiệp tập trung.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Lập trường nhận thức luận: Nghiên cứu quán triệt phương pháp luận Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử:
  • Vận dụng nguyên lý mối liên hệ phổ biến để giải phẫu tương tác đa chiều giữa xây dựng thể chế và tổ chức thực thi, giữa chính sách thu hút FDI và nghĩa vụ sinh thái.
  • Vận dụng quy luật chuyển hóa lượng - chất phân tích sự tích tụ nguồn thải công nghiệp vượt ngưỡng tải sinh thái dẫn đến suy thoái môi trường cục bộ.
  • Sử dụng các cặp phạm trù triết học: "Cái chung - Cái riêng" (THPL BVMT nói chung và trong KCN); "Nội dung - Hình thức" (bản chất quan hệ môi trường và hình thức pháp lý); "Khả năng - Hiện thực" (năng lực thể chế trên văn bản và hiệu quả thực tế).
• Thiết kế hỗn hợp liên ngành (Mixed Socio-Legal Research Design): Kết hợp nghiên cứu quy phạm (doctrinal legal research) phân tích văn bản pháp luật với nghiên cứu thực chứng xã hội học pháp luật (empirical socio-legal research).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình điều tra xã hội học được thiết kế chặt chẽ qua phiếu khảo sát bán cấu trúc:

• Quy mô mẫu: $N = 350$ phiếu điều tra hợp lệ, phân bổ theo cấu trúc đa tầng đại diện:
  1. Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ TN&MT, Sở TN&MT, Phòng TN&MT, Ban Quản lý KCN): 20%.
  2. Doanh nghiệp đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng KCN: 15%.
  3. Cơ sở sản xuất, kinh doanh thứ cấp trong KCN: 30%.
  4. Cán bộ, công nhân, người lao động làm việc tại KCN: 15%.
  5. Cộng đồng dân cư sinh sống quanh ranh giới KCN: 20%.
• Địa bàn khảo sát: Đại diện đa dạng các vùng kinh tế trọng điểm: Bắc Bộ (Hà Nội, Nam Định, Yên Bái), Trung Bộ (Đà Nẵng, Nghệ An), Tây Nguyên (Gia Lai), Nam Bộ (TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Cần Thơ).
• Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo dữ liệu điều tra bảng hỏi với số liệu báo cáo quốc gia của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường, số liệu quan trắc kỹ thuật và các biên bản thanh tra xử phạt hành chính.

Data và phân tích

• Phân tích số liệu thực trạng mạng lưới KCN: Tính đến tháng 6/2021, cả nước có 397 KCN thành lập, trong đó 291 KCN đã vận hành thương mại và 106 KCN đang trong giai đoạn giải phóng mặt bằng/xây dựng kết cấu hạ tầng.
• Phân tích chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2021:
  • Diễn biến chỉ số nhu cầu oxy sinh hóa ($BOD_5$) trên lưu vực sông Đồng Nai (2016–2020).
  • Diễn biến chỉ số chất lượng nước ($WQI$) trên sông Tiền (2015–2019).
  • Diễn biến tổng bụi lơ lửng ($TSP$) và nồng độ lưu huỳnh dioxit ($SO_2$) tại các KCN thuộc 3 vùng kinh tế trọng điểm Bắc, Trung, Nam.
  • Thống kê tỷ lệ KCN/khu chế xuất (KCX) vận hành trạm xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia ($QCVN$).
  • Số liệu phê duyệt ĐTM và cấp giấy xác nhận hoàn thành công trình BVMT tại các tỉnh tiêu biểu (Long An, Nam Định).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xung đột cấu trúc thẩm quyền thể chế kép: Mô hình BQL KCN giữ vai trò cơ quan quản lý nhà nước "tại chỗ" nhưng bị giới hạn thẩm quyền thanh tra chuyên ngành độc lập và quyền hạn ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính trực tiếp theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật BVMT. Thực trạng này tạo ra "khoảng trống quyền lực" và cơ chế phối hợp lỏng lẻo giữa BQL KCN, Sở TN&MT và Lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường.
2. Nghịch lý chi phí tuân thủ và xả thải ngầm: Dữ liệu khảo sát chỉ ra xung đột lợi ích cốt lõi: chi phí đầu tư, vận hành hệ thống xử lý chất thải (nước thải, khí thải, chất thải nguy hại) làm tăng chi phí biên sản xuất từ 8–15%, dẫn đến hành vi đối phó của một bộ phận doanh nghiệp thứ cấp (đấu nối ngầm nước thải chưa qua xử lý vào mạng lưới thoát nước mưa, ngắt điện hệ thống xử lý ban đêm, vận hành trạm xử lý tập trung cầm chừng nhằm giảm thiểu chi phí điện và hóa chất).
3. Hiện tượng "Cuộc đua xuống đáy" cấp địa phương: Áp lực gia tăng chỉ số tăng trưởng kinh tế (GRDP), giải quyết việc làm và thu hút nguồn vốn FDI/DDI khiến chính quyền một số địa phương "trải thảm đỏ" bằng cách nới lỏng giám sát môi trường, chấp thuận quy hoạch KCN thiếu khoảng cách an toàn sinh thái đối với khu dân cư hoặc dung túng cho các dự án tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm công nghệ lạc hậu.
4. Sự đứt gãy trong cơ chế bồi thường thiệt hại môi trường: Tranh chấp môi trường giữa KCN và cộng đồng dân cư xung quanh hầu như không thể giải quyết thông qua con đường tố tụng tư pháp dân sự do rào cản về: gánh nặng chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xả thải và thiệt hại thực tế; chi phí giám định tổn thất sinh thái quá cao; thiếu vắng quy trình tố tụng tập thể (class action) chuyên biệt cho các vụ kiện ô nhiễm môi trường.
5. Hiệu lực của công cụ cưỡng chế hình sự chưa cao: Mặc dù Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) đã quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với tội phạm môi trường (Điều 235), số lượng vụ án hình sự môi trường tại KCN bị khởi tố và đưa ra xét xử còn rất hạn chế do khó khăn trong việc định lượng khối lượng chất thải và xác định yếu tố lỗi cấu thành tội phạm.

Implications đa chiều

• Đổi mới chính sách & lập pháp:
  • Kiến nghị xây dựng một Chương chuyên biệt về "Bảo vệ môi trường trong các khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung" trong văn bản luật hóa, phân định rành mạch địa vị pháp lý, quyền thanh tra và xử phạt vi phạm của Ban Quản lý KCN.
  • Ban hành quy định bắt buộc áp dụng bảo hiểm trách nhiệm bồi thường thiệt hại môi trường đối với các ngành nghề có nguy cơ ô nhiễm cao trong KCN.
• Thực tiễn quản trị hạ tầng & công nghệ:
  • Bắt buộc 100% KCN đang hoạt động phải hoàn thiện hệ thống trạm xử lý nước thải tập trung đạt QCVN trước khi tiếp nhận dự án thứ cấp; phủ kín mạng lưới trạm quan trắc tự động liên tục truyền dữ liệu trực tiếp 24/7 về Trung tâm điều hành của Sở TN&MT.
  • Thiết lập cơ chế chuyển đổi lộ trình từ KCN thông thường sang KCN sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế, khuyến khích cộng sinh công nghiệp (industrial symbiosis).
• Xã hội & Tư pháp:
  • Thể chế hóa cơ chế công khai thông tin nguồn thải định kỳ của từng doanh nghiệp trong KCN cho cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội giám sát; xây dựng quỹ hỗ trợ pháp lý và cơ chế giám định độc lập hỗ trợ nạn nhân ô nhiễm môi trường.

Limitations và Future Research

• Giới hạn nghiên cứu:
  • Cỡ mẫu khảo sát xã hội học ($N = 350$) dù bảo đảm tính đại diện cấu trúc nhưng phân bổ tại các địa bàn trọng điểm, chưa thể bao quát toàn bộ đặc thù sinh thái - công nghiệp của 63 tỉnh, thành phố.
  • Khó khăn trong việc tiếp cận đầy đủ các số liệu kỹ thuật quan trắc nội bộ mật và hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính chuyên sâu tại một số doanh nghiệp FDI có tính chất nhạy cảm.
  • Luận án tập trung chủ yếu vào khía cạnh pháp lý - thể chế dưới góc độ khoa học Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật, không đi sâu vào các thông số kỹ thuật hóa lý chi tiết của công nghệ xử lý chất thải.
• Chương trình nghiên cứu tương lai:
  1. Xây dựng mô hình định lượng đánh giá năng lực tải sinh thái môi trường nước và không khí tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và chuỗi khối (Blockchain) để kiểm soát dữ liệu phát thải tự động trong KCN.
  2. Nghiên cứu thể chế tài chính xanh, cơ chế thị trường giao dịch hạn ngạch phát thải carbon (ETS) và tín chỉ môi trường áp dụng riêng cho mạng lưới KCN sinh thái tại Việt Nam.
  3. Hoàn thiện khung lý luận và lập pháp về tố tụng môi trường chuyên biệt (Environmental Courts/Tribunals) nhằm giải quyết triệt để tranh chấp bồi thường thiệt hại sinh thái diện rộng.
  4. Đánh giá tác động pháp lý xuyên biên giới của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) với các cam kết nghiêm ngặt về môi trường và lao động đối với doanh nghiệp KCN.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng, hoàn thiện hệ thống giáo trình, chuyên đề sau đại học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật, Luật Môi trường tại các cơ sở đào tạo luật lớn (Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Quốc gia, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh).
• Chuyển đổi công nghiệp: Thúc đẩy chủ đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp thứ cấp tái định hình chiến lược ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), chuyển đổi phương thức sản xuất tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, giảm thiểu chi phí xử lý vi phạm pháp lý.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác rà soát, sửa đổi các nghị định quy định chi tiết Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các quy hoạch phát triển hệ thống KCN quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050 của Chính phủ.
• Lợi ích xã hội: Thiết lập hành lang pháp lý minh bạch bảo vệ sức khỏe, tài sản và sinh kế bền vững cho hàng triệu người dân sinh sống tại các vành đai tiếp giáp KCN, ngăn ngừa xung đột xã hội do ô nhiễm kéo dài.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết toàn diện, hệ thống khái niệm chuẩn hóa và mô hình phân tích 4 hình thức THPL chuyên sâu trong lĩnh vực sinh thái công nghiệp.
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan lập pháp: Nhận diện rõ các lỗ hổng thể chế, xung đột thẩm quyền và cơ sở thực chứng để xây dựng các điều khoản pháp luật khả thi.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ TN&MT, UBND các cấp, BQL KCN): Nắm bắt quy trình phối hợp, phương pháp thanh tra, kiểm tra và cơ chế xử lý vi phạm môi trường chuyên biệt.
• Chủ đầu tư hạ tầng & Doanh nghiệp KCN: Nâng cao mức độ am hiểu pháp lý, định hình chuẩn mực tuân thủ, phòng ngừa rủi ro bị xử phạt hành chính hoặc đình chỉ hoạt động.
• Cộng đồng dân cư & Tổ chức xã hội: Nắm rõ quyền năng pháp lý trong việc giám sát, tiếp cận thông tin và bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của công trình là gì? Trả lời: Công trình đã mở rộng và chuẩn hóa lý thuyết Mác - Lênin về THPL trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, phân định rõ nội hàm vận hành của 4 hình thức THPL (Tuân thủ, Thi hành, Sử dụng, Áp dụng) trong không gian sản xuất công nghiệp tập trung, đồng thời thiết lập hệ thống 5 đặc trưng pháp lý bản chất chi phối hành vi môi trường của các chủ thể trong KCN.

2. Đổi mới phương pháp luận thể hiện như thế nào khi so sánh với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Khác với nghiên cứu của Phạm Thị Hoài Thu (2020) chỉ giới hạn thực chứng tại tỉnh Thanh Hóa, hay nghiên cứu quy phạm thuần túy của Doãn Hồng Nhung (2017), luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với thiết kế hỗn hợp liên ngành: điều tra xã hội học diện rộng $N=350$ đa tầng chủ thể tại các vùng kinh tế trọng điểm (Bắc - Trung - Nam - Tây Nguyên), kết hợp phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp quốc gia và đối sánh kinh nghiệm quản trị quốc tế (Trung Quốc, Hoa Kỳ, Vương quốc Anh).

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực chứng là gì? Trả lời: Việc gia tăng số lượng các văn bản quy phạm pháp luật và ban hành chế tài hành chính nghiêm khắc hơn không tỷ lệ thuận với mức độ tuân thủ pháp luật thực tế, do sự phân tán thẩm quyền quản lý nhà nước tại chỗ của BQL KCN và sự thiếu vắng các công cụ kinh tế bù đắp chi phí biên xử lý chất thải của doanh nghiệp, tạo ra hiện tượng né tránh tuân thủ mang tính hệ thống.

4. Quy trình nghiên cứu có cung cấp đầy đủ giao thức để tái lặp (Replication Protocol) không? Trả lời: Luận án cung cấp chi tiết bộ công cụ nghiên cứu gồm: cấu trúc mẫu điều tra 350 phiếu, bảng câu hỏi khảo sát phân nhóm cho 5 nhóm đối tượng, tiêu chí đánh giá dữ liệu quan trắc môi trường và danh mục các chỉ báo pháp lý, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình khảo sát tại bất kỳ địa bàn hoặc giai đoạn phát triển nào khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Trả lời: Lộ trình mở rộng theo 3 giai đoạn: (1) 2024–2026: Xây dựng bộ chỉ số pháp lý đánh giá mức độ tuân thủ môi trường số hóa (GovTech) cho KCN; (2) 2027–2030: Hoàn thiện thể chế pháp lý về thị trường tín chỉ carbon và KCN sinh thái tuần hoàn; (3) 2031–2035: Thiết lập mô hình tài phán môi trường chuyên trách và cơ chế bồi thường thiệt hại sinh thái tự động dựa trên hợp đồng thông minh (Smart Contracts).

Kết luận

1. Công trình xây dựng thành công hệ thống lý luận hoàn chỉnh, chuyên sâu về thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp tại Việt Nam, chuẩn hóa định nghĩa, phân tích 5 đặc điểm, 4 vai trò và cấu trúc 4 hình thức thực hiện pháp luật.
2. Phân tích, đánh giá khách quan bức tranh thực trạng thực hiện pháp luật trên quy mô toàn quốc qua chuỗi số liệu thực chứng và khảo sát 350 chủ thể, chỉ rõ 5 nhóm hạn chế cơ bản và căn nguyên thể chế cốt lõi.
3. Luận giải sâu sắc 4 quan điểm định hướng nhất quán, gắn kết chặt chẽ yêu cầu thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển bền vững với thực tiễn quản lý địa phương và vai trò giám sát của cộng đồng dân cư.
4. Đề xuất hệ thống 8 nhóm giải pháp khả thi, đồng bộ: từ sửa đổi, bổ sung Luật BVMT (xây dựng chương riêng về KCN), hoàn thiện quy hoạch sinh thái, nâng cao thẩm quyền của BQL KCN, đến tăng cường chế tài thanh tra, áp dụng công cụ kinh tế và phát triển hạ tầng kỹ thuật quan trắc.
5. Tạo bước tiến đột phá về chuyển đổi mô hình tư duy pháp lý từ "kiểm soát - trừng phạt thụ động" sang "quản trị sinh thái - cộng sinh công nghiệp chủ động", định hình nền tảng lý luận vững chắc cho công cuộc xây dựng nền kinh tế xanh, tuần hoàn tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những van đề lý luận về thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp; + Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam hiện nay; + Chương 3: Quan điểm và giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp ở Việt Nam. PHAN B: TONG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN 1. Tông quan tình hình nghiên cứu 1.

Tình hình nghiÊn cứu trong nước Van đề nghiên cứu BVMT nói chung và THPL BVMT trong các KCN nói riêng là một van dé được nhiều chuyên gia, nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ, băng nhiều phương pháp của nhiều ngành khoa học khác nhau, như: ngành kỹ thuật môi trường, ngành QLNN về môi trường, ngành Khoa học môi trường. Riêng đối với ngành Luật học nói chung và Khoa học lý luận về Nhà nước và pháp luật nói riêng, thì đây là một van dé nghiên cứu còn khá mới mẻ. Mặc dù vậy, qua quá trình tìm hiểu, tổng hợp tai liệu, tư liệu, số liệu, NCS nhận thấy, trong những năm gần đây, có khá nhiều công trình nghiên cứu Lý luận Nhà nước và pháp luật nói riêng và ngành Luật học nói chung đã được công bố liên quan đến đối tượng này và đã được luận giải ở nhiều góc nhìn khác nhau, thông qua nhiều góc độ khác nhau của các nhà khoa học, nhà quản lý và những người làm công tác thực tiễn trong nước và nước ngoài. Các tài liệu khá phong phú, bao gồm: sách chuyên khảo, luận án, đề tài nghiên cứu khoa học, bài viết trên tạp chí, báo cáo khoa học.

Điều này đã cho thấy tính thời sự và sự cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn của van đề THPL BVMT nói chung và THPL BVMT trong KCN nói riêng. Có thé nhận thay, các công trình nghiên cứu có liên quan ở trong nước thường được thực hiện theo các hướng nội dung chính như sau: 1. Nghiên cứu về hệ thống pháp luật bảo vệ môi trường Trong thời gian qua, ở nước ta đã có không ít các công trình khoa học nghiên cứu pháp luật về BVMT theo nhiều phương diện khác nhau, từ đại cương đến từng phạm vi cụ thê, như: - Cuốn “Giáo trình đánh giá tác động môi trường” do PGS. Đặng Văn Minh chủ biên (Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên, Nxb.

Nông nghiệp, 2013) đã đưa ra các phân tích tông thê những van dé lý luận, thực tiễn về DTM - một công cụ quản lý môi trường có tác dụng phòng ngừa mạnh mẽ. - Cuốn “Giáo trình pháp luật và chính sách môi trường” của tác giả Nguyễn Mạnh Khải (Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2020) đã trình bày tông thé về pháp luật môi trường Việt Nam, chính sách môi trường Việt Nam trong những năm gần đây. - Cuốn sách “Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền theo pháp luật môi trường Việt Nam: Sách chuyên khảo "của TS.

Võ Trung Tín, do Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật phát hành năm 2020 cũng đã phân tích các vấn đề lý luận về nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền, các QDPL thé hiện và thực hiện nguyên tắc này, đồng thời, dé xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện các QDPL môi trường và cơ chế triển khai thực hiện có hiệu quả nguyên tắc này ở Việt Nam. - Cuốn sách “Pháp luật về bồi thường thiệt hại môi trường ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn ” của GS. Lê Hồng Hạnh, TS.

Lê Đình Vinh (Viện Khoa học pháp lý, Nxb. Tư pháp, 2021) đã phân tích các khía cạnh pháp lý, những vấn đề lý luận của chế định xác định trách nhiệm về bồi thường thiệt hại môi trường cũng như những bài học kinh nghiệm quốc tế trong van dé này. - Còn có thé ké đến các cuốn sách như: “Pháp luật về bảo vệ môi trường ở Việt Nam” (Sách chuyên khảo) do PGS. Doãn Hồng Nhung chủ biên (Nxb.

Dai học Quốc gia Hà Nội, 2018), “Pháp luật về bảo vệ môi trường làng nghề ở Việt Nam” của PGS. Doãn Hồng Nhung (Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2019); sách “Pháp luật về bảo vệ moi trường biển ở Việt Nam qua thực tiễn ap dung tại một SỐ tinh T,rung Bộ” của ThS. Nguyễn Thị Hà (Nxb.

Đại học Huế, 2021). đã trình bay van đề cơ bản về chính sách, pháp luật BVMT trong các phạm vi khác nhau, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật BVMT ở nước ta hiện nay. Bên cạnh các sách, giáo trình, sách chuyên khảo, tham khảo, còn có một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật học đã trình bày những van đề cơ bản liên quan đến pháp luật BVMT của Việt Nam ở những góc nhìn cụ thể khác nhau, như: - Luận án “Pháp luật về sử dụng các công cụ kinh tế trong bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” của TS. Nguyễn Ngọc Anh Đào (Học viện Khoa học xã hội, 2013) đã góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về sử dụng các công cụ kinh tế trong pháp luật BVMT, đồng thời đưa ra những đánh giá về thực trạng sử dụng các công cụ này trong BVMT ở Việt Nam và đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về sử dụng các công cụ kinh tế trong BVMT ở nước ta.

- Luận án “Cơ chế pháp lý về sự tham gia của các tổ chức xã hội trong bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” của Nguyễn Thị Tô Uyên (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2017) trình bày những van dé lý luận cũng như quá trình hình thành, phát triển và thực trạng cơ chế pháp lý về sự tham gia của các tô chức xã hội trong BVMT ở Việt Nam; từ đó đưa ra quan điểm và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý về sự tham gia của các tô chức xã hội trong BVMT ở nước ta; Luận án cũng đã được Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản dưới dạng ấn phẩm Sách chuyên khảo vào năm 2017. - Ngoài ra, có thê kế đến các đề tài luận văn thạc sĩ Luật học như: “Phap luật về bảo vệ môi trường ở Việt Nam - Thực trạng và giải pháp” của Dinh Phượng Quynh (Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2011); “Pháp luật về phí bảo vệ môi trường ở Việt Nam” của Khuất Thị Thu (Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, 2017). Nghiên cứu về thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường Giới nghiên cứu trong nước đã có nhiều công trình khác nhau, tương đối đa dạng về THPL BVMT.

Trước hết cần ké đến các cuốn sách chuyên khảo, tham khảo đã được xuất bản nôi bật là: - Cuén sách “Kiểm tra của cơ quan hành chính Nhà nước doi với việc thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay” của Phạm Văn Lợi và Nguyễn Văn Động (Nxb. Tư pháp, 2005) nêu bật các nội dung sau đây: Chức năng của các CQNN trong kiểm tra việc THPL BVMT ở nước ta; Cơ sở lý luận dé kiểm tra việc THPL BVMT của cơ quan hành chính Nhà nước; Các biện pháp pháp lý nhằm tăng cường công tác kiểm tra của cơ quan hành chính Nhà nước đối với việc THPL BVMT. - Cuốn sách "Giám sát xã hội về bảo vệ môi trường ở Việt Nam" của Bùi Cách Tuyến (Nxb. Tư pháp, 2014) đã trình bày một số vấn đề lý luận về giám sát xã hội nhằm nâng cao hiệu quả BVMT; phân tích thực trạng giám sát xã hội đối với hoạt động BVMT ở nước ta trước đây; từ đó, cuốn sách đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của giám sát xã hội trong BVMT.

- Để tài nghiên cứu khoa học cấp trường (Trường Dai học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, 2014) “Náng cao hiệu quả thực hiện pháp luật xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường” do tác giả Nguyễn Thị Bình là chủ nhiệm đã phân tích van đề lý luận và thực tiễn về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT; đánh giá được những ưu điểm, hạn chế trong các QDPL và thực tiễn thực hiện các QDPL về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT. - Cuốn sách "Trach nhiệm pháp lý trong pháp luật bảo vệ môi trường ở Việt Nam' l¿ do Nguyễn Thị Tố Uyên chủ biên (Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, 2017) đã nghiên cứu tương đối toàn diện vấn đề trách nhiệm pháp lý trong việc hoàn thiện pháp luật BVMT ở Việt Nam hiện nay từ cơ sở lý luận đến thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực này. - Cuốn sách “76 chức thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường đô thị ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Thị Ngọc Dung (Nxb.

Chính trị quốc gia Sự thật, 2019) đã trình bày hệ thống các vấn đề lý luận về tô chức THPL BVMT đô thị, đặc điểm của tô chức THPL BVMT đô thị; trách nhiệm của các chủ thê trong tổ chức THPL BVMT đô thị, đặc biệt là vai trò của chính quyền đô thị; nội dung, hình thức của tô chức THPL BVMT đô thị, các yêu tố ảnh hưởng đến công tác này. Đồng thời, luận án nêu rõ thực trạng tô chức THPL BVMT đô thị ở Việt Nam. Cuối cùng luận án đề xuất phương hướng và các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức THPL BVMT đô thị trên các phương diện từ nhận thức, hệ thống pháp luật, chủ thể thực hiện cho đến các nội dung, quy trình cụ thê. Bên cạnh đó, có một số luận án tiễn sĩ thạc sĩ chuyên ngành Luật học cũng đã nghiên cứu về THPL BVMT ở các phạm vi khác nhau.

Cu thé như sau: - Luận án Tiến sĩ Luật học “Thuc hiện pháp luật về bảo vệ làng nghề ở các tỉnh Đồng bằng song Hong Việt Nam” của Nguyễn Trần Điện (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2016) cũng đã phân tích sâu sắc những van dé lý luận về THPL BVMT làng nghé. Những minh chứng, lập luận của luận án được kiểm chứng từ thực tiễn thực hiện tại các 10 tinh thuộc Đồng bang sông Hong. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo THPL BVMT làng nghề.