Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ 1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG DẦU KHÍ Dầ u khí là một nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá mà con người đã tìm thấy và sử dụng từ rất lâu đời. Khái niệm về dầu khí cũng thay đổi dần theo thời gian, dựa trên những khám phá của con người về những nguồn nhiên liệu này. Là một loại đối tượng đặc biệt của khoáng sản, dầu khí được điều chỉnh bằng một hệ thống văn bản riêng mang tính chất chuyên ngành.
Luật sửa đổi bổ sung Luật Dầu khí năm 2008 định nghĩa về dầu khí như sau: Dầu khí gồm dầu thô, khí thiên nhiên và hydrocarbon ở thể khí, lỏng, rắn hoặc nửa rắn trong trạng thái tự nhiên, kể cả khí than, sulphur và các chất tương tự khác kèm theo hydrocarbon nhưng không bao gồm than, đá phiến sét, bitum hoặc các khoáng sản khác có thể chiết xuất được dầu [58, Điều 1]. So với Luật Dầu khí năm 1993, Luật Dầu khí sửa đổi năm 2008 đã mở rộng thêm khái niệm dầu khí, quy định khí than cũng là một trong những đối tượng tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí. Việc mở rộng thêm khái niệm dầu khí giúp cho đối tượng của dầu khí được định nghĩa cụ thể, chi tiết và rõ ràng hơn. Với đối tượng là dầu khí đã được mở rộng, hoạt động dầu khí cũng đa dạng, phong phú hơn.
Khoản 4 điều 3 Luật dầu khí sửa đổi năm 2003 quy định: “Hoạt động dầu khí là hoạt động tìm kiếm, thăm dò, phát triển mỏ và khai thác dầu khí, kể cả hoạt động phục vụ trực tiếp cho hoạt động này”. Kế t hợp với các 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khái niệm trong Luật khoáng sản năm 2005, chúng ta có thể hiểu HĐDK là một hệ thống các hoạt động có quan hệ chặt chẽ với nhau, bao gồm: hoạt động tìm kiếm thăm dò dầu khí; hoạt động phát triển mỏ; hoạt động khai thác dầu khí; hoạt động tàng trữ dầu khí; hoạt động vận chuyển dầu khí; hoạt động chế biến dầu khí; dịch vụ dầu khí và các hoạt động liên quan… Đặc điểm của hoạt động dầu khí Hoạt động dầu khí là một hệ thống các hoạt động có quan hệ chặt chẽ với nhau và mỗi hoạt động trong đó bao gồm rất nhiều các công đoạn, quy trình kỹ thuật phức ta ̣p và thường diễn ra trong khoảng thời gian da.̀ i Hoạt động dầ u khí không chỉ đơn giản là các hoa ̣t đô ̣ng thăm dò , khai thác , chế biế n mà bao gồ m rấ t nhiề u các hoa ̣t đô ̣ng , trong mỗi hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí la ̣i có những công đoa ̣n, quy trình kỹ thuâ ̣t đă ̣c trưng như: tìm kiếm, thăm dò dầ u khí bao gồ m các hoạt động khảo sát địa chấn , điạ vâ ̣t lý , khoan tim ̀ kiế m thăm dò , thẩ m lươ ̣ng, phân tić h, minh giải, đánh giá trữ lươ ̣ng và khả năng thương ma ̣i của phát hiện dầu khí; hoạt động khai thác dầu khí bao gồm các hoạt động khoan , khai thác , vâ ̣n chuyể n , ký kết hợp đồng. Do tiń h phức ta ̣p và nhiề u công đoa ̣n quy trin ̀ h kỹ thuâ ̣t nêu trên mà hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí diễn ra trong mô ̣t khoảng thời gia n tương đố i dài , thường từ 5 năm đế n 25 năm, trong mô ̣t số trường hơ ̣p đă ̣c biê ̣t còn có thể gia ha ̣n thêm hai năm đế n năm năm [58, Điều 1. Hoạt động dầu khí thường được thực hiện thông qua hình thức hợp đồng giữa các bên, trong đó it́ nhấ t mô ̣t bên là đa ̣i diê ̣n của Viê ̣t Nam.
Hình thức ký kế t hơ ̣p đồ ng trong hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí là Hơ ̣p đồ ng phân chia sản phẩ m dầ u khí (PSC), Hơ ̣p đồ ng liên doanh (POC) hoă ̣c các hình thức khác. Nhưng dù dưới hình thức nào, các hợp đồng trên đều phải tuân thủ theo Hợp đồng mẫu do Chính phủ Việt Nam ban hành với các nội dung chính được quy định trong chương III Luật Dầu khí. Hoạt động dầu khí có thể được tiến hành ở đấ t liề n cũng như trên biể n, tại các giàn khoan , trên các tàu biể n hay ta ̣i các nhà máy sản xuấ t. Do hoa ̣t 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đô ̣ng dầ u khí là mô ̣t hê ̣ thố ng các hoa ̣t đô ̣ng có liên quan chă ̣t chẽ đế n nhau nên hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí không bó he ̣p pha ̣m vi hoa ̣t đô ̣ng của nó như các hoa ̣t đô ̣ng khác (ví dụ: hoạt động hàng hải chỉ diễn ra trên sông , biể n.) mà có thể diễn ra ở mo ̣i nơi (ví dụ: hoạt động khai thác diễn ra tại các giàn khoan trên biể n hoă ̣c đấ t liề n , hoạt động chế biến dầu khí diễn ra tại các nhà máy lọc hóa dầ u, hoạt động vận chuyển diễn ra trên các tàu biển hoặc xe chở dầu.
Để tiế n hành mô ̣t hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí , cầ n đầ u tư rấ t nhiề u các ph ương tiê ̣n, máy móc, nhân lực; nghiên cứu và đánh giá về môi trường, trữ lươ ̣ng dầ u khí, khả năng khai thác. do đó hoa ̣t đô ̣ng dầ u khí là mô ̣t hoa ̣t đô ̣ng cầ n có nguồ n kinh phí rấ t lớn để đầ u tư, duy trì hoa ̣t đô ̣ng đó. Vai trò của hoạt động dầu khí Hoạt động dầu khí mang lại một lợi ích không nhỏ cho cuộc sống của con người và nền kinh tế - chính trị. Đối với con người , hoạt động tìm kiếm thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí và các hoạt động liên quan đều mang lại giá trị không nhỏ cho cuộc sống của con người, phục vụ các nhu cầu thiết yếu của cuộc sống hàng ngày, là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho các hoạt động đời sống, sinh hoạt, sản xuất hàng ngày (ví dụ: cung cấ p nhiên liê ̣u cho phương tiê ̣n, cung cấp năng lượng hoạt động cho các nhà máy,.
Các hoạt động dầu khí đóng góp một phần không nhỏ vào ngu ồn ngân sách của quố c gia, mang la ̣i nguồ n lơ ̣i kinh tế lớn; đóng vai trò quan tro ̣ng đố i với mo ̣i liñ h vực trong đời số ng kinh t ế, chính trị, xã hội. Đối với nền kinh tế, viê ̣c khai thác và bán các chế phẩ m dầ u khí mang la ̣i nguồ n thu nhâ ̣p lớn cho đấ t nước cũng như những người dân ở các nước đó. Bên ca ̣nh đó, những quố c gia có dầ u khí thường sử dụng nguồn tài nguyên này để đổi lấy nh ững lơ ̣i ích nhất định về chính tri ̣do dầ u khí là nguồ n nhiên liê ̣u thiế t yế u cho cuô ̣c số ng của con người. Phân loại hoạt động dầu khí Hoạt động dầu khí là một hệ thống các hoạt động có quan hệ chặt chẽ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với nhau bao gồm: tìm kiếm thăm dò dầu khí, phát triển mỏ, khai thác, tàng trữ, vận chuyển, chế biến dầu khí, dịch vụ dầu khí và các hoạt động khác phục vụ cho mục đích dầu khí.
Tìm kiếm thăm dò dầu khí là hoạt động được tiến hành nhằm mục đích phát hiện dầ u, khí than, thẩm lượng phạm vi và khối lượng của dầ u khí, các đặc tính của các bể chứa liên quan và các trạng thái biến đổi khi được khai thác. Hoạt động này là cơ sở quyết định sự diễn ra tiếp theo của các hoạt động khác trong hệ thống các HĐDK. Hoạt động tìm kiếm thăm dò có thể bao gồm nhưng không giới hạn ở các khảo sát địa chấn, địa vật lý, địa hóa, khảo sát trên không và các khảo sát khác, các phân tích và các nghiên cứu, khoan, khoan sâu thêm, khoan xiên, đóng giếng, thử vỉa, hoàn thiện giếng, hoàn thiện lại giếng, sửa chữa giếng, hủy các giếng thử khí than CBM (coal-bed methane) và giếng thăm dò, bao gồm lấy mẫu lõi và thử địa tầng, thử vỉa các giếng đó và tất cả các công việc liên quan tới các hoạt động đó. Như vậy đây là hoạt động tiên quyết để quyết định các HĐDK tiếp theo có diễn ra được hay không.
Hoạt động này có ý nghĩa rất quan trọng, là nền tảng để đảm bảo cho các hoạt động khác được thực hiện. Phát triển mỏ là quá trình chuẩn bị và đầu tư xây dựng công trình, khoan khai thác, lắp đặt thiết bị để đưa mỏ vào khai thác dầu khí kể từ khi mỏ đó được tuyên bố phát hiện có giá trị thương mại. Khi việc phân tích xác định một mỏ có giá trị thu hồi, phát triển mỏ bắt đầu và tiến hành xây dựng các công trình phụ trợ và nhà máy xử lý. Đây là giai đoạn các nhà thầu sẽ lắp đặt các máy móc, mở rộng mặt bằng, xây dựng thêm các nhà máy… Hoạt động này gây ảnh hưởng rấ t nhiều đến môi trường xung quanh khu vực.
Khai thác dầu khí là hoạt động được tiến hành sau khi việc khai thác thương mại trong diện tích đã tìm kiếm, thăm dò thành công và có đủ trữ lượng để khai thác đảm bảo mang lại giá trị thương mại. Thời hạn khai thác đối với các khu vực thuộc dự án khuyến khích đầu tư, dự án tìm kiếm thăm dò 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khai thác khí thiên nhiên tối đa là hai mươi sáu năm; các dự án còn lại được khai thác tối đa là hai mươi ba năm [58, Điều 1. Thời gian khai thác này là thời gian có thể khai thác đươ ̣c tối đa nguồn tài nguyên thiên nhiên này. Khi hết thời gian khai thác , các bên khai thác dầu khí phải kết thúc và giải phóng diện tích đã sử dụng, tháo dỡ các công trình cố định, thiết bị theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.
Tàng trữ dầu khí là hoạt động lưu giữ, chứa dầu khí ngay sau khi khai thác dầu khí hoặc trong quá trình chưa sử dụng dầu khí. Tàng trữ dầu khí cần phải có các bể chứa, các thiết bị van đóng mở theo tiêu chuẩn để tránh rò rỉ ra ngoài môi trường sống.