PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Du lịch thƣờng đƣợc ví von nhƣ ngành công nghiệp “không khói” bởi tác động của du lịch đến môi trƣờng so với các ngành công nghiệp khác có thể nói là ít tiêu cực và nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, với sự phát triển nhƣ hiện nay cũng nhƣ ý thức chƣa cao của một số cá nhân, tổ chức hoạt động du lịch, ngành du lịch đã có những tác động tiêu cực đến môi trƣờng. Vì thế, giờ đây, việc bảo vệ môi trƣờng (BVMT) trong hoạt động du lịch đang ngày càng đƣợc quan tâm.
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nƣớc ta đã đặt ra nhiều mục tiêu chiến lƣợc BVMT trong hoạt động du lịch, qua đó góp phần nâng cao công tác quản lý và kiểm soát BVMT trong hoạt động du lịch. Nghị quyết 41-NQ-TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc đã nhấn mạnh đến vấn đề BVMT trong hoạt động du lịch theo hƣớng “Quan tâm bảo vệ, giữ gìn và tôn tạo cảnh quan môi trường. Thực hiện các biện pháp nghiêm ngặt để bảo vệ môi trường các khu di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái”. Đây đƣợc coi là cơ sở quan trọng để xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) quy định về vấn đề BVMT trong hoạt động du lịch tại Việt Nam.
Hiện nay, Nhà nƣớc ta cũng đã xây dựng và ban hành một số văn bản pháp luật điều chỉnh về vấn đề BVMT trong hoạt động du lịch, tiêu biểu nhƣ Luật Bảo vệ môi trƣờng 2014 (Luật BVMT), Luật BVMT 2020, Luật Du lịch 2017 (Luật DL), Nghị định số 19/2015/NĐ-CP của Chính phủ ngày 14/02/2015 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật BVMT (Nghị định số 19/2015/NĐ-CP), Nghị định số 168/2017/NĐ-CP của Chính phủ ngày 31/12/2017 quy định chi tiết một số điều của Luật Du lịch (Nghị định số 168/2017/NĐ-CP), Thông tƣ liên tịch số 19/2013/TTLT-BVHTTDL-BTNMT của Bộ trƣởng Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch và Bộ trƣởng Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng ngày 30/12/2013 hƣớng dẫn BVMT trong hoạt động du lịch, tổ chức lễ hội, bảo vệ và phát huy giá trị di tích (Thông tƣ liên tịch số 19/2013/TTLT-BVHTTDL-BTNMT),… Các văn bản này về cơ bản đã đáp ứng đƣợc các yêu cầu phục vụ công tác BVMT trong hoạt động du lịch trong khoảng thời gian qua. Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan, các quy định pháp luật về BVMT trong du lịch vẫn còn thiếu tính thống nhất, rời rạc, chế tài vẫn chƣa thật sự tƣơng xứng với tính chất, mức độ nghiêm trọng của hành vi, điều này đã dẫn đến sự thiếu hiệu quả khi áp dụng trên thực tế. Hơn nữa, do một số văn bản đã ra đời cách đây khá lâu nên không còn phù hợp với điều kiện hiện tại của đất 1 nƣớc. Bên cạnh đó, mặc dù việc việc thực thi pháp luật BVMT trong du lịch đã đƣợc quan tâm, tuân thủ thực hiện, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập.1 Từ thực tiễn trên, với mong muốn tìm hiểu, phân tích, bình luận, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành về BVMT trong hoạt động du lịch, làm rõ những bất cập trong quy định hiện hành, từ đó kiến nghị, đƣa ra một số giải pháp để góp phần hoàn thiện pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch.
Tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch” để làm khóa luận tốt nghiệp cử nhân luật của mình. Tình hình nghiên cứu đề tài Tại Việt Nam, pháp luật BVMT trong hoạt động du lịch là một lĩnh vực tƣơng đối mới mẻ. Trong những năm qua đã có một số công trình nghiên cứu có liên quan đến hoạt động BVMT trong du lịch, cụ thể nhƣ: Trần Phong Bình (2009), Pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Trong luận văn này, tác giả đã tập trung phân tích và làm rõ các vấn đề lý luận về pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch, đánh giá thực trạng và tình hình thực hiện pháp luật BVMT trong hoạt động du lịch, từ đó nêu ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch.
Các phân tích của tác giả có giá trị tham khảo nhƣng do thời điểm ra đời của luận văn khá lâu nên luận văn chủ yếu dựa vào các văn bản QPPL hiện nay đã hết hiệu lực (Luật BVMT 2005, Luật DL 2005, Quyết định 02/2003/QĐ-BTNMT ban hành Quy chế BVMT trong lĩnh vực du lịch do Bộ trƣởng Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng ban hành,.), một số quan điểm không còn phù hợp nữa. Các phân tích của tác giả sẽ đƣợc tham khảo có chọn lọc trong khóa luận. Trƣờng Đại học Luật Hà Nội (2015), Giáo trình Luật Môi trường, Nhà xuất bản Công an nhân dân. Giáo trình đã nghiên cứu và phân tích vai trò của pháp luật kiểm soát ô nhiễm môi trƣờng (ÔNMT) trong hoạt động du lịch; nghĩa vụ của Nhà nƣớc, cá nhân, tổ chức trong việc kiểm soát ÔNMT trong hoạt động du lịch và xử lý vi phạm pháp luật môi trƣờng trong hoạt động du lịch.
Tuy nhiên, giáo trình chỉ mới nghiên cứu ở mức độ khái quát và chƣa đi sâu vào phân tích các quy định pháp luật 1 Theo thống kê của Ban quản lý Khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang, mỗi ngày có khoảng 10 tấn rác thải từ hoạt động du lịch; tại Vƣờn quốc gia Hoàng Liên (Lào Cai), việc ồ ạt đƣa du khách lên khám phá Phan xi păng trong khi công tác quản lý còn bất cập đã tác động tiêu cực đến hệ sinh thái; tại Vƣờn quốc gia Cúc Phƣơng, việc khách du lịch tụ tập đốt lửa trại dẫn đến nguy cơ dẫn đến cháy rừng (xem thêm tại Trần Tân, “Ngành du lịch bị đẩy lùi vì ô nhiễm môi trƣờng”, http://tapchimoitruong.vn/chuyen-muc-3/Ng%C3%A0nh- du-l%E1%BB%8Bch-b%E1%BB%8B-%C4%91%E1%BA%A9y-l%C3%B9i-v%C3%AC-%C3%B4- nhi%E1%BB%85m-m%C3%B4i-tr%C6%B0%E1%BB%9Dng-14804, truy cập ngày 27/6/2021). 2 hiện hành cũng nhƣ chƣa chỉ ra những bất cập, đề xuất sửa đổi những bất cập đó. Một số quan điểm trong giáo trình sẽ đƣợc tham khảo có chọn lọc trong khóa luận. Souliphon Khampanya (2016), Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ luật học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội.
Trong luận văn, tác giả đã phân tích các vấn đề lý luận về pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch, thực trạng pháp luật và đề ra một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch. Các phân tích và kiến nghị của tác giả có giá trị tham khảo nhất định nhƣng một số văn bản đƣợc sử dụng trong khóa luận đã hết hiệu lực ở thời điểm hiện tại nhƣ Luật DL 2005, Nghị định số 92/2007/NĐ- CP của Chính phủ ngày 01/6/2007 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật du lịch. Ngô Long Vƣơng (2018), Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, qua thực tiễn thực hiện tại thành phố Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ luật học, Trƣờng Đại học Luật – Đại học Huế. Trong luận văn này, tác giả đã tập trung phân tích và làm rõ các vấn đề lý luận về pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch qua thực tiễn tại Thành phố Đà Nẵng, từ đó kiến nghị giải pháp hoàn thiện.
Các phân tích và kiến nghị của tác giả có giá trị tham khảo nhƣng do phạm vi của đề tài giới hạn chỉ nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật tại thành phố Đà Nẵng nên một số nội dung không mang tính khái quát cao. Thùy Vân (2019), “Nghiên cứu mô hình bảo vệ môi trƣờng tại các khu, điểm du lịch trên thế giới”, http://itdr.vn/nghien-cuu-mo-hinh-bao-ve-moi-truong-tai- cac-khu-diem-du-lich/. Bài viết đã phân tích một số mô hình nổi bật trên thế giới, từ đó đƣa ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Tuy nhiên, bài viết trên không phân tích dƣới góc độ pháp lý mà chỉ thiên về hƣớng đề xuất, kiến nghị mô hình phù hợp cho Việt Nam.
Qua việc sơ lƣợc nội dung các công trình nghiên cứu trên, nhìn chung các công trình trên đã phân tích và trình bày có khoa học về các vấn đề cơ bản của pháp luật BVMT trong hoạt động du lịch cũng nhƣ nêu ra một số bất cập và giải pháp hoàn thiện pháp luật. Tuy nhiên, một số công trình chỉ nghiên cứu dƣới góc độ kinh tế, một số công trình khác nghiên cứu dƣới góc độ pháp lý nhƣng đã ra đời khá lâu nên không còn phù hợp với thực tiễn cũng nhƣ pháp luật hiện hành, một số công trình lại nghiên cứu thực tiễn ở một địa phƣơng nhất định mà chƣa thể hiện đƣợc sự khái quát trong cả nƣớc. Tình hình thực tế xã hội biến động từng ngày nên cần có những công trình nghiên cứu có tính khái quát dựa trên những quy định hiện hành. Do đó, tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch” để nghiên cứu, phân tích, đánh giá những quy định pháp luật hiện hành, từ đó 3 đƣa ra một số giải pháp góp phần vào việc BVMT trong hoạt động du lịch một cách hiệu quả trên cơ sở kế thừa, tham khảo những quan điểm có giá trị từ các đề tài, công trình nghiên cứu trƣớc đây.
Mục đích nghiên cứu đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ những vấn đề lý luận về BVMT trong du lịch, phân tích các quy định hiện hành, chỉ ra những bất cập và hạn chế trong pháp luật của Việt Nam về vấn đề này, từ đó đƣa ra một số định hƣớng hoàn thiện dƣới khía cạnh pháp lý. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài 4. Đối tƣợng nghiên cứu Khóa luận tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn áp dụng pháp luật về BVMT trong hoạt động du lịch. Phạm vi nghiên cứu Khóa luận tập trung phân tích các quy định pháp luật liên quan đến BVMT trong hoạt động du lịch.
Tác giả chủ yếu phân tích các quy định tại Luật BVMT 2014, Luật DL 2017, Thông tƣ liên tịch số 19/2013/TTLT-BVHTTDL-BTNMT và một số nội dung liên quan đến pháp luật Trung Quốc và Nhật Bản. Phƣơng pháp tiến hành nghiên cứu Khóa luận đƣợc thực hiện dựa trên nền tảng phƣơng pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin.