Chương 1: Tổng quan sự hình thành DSKT, đô thị thời Pháp thuộc tại thành phố Savannakhet và tình hình bảo tồn DSKT hiện nay. Chương 2: Cơ sở khoa học và phương pháp tiếp cận đánh giá giá trị tiềm năng DSKT KPP tại thành phố Savannakhet. Chương 3: Giải pháp bảo tổn và phát huy giá trị DSKT tại KPP thành phố Savannakhet. - -25 8 -- SƠ ĐỒ NGHIÊN CỨU Tổng quan nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị DSKT KPP tại thành phố Savannakhet Lược sử hình thành và phát Một số nghiên cứu Các tài liệu, bản vẽ và hình triển KPP ở Đông Dương và tương tự của tác giả ảnh liên quan đến KPP tại tại Lào đã đi trước thành phố Savannakhet Tình hình bảo tồn DSKT của Các Hiến chương và văn Tình trạng DSKT tại các khu phố lịch sử trên thế bản pháp lý về bảo tồn di KPP thành phố giới và tại Lào sản văn hóa Savannakhet Cơ sở khoa học phương Xây dựng hệ tiêu chí đánh Điều tra xã hội học, đối pháp tiếp cận đánh giá tiềm giá tiềm năng DSKT tại tượng, số lượng và cách năng DSKT tại KPP thành KPP thành phố thực điều tra theo phố Savannakhet Savannakhet phương pháp nghiên cứu Đặc điểm DSKT Giá trị DSKT và Phát huy giá trị và đô thị đô thị DSKT Kết quả nghiên cứu Giải pháp bảo tồn - Phát huy giá trị DSKT KPP tại thành phố Savannakhet Khu phố Giải pháp bảo tồn DSKT thích ứng với KPP Phát huy giá trị DSKT tại KPP thành phố tại thành phố Savannaket Savannaket theo hướng phát triển bền vững KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ --26 9 -- NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN SỰ HÌNH THÀNH DSKT, ĐÔ THỊ THỜI PHÁP THUỘC TẠI THANH PHỐ SAVANNAKHET VÀ TÌNH HÌNH BẢO TỒN DSKT HIỆN NAY 1.1 SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN KPP SAVANNAKHET 1.1 Lược sử thời Pháp thuộc ở Đông Dương và Lào Theo tiến trình phát triển trong lịch sử Lào và quá trình hình thành của thành phố Savannakhet, có thể tóm lược giai đoạn hình thành thời Pháp thuộc bằng những mốc thời kỳ như sau [56,63]: + Thời kỳ Vương quốc Lan Xang (1353-1827): Xuất hiện và hình thành từ thế kỷ XIV tại vùng đất nằm trong lục địa của khu vực Đông Nam Á, sau này được gọi là Lào.
Vương quốc này chịu ảnh hưởng văn hóa của Ấn Độ giáo (Phật giáo) ngay từ đầu giống như các nước láng giềng khác và trải qua nhiều vị vua thay nhau lên ngôi nắm quyền đất nước theo chế độ phong kiến tồn tại kéo dài hơn 500 năm. Đến đầu thế kỷ XIX (năm 1827), vương quốc này bắt đầu có dấu hiệu của sự sụp đổ, trong khi đó nội bộ có khá nhiều phe phái luôn tranh chấp quyền lực và xung đột lẫn nhau, cuối cùng cả quốc gia và dân tộc Lào đã rơi vào tay kẻ thù vì không thể chống nổi và sau đó bị Siam (Thái Lan) xâm chiếm từ năm 1828 đến năm 1893. + Thời kỳ thuộc địa Siam (1828-1893): chế độ phong kiến Lào đã bị sụp đổ và thủ đô Vientiane bị phá hủy và bị đốt cháy hoàn toàn, làm cho thủ đô này đã biến mất và bị bỏ hoang trong hời gian dài. Ngoài ra trong thời điểm này do chính quyền Lào khá yếu đuối đã làm cho các nhà phong kiến Siam thuận lợi tiến hành thực thi chính sách tàn ác gồm 3 quét sạch như chiếm đuột tài sản, phân chia châu đất và cưỡng bức người dân sang sống định cư ở bên phải sông Mekong.
Lúc đó làm cho người dân Lào phải sống trong tình trạng hoàng sợ, nghèo đói và lạc hậu vì phải luôn tìm cách để thoát khỏi sự truy bắt (1) Lan Xang là tên gọi Vương đầu tiên của Lào, thành lập năm 1353 do vị vua anh hùng là Chao Pha-Ngum có thủ đô đặt ở Luangphabang với tên gọi thời gian đó là ing-Thong [59]. -- 27 10 -- của các binh lính Siam. Do đất nước mất tự chủ khiến cho nhiều đô thị của Lào thường xảy ra sự hỗn loạn và cướp phá có nhiều ngôi nhà bị bỏ hoang vì người dân bỏ trốn vào các rừng núi, đây là tình hình thường thấy trong suốt thời gian đó và kéo dài đến cuối thế kỷ XIX khi thực dân Pháp đã tìm đến và thấy rằng Lào có nhiều vùng đất hoang và thiếu người dân sinh sống, trong đó chỉ có Luangphabang là đô thị duy nhất của Lào. + Thời kỳ Pháp thuộc ở Đông Dương (1859-1884): Từ đầu thế kỷ XIX nhiều nước tư bản ở Châu Âu đang trong cuộc tìm kiếm các nước thuộc địa cho mình trong đó có Pháp đã bắt đầu đề ý đến khu vực Đông Dương và năm 1859 Pháp đã thành công trong cuộc đánh chiếm thành Gia Định, sau đó đã lần lượt đánh chiếm nhiều các vùng đất khác Nam kỳ (Việt Nam) hoặc gọi là Cochin China.
Năm 1862, Pháp đã thành công trong việc xâm chiếm vương quốc Campuchia dưới thời vua Narudom theo kế hoạch sang giúp đỡ và can thiệp để đánh đuổi quyền lực của Siam ra khỏi lãnh thổ này. Năm 1884 Pháp có thể đánh chiếm toàn bộ lãnh thổ Việt Nam từ phía Bắc xuống miền Trung. Sau đánh chiếm thành công phần lớn các vùng đất tại khu vực Đông Dương, Pháp đã hoàn thành âm mưu mục đích cuối cùng để tiến tới mở cửa tuyến dường thương mại tại miền Nam Trung Quốc, đó là lãnh thổ Lào với ưu điểm là tuyến đường sông Mekong2 và Pháp cho rằng có thể sử dụng làm tuyến thương mại từ biển vào trong lục địa.1: Thời kỳ Pháp thuộc ở Đông Dương [11] (2) Mekong là một con sông chính của Lào, chạy xuyên qua Lào và các nước bắt đầu từ Trung quốc, Myanmar, Thái lan, Lào, Camphchia và Việt Nam. Đối với Việt Nam gọi là sông Cửu Long -- 11 28-- + Thời kỳ Pháp thuộc tại Lào: Từ năm (1859 – 1885) thực dân Pháp đã thành công trong cuộc chinh phục nhiều châu đất tại khu vực Đông Dương và sau đó đã tiến sâu vào trong lục địa để thực hiện kế hoạch tiếp theo là mở cửa tuyến thương mại tại miền Nam Trung Quốc đó là xâm chiếm Lào.
Đầu tiên Pháp đã gửi đoàn thám hiểm vào khám phá và đánh giá tình hình tại khu vực này do ông Henri Mouhot (1826-1861) đã đi đến Luangphabang bằng tuyến đường trên sông Mekong và năm (1861-866) có nhiều các đoàn thám hiểm khác được gửi đến theo nhiều tuyến đường khác nhau và kết quả có thể thu được là trên sông Mekong là rất hiểm trở không phù hợp cho các tàu thuyền lớn đi lại. Nhưng thay vào đó trong cuộc khám phá thu được đã thấy rằng tại nhiều các vùng của Lào có nhiều tài nguyên thiên nhiên khá phong phú và chưa được khai thác trong đó cũng có nhiều vùng đất hoang thiếu người dân sinh sống và trong chế độ phong kiến cũng trong tình trạng yếu đuối và muốn chở sự giúp đỡ để tìm cách thoát ra khỏi quyền lực của Siam. Thời kỳ Pháp thuộc tại Lào bắt đầu hình thành từ năm 1893 dưới thời vua King Oun kham (1873-1894) đã ký Hiệp ước giúp đỡ của Pháp đánh đuổi quyền lực của Siam và sau đó đã sát nhập vào Liên Bang Đông Dương, trong thời Pháp thuộc Lào được chia thành 2 khu vực gồm (1) miền Bắc là Luang phabang do nhà vua cùng với đại diện người Pháp (Commandant Superior) cùng cai quản, (2) miền Trung và Nam do người Pháp trực tiếp quản trị. Nưng đến năm 1899 Pháp đã đổi chính sách hợp lại 2 phần thành một có trung tâm hành chính đặt ở Vientiane và người Pháp làm tổng chỉ huy hoặc gọi là “Pr′esidentˮ theo chính quyền thực dân Pháp.
Chế độ quản trị mới này được cùng cố và thực hiện trong suốt thời gian cai chiếm đến năm 1945 sau đó mới thay đổi để cho người Lào tham gia vào trong các bộ phận hành chính trong chính quyền thực dân và kết thúc vào năm 1954. Trong suốt thời gian dưới quyền cai quản của Pháp, chỉ có một số đô thị nằm ở vị trí chiến lược và -- 29 12 -- các công trình kiến trúc theo kiểu Pháp có quy mô nhỏ đến trung bình được xây dưng nhưng chủ yếu là mẫu bản sao để phục vục chính người Pháp và tiến hành nhiệm vụ chủ chốt tại Lào. 1) Cung điển nhà vua ở Luangphabang, năm 1927. 2) Nhà thờ và Dinh chính phủ của Pháp ở Vientiane, năm 1901 .2: Các công trình kiến trúc do Pháp xây dựng trong thời Pháp thuộc Nguồn: [56] 1.2 Sự hình thành các KPP tại Lào Trong thời Pháp thuộc các đô thị được Pháp cho xây dựng chủ yếu là các đô thị cổ hay là vùng đất nằm ở vị trí thuận lợi cho điểm giao thông đó là khu vực nằm tiếp giáp ven sông Mekong.
Các khu đô thị này sau này gọi là khu phố Pháp (KPP), các khu phố hay đô thị này chủ yếu thuộc loại quy mô nhỏ như Vientiane, Luangphabang, Thakhek, Savannakhet và Champasack. Các khu phố này đều được xây dựng theo nhiều mục đích khác nhau tùy thuộc vào từng vị trí và kế hoạch khai chiếm trong mục tiêu khai thác thuộc địa thuận lợi và đạt hiệu quả cao tại Lào. Quá trình xây dưng KPP đã được tiến hành theo nhiều cách khác nhau gồm khôi phục lại đô thị cổ, xây dựng xen lẫn vào trong đô thị hiện có và tiến hành thiết kế mới ngay từ đầu trên khu đất hoang. Nhưng điểm chung của nhưng khu phố này là có bản thiết kế tuyến đường theo hình ô bàn cờ của kiểu quy hoạch phương Tây và các kiến trúc Pháp là công trình lớn được xây dựng nằm sát với ven đường.
-- 30 13 -- Vị trí khu phố Pháp tại Lào Hình 1.3: Bản đồ vị trí các KPP tại Lào. 1) KPP tại Vientiane: được xây dựng ngay tại thành cổ Vientiane sau khoảng thời gian dài bỏ hoang năm (1728 – 1893). Mục đích xây dựng khu đô thị tại đây là để thực hiện dự án khôi phục lại thành cổ Vientiane quay trở lại thành thủ đô của Lào và nơi đặt trung tâm hành chính của chính quyền thực dân Pháp. Đô thị mới này được đặt tại khu đất phía Bắc của thành cổ với kiểu -- 14 31-- thiết kế quy hoạch theo mô hình Châu Âu.
Trong khu đô thị mới này có nhiều các loại công trình kiến trúc lần lượt được xây dựng theo nhiều quy mô khác nhau để phục vụ cho người Pháp, vua chúa, các tầng lớp quý tộc trong chế độ phong kiến gồm các loại kiến trúc nhà ở, cung điển, nhà thờ, chợ, bệnh viện, trường học và các loại văn phòng khác.