phần mở đầu , kế t luâ ̣n , phụ lục , luâ ̣n văn đươ ̣c chia thành 3 chương: Chƣơng 1: Công tác bảo tồ n, phát huy giá trị di sản văn hóa hát Xoan dưới sự lañ h đa ̣o của Đảng bô ̣ tin̉ h Phú Thọ từ năm 2000 đến năm 2005. Chƣơng 2: Đảng bô ̣ tin̉ h Phú Tho ̣ lañ h đa ̣o đẩy mạnh bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hát Xoan từ năm 2006 đến năm 2011. Chƣơng 3: Nhận xét và mô ̣t số kinh nghiê ̣m. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CÔNG TÁC BẢO TỒN, PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN DƢỚI SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH PHÚ THỌ TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2005 1.
Phú Thọ - quê hƣơng của dân ca Xoan 1. Giới thiệu chung về Phú Thọ a. Điều kiện tự nhiên Phú Thọ là tỉnh thuộc khu vực miền núi, trung du phía bắc, nằm ở vị trí 21o - 22 o vĩ Bắc và 105o kinh Đông. Phía Đông Bắc giáp với Vĩnh Phúc, phía Tây giáp với Sơn La, phía Tây Bắc giáp Yên Bái, phía Nam giáp Hòa Bình, phía Bắc giáp Tuyên Quang.
Với vị trí “ngã ba sông”, Việt Trì là cửa ngõ của thủ đô Hà Nội. Phú Thọ nằm ở trung tâm hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường sông từ các tỉnh thuộc Tây Bắc, Đông Bắc đi Hà Nội, là cầu nối kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật giữa các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ với các tỉnh miền núi Tây Bắc. Cách đây vài nghìn năm, Phú Thọ thuộc trung tâm của nước Văn Lang cổ đại thời các vua Hùng dựng nước. Trong quá trình thăng trầm của lịch sử, tên gọi và địa giới thay đổi nhiều lần.
Đến ngày 6/11/1996, Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ X đã thông qua Nghị quyết về “Việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh”, trong đó có tái lập tỉnh Vĩnh Phúc và Phú Thọ. Từ ngày 1/1/1997, tỉnh Phú Thọ chính thức đi vào hoạt động độc lập. Hiện nay, tỉnh Phú Thọ có 3.533,4 km2 diện tích tự nhiên và 1.926 nhân khẩu; gồm 13 huyện, thành, thị (thành phố Việt Trì, thị xã Phú Thọ, 11 huyện: Thanh sơn, Tân Sơn, Yên lập, Cẩm Khê, Thanh Thủy, Tam Nông, Hạ Hòa, Thanh Ba, Đoan Hùng, Lâm Thao, Phù Ninh) và 277 đơn vị hành chính cấp xã. Là tỉnh miền núi phía Bắc nhưng địa hình Phú Thọ vừa có tính chất miền núi, trung du vừa có tính chất đồng bằng.
Sự đa dạng về địa giới đã tạo 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho vùng đất này một cảnh quan địa mạo đa dạng, là nơi hội tụ nhiều cảnh quan thiên nhiên phong phú, hấp dẫn, nhiều danh lam thắng cảnh có giá trị như: Suối Tiên, rừng nguyên sinh Xuân Sơn, khu nước khoáng Thanh Thủy… Không chỉ vậy, Phú Thọ còn là vùng đất cổ, là nơi nổi tiếng có nhiều di tích lịch sử văn hóa đặc sắc từ thời đại Hùng Vương. Ở vùng đất này có nhiều tên làng, tên núi, tên sông đã đi vào lịch sử. Ven theo các con sông Thao, sông Đà, sông Lô, có thể nhận thấy các loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian, các sản phẩm và tác phẩm văn hóa dân gian bảo lưu được rất nhiều giá trị cổ xưa. Từng tấc đất đều in bóng dáng cha ông, mỗi bước đi là một bước gặp di tích lịch sử.
Không chỉ nhiều di tích lịch sử cổ xưa mang đậm dấu ấn quá trình dựng nước và giữ nước thời đại Hùng Vương, Phú Thọ còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân tộc đặc sắc của tổ tiên mang tính giáo dục truyền thống uống nước nhớ nguồn như: Lễ hội Đền Hùng, hội Phết, hội Đào Xá… Nhiều trò diễn, truyền thuyết - huyền thoại về dựng nước, truyện cười giàu tính nhân văn, mang nét đặc sắc của vùng đất Tổ, đặc trưng văn hóa Lạc Hồng. Có thể khẳng định rằng, tất cả yếu tố thiên nhiên, xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho Phú Thọ nảy sinh và phát triển một nền văn hóa dân gian vô cùng phong phú bao gồm nhiều thể loại: Ca dao, tục ngữ, âm nhạc, truyện kể truyền miệng, trò diễn, phong tục tập quán, lễ hội… Thể loại nào cũng đậm đà tính dân tộc, giàu màu sắc địa phương, vừa bảo lưu nhiều yếu tố nguyên sơ truyền thống vừa tiếp thu sáng tạo tinh hoa văn hóa của các vùng miền cả nước và của nhân loại. Bên cạnh điều kiện tự nhiên thuận lợi, những tiền đề về kinh tế, văn hóa, xã hội cũng góp phần không nhỏ vào sự nghiệp bảo tồn, phát triển nền văn hóa dân gian nơi đây. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Vài nét về kinh tế - văn hóa - xã hội Sau khi tiến hành chiến tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc thắng lợi, Việt Nam bắt tay vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước. Trong không khí phấn khởi, hòa vào niềm vui chung của dân tộc, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Phú Thọ bắt tay vào công cuộc khôi phục, phát triển kinh tế - xã hội với tinh thần “Tất cả để xây dựng CNXH, tất cả vì Tổ quốc giàu mạnh và hạnh phúc của nhân dân”, bằng chủ trương, biện pháp cụ thể, tích cực phù hợp với tình hình của địa phương. Đặc biệt, từ sau khi đường lối đổi mới của Đảng (1986) được quán triệt và triển khai sâu rộng trong đời sống nhân dân, toàn tỉnh đã ra sức phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bước đầu đạt được những kết quả quan trọng. Về kinh tế: Phú Thọ có nhiều tiềm năng phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản.
Khai thác và chế biến khoáng sản, sản xuất vật liệu xây dựng, công nghiệp dệt, may vì nơi đây có nguồn nguyên liệu, lực lượng lao động tại chỗ. Phú Thọ đã xây dựng được một số khu công nghiệp, cụm công nghiệp và đầu tư với tốc độ nhanh, có sự phát triển tổng hợp của các ngành kinh tế công nghiệp - nông lâm nghiệp. Về xã hội: Mặc dù trong điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng tình hình giáo dục, y tế của tỉnh đã đạt được những kết quả nhất định. Công tác giáo dục được duy trì về số lượng và chú trọng về chất lượng.
Điểm nổi bật trong giáo dục của tỉnh là sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội; tình hình xã hội hóa giáo dục ngày càng phát triển. Về văn hóa: Các hoạt động văn hóa của tỉnh cũng được triển khai tích cực. Thực hiện nếp sống mới theo tinh thần Chỉ thị 211, Chỉ thị 54 Ban Bí thư của Trung ương Đảng “Về việc tăng cường vận động thực hiện nếp sống mới, bài trừ hủ tục mê tín dị đoan, xóa bỏ tệ nạn xã hội, quyét sạch văn hóa phản động, đồi trụy”. Đến năm 1985, hầu hết các đơn vị xã, phường trong toàn tỉnh đã xây dựng được quy ước thực hiện nếp sống văn hóa với việc cưới, tang, bài 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trừ mê tín dị đoan.
Trên 70% số gia đình trong toàn tỉnh được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn “Gia đình văn hóa”. Phong trào văn nghệ quần chúng tiếp tục được phát động trong cơ quan, xí nghiệp và địa phương. Hệ thống câu lạc bộ, nhà văn hóa, hoạt động triển lãm được tổ chức, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân. Hệ thống đài phát thanh và truyền thanh được mở rộng tới từng địa phương trong toàn tỉnh, các thông tin, tuyên truyền được phát triển mở rộng.
Trong những thành tựu văn hóa Đảng bộ và nhân dân tỉnh đạt được thời kỳ đổi mới không thể không kể đến những kết quả đạt được trong công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân gian đất Tổ. Với đặc điểm vị thế là “vùng đất cội nguồn” của dân tộc Việt Nam, Phú Thọ ẩn chứa trong mình nhiều loại hình văn hóa dân gian đặc sắc, phong phú về chủng loại, đa dạng về nội dung, màu sắc. Chính vì vậy, việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa luôn giành được sự quan tâm và chú trọng của Đảng bộ tỉnh nói riêng, của Đảng và Nhà nước ta nói chung, bởi đây là những chứng cứ lịch sử quan trọng để khẳng định Việt Nam là một trong những cái nôi của loài người. Tuy nhiên, để có thể hiểu rõ hơn về công tác bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa đất Tổ, trước hết cần tìm hiểu khái quát các di sản văn hóa dân gian đất Tổ trong sự nghiệp bảo tồn bản sắc văn hóa của tỉnh nói riêng và của Việt Nam nói chung.
Một số loại hình văn hóa dân gian Phú Thọ là tỉnh có lịch sử lâu đời, là vùng hợp lưu của 3 con sông, là nơi sinh tụ của người Việt cổ thời các vua Hùng dựng nước. Phú Thọ tự hào là cội nguồn dân tộc. Tại đó, những giá trị vật chất, tinh thần của dân tộc ta thời cổ đại, trải qua bao nhiêu thăng trầm của lịch sử những giá trị đó vẫn để lại những dấu ấn đậm nét trong tự nhiên, trong tính cách con người, trong sinh hoạt hàng ngày và đặc biệt là trong nền văn hóa dân gian đặc sắc của vùng đất 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nét đặc sắc ấy được biểu hiện trong các lễ hội dân gian, trong những câu ca dao, tục ngữ, trong những câu truyện truyền thuyết, cổ tích, trong từng làn điệu dân ca Xoan - Ghẹo mượt mà.
Đó là những giá trị văn hóa vô cùng quý giá, góp phần tạo cho mảnh đất nên thơ này một nền văn hóa bản địa đặc sắc mang nặng dấu ấn văn hóa dân gian dân tộc Việt thời dựng nước. Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, tác giả chỉ tập trung giới thiệu những nét khái quát nhất một số loại hình di sản văn hóa dân gian vùng đất Tổ còn hiện hữu trong đời sống văn hóa của nhân dân Phú Thọ hôm nay. Các di chỉ cổ vật Phú Thọ là trung tâm Nhà nước Văn Lang của người Việt cổ, nơi đây xưa kia từng là điểm hội tụ, tiếp xúc, giao lưu văn hóa với vùng lục địa phía Bắc, vùng biển phía Đông, vùng Thanh Hóa, Nghệ An, vùng biển Trung Bộ. Tính thống nhất của nhà nước Văn Lang được thể hiện trong các di tích khảo cổ.
Có thể khẳng định ở Phú Thọ có số lượng di chỉ, cổ vật dày đặc. Với sự phát triển của khoa học lịch sử, đặc biệt ngành khảo cổ học, chúng ta từng bước làm sáng tỏ sự ra đời và phát triển của người Việt cổ.