Đảng Bộ Tỉnh Phú Thọ Lãnh Đạo Công Tác Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Dân Gian Từ 1986 Đến 2009

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ trong bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian giai đoạn 1986-2009.

• Tác giả: Hoàng Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nghiêm Đình Vỳ
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian từ 1986 đến 2009
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA DÂN GIAN PHÚ THỌ DƢỚI SỰ LÃNH ĐẠO ĐẢNG BỘ TỈNH TRONG 10 NĂM ĐẦU ĐỔI MỚI (1986 - 1996)
• 1.1. Phú Thọ - nơi hội tụ nhiều di sản VHDG đặc sắc
• 1.2. Giới thiệu chung về Phú Thọ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH PHÚ THỌ LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI SẢN VĂN HÓA DÂN GIAN ĐẤT TỔ TỪ 1997 ĐẾN 2009
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Dân Gian Tỉnh Phú Thọ

Di sản văn hóa dân gian tỉnh Phú Thọ là một phần quan trọng trong kho tàng văn hóa Việt Nam. Từ năm 1986 đến 2009, công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian đã được Đảng bộ tỉnh Phú Thọ chú trọng. Những giá trị văn hóa này không chỉ thể hiện bản sắc dân tộc mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Việc bảo tồn di sản văn hóa dân gian không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

1.1. Di sản văn hóa dân gian Phú Thọ Đặc điểm và giá trị

Di sản văn hóa dân gian Phú Thọ bao gồm nhiều thể loại như ca dao, tục ngữ, truyện kể, lễ hội và phong tục tập quán. Những giá trị này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng tri thức, kinh nghiệm sống của người dân. Đặc biệt, lễ hội Đền Hùng là một trong những biểu tượng văn hóa quan trọng, thể hiện lòng tự hào dân tộc và truyền thống uống nước nhớ nguồn.

1.2. Vai trò của Đảng bộ tỉnh trong công tác bảo tồn

Đảng bộ tỉnh Phú Thọ đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian. Các nghị quyết của Đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của di sản văn hóa trong việc xây dựng bản sắc dân tộc và phát triển kinh tế - xã hội. Sự lãnh đạo của Đảng bộ đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động bảo tồn.

II. Những Thách Thức trong Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Gian Tỉnh Phú Thọ

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong công tác bảo tồn, nhưng di sản văn hóa dân gian tỉnh Phú Thọ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng, đô thị hóa và toàn cầu hóa đã ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa truyền thống. Việc bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa phát triển và bảo tồn.

2.1. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến di sản văn hóa

Đô thị hóa đã dẫn đến sự thay đổi trong lối sống và sinh hoạt của người dân. Nhiều phong tục tập quán truyền thống bị mai một, trong khi các giá trị văn hóa hiện đại ngày càng chiếm ưu thế. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác bảo tồn di sản văn hóa dân gian.

2.2. Sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai

Văn hóa ngoại lai, đặc biệt là từ các phương tiện truyền thông và internet, đã ảnh hưởng đến nhận thức và hành vi của người dân. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống bị lãng quên hoặc thay thế bởi các giá trị văn hóa mới. Việc bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh này trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

III. Phương Pháp Bảo Tồn và Phát Huy Di Sản Văn Hóa Dân Gian

Để bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian, tỉnh Phú Thọ đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các hoạt động này không chỉ tập trung vào việc bảo tồn mà còn chú trọng đến việc phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại.

3.1. Tổ chức các hoạt động văn hóa lễ hội

Các lễ hội truyền thống như lễ hội Đền Hùng được tổ chức thường niên, thu hút đông đảo người dân và du khách. Những hoạt động này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa mà còn tạo cơ hội giao lưu, học hỏi giữa các thế hệ.

3.2. Giáo dục và truyền thông về di sản văn hóa

Giáo dục về di sản văn hóa được đưa vào chương trình học tại các trường học. Các hoạt động truyền thông cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa dân gian.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và phát huy, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ di sản văn hóa trong bối cảnh hiện đại.

4.1. Thành tựu trong công tác bảo tồn

Nhiều di sản văn hóa đã được phục hồi và bảo tồn, từ các lễ hội truyền thống đến các phong tục tập quán. Sự quan tâm của chính quyền và cộng đồng đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc bảo tồn di sản văn hóa dân gian.

4.2. Ứng dụng di sản văn hóa vào phát triển kinh tế

Di sản văn hóa dân gian không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực cho phát triển kinh tế. Các sản phẩm văn hóa, du lịch văn hóa đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh Phú Thọ.

V. Kết Luận và Tương Lai của Công Tác Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Dân Gian

Công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn 1986-2009 đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, để bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trong tương lai, cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ hơn. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng trong việc bảo tồn di sản văn hóa.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần xây dựng các chương trình, dự án cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian. Các hoạt động này cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của nhiều bên liên quan.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản

Cộng đồng là yếu tố quyết định trong việc bảo tồn di sản văn hóa. Sự tham gia tích cực của người dân sẽ giúp bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tạo ra sự gắn kết giữa các thế hệ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trải qua hơn 23 năm đổi mới từ năm 1986 đến năm 2009, công tác gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc tại Phú Thọ – vùng đất cội nguồn với diện tích tự nhiên 353.294,93 ha và 13 đơn vị hành chính cấp huyện – luôn giữ vai trò chiến lược sống còn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ quá trình Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lãnh đạo công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi sang cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng sau khi Việt Nam gia nhập WTO.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các chủ trương, đường lối lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh qua hai giai đoạn then chốt (1986 - 1996 và 1997 - 2009), phân tích thực tiễn chỉ đạo và đánh giá toàn diện những thành tựu cùng hạn chế. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại địa bàn tỉnh Phú Thọ qua các mốc thời gian lịch sử đặc thù, từ thời kỳ sáp nhập tỉnh Vĩnh Phú đến khi tái lập tỉnh độc lập năm 1997.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài được thể hiện rõ nét qua việc đo lường hiệu quả quản lý di sản gắn liền với sự tăng trưởng kinh tế địa phương. Công tác bảo tồn di sản dân gian đã trực tiếp thúc đẩy du lịch phát triển mạnh mẽ, nâng lượng du khách đến tỉnh từ 2 triệu lượt năm 2005 lên 6 triệu lượt vào năm 2010, đem lại doanh thu ước đạt gần 650 tỷ đồng. Nghiên cứu tạo tiền đề lý luận vững chắc nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và vai trò của quần chúng nhân dân trong sáng tạo văn hóa. Khung phân tích vận dụng trực tiếp lý thuyết về sự kế thừa và phát triển văn hóa trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, kết hợp với hệ thống quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII và Luật Di sản Văn hóa Việt Nam năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009).

Mô hình nghiên cứu làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi:

• Di sản văn hóa vật thể: Các công trình kiến trúc, danh lam thắng cảnh, di chỉ khảo cổ học và cổ vật có giá trị lịch sử - văn hóa.
• Di sản văn hóa phi vật thể: Các sản phẩm tinh thần gắn liền với cộng đồng như ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, tri thức dân gian và lễ hội truyền thống.
• Văn hóa dân gian đất Tổ: Toàn bộ hệ thống sáng tạo văn hóa bản địa của cư dân 21 dân tộc sinh sống tại không gian kinh đô Văn Lang cổ xưa.
• Bảo tồn và phát huy giá trị di sản: Hoạt động quản lý mang tính pháp quy nhằm duy trì tính nguyên gốc, kết hợp khai thác hợp lý các giá trị tinh thần phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác từ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam từ Đại hội VI đến Đại hội X, các nghị quyết chuyên đề của Tỉnh ủy Vĩnh Phú và Tỉnh ủy Phú Thọ từ khóa XIV đến khóa XVI. Dữ liệu thực chứng còn bao gồm các hồ sơ kiểm kê di tích, tài liệu khảo cổ học về văn hóa Sơn Vi, Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun cùng các báo cáo ngành văn hóa giai đoạn 1986 - 2009.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo bao gồm phương pháp lịch sử kết hợp phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình chỉ đạo liên tục của Đảng bộ tỉnh. Phương pháp phân tích - so sánh và phân kỳ lịch sử được sử dụng để đối chiếu hiệu quả chính sách giữa hai giai đoạn 1986 - 1996 và 1997 - 2009.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát 100% các nghị quyết, chỉ thị trọng điểm về văn hóa của Đảng bộ tỉnh cùng toàn bộ hồ sơ của 90 di tích lịch sử - văn hóa đã được xếp hạng tính đến cuối năm 1996. Lý do lựa chọn cách tiếp cận này là nhằm bảo đảm tính khách quan, toàn diện và phản ánh chính xác quy luật vận động của đường lối lãnh đạo trong thực tiễn địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giai đoạn 10 năm đầu đổi mới (1986 - 1996), công tác bảo tồn di sản được triển khai trong điều kiện kinh tế nhiều khó khăn nhưng đã đạt nền tảng pháp lý cơ bản. Đảng bộ tỉnh đã chỉ đạo kiểm kê, xếp hạng thành công 90 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có 31 di tích cấp quốc gia. Năm 1993, việc khánh thành Bảo tàng Hùng Vương đã tạo không gian trưng bày tập trung cho hàng nghìn hiện vật thời đại kim khí.

Thứ hai, giai đoạn 1997 - 2009 ghi nhận bước chuyển mình chiến lược về quy mô và chiều sâu bảo tồn sau khi tái lập tỉnh. Chương trình "Về miền lễ hội cội nguồn dân tộc Việt Nam" khởi xướng từ năm 2005 đã tạo bước đột phá, giúp lượng khách du lịch tăng trưởng 200% trong vòng 5 năm (từ 2 triệu lượt lên 6 triệu lượt khách).

Thứ ba, công tác phục hồi các loại hình văn hóa phi vật thể đạt thành tựu xuất sắc thông qua việc đưa nghệ thuật Hát Xoan và Hát Ghẹo vào hệ thống trường học từ năm 1994 - 1995. Ngành văn hóa đã đào tạo bài bản cho 100% giáo viên âm nhạc tại các trường phổ thông nhằm truyền dạy cho thế hệ trẻ, tạo nền tảng vững chắc để Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO vinh danh sau này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên những thành tựu trên xuất phát từ sự đổi mới tư duy lý luận của Tỉnh ủy Phú Thọ, kịp thời chuyển từ nhận thức bảo tồn thụ động sang phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực nội sinh. Khi so sánh với thực trạng chung của cả nước trong giai đoạn 2006 - 2008 – thời điểm ngân sách trung ương chi 865,42 tỷ đồng để chống xuống cấp 506 lượt di tích nhưng gặp phải tình trạng trùng tu tự phát làm biến dạng di sản – Đảng bộ Phú Thọ đã kiểm soát tương đối tốt tính nguyên gốc của các di tích trọng điểm như Đền Hùng, chùa Xuân Lũng, đình Hữu Bổ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự tương quan rõ nét khi được trình bày qua bảng phân tích tiến trình chính sách: sự gia tăng các đề tài nghiên cứu từ Hội Văn nghệ Dân gian (tái lập năm 1991) tỷ lệ thuận với số lượng lễ hội truyền thống được khôi phục như Lễ hội Trò Trám, Cướp Phết Hiền Quan, Cầu Trâu Hương Nha. Tuy vậy, công tác bảo tồn vẫn tồn tại hạn chế do việc khai thác thương mại du lịch ở cấp cơ sở chưa đồng bộ, chất lượng nhân lực phục vụ du lịch còn thiếu tính chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo công tác bảo tồn và phát triển di sản văn hóa dân gian trong các giai đoạn tiếp theo, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Hoàn thiện cơ chế quản lý và số hóa di sản: Triển khai số hóa 100% hồ sơ di tích và các loại hình văn hóa phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh trong giai đoạn 2012 - 2015. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ phối hợp cùng Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
• Tăng cường nguồn ngân sách và kiểm soát xã hội hóa: Duy trì mức tăng trưởng ngân sách địa phương dành cho bảo tồn di tích tối thiểu 10% đến 15% mỗi năm trong giai đoạn 2012 - 2020. Tỉnh ủy chỉ đạo các cơ quan chuyên môn siết chặt quy trình thẩm định trùng tu nhằm ngăn chặn triệt để nguy cơ làm biến dạng di tích cổ.
• Nâng cấp chính sách đãi ngộ nghệ nhân và giáo dục di sản: Ban hành quy chế vinh danh và hỗ trợ tài chính định kỳ cho 100% nghệ nhân nắm giữ di sản Hát Xoan, Hát Ghẹo từ năm 2013. Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì biên soạn giáo trình địa phương học chuẩn hóa đưa vào giảng dạy thường khóa.
• Liên kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững: Xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch tâm linh gắn với trải nghiệm làng nghề truyền thống, đặt mục tiêu thu hút từ 8 đến 10 triệu lượt khách vào năm 2020. Sở Kế hoạch và Đầu tư cùng Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh chịu trách nhiệm điều phối thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý văn hóa: Nắm vững quy trình hoạch định, chỉ đạo thực thi chính sách bảo tồn di sản cấp địa phương; rút ra các bài học thực tiễn để quản lý lễ hội và cân bằng giữa bảo tồn với phát triển kinh tế.
• Giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng, Văn hóa học: Sử dụng công trình như một nguồn tài liệu tham khảo hệ thống về đường lối văn hóa của Đảng bộ cấp tỉnh qua 23 năm đổi mới; khai thác làm giáo trình giảng dạy môn Lịch sử Đảng bộ địa phương.
• Doanh nghiệp lữ hành và chuyên gia phát triển du lịch: Khai thác dữ liệu lịch sử - văn hóa của 13 huyện, thành, thị tại Phú Thọ để xây dựng các tour du lịch di sản độc đáo, kết nối không gian văn hóa Đền Hùng với các di tích phụ cận.
• Các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và nhà nghiên cứu lịch sử: Tiếp cận nguồn tư liệu thực địa quý giá về các phong tục, lễ hội nguyên thủy, diễn xướng dân gian và tri thức bản địa của cộng đồng các dân tộc vùng đất Tổ.

Câu hỏi thường gặp

1. Ý nghĩa lịch sử lớn nhất trong sự lãnh đạo văn hóa của Đảng bộ Phú Thọ giai đoạn 1986 - 2009 là gì?
Đó là việc khẳng định vững chắc vị thế vùng đất cội nguồn dân tộc thông qua các chứng cứ khoa học khảo cổ và đưa Lễ hội Đền Hùng từ quy mô lễ hội địa phương phát triển thành ngày Quốc giỗ của toàn dân tộc Việt Nam.

2. Điểm khác biệt căn bản trong chỉ đạo bảo tồn giữa hai giai đoạn 1986 - 1996 và 1997 - 2009 là gì?
Giai đoạn 1986 - 1996 chủ yếu dừng ở mức độ sưu tầm, phục dựng và xếp hạng 90 di tích trong điều kiện kinh tế khó khăn. Giai đoạn 1997 - 2009 đã nâng tầm chiến lược, đầu tư theo chiều sâu gắn liền bảo tồn di sản với chiến lược phát triển du lịch văn hóa bền vững.

3. Vì sao Hát Xoan và Hát Ghẹo được xem là di sản văn hóa phi vật thể đặc trưng nhất của đất Tổ?
Hát Xoan mang tính chất nghi lễ phong tục gắn liền với thời đại Hùng Vương, trong khi Hát Ghẹo là hình thức hát đối đáp giao duyên độc đáo. Việc phục hồi và đào tạo bài bản cho đội ngũ giáo viên âm nhạc từ năm 1994 đã bảo lưu vẹn nguyên tính độc bản của hai làn điệu này.

4. Luận văn đã chỉ ra những tồn tại lớn nào trong công tác bảo quản cổ vật và trùng tu di tích?
Nhiều cổ vật bị hư hại do thiếu kho bảo quản tiêu chuẩn trước khi bảo tàng hoàn thiện. Một số di tích làng xã bị xuống cấp hoặc biến dạng do quản lý phân cấp lỏng lẻo và tình trạng trùng tu tự phát chưa tuân thủ nghiêm ngặt tính nguyên gốc.

5. Chương trình "Về miền lễ hội cội nguồn" đã đóng góp những số liệu kinh tế cụ thể nào cho Phú Thọ?
Chương trình triển khai từ năm 2005 đã tạo đòn bẩy đưa lượng khách du lịch tăng từ 2 triệu lượt lên 6 triệu lượt vào năm 2010, đóng góp doanh thu đạt gần 650 tỷ đồng cho nền kinh tế dịch vụ của tỉnh.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Phú Thọ đối với công tác bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân gian qua 23 năm đổi mới (1986 - 2009).
• Làm sáng tỏ giá trị đặc sắc của không gian văn hóa cội nguồn đất Tổ với hệ thống di tích khảo cổ học Sơn Vi, Phùng Nguyên và các lễ hội dân gian độc bản thời đại Hùng Vương.
• Đánh giá khách quan các mốc thành tựu nổi bật: xếp hạng 90 di tích lịch sử, khánh thành Bảo tàng Hùng Vương năm 1993 và nâng doanh thu du lịch đạt gần 650 tỷ đồng năm 2010.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc về xử lý mối quan hệ giữa bảo tồn nguyên trạng và phát triển kinh tế thị trường, ngăn chặn nguy cơ biến dạng di sản văn hóa.
• Đề xuất hệ thống giải pháp quản lý, số hóa và liên kết du lịch mang tính khả thi cao nhằm định hướng phát triển văn hóa bền vững trong tầm nhìn giai đoạn 2012 - 2020.

Công trình là tài liệu học thuật giá trị dành cho các nhà nghiên cứu lịch sử, cán bộ quản lý văn hóa và bạn đọc quan tâm đến việc gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc. Hãy khai thác ngay những cứ liệu lịch sử và bài học kinh nghiệm quý báu từ luận văn để phục vụ công tác nghiên cứu và thực tiễn quản lý văn hóa hiện đại!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I - Luật Di sản Văn hóa (2001) khẳng định: “Di sản văn hóa (bao gồm di sản văn hoá phi vật thể và di sản văn hoá vật thể) là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị về lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà XHCN Việt Nam.”(Điều 1) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y dược học cổ truyền, về văn hoá ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác. “Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học bao gồm di tích lịch sử-văn hoá, danh lam-thắng cảnh và di vật. Đến kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XII thông qua ngày 18/6/2009, Luật Di sản văn hóa Việt Nam có sửa đổi, bổ sung một số điều, trong đó quan niệm về DSVH phi vật thể được diễn giải ngắn gọn hơn: “ Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác.” (Mục 1, Điều 4) Khái niệm "bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá". Khái niệm "bảo vệ" được sử dụng nhằm mục đích đề cao tính pháp lý của hoạt động tổ chức quản lý, giữ gìn, đặc biệt là việc xây dựng, ban hành và kiểm tra việc thực hiện các văn bản có tính pháp quy để xác định đối tượng và khu vực bảo vệ của các di sản.

Mặt khác, khái niệm này cũng bao hàm các hoạt động khác như tu sửa, tôn tạo, bảo quản, gia cố. nhằm duy trì tính nguyên gốc và sự toàn vẹn của các di sản văn hoá. "Phát huy" trước hết là sử dụng giá trị tinh thần của di sản văn hoá trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng tình cảm; đồng thời, khái niệm "phát huy" cũng đã bao hàm cả các hoạt động khai thác, tuy nhiên, nếu 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sử dụng từ "khai thác" thay cho "phát huy" di sản văn hoá thì sẽ bị hiểu là quá thiên về tính hiệu quả kinh tế trong sử dụng. Văn hoá dân gian (VHDG) là một bộ phận của văn hoá dân tộc, là sản phẩm sáng tạo của người lao động để phục vụ cuộc sống sản xuất, sinh hoạt và chiến đấu.

VHDG là di sản văn hoá quý giá thuộc hệ thống di sản văn hoá Việt Nam nói chung. Hay nói cách khác, đây là nền văn hóa của người lao động sáng tạo, nhằm phản ánh ước mơ nguyện vọng và cuộc sống của họ. Vì thế VHDG luôn gắn chặt với mọi hoạt động sản xuất và sinh hoạt xã hội của người dân. Ðó là văn hóa giữa cuộc đời và vì cuộc đời thường, chứ không phải thứ văn hóa để trình diễn trên sân khấu như ngày nay.

Văn hoá dân gian đất Tổ: Với vị thế của một vùng đất giàu tiềm năng văn hoá và lịch sử, nơi ra đời nhà nước Văn Lang đầu tiên của dân tộc Việt Nam, Phú Thọ ẩn chứa trong mình vốn tài nguyên VHDG đậm đặc, phản ánh cuộc sống sinh hoạt, lao động và chiến đấu của người Việt cổ trong quá trình khai khẩn, mở mang bờ cõi, thống lĩnh tự nhiên. Tài nguyên VHDG ấy là hệ thống kho tàng truyền thuyết, truyện kể dân gian, hò vè, ẩm thực, lễ hội truyền thống và diễn xướng của 21 dân tộc anh em cùng chung sống trên mảnh đất Phú Thọ. * Đặc trưng di sản VHDG đất Tổ Di sản VHDG tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, những vùng miền, những tộc người khác nhau. Sự đa dạng giàu có của di sản VHDG Việt Nam không chỉ dân tộc ta đã có hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước và nước ta hội tụ sự đặc sắc văn hoá của 54 tộc người… mà còn mỗi vùng miền, mỗi tộc người đều đang cố gắng bảo tồn những sắc thái văn hoá, những truyền thống văn hoá lâu đời của riêng mình để góp chung vào kho tàng di sản VHDG của dân tộc và nhân loại.

Trên nền cảnh địa lý tự nhiên phác ra như trên, chúng ta có thể thấy nền VHDG Phong Châu cổ trên địa bàn Phú Thọ chính là nơi phát tích của những giá trị VHDG truyền thống Việt Nam. Có thể khái quát nền VHDG đất Tổ trong những đặc trưng sau: 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ nhất, nền VHDG đất Tổ là một nền VHDG còn mang đậm dấu ấn nguyên thuỷ. Dấu ấn nguyên thủy thể hiện ở chỗ những nét nguyên sơ, hoang dã của nền văn hóa cổ xưa - thời con người Việt cổ xuất hiện, khai hoang, xây dựng bờ cõi vẫn còn được lưu giữ, hiện hữu khá rõ nét trong kho tàng VHDG Phú Thọ. Đơn cử một ví dụ: Với sự phát triển của ngành khảo cổ học, chúng ta đã sớm biết bên cạnh các nền văn hoá Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun và Đông Sơn nổi tiếng, trong thời đại kim khí, trên địa bàn Phú Thọ còn phân bổ rộng rãi một nền văn hoá khảo cổ học tiền sử cũng không kém phần nổi tiếng, đó là nền văn hoá Sơn Vi, chủ yếu nằm trên bậc thềm thứ III ở vùng đồng bằng cổ trong lưu vực sông Hồng.

Các dẫn chứng về khảo cổ học cho thấy rõ những yếu tố truyền thống tiền sử từ thời Sơn Vi còn sót lại trong một số di chỉ, công cụ rìu mài, mũi tên từ đá… và ảnh hưởng của văn hoá tiền sử này vẫn còn đậm nét qua các nghi lễ phong tục Phú Thọ ngày nay. Nhiều lễ hội mang đậm nét tiêu biểu của miền, vùng và không gian văn hóa tâm linh như lễ hội Trò Trám, lễ hội Tùng Dí, lễ hội rước Tiếng hú, lễ hội Cướp kén, Cướp phết, Ném cầu, lễ hội Ông Khưu - bà Khưu cùng các lễ hội Bơi chải, Đâm đuống, Đánh trống đồng. Tín ngưỡng phồn thực và tục thờ sinh thực khí là hình thái tín ngưỡng cổ xưa ở tầng sâu nguyên thủy văn hóa dân tộc. Điển hình như lễ hội Trò Trám ở Tứ Xã (Lâm Thao), ở xã Hà Lộc, Phú Hộ (Phù Ninh), xã Hà Thạch (thị xã Phú Thọ).

Hay “Hội ôm” ở An Đạo (Phù Ninh), Thanh Uyên (Tam Nông), Dữu Lâu (TP Việt Trì)… Thứ hai, nền VHDG Phú Thọ là nền VHDG của một xã hội có giai cấp và nhà nước ở trình độ sơ khai, nền văn hoá của người dân lao động. Đây là một nét nổi bật, mang giá trị độc đáo của vùng đất Tổ, tạo nên sự khác biệt so với các vùng văn hóa khác trong cả nước. Mặc dù trên thực tế, Phú Thọ là vùng đất kinh đô đầu tiên của 18 đời vua Hùng, là kinh đô của Nhà nước Văn Lang sớm ra đời. Song trên thực tế, mối quan hệ văn hoá ở đây hoàn toàn không chịu bất kỳ sự chi phối hay ràng buộc về hệ tư tưởng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của hệ thống vua quan thời Hùng Vương.

Nền văn hóa ấy được sản sinh ra từ mối quan hệ trong sản xuất, từ lao động sản xuất và vì lao động sản xuất. Nó là sản phẩm sáng tạo chủ yếu của nhân dân lao động trong quá trình sinh hoạt lao động. Sự ra đời của nền VHDG là nhằm phục vụ cho đời sống tinh thần của người dân lao động nơi đây. Đặc điểm này đem lại một giá trị dân chủ to lớn cho sắc thái VHDG Phú Thọ nói riêng và VHDG Việt Nam nói chung trong suốt quá trình lịch sử hình thành và phát triển của nó.

Thứ ba, nền VHDG Phú Thọ biểu hiện của tinh thần tổ gốc, cội nguồn văn hoá dân tộc. Đặc trưng này xuất phát từ thực tế lịch sử, Phú Thọ vốn là vùng đất cội nguồn của dân tộc Việt. Nơi đây, cách đây hơn 2000 năm đã sớm xuất hiện các nền văn minh cổ đại rực rỡ, sớm xuất hiện hình thức Nhà nước đầu tiên của dân tộc - Nhà nước tuy còn ở trình độ sơ khai nhưng thực sự đã thiết lập được một thể chế chính trị vững chắc với mối quan hệ vua - tôi, vua - “con dân” thân thiện, thể hiện tính dân chủ sâu sắc. Chính trên nền chính trị ấy, nền văn hóa của sự cố kết cộng đồng, của trí tuệ văn minh và sức mạnh của một quốc gia có nguồn cội, có nền văn hoá lâu đời đã sớm ra đời.

Nền VHDG đất Tổ là nền văn hóa của sự tương trợ, đoàn kết gắn bó của toàn thể dân tộc dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, kể cả những thử thách ghê gớm nhất. Nó tạo thành sức mạnh, niềm tin và lòng tự hào của nhân dân Việt Nam về lịch sử dựng nước và giữ nước. Nhìn chung, trong tiến trình phát triển của dân tộc ta, mỗi vùng đất với những tinh hoa riêng, những sắc thái phong phú riêng đã góp phần làm nên một nền văn hoá dân tộc rực rỡ, đa dạng màu sắc. VHDG Phú Thọ với những nét đặc trưng mang tính khái quát, khó có thể tránh khỏi sự trùng lặp với các giá trị văn hoá của những vùng khác.

Nhưng dù sao, Phú Thọ vẫn là cái nôi nảy mầm và phát triển của đa số các giá trị đó, là nơi phát tích, cội nguồn của văn hoá dân tộc Việt trong suốt chiều dài lịch sử 2000 năm dựng nước và giữ nước. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] * Một số loại hình VHDG đất Tổ tiêu biểu Phú Thọ là tỉnh có lịch sử lâu đời. Vùng hợp lưu của ba con sông: sông Thao - sông Đà - sông Lô, nằm giữa dải núi Ba Vì và Tam Đảo, là trung tâm sinh tụ của người Việt cổ thời các vua Hùng dựng nước.