Luận văn thạc sĩ vnu ls bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra tội phạm của cơ quan công an qua thực tiễn huyện an dương thành phố hải phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích bảo đảm quyền con người trong điều tra tội phạm tại huyện An Dương, Hải Phòng, qua thực tiễn và pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Huy Hiếu
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Vũ Công Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Hoạt Động Điều Tra Tội Phạm Của Cơ Quan Công An - Qua Thực Tiễn Huyện An Dương, Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ CỦA VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM CỦA CƠ QUAN CÔNG AN Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát về quyền con người và bảo đảm quyền con người
• 1.2. Hoạt động điều tra tội phạm và bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra của cơ quan công an
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của hoạt động điều tra các vụ án hình sự
• 1.4. Khái niệm và đặc điểm của bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra vụ án hình sự
• 1.5. Ý nghĩa của bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
• 1.6. Bảo vệ quyền con người trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự theo luật quốc tế
• 1.7. Bảo vệ quyền con người trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự theo pháp luật Việt Nam
• 1.8. Các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật tố tụng hình sự có liên quan đến bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra
• 1.9. Quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra vụ án hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA CÔNG AN HUYỆN AN DƯƠNG THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Khái quát tổ chức, hoạt động của cơ quan công an huyện An Dương, thành phố Hải Phòng
• 2.2. Khái quát kết quả hoạt động điều tra của cơ quan công an huyện An Dương thành phố Hải Phòng trong 5 năm vừa qua
• 2.3. Thực tế bảo đảm các quyền con người cơ bản trong hoạt động điều tra của cơ quan công an huyện An Dương thành phố Hải Phòng trong 5 năm vừa qua
• 2.4. Thực tế bảo đảm nguyên tắc quyền bình đẳng của công dân trước pháp luật trong hoạt động điều tra
• 2.5. Thực tế bảo đảm nguyên tắc bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự và nhân phẩm của con người trong hoạt động điều tra
• 2.6. Thực tế bảo đảm nguyên tắc bất khả xâm phạm về chỗ ở, an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của công dân trong hoạt động điều tra
• 2.7. Thực tế bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội trong hoạt động điều tra
• 2.8. Thực tế bảo đảm nguyên tắc về quyền bào chữa trong hoạt động điều tra
• 2.9. Đánh giá chung về những hạn chế, tồn tại bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự ở huyện An Dương, thành phố Hải Phòng trong 5 năm vừa qua
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA CƠ QUAN CÔNG AN TỪ THỰC TIỄN HUYỆN AN DƯƠNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Các quan điểm về nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người trong điều tra các vụ án hình sự
• 3.2. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra các vụ án hình sự
• 3.2.1. Nhóm các giải pháp áp dụng chung
• 3.2.2. Nhóm các giải pháp cụ thể áp dụng ở huyện An Dương, thành phố Hải Phòng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Điều Tra Tội Phạm Tại An Dương

Bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra tội phạm là một vấn đề quan trọng, đặc biệt tại huyện An Dương, Hải Phòng. Quyền con người không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một giá trị nhân văn cần được bảo vệ trong mọi lĩnh vực, bao gồm cả hoạt động điều tra tội phạm. Việc bảo đảm quyền con người trong điều tra tội phạm không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn nâng cao uy tín của cơ quan công an và hệ thống pháp luật.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người Trong Điều Tra Tội Phạm

Quyền con người trong điều tra tội phạm bao gồm quyền được bảo vệ, quyền được bào chữa và quyền không bị tra tấn. Những quyền này cần được đảm bảo trong suốt quá trình điều tra để tránh xâm phạm đến nhân phẩm và quyền lợi của cá nhân.

1.2. Vai Trò Của Cơ Quan Công An Trong Bảo Đảm Quyền Con Người

Cơ quan công an có trách nhiệm bảo vệ quyền con người trong quá trình điều tra. Điều này bao gồm việc tuân thủ các quy định pháp luật và đảm bảo rằng mọi hành động điều tra đều hợp pháp và công bằng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Con Người Tại An Dương

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật bảo vệ quyền con người, nhưng thực tế tại An Dương vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như lạm dụng quyền lực, thiếu minh bạch trong quy trình điều tra và vi phạm quyền lợi của cá nhân vẫn diễn ra. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn làm giảm niềm tin của cộng đồng vào cơ quan công an.

2.1. Các Vi Phạm Quyền Con Người Trong Hoạt Động Điều Tra

Các vi phạm quyền con người trong hoạt động điều tra có thể bao gồm việc sử dụng nhục hình, bắt giữ trái phép và không thông báo cho người bị điều tra về quyền lợi của họ. Những hành vi này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây tổn hại đến danh dự và nhân phẩm của cá nhân.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Vi Phạm Quyền Con Người

Nguyên nhân dẫn đến vi phạm quyền con người trong điều tra tội phạm có thể bao gồm sự thiếu hụt về đào tạo cho cán bộ điều tra, áp lực từ cấp trên và sự thiếu minh bạch trong quy trình điều tra. Những yếu tố này cần được xem xét và khắc phục để bảo đảm quyền lợi cho công dân.

III. Phương Pháp Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Điều Tra Tội Phạm

Để bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra tội phạm, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn nâng cao hiệu quả công việc của cơ quan công an.

3.1. Đào Tạo Cán Bộ Điều Tra Về Quyền Con Người

Đào tạo cán bộ điều tra về quyền con người là một trong những phương pháp quan trọng. Việc này giúp họ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

3.2. Tăng Cường Minh Bạch Trong Quy Trình Điều Tra

Tăng cường minh bạch trong quy trình điều tra sẽ giúp giảm thiểu các vi phạm quyền con người. Cần có các cơ chế giám sát và báo cáo để đảm bảo rằng mọi hành động điều tra đều được thực hiện một cách công bằng và hợp pháp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại An Dương

Nghiên cứu thực tiễn tại huyện An Dương cho thấy rằng việc bảo đảm quyền con người trong điều tra tội phạm đã có những tiến bộ nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi cho công dân.

4.1. Kết Quả Hoạt Động Điều Tra Tại An Dương

Kết quả hoạt động điều tra tại An Dương cho thấy rằng có sự cải thiện trong việc bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm cần được xử lý kịp thời.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn tại An Dương có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Việc học hỏi từ những sai lầm và thành công sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người trong điều tra tội phạm.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Bảo Đảm Quyền Con Người Trong Điều Tra Tội Phạm

Bảo đảm quyền con người trong điều tra tội phạm là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Tương lai của việc này phụ thuộc vào sự nỗ lực của các cơ quan chức năng và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Đảm Quyền Con Người

Bảo đảm quyền con người không chỉ là trách nhiệm của cơ quan công an mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mọi người cần nhận thức rõ về quyền lợi của mình và tham gia vào việc bảo vệ những quyền lợi đó.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao nhận thức của cán bộ điều tra về quyền con người. Điều này sẽ giúp bảo vệ tốt hơn quyền lợi của công dân trong hoạt động điều tra tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống tư pháp hình sự hiện đại luôn đặt nhiệm vụ bảo đảm quyền con người ở vị trí trung tâm, trong đó giai đoạn điều tra tội phạm được xác định là khâu có nguy cơ xâm phạm nhân quyền cao nhất với hơn 70% các vụ việc khiếu nại tố tụng tập trung tại đây. Hoạt động điều tra tội phạm mang tính chất quyền lực nhà nước cưỡng chế cao độ, tạo ra sự bất cân xứng lớn giữa cơ quan tiến hành tố tụng và người bị điều tra. Thực tiễn áp dụng pháp luật tại Việt Nam cho thấy, dù hệ thống pháp lý không ngừng được hoàn thiện, tình trạng bắt giữ chưa chuẩn xác, lạm dụng biện pháp tạm giam, bức cung hoặc mớm cung vẫn còn xảy ra cá biệt tại một số địa bàn cơ sở.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện cơ chế và thực tiễn bảo đảm quyền con người trong hoạt động điều tra của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện An Dương, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 5 năm từ năm 2011 đến năm 2015. Mục tiêu trọng tâm là hệ thống hóa nền tảng lý luận, phân tích khuôn khổ pháp luật quốc tế và thực định Việt Nam, đánh giá chính xác các rào cản thực tiễn tại địa phương trọng điểm kinh tế của thành phố Hải Phòng, từ đó xác lập hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng điều tra.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc góp phần hoàn thiện thể chế tư pháp, hướng tới mục tiêu kéo giảm 100% các trường hợp oan sai, tối ưu hóa tỷ lệ xử lý tin báo tố giác tội phạm đạt trên 90%, đồng thời bảo đảm quyền bình đẳng, quyền bất khả xâm phạm thân thể và quyền bào chữa theo đúng tinh thần Hiến pháp năm 2013 cùng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Thuyết quyền tự nhiên và Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con người. Thuyết quyền tự nhiên của các học giả như John Locke và Jean-Jacques Rousseau nhấn mạnh quyền con người là những quyền bẩm sinh, vốn có và bất khả xâm phạm, đứng cao hơn quyền lực nhà nước thuần túy. Song song đó, học thuyết Mác - Lênin phân tích bản chất hai mặt tự nhiên và xã hội của nhân quyền, khẳng định quyền con người vừa mang tính phổ quát, vừa mang tính lịch sử và phụ thuộc chặt chẽ vào điều kiện kinh tế, chính trị, pháp lý của mỗi quốc gia.

Mô hình nghiên cứu được áp dụng là Mô hình bảo đảm pháp lý và thực thi quyền con người trong tư pháp hình sự. Khung phân tích này bao hàm 4 khái niệm cốt lõi: quyền con người trong tố tụng hình sự, bảo đảm quyền con người của cơ quan điều tra, các biện pháp ngăn chặn mang tính cưỡng chế và nguyên tắc suy đoán vô tội. Nền tảng pháp lý quốc tế dựa trên Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 (ICCPR) cùng Công ước chống tra tấn năm 1984 (CAT), đối chiếu với các nguyên tắc hiến định trong Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính xác thực và khoa học, luận văn thu thập nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp gồm toàn bộ hồ sơ thụ lý giải quyết tố giác, tin báo tội phạm và hơn 450 hồ sơ vụ án hình sự tại Công an huyện An Dương giai đoạn 2011 - 2015. Dữ liệu khảo sát bổ sung được thực hiện thông qua phiếu hỏi ý kiến trên cỡ mẫu 120 đối tượng gồm điều tra viên, kiểm sát viên, luật sư và một số người tham gia tố tụng tại địa phương.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện đồng đều theo từng nhóm tội danh (tội phạm xâm phạm tính mạng, tài sản, trật tự xã hội) và theo từng giai đoạn xử lý tố tụng. Luận văn kết hợp chặt chẽ các phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, thống kê so sánh, phân tích tổng hợp dữ liệu thực chứng và quan sát thực tiễn. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các tiêu chuẩn pháp lý định chuẩn với thực trạng áp dụng nghiệp vụ tại cấp huyện, làm rõ nguyên nhân gốc rễ của những sai sót nghiệp vụ. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai trong timeline nghiên cứu 12 tháng, từ tháng 01/2015 đến tháng 12/2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực chứng tại huyện An Dương giai đoạn 2011 - 2015 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm và kiến nghị khởi tố đạt tỷ lệ giải quyết trung bình 88,5%, phản ánh nỗ lực xử lý nguồn tin của cơ quan điều tra. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 6,2% số tin báo bị xử lý chậm trễ quá thời hạn quy định, làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người bị hại và người tố giác.

Thứ hai, việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn còn thiên lệch lớn về biện pháp bắt khẩn cấp và tạm giam, chiếm tới 75,4% tổng số biện pháp ngăn chặn được thi hành trong 5 năm. Trong khi đó, các biện pháp ngăn chặn ít xâm phạm quyền tự do thân thể như bảo lĩnh, đặt tiền bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú chỉ chiếm khiêm tốn 24,6%.

Thứ ba, sự tham gia của người bào chữa trong giai đoạn điều tra ban đầu còn rất thấp, chỉ đạt khoảng 32,8% tổng số các vụ án thuộc diện chỉ định hoặc có yêu cầu luật sư. Đáng chú ý, có khoảng 8,5% trường hợp luật sư phản ánh gặp trở ngại về thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký người bào chữa và bố trí thời gian tiếp xúc bị can.

Thứ tư, điều kiện cơ sở vật chất phục vụ giam giữ và giám sát y tế đã được cải thiện với 94,2% đối tượng bị bắt được kiểm tra sức khỏe ban đầu. Dù vậy, vẫn tồn tại khoảng 5,8% trường hợp biên bản y tế lập chậm sau 24 giờ đầu giam giữ hoặc ghi nhận chưa đầy đủ tình trạng sức khỏe ban đầu.

Thảo luận kết quả

Để hình dung trực quan toàn bộ bức tranh thực trạng, các dữ liệu trên có thể được thể hiện qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam so với biện pháp ngăn chặn thay thế qua từng năm từ 2011 đến 2015, kết hợp bảng ma trận thống kê tương quan giữa thời gian cấp giấy chứng nhận bào chữa và tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung.

Nguyên nhân chủ yếu của các hạn chế bắt nguồn từ áp lực chỉ tiêu phá án (thường yêu cầu đạt trên 80% đến 85%), dẫn tới tâm lý nóng vội của một số điều tra viên và việc áp dụng biện pháp tạm giam như một giải pháp nghiệp vụ an toàn thay vì cân nhắc kỹ lưỡng quyền tự do của công dân. Trình độ nghiệp vụ và nhận thức về nhân quyền của một bộ phận cán bộ chưa thực sự đồng đều, cá biệt vẫn còn tư duy suy đoán có tội.

So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị trọng điểm như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, thực trạng tại Hải Phòng phản ánh một đặc trưng chung của tư pháp hình sự cơ sở: sự thiếu vắng cơ chế kiểm soát độc lập và thiết bị giám sát khách quan trong phòng hỏi cung. Điều này khẳng định sự cần thiết phải chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp tranh tụng công bằng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục triệt để các tồn tại và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện quy chế nghiệp vụ và siết chặt căn cứ áp dụng biện pháp ngăn chặn. Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an huyện cần chỉ đạo giảm tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam xuống dưới 50% tổng số vụ án trong giai đoạn 2016 - 2018, mở rộng áp dụng bảo lĩnh và cấm đi khỏi nơi cư trú đối với các tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm do vô ý.

Thứ hai, trang bị và vận hành bắt buộc hệ thống ghi âm, ghi hình có âm thanh trong 100% các phòng hỏi cung bị can. Bộ Công an phối hợp cùng Công an thành phố Hải Phòng hoàn thành đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật này trước năm 2018 nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ bức cung, dùng nhục hình hoặc mớm cung.

Thứ ba, bảo đảm quyền tiếp cận luật sư kịp thời và minh bạch hóa thủ tục đăng ký người bào chữa. Cơ quan điều tra phải thực hiện việc cấp giấy đăng ký bào chữa trong thời hạn tối đa 24 giờ kể từ khi nhận đủ giấy tờ hợp lệ, phấn đấu nâng tỷ lệ các vụ án có người bào chữa tham gia từ giai đoạn lấy lời khai đầu tiên lên trên 60% vào năm 2019.

Thứ tư, tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kiến thức nhân quyền và kỹ năng điều tra hiện đại cho cán bộ tư pháp. Công an thành phố Hải Phòng và Viện Kiểm sát nhân dân các cấp cần chủ trì định kỳ 02 khóa tập huấn hàng năm cho 100% điều tra viên, cán bộ điều tra về chuẩn mực nhân quyền quốc tế theo ICCPR, CAT và quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Nhóm cán bộ điều tra và kiểm sát viên: Giúp chuẩn hóa quy trình tiếp nhận tin báo, xác minh tố giác và áp dụng chuẩn mực pháp lý về các biện pháp ngăn chặn, từ đó hạn chế tối đa nguy cơ khiếu nại tố tụng, sai phạm nghiệp vụ và bảo đảm sự tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật hệ thống về quyền con người trong tư pháp hình sự, làm phong phú thêm bài giảng chuyên ngành Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Luật Hình sự và Tố tụng hình sự.

Nhóm luật sư và người trợ giúp pháp lý: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những khó khăn, trở ngại khi tham gia tố tụng giai đoạn điều tra tại cấp huyện, hỗ trợ xây dựng chiến lược tiếp cận hồ sơ và bảo vệ quyền lợi thân chủ hiệu quả.

Nhóm cơ quan xây dựng chính sách và cải cách tư pháp: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm và luận cứ khoa học tin cậy để đánh giá tác động chính sách, phục vụ việc sửa đổi, ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự.

Câu hỏi thường gặp

Quyền con người trong giai đoạn điều tra tội phạm bao gồm những nội dung cốt lõi nào?

Giai đoạn điều tra tập trung bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền được suy đoán vô tội, quyền được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, quyền được bào chữa và quyền không bị tra tấn hay đối xử tàn bạo. Đây là những quyền căn bản được ghi nhận tại Điều 20 Hiến pháp năm 2013 và các điều ước quốc tế như ICCPR, CAT mà Việt Nam là thành viên.

Nguyên tắc suy đoán vô tội được áp dụng như thế nào trong quá trình hỏi cung bị can?

Nguyên tắc suy đoán vô tội đòi hỏi cơ quan điều tra có nghĩa vụ chứng minh tội phạm; bị can có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội. Mọi nghi ngờ không thể làm sáng tỏ phải được giải quyết theo hướng có lợi cho người bị buộc tội, nghiêm cấm tuyệt đối việc ép cung, mớm cung nhằm thu thập lời nhận tội.

Vì sao tỷ lệ áp dụng biện pháp tạm giam tại địa phương còn chiếm tỷ trọng cao tới trên 75%?

Tình trạng này xuất phát từ tâm lý coi tạm giam là biện pháp thuận tiện nhất để ngăn ngừa đối tượng bỏ trốn, tiêu hủy chứng cứ hoặc gây cản trở điều tra. Bên cạnh đó, các quy định hướng dẫn về điều kiện tài chính khi áp dụng biện pháp đặt tiền bảo đảm chưa thực sự cụ thể, dẫn đến sự e ngại trách nhiệm của điều tra viên.

Việc bắt buộc ghi âm, ghi hình khi hỏi cung mang lại giá trị gì cho tố tụng hình sự?

Ghi âm và ghi hình có âm thanh tạo ra chứng cứ khách quan, minh bạch hóa toàn bộ quá trình thẩm vấn, bảo vệ bị can khỏi hành vi bạo lực, đồng thời bảo vệ chính điều tra viên trước các cáo buộc vu khống bức cung, nhục hình, nâng tỷ lệ tin cậy của tài liệu chứng cứ lên mức tối đa.

Luận văn đóng góp điểm mới nổi bật nào cho khoa học pháp lý Việt Nam?

Luận văn là công trình đầu tiên khảo sát toàn diện thực tiễn bảo đảm quyền con người tại Công an huyện An Dương giai đoạn 2011 - 2015, kịp thời cập nhật các định chế tiến bộ của Hiến pháp 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, đưa ra bộ giải pháp đặc thù cho công an cấp huyện.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận và pháp lý về bảo đảm quyền con người trong điều tra hình sự theo các chuẩn mực quốc tế và pháp luật Việt Nam.
• Phân tích chi tiết hơn 450 vụ án thực tiễn tại huyện An Dương, nhận diện rõ 4 nhóm rào cản và tồn tại chủ yếu trong việc áp dụng biện pháp ngăn chặn.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá, có lộ trình thực hiện cụ thể từ 2016 đến 2020 nhằm gắn kết cải cách tư pháp với chuẩn mực bảo vệ nhân quyền.
• Xây dựng cơ sở thực tiễn vững chắc cho việc thực thi hiệu quả Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Hiến pháp năm 2013 tại các cơ quan tư pháp cấp huyện.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cán bộ thực thi pháp luật và luật sư tiếp tục khai thác dữ liệu của luận văn để đóng góp cho tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ CỦA VIỆC ĐẢM BẢO QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA TỘI PHẠM CỦA CƠ QUAN CÔNG AN Ở VIỆT NAM 1. Khái quát về quyền con người và bảo đảm quyền con người Trong toàn bộ các vấn đề của loài người, vấn đề quyền con ngườilà mối quan tâm của nhân loại trong suốt các thời kỳ phát triển. Mỗi bước phát triển của quyền con người đều gắn liền với thành quả của cuộc đấu tranh giai cấp, cách mạng xã hội, phản ánh quá trình nhân loại tự giải phóng mình. Có nhiều định nghĩa về quyền con người (nhân quyền), mỗi định nghĩa biểu hiện một góc độ nhìn nhận về vấn đề nhân quyền.

Tuy nhiên, tổng hợp lại có thể chia thành ba nhóm quan niệm chủ yếu về quyền con người như sau: - Quan niệm thứ nhất: Bắt nguồn từ chỗ coi con người là một thực thể tự nhiên, nên quyền con người phải là quyền "bẩm sinh", là "đặc quyền", nghĩa là quyền con người là những lợi ích chỉ dành cho con người, gắn liền với cá nhân con người, không thể tách rời [39, tr. Quan điểm này được các đại biểu tư tưởng của giai cấp tư sản ở thế kỷ XVII, XVIII như Crotius, Hobbes, Kant, Locke, Spinoza, Rousseau hoàn thiện và nêu ra trong học thuyết về pháp luật tự nhiên. Trường phái này cho rằng, quyền tự nhiên, pháp luật tự nhiên đứng trên, cao hơn pháp luật nhà nước. Xuất phát từ quan điểm này, Jacques Mourgon đưa ra định nghĩa: "Quyền con người là những đặc quyền được các quy tắc điều khiển mà con người giữ riêng lấy trong các quan hệ của mình với các cá nhân và với chính quyền" [24, tr.

Định nghĩa này chủ yếu đề cập đến quyền con người ở khía cạnh tự nhiên của nó. - Quan niệm thứ hai: Trái với quan niệm thứ nhất, quan niệm này lại 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chỉ đặt con người và quyền con người trong mối quan hệ xã hội khi cho rằng, con người chỉ là một thực thể xã hội, nên quyền của con người chỉ được xác định trong mối tương quan với các thực thể xã hội khác. Và vì là quan hệ xã hội nên quyền con người phải được nhà nước quy định và được nhà nước, pháp luật điều chỉnh, bảo vệ. Quan niệm này có tính tích cực khi coi quyền con người là một khái niệm có tính lịch sử, đặt con người trong tổng hòa các mối quan hệ xã hội.

Vì con người là thực thể của xã hội, có mối quan hệ phổ biến với xã hội nên quyền con người cũng gắn liền với đấu tranh giai cấp, đấu tranh chống áp bức bóc lột, đấu tranh chống bạo lực, chống bất công trong xã hội. Cơ sở của quyền con người ở đây chính là trình độ phát triển của nền kinh tế, văn hóa, xã hội và do chế độ kinh tế, chế độ xã hội quyết định. - Quan niệm thứ ba: Quan niệm của chủ nghĩa Mác- Lênin về vấn đề quyền con người. Xuất phát từ quan niệm coi con người vừa là sản phẩm tự nhiên, vừa là sản phẩm của xã hội, chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng vấn đề quyền con người: "Về bản chất bao hàm cả hai mặt tự nhiên và xã hội" [4, tr.

Xét về mặt tự nhiên, C.Mác cho rằng, con người là "động vật xã hội" [4, tr.855] có khả năng "tái sinh ra con người", con người là động vật cao cấp nhất trong quá trình tiến hóa. Do đó, về mặt này, quyền con người trước hết là một thuộc tính tự nhiên. Quyền con người không phải là một "tặng vật", do giai cấp thống trị ban phát thông qua nhà nước, mà trong hình thức lịch sử tự nhiên của nó, quyền con người mang bản chất tự nhiên, được thể hiện ở quyền được sống, quyền tự do, quyền được sáng tạo, phát triển, quyền được đối xử như con người, xứng đáng với con người. Xét về mặt xã hội, con người mặc dù là động vật cao cấp nhất của tự nhiên, nhưng ngay khi tiến hóa trở thành động vật cao cấp, con người đã sống thành bầy đàn và trở thành sản phẩm của lịch sử xã hội.

Trong luận cương thứ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VI về Phoi-ơ-bắc, C.Mác cho rằng: "Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những quan hệ xã hội" [2, tr. Do đó, xét về khía cạnh xã hội, thì "quyền con người, ngay từ khi có xã hội loài người, bên cạnh bản tính tự nhiên còn in đậm bản tính xã hội". Theo Mác: "Quyền con người là những đặc quyền chỉ có ở con người mới có, với tư cách là con người, là thành viên xã hội loài người" [3, tr. Khi xã hội hình thành giai cấp, hình thành nhà nước đã tạo ra những chuyển biến có tính "bước ngoặt" trong sự biến đổi mối quan hệ tương quan giữa bản tính tự nhiên và bản tính xã hội của quyền con người.

Đi kèm với xã hội có giai cấp là mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp; do đó, trong điều kiện xã hội có giai cấp thì bản tính xã hội trở thành bản tính giai cấp. Và ngay cả bản tính tự nhiên, những giá trị phổ biến của quyền con người cũng tất yếu chịu sự chi phối của giai cấp thống trị xã hội. Mặt khác, quyền con người, kể cả quyền tự nhiên, bẩm sinh còn bị ràng buộc, chi phối vào chính khả năng khám phá chinh phục tự nhiên của chính con người, nghĩa là phụ thuộc vào khả năng hoàn thiện, phát triển của con người, sự phát triển của lực lượng sản xuất, trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Con người càng có khả năng chế ngự, chinh phục thiên nhiên bao nhiêu thì tự do, quyền con người ngày càng được mở rộng, ngày càng được bảo đảm bấy nhiêu.

Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quyền con người không phải chỉ là phép cộng đơn giản đối với hai quan niệm về quyền con người nêu trên, mà từ phân tích nêu trên cho thấy bản chất hai mặt tự nhiên và xã hội của quyền con người có những thuộc tính phức tạp và luôn có sự thống nhất giữa hai mặt đối lập. Ở Việt Nam, đã có những định nghĩa khác nhau về quyền con người, tuy nhiên một định nghĩa đang được sử dụng phổ biến trong giảng dạy, nghiên cứu về nhân quyền ở nước ta hiện nay: "Nhân quyền (hay quyền con 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người) là những năng lực và nhu cầu vốn có và chỉ có ở con người, với tư cách là thành viên cộng đồng nhân loại, được thể chế hóa bằng pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế" [22, tr. Ngoài ra, còn có một định nghĩa của Văn phòng Cao ủy của Liên hợp quốc về quyền con người (Office of High Commissioner for Human Right – OHCHR) cũng thường trích dẫn bởi các nhà nghiên cứu, đó là “quyền con người là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và tự do cơ bản của con người” [44, tr. Tóm lại, có thể hiểu quyền con người là một phạm trù tổng hợp, vừa là "chuẩn mực tuyệt đối" mang tính phổ biến, vừa là "sản phẩm tổng hợp của một quá trình lịch sử lâu dài luôn luôn tiến hóa và phát triển".

Quyền con người "không thể tách rời", đồng thời cũng không hoàn toàn phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội. Quyền con người là một tổng thể những quyền gắn bó với nhau trong mối tương quan biện chứng, đó là quyền cá nhân và quyền của dân tộc cộng đồng, quyền chính trị - dân sự và kinh tế văn hóa xã hội, quyền của cá nhân đi đôi với nghĩa vụ đối với xã hội. Quyền con người là quyền vốn có, được “tạo hóa” ban tặng cho con người, tuy nhiên nó chỉ thực sự có ý nghĩa và trở thành hiện thực khi nó được bảo đảm bằng các cơ chế, thiết chế khác nhau, trong đó bảo đảm quyền con người bằng pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, và chiếm vị trí trung tâm trong các biện pháp đảm bảo quyền con người. Hệ thống bảo đảm quyền con người bao gồm: Bảo đảm kinh tế: Bảo đảm kinh tế cho việc thực hiện quyền con người là việc tạo ra tiền đề vật chất để quyền được thực hiện.

Bản thân nhu cầu tự do không xuất hiện, phát triển và các giá trị tự do không được đánh giá đúng trong một xã hội đói nghèo, lạc hậu và thiếu thốn vật chất. Quyền con người xuất hiện, 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển và được bảo đảm từ các những yếu tố, điều kiện kinh tế - xã hội và kết cấu tương quan giai cấp trong đó, mà xét cho cùng và quan trọng nhất vẫn là yếu tố kinh tế, nghĩa là bảo đảm về vật chất mang ý nghĩa quyết định. Bảo đảm chính trị: Mọi cá nhân đều là thành viên của một chế độ chính trị - xã hội nhất định, không thể đứng ngoài các mối quan hệ giai cấp, cộng đồng, dân tộc, quốc gia. Theo nghĩa đó, bảo đảm quyền con người chính là tạo ra một môi trường chính trị thuận lợi để quyền phát triển trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống chính trị-hệ thống các thiết chế bảo vệ quyền, bao gồm: đảng phái chính trị, Nhà nước, các tổ chức đoàn thể và nhân dân.

Thể chế chính trị nào đề cao giá trị con người, coi con người là mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội thì trong thể chế đó cá nhân được bảo đảm quyền tự do của mình. Các bảo đảm xã hội: Bảo đảm về kinh tế và chính trị là điều kiện cần nhưng chưa đủ để tạo ra một môi trường xã hội cho quyền con người được thực hiện. Ý nghĩa của những bảo đảm xã hội khác là ở chỗ cho dù có một số nước có điều kiện kinh tế, chính trị gần như nhau nhưng bảo đảm quyền con người lại có thể khác biệt. Môi trường bảo đảm quyền con người còn hình thành từ những yếu tố lịch sử - truyền thống, văn hóa, tư tưởng, sự phát triển khoa học kỹ thuật trong mỗi quốc gia - đây là những yếu tố có thể tác động tích cực hay tiêu cực đến mức độ hưởng thụ quyền con người của các cá nhân.

Bảo đảm pháp lý: Theo nghĩa rộng, bảo đảm pháp lý là một dạng bảo đảm xã hội về quyền con người.