Vấn Đề Bản Thể Luận Trong Triết Học Duy Tâm Cổ Điển Đức Cuối Thế Kỷ XVIII - Nửa Đầu Thế Kỷ XIX

Luận án tiến sĩ khám phá bản thể luận trong triết học duy tâm cổ điển Đức cuối thế kỷ XIX, phân tích tư tưởng và ảnh hưởng của nó.

• Tác giả: Nguyễn Chí Hiếu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết Học
• Đề tài: Bản Thể Luận Trong Triết Học Duy Tâm Cổ Điển Đức Cuối Thế Kỷ XVIII - Nửa Đầu Thế Kỷ XIX
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Bản Thể Luận trong Triết Học Duy Tâm Đức Tổng Quan Giá Trị

Triết học duy tâm cổ điển Đức là nguồn gốc lý luận cho triết học Mác và ảnh hưởng đến triết học phương Tây hiện đại. Bản thể luận đóng vai trò nền tảng xây dựng hệ thống triết học. Các triết gia cổ điển Đức trang bị tư tưởng cho công cuộc hiện đại hóa nước Đức, đưa nước Đức thoát khỏi xã hội phong kiến trì trệ. Nghiên cứu bản thể luận duy tâm cổ điển Đức có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng. Triết học là kết tinh tinh thần của thời đại. Các triết gia không mọc lên như nấm từ đất, mà là sản phẩm của thời đại mình. Mỗi thời đại lịch sử đều sản sinh ra những vĩ nhân. Họ vượt lên trên cuộc sống phàm tục và dồn toàn bộ nỗ lực tìm kiếm những căn nguyên của nhân tính. Nghiên cứu các thời đại lịch sử bản thể luận không những đem lại bức tranh cô đọng, súc tích về tiến trình phát triển của triết học, mà còn cho phép thấy các thang bậc kế tiếp nhau trong công cuộc khám phá và hiện thực hóa bản chất loài của con người. Theo C.Mác, " mỗi một thời đại lịch sử đều sản sinh ra một số vĩ nhân".

1.1. Khái niệm bản thể luận và vai trò trong triết học

Bản thể luận là học thuyết về tồn tại, về những gì tồn tại. Trong triết học, nó xác định lập trường triết học, tính đặc thù của mỗi trường phái và quan trọng hơn, đến tính đặc thù của tri thức triết học so với các lĩnh vực tri thức khác. Việc nghiên cứu lịch sử triết học nói chung, lịch sử bản thể luận nói riêng chính là con đường hữu hiệu nâng cao năng lực tư duy lý luận. Năng lực ấy có vai trò cực kỳ quan trọng. Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có nó. Triết học bao giờ cũng là sự phản tư đối với những nguyên lý của tồn tại người đương thời, tức mỗi triết học đều có cơ sở hạt nhân, trung tâm của mình là một quan điểm bản thể luận xác định.

1.2. Ý nghĩa của nghiên cứu bản thể luận duy tâm cổ điển Đức

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, mỗi dân tộc cần chủ động hội nhập, tiếp thu có sàng lọc những giá trị văn hóa quý báu của các dân tộc khác. Tư tưởng tích hợp văn hóa phải trở thành tư tưởng chủ đạo, tiền đề để mỗi dân tộc sánh vai cùng toàn bộ loài người bước vào tương lai. Việc nghiên cứu bản thể luận có một ý nghĩa hết sức to lớn đối với hệ thống tri thức triết học: nó quyết định lập trường triết học. Để tiếp thu có sàng lọc những thành tựu của xã hội phương Tây hiện đại, việc nghiên cứu bản thể luận của nó nói chung và bản thể luận duy tâm cổ điển Đức nói riêng có một ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Bản Thể Luận Cách Tiếp Cận Hiệu Quả

Việc nghiên cứu bản thể luận gặp nhiều thách thức. Các khái niệm trừu tượng, phức tạp đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về lịch sử triết học và phương pháp luận. Sự khác biệt trong diễn giải và cách tiếp cận giữa các nhà triết học cũng gây khó khăn. Hơn nữa, sự thiếu hụt các nghiên cứu chuyên sâu về bản thể luận ở Việt Nam đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đầu tư vào lĩnh vực này. Mặt dù có vai trò quan trọng như vậy, nhưng đáng tiếc là cho đến nay, vấn đề này vẫn chưa được nghiên cứu nhiều ở nước ta. Do vậy, để tìm hiểu sâu hơn các tư tưởng triết học của triết học duy tâm cổ điển Đức, cần phải tập trung đi sâu nghiên cứu về bản thể luận của nó.

2.1. Tính trừu tượng và phức tạp của các khái niệm bản thể luận

Các khái niệm như ý niệm tuyệt đối, tinh thần thế giới, tự ý thức đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức nền tảng vững chắc về triết học. Việc nắm bắt đúng ý nghĩa và mối quan hệ giữa các khái niệm này là yếu tố then chốt để hiểu sâu bản thể luận. Sự khác biệt trong cách sử dụng thuật ngữ giữa các triết gia cũng đòi hỏi sự cẩn trọng và khả năng phân tích sắc bén. Cần phải nắm vững triệt để các khái niệm liên quan như Logic học, ý chí, bản chất, hình thức, khái niệm, phạm trù.

2.2. Sự khác biệt trong diễn giải và cách tiếp cận của triết gia

Kant, Fichte, Schelling và Hegel có những quan điểm riêng về bản thể luận, mặc dù họ đều thuộc trường phái duy tâm cổ điển Đức. Việc phân tích và so sánh các quan điểm này đòi hỏi khả năng tư duy độc lập và khách quan. Mỗi triết gia đều có một cách tiếp cận riêng về thực tại và chân lý, và việc hiểu được sự khác biệt này là rất quan trọng để tránh những diễn giải sai lệch.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Bản Thể Luận Biện Chứng và Siêu Nghiệm

Để nghiên cứu bản thể luận một cách hiệu quả, cần kết hợp phương pháp biện chứng và siêu nghiệm. Phương pháp biện chứng giúp khám phá các mâu thuẫn nội tại và sự vận động của ý thức, trong khi phương pháp siêu nghiệm giúp phân tích các điều kiện tiên nghiệm của kinh nghiệm. Sử dụng đồng thời hai phương pháp này giúp đạt được cái nhìn toàn diện và sâu sắc về bản chất của tồn tại. Theo Hegel, bản thể luận chính là "học thuyết về các tính quy định trừu tượng của bản chất", là học thuyết về lý tính tuyệt đối và vô hạn.

3.1. Ưu điểm của phương pháp biện chứng trong nghiên cứu bản thể luận

Phương pháp biện chứng cho phép phân tích sự phát triển của bản thể luận qua các giai đoạn khác nhau. Nó giúp hiểu được cách các khái niệm như tính khách quan và tính chủ quan tương tác và chuyển hóa lẫn nhau. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc nghiên cứu triết học của Hegel, người đã sử dụng biện chứng làm công cụ trung tâm.

3.2. Phân tích siêu nghiệm của Kant và ảnh hưởng tới bản thể luận

Cách tiếp cận siêu nghiệm của Kant tập trung vào việc tìm hiểu các điều kiện tiên nghiệm của ý thức và kinh nghiệm. Nó giúp xác định giới hạn của lý tính và khám phá các phạm trù cơ bản của tư duy. Phân tích siêu hình học của Kant có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bản thể luận trong triết học duy tâm cổ điển Đức.

IV. Ứng Dụng Bản Thể Luận vào Phân Tích Hiện Tượng Luận Husserl

Nghiên cứu bản thể luận duy tâm cổ điển Đức có thể được ứng dụng để phân tích triết học hiện tượng luận của Husserl. Husserl, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Kant, đã phát triển một phương pháp luận độc đáo để khám phá bản chất của ý thức. Việc hiểu bản thể luận của Kant và Hegel giúp làm sáng tỏ những tiền đề triết học và những đóng góp của Husserl. Theo tác giả Đỗ Minh Hợp, bước tiến lớn của bản thể luận Husserl so với chủ nghĩa tiên nghiệm Cant chính là ở chỗ, H uxéc lần đầu tiên đã cố gắng khám phá ra một cách tiếp cận đặc thù triết học - bản thể luận văn hoá.

4.1. Mối liên hệ giữa tư tưởng của Kant và Husserl về ý thức

Husserl kế thừa từ Kant ý tưởng về tính chủ động của ý thức trong việc cấu thành kinh nghiệm. Tuy nhiên, Husserl đi xa hơn Kant bằng cách tập trung vào việc mô tả trực tiếp các hiện tượng của ý thức, thay vì chỉ phân tích các điều kiện tiên nghiệm. Cần so sánh học thuyết về ý thức của Cant và của Huxéc, trình bày những điểm giống và khác nhau trong cách tiếp cận tiên nghiệm với việc phân tích ý thức ở hai triết gia này.

4.2. Bản thể luận văn hóa của Husserl và ảnh hưởng từ triết học Đức

Bản thể luận văn hóa của Husserl tìm cách khám phá các cội nguồn văn hóa của tồn tại người. Nó nhấn mạnh vai trò của ý thức trong việc tạo ra ý nghĩa và giá trị. Ảnh hưởng từ triết học duy tâm cổ điển Đức thể hiện rõ trong sự quan tâm của Husserl đến các vấn đề về chân lý, lý tính, và tự do.

V. Đánh Giá và So Sánh Bản Thể Luận Kant Hegel và Husserl

Đánh giá và so sánh bản thể luận của Kant, Hegel và Husserl giúp làm rõ những đóng góp và hạn chế của mỗi nhà triết học. Kant nhấn mạnh giới hạn của lý tính, Hegel đề cao sức mạnh của lý tính tuyệt đối, và Husserl tập trung vào việc mô tả các hiện tượng của ý thức. Việc so sánh này cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự phát triển của bản thể luận trong lịch sử triết học phương Tây. Các quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ, đòi hỏi mỗi dân tộc phải chủ động hội nhập, tiếp thu có sàng lọc những giá trị văn hóa quý báu của các dân tộc khác.

5.1. So sánh quan điểm của Kant và Hegel về lý tính và tồn tại

Kant cho rằng lý tính có giới hạn và không thể đạt tới thực tại tuyệt đối. Hegel, ngược lại, tin rằng lý tính có khả năng hiểu biết và chiếm lĩnh tồn tại. Sự khác biệt này dẫn đến những quan điểm khác nhau về bản chất của bản thể luận. Cần so sánh luận điểm này của Hegel với "sự bất lực của lý tính" trong triết học Cantơ và cả ở Phíchtơ, mà còn đi đến khẳng định rằng, học thuyết của Hegel về tư duy, về căn bản, đã xuất hiện chính là nhờ khắc phục quan niệm của Cantơ về tư duy.

5.2. Những đóng góp và hạn chế của Husserl trong việc phát triển bản thể luận

Husserl đã có những đóng góp quan trọng trong việc phát triển bản thể luận bằng cách tập trung vào việc mô tả trực tiếp các hiện tượng của ý thức. Tuy nhiên, phương pháp luận của Husserl cũng có những hạn chế, đặc biệt là trong việc giải quyết các vấn đề về tính khách quan và tính chủ quan.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Bản Thể Luận Hướng Tiếp Cận Mới

Nghiên cứu bản thể luận cần tiếp tục được phát triển theo hướng đa dạng hóa phương pháp luận và mở rộng phạm vi nghiên cứu. Cần kết hợp các phương pháp truyền thống với các phương pháp hiện đại như phân tích ngôn ngữ, khoa học nhận thức, và nghiên cứu liên ngành. Đồng thời, cần chú trọng đến việc ứng dụng bản thể luận vào giải quyết các vấn đề thực tiễn trong xã hội. Cần tiếp thu những thành tựu của xã hội phương Tây hiện đại. Nghiên cứu những nguyên lý của tồn tại người đương thời, tức mỗi triết học đều có cơ sở hạt nhân, trung tâm của mình là một quan điểm bản thể luận xác định.

6.1. Ứng dụng liên ngành trong nghiên cứu bản thể luận đương đại

Kết hợp bản thể luận với các ngành khoa học khác như tâm lý học, xã hội học, và khoa học máy tính có thể mang lại những hiểu biết mới về bản chất của ý thức, tồn tại, và thực tại. Nghiên cứu liên ngành giúp vượt qua những giới hạn của các phương pháp truyền thống và khám phá những khía cạnh mới của bản thể luận.

6.2. Vai trò của bản thể luận trong giải quyết các vấn đề xã hội hiện nay

Bản thể luận có thể cung cấp những khung lý thuyết và phương pháp phân tích để giải quyết các vấn đề xã hội như khủng hoảng bản sắc, phân biệt đối xử, và bất bình đẳng. Việc hiểu rõ bản chất của tồn tại người và các giá trị cơ bản có thể giúp xây dựng một xã hội công bằng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 BẢN THỂ LUẬN VÀ CÁC TIỀN ĐỀ RA ĐỜI CỦA BẢN THỂ LUẬN TRONG TRIẾT HỌC DUY TÂM CỔ ĐIỂN ĐỨC ` 1. Khái niệm "bản thể luận" Thuật ngữ "bản thể luận" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, là sự kết hợp giữa hai từ on (όv) - "cái thực tồn", "cái đang tồn tại" và logos (λόγος) - lời lẽ, khái niệm, học thuyết, có nghĩa là "học thuyết về tồn tại tự thân nó"; là một bộ phận của triết học nghiên cứu những nguyên tắc cơ bản của tồn tại, những bản chất chung nhất và những phạm trù chung nhất về cái thực tồn. Bản thể luận đôi khi được đồng nhất với siêu hình học, nhưng thường được xem là bộ phận trung tâm của siêu hình học. Thuật ngữ "bản thể luận" xuất hiện lần đầu tiên năm 1613 trong "Từ điển thuật ngữ triết học" của R.Cốclêniút (Goclenius) và được kiện toàn trong hệ thống triết học của C.

Khái niệm "bản thể" có nguồn gốc từ chữ "ousia" của Hy Lạp và nó là khái niệm đa nghĩa: vừa có nghĩa là bản thể, tồn tại, lại vừa có nghĩa là bản chất. Kể từ Arixtốt trở đi, khái niệm bản thể gắn liền với vấn đề siêu hình học, về "cái thực tồn như là cái thực tồn", tức là gắn liền với khái niệm tồn tại. Như vậy, thuật ngữ "bản thể luận" chỉ xuất hiện vào thế kỷ XVII, nhưng tư tưởng bản thể luận đã xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử triết học, ngay từ thời cổ đại. Và với tư cách là bộ phận căn bản nhất của siêu hình học, bản thể luận ra đời cùng với siêu hình học và trải qua quá trình phát triển liên tục, gắn bó hữu cơ với tiến trình lịch sử triết học.

Do vậy, việc nghiên cứu lịch sử của bản thể luận, lịch sử của các quan niệm, của các 19 (LUAN.XIX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] học thuyết triết học về tồn tại, là con đường khả dĩ nhất để làm sáng tỏ nội dung của khái niệm này. Ngay từ thời cổ đại, các nhà triết học đã có những suy tư nhằm phân biệt giữa bản thể và hiện tượng (tiếng Hy Lạp là phainomenon) trước kinh nghiệm về một thế giới đầy những mặt đối lập và mâu thuẫn. Trong khi bản thể thường được quan niệm là bản chất nội tại của sự vật, không nhận thức được một cách trực tiếp bằng các giác quan, thì hiện tượng được coi là sự phát triển (đầy mâu thuẫn và có thể tri giác được bằng kinh nghiệm) của bản thể. Hơn nữa, các nhà triết học cổ đại còn phân biệt cả "vẻ bề ngoài" hay "ánh hiện" so với bản thể: Họ coi nó là sự thể hiện trên bề mặt của bản thể và theo nghĩa đó, nó là sự thể hiện, sự bộc lộ không chân thực, ảo ảnh.

Bản thể luận được tách biệt ra từ các học thuyết về tồn tại của giới tự nhiên như là học thuyết về bản thân tồn tại ngay trong triết học Hy Lạp sơ kỳ, mặc dù bản thân thuật ngữ "bản thể luận" khi đó chưa được sử dụng. Pácmênít và các nhà triết học thuộc phái Elê tuyên bố chỉ có tư duy về tồn tại - sự thống nhất đồng loại, vĩnh cửu và bất biến - là tri thức chân thực. Họ nhấn mạnh tư duy về tồn tại không thể là tư duy sai lầm, rằng tư duy và tồn tại là đồng nhất. Những chứng minh cho bản chất nằm ngoài thời gian, nằm ngoài không gian và siêu cảm tính của tồn tại được coi là luận chứng lôgíc học đầu tiên trong lịch sử bản thể luận phương Tây.

Vấn đề tồn tại được Pácmênít đưa vào triết học nhằm giải quyết nhu cầu xã hội và của con người cổ đại đã mất niềm tin vào thần linh truyền thống và từ đó những cơ sở và chuẩn mực xã hội bị phá vỡ. Cùng với cái chết của thần linh thì nhịp độ, trật tự của quá trình tự nhiên và xã hội không còn được bảo đảm nữa [Xem 51, tr. Triết học Pácmênít xoa dịu tâm hồn khủng  Từ đây: - Số đầu là số thứ tự tài liệu tham khảo - Số giữa (nếu có) là số tập của tài liệu tham khảo - Số cuối là số trang của tài liệu tham khảo.XIX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hoảng của con người thời cổ đại bằng cách mách bảo cho họ về sự thần khải của tư duy tuyệt đối luôn giữ cho thế giới không bị rơi vào tình trạng hỗn loạn, bảo đảm cho nó tính ổn định và bền vững. Tính đa dạng thường biến của thế giới được trường phái Elê xem là một hiện tượng hư ảo.

Sự khu biệt nghiêm ngặt này sau đó đã được các lý thuyết bản thể luận của những nhà triết học tiền Xôcrát làm dịu bớt, đối tượng của họ đã không còn là tồn tại "thuần tuý", mà là các bản nguyên có chất lượng xác định của tồn tại ("cội nguồn" ở Empêđốc, "sinh khí" ở Anaxago, "nguyên tử" ở Đêmôcrít). Quan niệm như vậy cho phép giải thích mối quan hệ của tồn tại với những đối tượng cụ thể, cái siêu cảm tính với trực giác cảm tính. Đồng thời cũng xuất hiện lập trường đối lập mang tính chất phê phán của phái nguỵ biện: họ bác bỏ tính tư duy được của tồn tại và gián tiếp bác bỏ bản thân tính có thể của khái niệm "tồn tại". Nổi bật lên ở đây là luận chứng của Giócgiát (Gorgias) thể hiện qua ba luận điểm: 1) không có cái gì; 2) nếu thậm chí có một cái gì đó, thì nó cũng bất khả tri và 3) nếu nó khả tri, thì cũng không thể diễn đạt bằng lời và lý giải cho người khác biết.

Đây là sự nhạo báng mang tính chất luận chiến chống lại siêu hình học của phái Elê. Để hiểu được cuộc "cách mạng bản thể luận triết học" của Xôcrát, trước hết cần lưu ý rằng, Xôcrát đã kế tục tư tưởng triết học Hy Lạp tiền nguỵ biện. Tư tưởng này thể hiện ở quan niệm về mối liên hệ của vũ trụ với con người, theo đó thì vũ trụ không tách biệt với con người. Đặc điểm cơ bản của trực giác về vũ trụ chính là mối liên hệ mật thiết của nó với tồn tại người và số phận của con người.

Chính mối liên hệ qua lại giữa tồn tại vũ trụ và tồn tại người cấu thành thực chất của vũ trụ cổ đại. Trật tự vũ trụ toàn vẹn thống nhất hình thành viễn cảnh của số phận con người, số phận này luôn là số phận trong vũ trụ. Vì vậy, với một nghĩa nào đó, số phận con người được đồng nhất với số phận vũ trụ nói chung. Nhưng, Xôcrát cũng nhận thấy rõ hạn chế của 21 (LUAN.XIX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan niệm này là bị sa vào chủ nghĩa vũ trụ là trung tâm, tức là không nhận thấy sự đặc thù của tồn tại người.

Từ đó, ông đã tiếp thu và chịu ảnh hưởng rất mạnh của triết học ngụy biện, mà cụ thể là tư tưởng về con người như trung tâm của mọi suy tưởng triết học. Trước hết, cần phải khẳng định rằng mặc dù Xôcrát không những không để lại một hệ thống bản thể luận mà còn công khai bác bỏ học thuyết về tồn tại của các nhà "triết học tự nhiên" trước ông, song triết học Xôcrát dẫu sao vẫn là một trong vòng khâu then chốt của lịch sử bản thể luận phương Tây. Khác với Pácmênít, Xôcrát coi tồn tại không phải là giới tự nhiên, chỉ có ý thức con người mới có thể trở thành đề tài của tư duy chặt chẽ, tức là luận điểm xuất phát nhất quyết về tồn tại chỉ có thể trong lĩnh vực ý thức. Cảm nhận thấy khả năng của chủ nghĩa hư vô về bản thể luận (phái nguỵ biện) chứa đựng trong lôgíc học Êlê, Xôcrát chứng minh mối liên hệ tất yếu giữa tồn tại, cái thiện và ý thức: tồn tại chân thực không thể phân chia ra thành cấu trúc lôgíc và tồn tại hiện thực của cá nhân.

Qua đó, Xôcrát khắc phục các mặt của học thuyết Pácmênít mà phái nguỵ biện đã dựa vào để xây dựng lý thuyết của mình. Điểm khác biệt giữa Pácmênít và Xôcrát là thực tại - bản thể được phát hiện ra: tồn tại tự thân nó (ở Pácmênít) và tồn tại - tự ý thức (ở Xôcrát). Xôcrát đã lý giải khái niệm "tồn tại" theo một cách mới: thực tại ("tồn tại") không còn là giới tự nhiên vô nhân cách và lý tưởng trừu tượng, mà là ý thức sống động. Thực tại trong triết học là sự thực tồn có hoạt động, bao hàm trong mình mục đích hay định hướng vào mục đích.

Có thể coi bản thể luận Xôcrát là bản thể luận kiểu mới - học thuyết về các cơ sở, các nguyên tắc của tồn tại người. Phương pháp đạt tới nó là biện chứng hiểu theo nghĩa nghệ thuật tranh luận nhằm phát hiện ra tồn tại đích thực của tự ý thức cá nhân. Vì vậy, Xixêrông (Cicero) nhận xét rằng, Xôcrát đã hạ triết học từ trên trời xuống đất.XIX TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Platôn tổng hợp bản thể luận Hy Lạp sơ kỳ trong học thuyết về "ý niệm" của mình. Theo Platôn, tồn tại là tổng thể những ý niệm - những hình thức hay những bản chất siêu cảm tính, tính đa dạng của thế giới vật chất là phản ánh của chúng.

Platôn khu biệt giữa tồn tại và sinh thành (tức là tính thường biến của thế giới cảm tính) với "bản nguyên phi bản nguyên" của tồn tại (còn được ông gọi là "cái phúc" hay "cái thiện"). Để tránh kết luận của Pácmênít coi vạn vật cảm tính chỉ là ảo tưởng trần trụi, Platôn quan niệm các sự vật cảm tính chỉ "tồn tại một nửa". Theo Platôn, chỉ các ý niệm mới là tồn tại đích thực, còn các sự vật cảm tính chỉ là các bản sao của ý niệm, có được tồn tại của mình nhờ được ý niệm "tham dự" vào. Để bảo vệ cho sự phân cấp của tồn tại, Platôn đã chống lại cái không tồn tại của Pácmênít.

Theo Platôn, ta vẫn có thể nói về cái không tồn tại: cái không tồn tại không phải là hư vô, mà là sự khác biệt. Lý do nữa để Platôn đi đến quan niệm về tồn tại có phân cấp là ông coi tồn tại tương đồng với sự hoàn hảo và với cái thiện. Đó là những giá trị phải dần dần mới đạt đến được, tức là bao hàm các thang bậc và các cấp độ ở bên trong mình.