MỞ ĐẦU Cầu lông là môn thể thao được biết đến xuất hiện đầu tiên ở Châu Á, bắt nguồn từ trò chơi dân gian ở Ấn Độ. Môn thể thao này phát triển rộng rãi như ngày nay, thế giới vẫn ghi nhận là do công lao của người Anh [22], [64]. Họ đã đưa môn thể thao này phát triển bằng cách phổ biến rộng rãi và xây dựng hệ thống luật thi đấu chặt chẽ nhằm đảm bảo tính công bằng cho người chơi. Ngày nay, cầu lông ngày một phát triển rộng rãi và đã được đưa vào chương trình thi đấu tại các kỳ Đại hội Thể thao Olympic, ASIAD và các kỳ SEA Games.
Môn thể thao này đòi hỏi các thuộc tính thể chất và sinh lý cụ thể - chẳng hạn như tốc độ và sự nhanh nhẹn trên sân, cùng với một nền tảng tốt về sức bền. Để đào tạo VĐV cầu lông cấp cao, ngoài kỹ năng thì các thông số sinh lý như sức mạnh, tốc độ, sự nhanh nhẹn, sức bền. và các thông số tâm lý của sự dẻo dai và cống hiến cũng là các yếu tố vô cùng quan trọng. Trong những năm gần đây, cầu lông ở Việt Nam là một trong những môn thể thao phát triển rộng rãi trong quần chúng, có vị trí quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe, tinh thần đoàn kết cho mọi người tập luyện và thi đấu.
Bên cạnh đó cũng đã nhiều VĐV có thành tích thi đấu tốt ở các giải khu vực, quốc tế, có thứ hạng cao trong bảng xếp hạng của liên đoàn Cầu lông thế giới như: VĐV Nguyễn Tiến Minh, Vũ Thị Trang, Nguyễn Thùy Linh, Lê Đức Phát, Phạm Cao Cường. Cầu lông là môn thể thao đòi hỏi tính kỹ xảo và chuẩn xác cao về kỹ thuật, mật độ động tác dày, cường độ lớn, nhưng thời gian làm việc liên tục lại ngắn, xen kẽ có những đoạn nghỉ nhất định [43], [44]. Vì vậy, với cường độ vận động lớn và cùng với thời gian thi đấu kéo dài tới hàng chục ngày nên dễ tạo ra sự mệt mỏi thần kinh, cộng với việc tập luyện và thi đấu trong điều kiện không gió, dưới ánh đèn, ít được tiếp xúc với ánh sáng mặt trời nên VĐV cầu lông rất cần được huấn luyện thể lực toàn diện. Trong thể thao nói chung và cầu lông nói riêng, đòi hỏi phải có sự kết hợp nhuần nhuyễn các yếu lĩnh kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý, môi trường và phương tiện tập luyện 2 với phát triển tố chất thể lực.
Một VĐV có thể lực tuyệt vời nhưng nếu thiếu kỹ thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý. thì không thể chiến thắng được đối phương. Ngược lại, nếu một VĐV có các yếu tố kỹ thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý. tốt mà thiếu thể lực thì cũng khó có thể chiến thắng được đối phương.
Hai VĐV có trình độ kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý và các điều kiện khác như nhau, song VĐV nào có sức mạnh tốc độ và thể lực tốt hơn thì VĐV đó sẽ chiến thắng ở các hiệp đấu sau, cho nên có thể khẳng định rằng, sức mạnh tốc độ là nền tảng và chỗ dựa để phát huy kỹ, chiến thuật. Phát triển tố chất sức mạnh tốc độ là cơ sở nền tảng để tiếp thu và nắm vững kỹ thuật cầu lông, để vận dụng chiến thuật cầu lông một cách linh hoạt và sáng tạo trong thi đấu. Nói cách khác, việc tiếp thu và vận dụng có hiệu quả kỹ, chiến thuật cầu lông chỉ có thể thực hiện trên nền tảng sức mạnh tốc độ vững chắc. Huấn luyện sức mạnh tốc độ còn đảm bảo phát triển mối quan hệ chặt chẽ giữa nâng cao năng lực các tố chất của cơ thể VĐV với việc nâng cao năng lực tâm lý, có tác dụng tích cực đến việc giáo dục các phẩm chất, nhân cách, đặc biệt là giáo dục ý chí cho VĐV.
Điều này được thể hiện ở những cố gắng nỗ lực hoàn thành khối lượng tập luyện, phấn đấu vượt qua được những thành tích của bản thân để vươn tới các thành tích mới, rèn luyện bản lĩnh vững vàng, chủ động sáng tạo trong thi đấu. Sức mạnh tốc độ của VĐV đóng vai trò quan trọng trong nâng cao thành tích. Cùng với xu hướng phát triển của cầu lông hiện đại với lối đánh biến hoá, thực dụng, hiệu quả, đòi hỏi ở VĐV khả năng thích ứng cao với lượng vận động lớn và năng lực phối hợp vận động cao trong thời gian dài. Do đó, việc huấn luyện sức mạnh tốc độ cho VĐV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và là khâu không thể thiếu trong quy trình đào tạo VĐV cầu lông.
[4], [20], [23], [24] Theo các tài liệu chuyên môn trong cầu lông cho thấy, đào tạo một VĐV cầu lông tham gia thi đấu ở đỉnh cao cần ít nhất từ 8 - 9 năm liên tục. Điều đó nói lên rằng, ngay từ khi tuyển chọn, ngoài huấn luyện toàn diện các 3 mặt nói chung thì huấn luyện sức mạnh tốc độ có vị trí và tầm quan trọng đặc biệt, là cơ sở chính để từng bước thực hiện kỹ, chiến thuật. Một điều cần ghi nhận rằng, trong những năm gần đây cùng với mật độ dày các trận thi đấu cầu lông thì rõ ràng việc huấn luyện sức mạnh tốc độ là cơ sở để xác định được cách đánh giá khả năng phát triển của VĐV ngay từ khi mới tham gia tập luyện và cả trong quá trình đào tạo VĐV lâu dài. Qua khảo sát công tác huấn luyện thể lực cho VĐV ở các trung tâm, các địa phương cho thấy, mỗi đội đều có các kế hoạch, phương pháp, hệ thống bài tập huấn luyện sức mạnh tốc độ cho VĐV khác nhau.
Tuỳ theo quan điểm của từng ban huấn luyện, nhìn chung những vấn đề trên vẫn chưa có sự thống nhất và ít chú trọng đến hiệu quả huấn luyện. Do đó, việc nghiên cứu sự phát triển các tố chất thể lực của VĐV cầu lông ở Việt Nam hiện nay là rất quan trọng đặc biệt là sức mạnh tốc độ. Từ đó việc nâng cao trình độ sức mạnh tốc độ cho VĐV sẽ có hiệu quả hơn. Trong luật thi đấu cầu lông của Tổng cục TDTT và Liên đoàn cầu lông thế giới thì lứa tuổi 13-15 là một trong các lứa tuổi thi đấu chính thức.
VĐV cầu lông có trình độ cũng đã được đào tạo, tập huấn theo nhiều tuyến từ tỉnh, thành đến quốc gia. Mặc dù trình độ của VĐV cầu lông Việt Nam nói chung và lứa tuổi 13-15 nói riêng đã có sự phát triển, nhưng qua các giải trong nước và quốc tế, thành tích của VĐV cầu lông chưa đạt được kỳ vọng và thường sớm bị loại ở các giải quốc tế. Có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng, song một trong những tồn tại của VĐV cầu lông nước ta nói chung và VĐV lứa tuổi 13- 15 nói riêng là do trình độ sức mạnh tốc độ còn hạn chế. Thể hiện ở khả năng phát lực hoặc sức mạnh tối đa trong thời gian ngắn còn rất hạn chế, tốc độ di chuyển chưa hiệu quả, uy lực đánh cầu về cuối trận suy giảm.
Ở Việt Nam việc nghiên cứu khoa học để phát triển môn cầu lông đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Song thường tập trung lớn vào đối tượng VĐV cấp cao, trọng điểm hoặc hướng đến các đại hội lớn như ASIAD hoặc xa hơn nữa là Olympic. Chẳng hạn ở các đề tài cấp Bộ của: tác giả Đặng 4 Thị Hồng Nhung (2015) về “Ứng dụng các chỉ số về y sinh học trong đánh giá trình độ tập luyện của VĐV Điền kinh cấp cao (nội dung nhảy xa)”; Lê Quý Phượng (2018) về “Nghiên cứu mô hình VĐV cấp cao một số môn thể thao trọng điểm hướng đến ASIAD và Olympic (cử tạ, điền kinh, bắn súng, bơi lội, TDDC)”; Lâm Quang Thành (2016) về Nghiên cứu ứng dụng hệ thống các giải pháp khoa học trong đào tạo vận động viên cấp cao các môn thể thao Olympic cơ bản; Đặng Hà Việt (2016) về “Ứng dụng hệ thống các giải pháp khoa học trong đào tạo VĐV cấp cao”. Trong đó đã đề cập đến các vấn đề về huấn luyện môn Cầu lông như huấn luyện kỹ thuật, chiến thuật, thể lực, tuyển chọn VĐV.
Trong nghiên cứu xây dựng hệ thống bài tập huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV cầu lông của các tác giả: Đào Chí Thành (2001) với đề tài: “Nghiên cứu hiệu quả ứng dụng tổ hợp phương pháp huấn luyện sức bền chuyên môn cho VĐV cầu lông trẻ 14-15 tuổi Việt Nam” [38]; Lê Hồng Sơn (2006) với đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng hệ thống các bài tập nhằm phát triển thể lực chuyên môn cho nam VĐV cầu lông trẻ lứa tuổi 16-18” [36]; Đàm Tuấn Khôi (2012) với đề tài “Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện của VĐV cầu lông cấp cao” [18], Nguyễn Văn Đức (2013) với đề tài “Nghiên cứu chỉ tiêu chọn VĐV trẻ cầu lông Việt Nam. Phân tích, đánh giá thực trạng và nâng cao hiệu quả tuyển chọn VĐV trẻ cầu lông Việt Nam, góp phần thúc đẩy thành tích cầu lông nước nhà” [10], Nguyễn Văn Thạch (2018) với đề tài “Nghiên cứu lựa chọn bài tập nâng cao hiệu quả giảng dạy kỹ thuật tay cho sinh viên chuyên ngành Cầu lông Khoa Sư phạm Thể dục Trường Đại học TDTT Bắc Ninh” [39]. Các tác giả trên đã góp phần quan trọng cho việc phát triển và hoàn thiện kỹ, chiến thuật và thể lực cho VĐV cầu lông ở nhiều góc độ khác nau, nhưng chưa có tác giả nào quan tâm tới 5 việc nghiên cứu bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15. Xuất phát từ những lý vấn đề cấp thiết trên tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu bài tập phát triển sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15” Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác huấn luyện thể lực cho VĐV; thực trạng sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15 ở nước ta, từ đó tiến hành xác định hệ thống test và lựa chọn và xác định các bài tập phát triển sức mạnh tốc độ phù hợp điều kiện thực tiễn công tác huấn luyện nhằm phát triển sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15.
Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu 1: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15. - Cơ sở lý luận và thực tiễn lựa chọn hệ thống test đánh giá sức mạnh tốc độ cho nam VĐV Cầu lông đội tuyển Quốc gia lứa tuổi 13-15.