chương I của “Dế Mèn phiêu lưu kí” - “Dế Mèn phiêu lưu kí” được in lần đầu năm 1941, là tác phẩm nổi tiếng và đặc sắc nhất của Tô Hoài viết về loài vật, dành cho lứa tuổi thiếu nhi. Tóm tắt: Dế Mèn là chàng dế thanh niên cường tráng biết ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực. Tuy nhiên Dế Mèn tính tình kiêu căng, tự phụ luôn nghĩ mình “là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ”. Bởi thế mà Dế Mèn không chịu giúp đỡ Dế Choắt- người hàng xóm trạc tuổi Dế Mèn với vẻ ngoài ốm yếu, gầy gò như gã nghiện thuốc phiện.
Dế Mèn vì thiếu suy nghĩ, lại thêm tính xốc nổi đã bày trò nghịch dại trêu chị Cốc khiến Dế Choắt chết oan. Trước khi chết, Dế Choắt tha lỗi và khuyên Dế Mèn bỏ thói hung hăng, bậy bạ. Dế Mèn sau khi chôn cất Dế Choắt vô cùng ân hận và suy nghĩ về bài học đường đời đầu tiên. Giá trị nội dung: - Miêu tả vẻ đẹp của Dế Mèn cường tráng nhưng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi.
- Sau khi bày trò trêu chị Cốc, gây ra cái chết cho Dế Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình. Giá trị nghệ thuật: - Cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, hấp dẫn - Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc - Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình. - Miêu tả loài vật sinh động, nghệ thuật nhân hoá, ngôn ngữ miêu tả chính xác - Xây dựng hình tượng nhân vật gần gũi với trẻ thơ. Ý nghĩa - Không quá đề cao bản thân rồi rước hoạ.
- Cần biết lắng nghe, quan tâm, giúp đỡ mọi người xung quanh. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM: 1. Bức chân dung tự hoạ của Dế Mèn: Hình dáng Hành động Suy nghĩ Ngôn ngữ - chàng dế thanh - đạp phanh phách - Tôi tợn lắm - Gọi Dế niên cường tráng - vũ lên phành - Tôi cho là tôi giỏi. Choắt là “chú + càng: mẫm bóng phạch - Tôi tưởng: lầm cử mày”, xưng + vuốt: cứng, nhọn - nhai ngoàm chỉ ngông cuồng là tài “anh”.
Gọi chị hoắt ngoạp ba, càng tưởng tôi là Cốc là “mày” + cánh: dài tận - trịnh trọng vuốt tay ghê ghớm, có thể xưng “tao”. chấm đuôi râu sắp đứng đầu thiên hạ một màu nâu bóng - cà khịa, quát nạt, rồi. mỡ đá ghẹo 2 + đầu: to, rất bướng + răng: đen nhánh + râu: dài, cong NT: Miêu tả, nhân hoá, giọng kể kiêu ngạo =>Dế Mèn khỏe mạnh, =>Dế Mèn kiêu căng tự phụ, xem thường mọi cường tráng, có vẻ đẹp người, hung hăng hống hách, xốc nổi (nét chưa hùng dũng của con nhà đẹp). Bài học đường đời đầu tiên a.
Nhân vật Dế Choắt b. Thái độ của Dế Mèn với Dế Choắt - Chê bai nhà cửa và lối sống của Dế Choắt. - Từ chối lời đề nghị cần giúp đỡ của Choắt => Khinh bỉ, coi thường Dế Choắt. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
Dế Mèn Trước khi Sau khi Hậu trêu chị Cốc trêu chị Cốc quả -Mắng, coi thường, bắt - Chui tọt vào hang. Dế Choắt bị chị nạt Choắt. - Núp tận đáy hang, nằm in Cốc mổ cho Hành - Cất giọng véo von thít. đến chết động trêu chị Cốc.
- Mon men bò lên. - Chôn Dế Choắt. Thái độ Hung hăng, ngạo mạn, Sợ hãi, hèn nhát Hối hận xấc xược. - Không nên kiêu căng, coi thường người khác.
3 Bài học - Không nên xốc nổi để rồi hành động điên rồ. TIẾT 2: LUYỆN TẬP VỀ VĂN BẢN: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN Bài tập 1 Đọc kĩ đoạn văn, sau đó trả lời bằng cách chọn ý đúng nhất: “.Mấy hôm nọ, trời mưa lớn, trên những hồ ao quanh bãi trước mặt, nước dâng trắng mênh mông. Nước đầy và nước mới thì cua cá cũng tấp nập xuôi ngược, thế là bao nhiêu cò, sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông xơ xác tận đâu cũng bay cả về vùnq nước mới để kiếm Hình dáng Cách sinh hoạt Ngôn ngữ mồi. Suốt - Chạc tuổi: Dế Mèn - Ăn xổi, ở thì - Với Dế Mèn: - Người: gầy gò, dài lêu ngêu + Lúc đầu: gọi “anh” xưng như gã nghiện thuốc phiện.
- Cánh: ngắn củn … như người + Trước khi mất: gọi “anh” cởi trần mặc áo ghi nê. xưng “tôi” và nói: “ở - Đôi càng: bè bè, nặng nề đời…. - Râu: cụt có một mẩu - Với chị Cốc: - Mặt mũi: ngẩn ngẩn ngơ ngơ + Van lạy + Xưng hô: chị - em. NT: miêu tả, sử dụng thành ngữ => Gầy gò, ốm yếu nhưng rất khiêm tốn, nhã nhặn.
Bao dung độ lượng trước tội lỗi của Mèn. ngày, họ cãi cọ om bốn góc đầm, có khi chỉ vì tranh một mồi tép, có những anh Cò gầy vêu vao ngày ngày bì bõm lội bùn tím cả chân mà vẫn hếch mỏ, chẳng dược miếng nào”. (Bài học đường đời đẩu tiên - Ngữ văn 6, tập 1) Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào? Tác giả? Văn bản thuộc thể loại truyện nào? Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt nào? Phương thức nào là chính? Câu 3: Đoạn văn sử dụng ngôi kể thứ mấy? Người kể là ai? Câu 4: Nội dung của đoạn văn trên? Câu 5: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên ? Hướng dẫn làm bài: Câu 1: Đoạn văn trên trích từ văn bản Bài học đường đời đầu tiên của tác giả Tô Hoài; thuộc thể loại truyện đồng thoại. Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt tự sự xen miêu tả, trong đó miêu tả là chính.
Câu 3: Đoạn văn sử đụng ngôi kể thứ nhất. Người kể chuyện là Dế Mèn. Câu 4: Nội dung của đoạn văn trên : cảnh kiếm mồi của các loài sinh vật trên đầm bãi trước của hang của Dế Mèn. Câu 5: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên : - Trong cuộc sống không được kiêu căng, tự phụ, coi thường người khác.
- Cần sống khiêm tốn, biết quan tâm giúp đỡ người khác. Bài tập 1 Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi : 4 « Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum. Tôi đắp thành nấm mộ to. Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên ».
Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Câu 2: Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên. Đặt mình vào nhân vật Dế Mèn, viết tiếp những suy nghĩ của Dế (đoạn văn dài khoảng 10 dòng). Hướng dẫn làm bài: Câu 1. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là : Ở đời mà có thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ vào mình.
Câu 2: Đoạn văn có sự nối tiếp tự nhiên, hợp lí mạch nghĩ của Dế Mèn xoay quanh niềm ân hận, đau khổ khôn nguôi, tự giày vò, day dứt bản thân về tội lỗi không thể tha thứ được của mình dẫn đến sự thức tỉnh, tự hứa hẹn cho cách sống tới,.những giọt nước mắt tự thanh lọc tâm hồn cũng có thể xuất hiện nơi chàng Dế cường tráng và sớm nhiễm thói ngông cuồng ấy. Bài tập 3 Câu 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên là một chàng Dế như thế nào? Tìm các dẫn chứng để minh họa (chứng minh) cho điều em nhận xét? Câu 2: Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Em hãy kể lại nội dung của bài học đó? Bài 3: Đoạn trích trong sách giáo khoa được đặt tên là « Bài học đường đời đầu tiên », theo em nhan đề này có thích hợp với nội dung đoạn trích khôgn ? Còn có thể đặt cho văn bản này tên nào khác ? Hướng dẫn làm bài: Câu 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên là một chàng Dế có vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh, yêu đời nhưng còn xốc nổi, kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, hung hăng, hống hách, xem thường người khác, cậy sức bắt nạt kẻ yếu. - Các dẫn chứng: * Ngoại hình: + đôi càng: mẫm bóng + vuốt. nhọn hoắt + đôi cánh: dài kín xuống tận chấm đuôi.
+ người: rung rinh một màu nâu bóng mỡ + đầu: to, nổi từng tảng, + răng đen nhánh,. + râu: dài, uốn cong. hùng dũng * Hành động: + đạp phanh phách, rũ phành phạch, nhai ngoàm ngoạm; trịnh trọng vuốt râu. * Tính cách: + đi đứng oai vệ, như con nhà võ.
+ cà khịa với tất cả hàng xóm. + quát mấy chị Cào Cào, trêu mấy anh Gọng Vó. + tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ. + Trêu chị Cốc để gây ra cái chết thương tâm của Dế Choắt.
Câu 2: - Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là đã gây ra cái chết thương tâm của Choắt. - Nội dung: 5 + Một chiều Mèn trêu chị Cốc xong trốn vào hang khiến chị hiểu lầm đánh Choắt trọng thương. + Trước khi chết Choắt khuyên Mèn bỏ thói hung hăng bậy bạ. + Mèn xót thương Choắt và ân hận vô cùng về bài học đường đời đầu tiên.
Câu 3: Tên văn bản cần đáp ứng ít nhất 2 yêu cầu theo dõi được nội dung của văn bản và gây sự chú ý cho người đọc. Xét tiêu chi đó tên đặt cho đoạn trích đã phù hợp. Tuy nhiên cũng có thể tìm đặt cho đoạn trích này những tên khác, ví dụ : Dế Mèn và Dế Choắt. Bài tập 4 Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi bên dưới: “Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi câu này : - Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được.
Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh:ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy. Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình.
Giá tôi không trêu chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì. Cả tôi nữa, nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng chết toi rồi.” (Trích Ngữ văn 6 - tập 1) Câu 1: Cho biết đoạn trích trên thuộc văn bản nào? Tác giả? Nêu nội dung đoạn trích? Câu 2: Qua lời khuyên của Dế Choắt em hãy nêu cảm nhận mình bằng một đoạn văn (5-7 dòng) về nhân vật Dế Choắt?