Bài Học Đường Đời Đầu Tiên: Tìm Hiểu Tác Phẩm Của Tô Hoài

Giáo án dạy thêm môn Văn lớp 6 kì 1 kết nối tri thức giúp giáo viên xây dựng bài giảng hiệu quả, nâng cao chất lượng học tập cho học sinh.

• Tác giả: Tô Hoài
• Trường học: Trường Trung Học Cơ Sở
• Chuyên ngành: Ngữ Văn
• Đề tài: Bài Học Đường Đời Đầu Tiên
• Loại tài liệu: Bài Giảng
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1 TÔI VÀ CÁC BẠN (3 buổi)
• 1.1. BUỔI 1: Ngày soạn: / /2021 Ngày dạy: / /2021 ÔN TẬP VĂN BẢN: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
• 1.2. I. Kiến thức
• 1.3. Năng lực
• 1.4. Về phẩm chất
• 1.5. Chuẩn bị của giáo viên
• 1.6. Chuẩn bị của học sinh
• 1.7. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
• 1.7.1. 1. Kiểm tra bài cũ
• 1.7.2. Bài mới: TIẾT 1: ÔN TẬP KIẾN THỨC CƠ BẢN VĂN BẢN: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
• 1.8. I. KIẾN THỨC CHUNG VỀ THỂ LOẠI
• 1.9. b. Xuất xứ
• 1.10. Tóm tắt
• 1.11. Giá trị nội dung
• 1.12. Giá trị nghệ thuật
• 1.13. f. Ý nghĩa trọng tâm về
• 1.14. III. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM
• 1.15. Bức chân dung tự hoạ của Dế Mèn
• 1.16. Bài học đường đời đầu tiên
• 1.16.1. a. Nhân vật Dế Choắt
• 1.16.2. Thái độ của Dế Mèn với Dế Choắt
• 1.16.3. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn
• 2. TIẾT 2: LUYỆN TẬP VỀ VĂN BẢN: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
• 2.1. Bài tập 1
• 2.2. Bài tập 2
• 2.3. Bài tập 3
• 2.4. Bài tập 4
• 2.5. Bài tập 5
• 2.6. Bài tập 6
• 2.7. Bài tập 7

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác phẩm Tô Hoài và Bài học đường đời đầu tiên

Tô Hoài là một trong những nhà văn nổi bật của văn học Việt Nam, với nhiều tác phẩm để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả. Tác phẩm "Bài học đường đời đầu tiên" trích từ "Dế Mèn phiêu lưu ký" không chỉ mang tính giải trí mà còn chứa đựng những bài học quý giá về cuộc sống.

1.1. Tô Hoài Nhà văn vĩ đại của văn học Việt Nam

Tô Hoài (1920-2014) là một trong những tác giả có ảnh hưởng lớn đến văn học Việt Nam. Ông đã viết nhiều thể loại, từ truyện ngắn đến tiểu thuyết, với phong cách độc đáo và sâu sắc.

1.2. Ý nghĩa của Bài học đường đời đầu tiên

Tác phẩm "Bài học đường đời đầu tiên" không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về loài vật mà còn là bài học về nhân cách, sự khiêm tốn và lòng nhân ái.

II. Những thách thức trong cuộc sống qua tác phẩm của Tô Hoài

Tác phẩm của Tô Hoài thường phản ánh những thách thức mà nhân vật phải đối mặt trong cuộc sống. Qua đó, độc giả có thể nhận ra những bài học quý giá về cách ứng xử và đối diện với khó khăn.

2.1. Nhân vật Dế Mèn Hình mẫu của sự kiêu ngạo

Dế Mèn là nhân vật chính trong tác phẩm, thể hiện rõ nét tính cách kiêu ngạo và tự phụ, điều này dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng trong cuộc sống của nhân vật.

2.2. Bài học từ sự hối hận của Dế Mèn

Sau khi gây ra cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã nhận ra sai lầm của mình và rút ra bài học quý giá về sự khiêm tốn và lòng nhân ái.

III. Phân tích nhân vật Dế Mèn và Dế Choắt trong tác phẩm

Nhân vật Dế Mèn và Dế Choắt không chỉ là những hình ảnh sinh động mà còn mang trong mình những bài học sâu sắc về tình bạn và sự tha thứ.

3.1. Dế Mèn Từ kiêu ngạo đến hối hận

Dế Mèn ban đầu thể hiện sự kiêu ngạo, nhưng sau khi trải qua mất mát, nhân vật đã học được giá trị của sự khiêm tốn và lòng nhân ái.

3.2. Dế Choắt Biểu tượng của sự tha thứ

Dế Choắt, mặc dù yếu đuối, nhưng lại thể hiện sự bao dung và lòng nhân ái, khuyên nhủ Dế Mèn trước khi ra đi.

IV. Giá trị nghệ thuật trong Bài học đường đời đầu tiên

Tác phẩm không chỉ có nội dung sâu sắc mà còn được xây dựng bằng nghệ thuật kể chuyện độc đáo, hấp dẫn.

4.1. Nghệ thuật nhân hóa trong tác phẩm

Tô Hoài đã khéo léo sử dụng nghệ thuật nhân hóa để biến những loài vật thành những nhân vật có tính cách và cảm xúc, giúp độc giả dễ dàng đồng cảm.

4.2. Ngôn ngữ miêu tả sinh động

Ngôn ngữ trong tác phẩm rất giàu hình ảnh, giúp người đọc hình dung rõ nét về nhân vật và bối cảnh câu chuyện.

V. Ứng dụng bài học từ tác phẩm vào cuộc sống

Những bài học từ "Bài học đường đời đầu tiên" có thể áp dụng vào cuộc sống hàng ngày, giúp mỗi người trở nên tốt đẹp hơn.

5.1. Sống khiêm tốn và biết lắng nghe

Bài học về sự khiêm tốn và lắng nghe người khác là rất quan trọng trong cuộc sống, giúp xây dựng mối quan hệ tốt đẹp.

5.2. Tôn trọng và giúp đỡ người khác

Việc tôn trọng và giúp đỡ người khác không chỉ mang lại hạnh phúc cho người nhận mà còn cho chính bản thân.

VI. Kết luận về tác phẩm và tương lai của văn học Tô Hoài

Tác phẩm "Bài học đường đời đầu tiên" không chỉ là một câu chuyện thú vị mà còn là một bài học quý giá cho thế hệ trẻ. Tương lai của văn học Tô Hoài sẽ tiếp tục được khám phá và phát triển.

6.1. Tác phẩm để lại dấu ấn trong lòng độc giả

Những tác phẩm của Tô Hoài, đặc biệt là "Bài học đường đời đầu tiên", sẽ mãi là nguồn cảm hứng cho các thế hệ độc giả.

6.2. Tương lai của văn học Việt Nam

Văn học Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển, với những tác phẩm mới mang đậm giá trị nhân văn và nghệ thuật, tiếp nối di sản của Tô Hoài.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu chuyên đề dạy học và ôn tập môn Ngữ văn được biên soạn theo cấu trúc tích hợp Đọc hiểu – Tiếng Việt – Viết, phục vụ trực tiếp cho học phần Phương pháp dạy học Ngữ văn ở bậc đại học và các chuyên đề ôn tập kiến thức phân môn Ngữ văn cấp Trung học cơ sở. Trong chương trình đào tạo ngành Sư phạm Ngữ văn, tài liệu giữ vị trí học liệu thực hành nghiệp vụ, giúp người học phân tích mô hình thiết kế kế hoạch bài dạy (lesson plan) định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu được xác định trên ba trục:

1. Kiến thức: Hệ thống hóa các đặc trưng thể loại văn học (truyện đồng thoại, thơ năm chữ, thơ văn xuôi, truyện ngắn hiện đại) và các đơn vị ngôn ngữ tiếng Việt (cấu tạo từ, ngữ nghĩa học, biện pháp tu từ, cú pháp câu trần thuật đơn).
2. Năng lực: Hình thành năng lực đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại, năng lực phân tích ngôn ngữ trong ngữ cảnh giao tiếp và năng lực tạo lập văn bản tự sự theo quy trình ba bước.
3. Phẩm chất: Định hướng bồi dưỡng các phẩm chất nhân ái, khoan hòa, tôn trọng sự khác biệt, gắn kết tình cảm gia đình và xây dựng môi trường học đường lành mạnh.

Tài liệu được cấu trúc thành các bài học lớn (Bài 1: Tôi và các bạn, Bài 2: Gõ cửa trái tim), mỗi bài được triển khai thành các buổi học chuyên sâu (3 buổi/bài) với tiến trình phân tiết rõ ràng (Kiến thức cơ bản – Luyện tập văn bản – Thực hành tiếng Việt/Viết). Điểm đặc thù của tài liệu là sự tích hợp đồng bộ giữa ngữ liệu văn bản đọc hiểu và các đơn vị thực hành tiếng Việt tương ứng, đi kèm hệ thống câu hỏi, bài tập phân hóa và hướng dẫn giải chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu triển khai nội dung qua hệ thống 5 buổi học thuộc 2 chủ đề lớn, phản ánh tiến trình giảng dạy và ôn tập chuyên sâu:

1. Buổi 1: Ôn tập văn bản Bài học đường đời đầu tiên và Thực hành Tiếng Việt về Từ đơn, Từ phức, Nghĩa của từ:

   • Văn bản: Trích từ chương I tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí (Tô Hoài, 1941). Phân tích khái niệm truyện đồng thoại, người kể chuyện ngôi thứ nhất, đối chiếu chân dung tự họa của Dế Mèn (vóc dáng cường tráng đối lập với tính kiêu căng, xốc nổi) và nhân vật Dế Choắt (gầy gò, ốm yếu nhưng khiêm tốn, bao dung).
   • Tiếng Việt: Định nghĩa từ đơn (một tiếng), từ phức (hai hoặc nhiều tiếng, gồm từ ghép và từ láy), phương pháp giải nghĩa từ ngữ theo ngữ cảnh và thành ngữ.

2. Buổi 2: Ôn tập văn bản Nếu cậu muốn có một người bạn và Bắt nạt:

   • Văn bản 1: Trích Hoàng tử bé (Antoine de Saint-Exupéry, 1900–1944). Khai thác khái niệm "cảm hóa" (xuất hiện 13 lần), ý nghĩa của trách nhiệm và tình bạn gắn kết giữa Hoàng tử bé và Cáo.
   • Văn bản 2: Bài thơ 5 chữ Bắt nạt (Nguyễn Hoàng Thế Linh, 2017, trích tập Ra vườn nhặt nắng). Phân tích thái độ phê phán hành vi bắt nạt thông qua giọng điệu hồn nhiên, nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ("bắt nạt rất hôi").

3. Buổi 3: Viết bài văn kể lại một trải nghiệm của em:

   • Xác lập yêu cầu của kiểu bài tự sự ngôi thứ nhất, tiến trình 3 bước (Trước khi viết, Viết bài, Chỉnh sửa bài viết). Cung cấp dàn ý chi tiết và bài văn tham khảo cho 3 đề tài: trải nghiệm cứu bạn khi bơi, trải nghiệm nấu ăn ngày 8/3 và trải nghiệm ân hận vì nói dối đi chơi trò chơi điện tử.

4. Buổi 4: Ôn tập văn bản Chuyện cổ tích về loài người và Thực hành Tiếng Việt về Biện pháp tu từ:

   • Văn bản: Bài thơ của Xuân Quỳnh (1942–1988, trích tập Lời ru trên mặt đất, NXB Tác phẩm mới, 1978). Phân tích thể thơ 5 chữ, vần chân, ngắt nhịp 3/2 và 2/3, yếu tố tự sự mang màu sắc cổ tích suy nguyên (trẻ em sinh ra trước nhất, thế giới và người thân sinh ra sau để nuôi dưỡng trẻ em).
   • Tiếng Việt: Lý thuyết và bài tập về ba biện pháp tu từ: So sánh, Nhân hóa, Điệp ngữ (gồm 3 dạng: điệp ngữ nối tiếp, điệp ngữ cách quãng, điệp ngữ chuyển tiếp/vòng).

5. Buổi 5: Ôn tập văn bản Mây và sóng, Bức tranh của em gái tôi và Thực hành Tiếng Việt:

   • Văn bản 1: Mây và sóng (Rabindranath Tagore, 1861–1941, trích tập Trăng non). Thể loại thơ văn xuôi, phân tích các lời mời gọi của người "trên mây", "trong sóng" và lời từ chối của em bé vì tình mẫu tử.
   • Văn bản 2: Truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh, giải Nhì cuộc thi viết báo Thiếu niên Tiền phong 1998). Khai thác diễn biến tâm lý của người anh (ghen tị, tự ti đến ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ) trước tài năng hội họa và tấm lòng nhân hậu của cô em gái Kiều Phương (Mèo).
   • Tiếng Việt: Biện pháp ẩn dụ, công dụng dấu ngoặc kép, đại từ nhân xưng và phân tích thành phần cú pháp câu trần thuật đơn (Chủ ngữ – Vị ngữ – Trạng ngữ).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết thể loại văn học: Phân định ranh giới và đặc trưng cấu trúc của truyện đồng thoại, truyện ngắn hiện đại, thơ năm chữ, thơ tự sự suy nguyên và thơ văn xuôi. Xác lập vai trò của người kể chuyện (ngôi thứ nhất "tôi", ngôi thứ ba) và sự phân biệt giữa lời người kể chuyện với lời nhân vật.
• Nguyên lý ngôn ngữ học tiếng Việt: Hệ thống hóa hình thái học cấu tạo từ (từ đơn vs. từ ghép, từ láy tượng thanh/tượng hình), ngữ nghĩa học từ ngữ theo văn cảnh (nghĩa gốc vs. nghĩa chuyển như "nghèo sức", "mưa dầm sùi sụt"), ngữ pháp học câu đơn và hệ thống tu từ học (so sánh ngang bằng, nhân hóa gán thuộc tính người, ba mô hình điệp ngữ, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác).
• Quy chuẩn tạo lập văn bản: Khung cấu trúc bài văn tự sự cá nhân, tính nhất quán về điểm nhìn trần thuật và nguyên tắc kết hợp phương thức biểu cảm, miêu tả trong văn bản tự sự.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng ngôn ngữ kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện và phân loại cấu trúc từ vựng; phân tích thành phần câu trần thuật đơn; chỉ dẫn công dụng dấu ngoặc kép; xác định chính xác các mô hình điệp ngữ (nối tiếp, cách quãng, vòng lặp).
• Kỹ năng phân tích văn bản (Analytical skills): Giải mã các tín hiệu nghệ thuật (vần, nhịp, hình ảnh biểu tượng, câu hỏi tu từ); phân tích tâm lý nhân vật qua hành động, ngoại hình, ngôn ngữ; đối chiếu các văn bản có cùng chủ đề về tình bạn, tình cảm gia đình.
• Kỹ năng sư phạm và thực hành (Practical competencies): Thiết kế bài tập đọc hiểu phân hóa; xây dựng dàn ý bài văn trải nghiệm; biên soạn đề kiểm tra kết hợp đọc hiểu - tiếng Việt - tạo lập văn bản theo tiến trình dạy học.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Tài liệu áp dụng mô hình dạy học tích hợp (Integrated Teaching Model) kết hợp tiếp cận định hướng năng lực người học:

Quy trình bài dạy được chuẩn hóa qua 4 bước: Khởi động/Kiểm tra kiến thức cũ -> Ôn tập lý thuyết chung -> Phân tích kiến thức trọng tâm bằng bảng biểu/sơ đồ -> Hệ thống bài tập luyện tập vận dụng.

Hệ thống bài tập và nghiên cứu trường hợp (Case studies)

Hệ thống bài tập trong giáo trình được chia thành các nhóm tường minh:

• Bài tập đọc hiểu ngữ liệu trích đoạn: Đọc các đoạn văn/thơ mẫu (trích Bài học đường đời đầu tiên, Nếu cậu muốn có một người bạn, Bức tranh của em gái tôi), trả lời các câu hỏi về xuất xứ, thể loại, phương thức biểu đạt, ngôi kể, chi tiết nghệ thuật và bài học rút ra.
• Bài tập phân tích tiếng Việt thực hành:
  • Nhận diện từ đơn/từ phức trong câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành".
  • Phân biệt từ ghép và từ láy trong danh sách: thanh thản, hiền hậu, run rẩy, lấp ló, đất đá, hân hạnh, cỏ cây, khúc khuỷu, thăm thẳm, xinh xắn, xa xưa, đi đứng, đối đáp, đủng đỉnh, buôn bán, mộng mơ, mỏng mảnh, may mặc, ngổn ngang, loắt choắt, nghênh nghênh, mênh mông, xa lạ.
  • Phân tích hiệu quả tu từ của phép so sánh trong thơ Tế Hanh (Quê hương), ca dao và điệp từ "lồng", điệp từ "vì" trong bài thơ Tiếng gà trưa của Xuân Quỳnh.
  • Đặt câu với thành ngữ dân gian: ăn xổi ở thì, tối lửa tắt đèn, hôi như cú mèo.
  • Phân tích cấu trúc ngữ pháp (Chủ ngữ - Vị ngữ - Trạng ngữ) và phân loại câu miêu tả trạng thái / câu miêu tả hành động trong trích đoạn truyện ngắn Bức tranh của em gái tôi.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Phương pháp đánh giá: Đánh giá định hình thông qua hệ thống câu hỏi vấn đáp xen kẽ trong giờ học và đánh giá tổng kết thông qua sản phẩm viết đoạn văn ngắn (5–7 câu) bày tỏ cảm xúc, đoạn văn nhập vai nhân vật (hóa thân Dế Mèn, Cáo) và bài viết văn tự sự hoàn chỉnh.
• Chỉ dẫn tự học: Sinh viên và học sinh ôn tập tuần tự: ghi nhớ khái niệm thể loại và đặc trưng tác giả -> hoàn thiện các bài tập tự luận và bài tập tiếng Việt vào vở -> viết bài tập làm văn theo dàn ý ba phần -> chuẩn bị bài mới theo phiếu nhiệm vụ được giao ở cuối mỗi buổi học.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Cấu trúc tích hợp sâu giữa Đọc hiểu, Tiếng Việt và Tạo lập văn bản: Khác với các tài liệu giảng dạy tách rời phân môn, giáo trình liên kết trực tiếp bài học đọc hiểu với đơn vị tiếng Việt và kiểu bài viết. Cụ thể:

   • Đọc hiểu truyện đồng thoại Bài học đường đời đầu tiên liên kết với Thực hành từ đơn, từ phức, từ láy tượng thanh (phanh phách, giòn giã, rung rinh, ngoàm ngoạp, hủn hoẳn) và kỹ năng viết bài văn tự sự ngôi thứ nhất.
   • Đọc hiểu thơ 5 chữ Chuyện cổ tích về loài người liên kết với Thực hành biện pháp so sánh, nhân hóa, điệp ngữ và kỹ năng viết đoạn văn ghi lại cảm xúc về một đoạn thơ.

2. Hệ thống ngữ liệu văn học đa dạng và chuẩn mực: Tài liệu tích hợp các tác phẩm kinh điển trong nước và thế giới viết cho thiếu nhi:

   • Văn học Việt Nam: Dế Mèn phiêu lưu kí (Tô Hoài, 1941), Chuyện cổ tích về loài người (Xuân Quỳnh, 1978), Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh, 1998), thơ Ra vườn nhặt nắng (Nguyễn Hoàng Thế Linh, 2017).
   • Văn học thế giới: Hoàng tử bé (Antoine de Saint-Exupéry, Pháp), Trăng non (Rabindranath Tagore, Ấn Độ).

3. Gắn kết thực tiễn giáo dục học đường: Tài liệu đưa vào giảng dạy các chủ đề có tính thời sự và giáo dục nhân cách cao:

   • Giáo dục phòng chống bạo lực học đường thông qua việc phân tích bài thơ Bắt nạt.
   • Giáo dục thái độ ứng xử với lỗi lầm, vượt qua tính tự phụ, ích kỉ và lòng đố kỵ thông qua hình tượng nhân vật Dế Mèn và người anh trai trong truyện ngắn của Tạ Duy Anh.
   • Đề xuất các chủ đề bài viết tự sự gắn chặt với đời sống thực tế: trải nghiệm cứu bạn đuối nước, trải nghiệm nấu ăn giúp đỡ gia đình, trải nghiệm tự nhận thức sau khi vi phạm nội quy vì chơi trò chơi điện tử.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được phân loại và định hướng sử dụng cho các nhóm đối tượng học thuật sau:

1. Sinh viên Đại học và Học viên Cao học:

   • Đối tượng: Sinh viên năm thứ 3, năm thứ 4 ngành Sư phạm Ngữ văn; học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Văn – Tiếng Việt.
   • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Đã hoàn thành các học phần Cơ sở văn học Việt Nam, Văn học thế giới, Ngôn ngữ học đại cương (Từ vựng học, Ngữ pháp học, Phong cách học Tiếng Việt) và Giáo dục học.
   • Mục đích: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để phân tích cấu trúc bài soạn chuẩn, thực hành thiết kế kế hoạch bài dạy tích hợp và chuẩn bị cho các đợt kiến tập, thực tập sư phạm tại trường phổ thông.

2. Giảng viên và Giáo viên phổ thông:

   • Giảng viên phụ trách rèn luyện nghiệp vụ sư phạm sử dụng tài liệu làm giáo trình thực hành phân tích tiến trình dạy học.
   • Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học cơ sở sử dụng làm khung kế hoạch bài học và ngân hàng đề bài, bài tập ôn tập chuyên đề cho học sinh lớp 6.

3. Người tự học và tham khảo:

   • Học sinh lớp 6 sử dụng làm tài liệu tự ôn tập kiến thức tác phẩm, củng cố quy tắc ngữ pháp tiếng Việt và rèn luyện kỹ năng viết bài văn tự sự.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai trong chương trình đào tạo đại học?

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn, học viên cao học ngành Phương pháp dạy học bộ môn Văn – Tiếng Việt, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giáo viên Ngữ văn đang giảng dạy tại các trường Trung học cơ sở.

2. Người học cần có kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận tài liệu?

Người học cần có kiến thức nền tảng về lý luận văn học đại cương (khái niệm cốt truyện, nhân vật, ngôi kể, thể loại truyện và thơ), kiến thức Việt ngữ học cơ bản (từ vựng, các biện pháp tu từ, ngữ pháp câu) và nguyên lý thiết kế tiến trình dạy học sư phạm.

3. Cấu trúc tài liệu có điểm gì khác biệt so với giáo trình lý thuyết truyền thống?

Tài liệu không trình bày lý thuyết hàn lâm đơn thuần mà được tổ chức hoàn toàn dưới dạng kế hoạch bài dạy thực hành chi tiết theo từng buổi học. Nội dung tích hợp trọn vẹn ba phân môn (Đọc hiểu văn bản – Thực hành tiếng Việt – Làm văn), có bảng biểu đối chiếu kiến thức trọng tâm, hệ thống bài tập thực hành kèm hướng dẫn giải chi tiết và bài văn mẫu hoàn chỉnh.

4. Phương pháp tự học tài liệu đạt hiệu quả cao nhất là gì?

Người học nên tiếp cận theo quy trình 3 giai đoạn:

1. Đọc và phân tích các bảng tổng hợp kiến thức trọng tâm của văn bản và lý thuyết tiếng Việt.
2. Tự thực hiện các bài tập đọc hiểu, bài tập nhận diện tiếng Việt và lập dàn ý bài viết trước khi tra cứu phần hướng dẫn làm bài.
3. Đối chiếu kết quả bài làm với đáp án mẫu để rút kinh nghiệm về phương pháp phân tích nghệ thuật và kỹ năng tạo lập văn bản.

5. Tài liệu có cung cấp hệ thống ngữ liệu bổ trợ và bài tập viết mẫu không?

Tài liệu cung cấp hệ thống ngữ liệu trích dẫn chi tiết từ 6 văn bản văn học, hệ thống bài tập nhận diện từ vựng và ngữ pháp từ ca dao, thơ hiện đại (Xuân Quỳnh, Tế Hanh), cùng 3 bài văn tự sự tham khảo hoàn chỉnh có bố cục 3 phần rõ ràng và độ dài đạt chuẩn yêu cầu thực hành.

---

Kết luận

Tài liệu chuyên đề dạy học và ôn tập môn Ngữ văn là tài liệu học tập chuẩn hóa về phương pháp dạy học tích hợp Đọc – Tiếng Việt – Viết. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở tính chuẩn mực sư phạm, sự cân bằng giữa lý thuyết thể loại và bài tập ứng dụng ngôn ngữ học, cùng việc tích hợp mục tiêu giáo dục nhân cách qua các ngữ liệu văn học được chọn lọc.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học:

1. Nghiên cứu cấu trúc kế hoạch bài học mẫu trong 2 chủ đề (Tôi và các bạn, Gõ cửa trái tim).
2. Nắm vững kỹ thuật khai thác đặc trưng thể loại (truyện đồng thoại, thơ 5 chữ, thơ văn xuôi) và phương pháp xây dựng bài tập tiếng Việt theo ngữ cảnh.
3. Vận dụng quy trình thiết kế bài dạy để xây dựng các kế hoạch bài học tương đương cho các chuyên đề khác trong chương trình.

Tài liệu khuyến nghị người học kết hợp nghiên cứu cùng các văn bản toàn thể của tác phẩm (Dế Mèn phiêu lưu kí, Hoàng tử bé, tập thơ Lời ru trên mặt đất, Ra vườn nhặt nắng), hệ thống Từ điển Tiếng Việt và các tài liệu chuyên khảo về Lý luận và Phương pháp dạy học Ngữ văn hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I của “Dế Mèn phiêu lưu kí” - “Dế Mèn phiêu lưu kí” được in lần đầu năm 1941, là tác phẩm nổi tiếng và đặc sắc nhất của Tô Hoài viết về loài vật, dành cho lứa tuổi thiếu nhi. Tóm tắt: Dế Mèn là chàng dế thanh niên cường tráng biết ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực. Tuy nhiên Dế Mèn tính tình kiêu căng, tự phụ luôn nghĩ mình “là tay ghê gớm, có thể sắp đứng đầu thiên hạ”. Bởi thế mà Dế Mèn không chịu giúp đỡ Dế Choắt- người hàng xóm trạc tuổi Dế Mèn với vẻ ngoài ốm yếu, gầy gò như gã nghiện thuốc phiện.

Dế Mèn vì thiếu suy nghĩ, lại thêm tính xốc nổi đã bày trò nghịch dại trêu chị Cốc khiến Dế Choắt chết oan. Trước khi chết, Dế Choắt tha lỗi và khuyên Dế Mèn bỏ thói hung hăng, bậy bạ. Dế Mèn sau khi chôn cất Dế Choắt vô cùng ân hận và suy nghĩ về bài học đường đời đầu tiên. Giá trị nội dung: - Miêu tả vẻ đẹp của Dế Mèn cường tráng nhưng tính nết còn kiêu căng, xốc nổi.

- Sau khi bày trò trêu chị Cốc, gây ra cái chết cho Dế Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình. Giá trị nghệ thuật: - Cách kể chuyện theo ngôi thứ nhất tự nhiên, hấp dẫn - Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, đặc sắc - Ngôn ngữ chính xác, giàu tính tạo hình. - Miêu tả loài vật sinh động, nghệ thuật nhân hoá, ngôn ngữ miêu tả GV hướng chính xác dẫn HS nhắc - Xây dựng hình tượng nhân vật gần gũi với trẻ thơ. lại kiến thức f.

Ý nghĩa trọng tâm về - Không quá đề cao bản thân rồi rước hoạ. - Cần biết lắng nghe, quan tâm, giúp đỡ mọi người xung quanh. - Hình thức III. KIẾN THỨC TRỌNG TÂM: vấn đáp.

Bức chân dung tự hoạ của Dế Mèn: - HS trả lời. - GV chốt kiến thức 3 Hình dáng Hành động Suy nghĩ Ngôn ngữ - chàng dế - đạp phanh - Tôi tợn lắm - Gọi Dế thanh niên phách - Tôi cho là tôi giỏi. Choắt là cường tráng - vũ lên phành - Tôi tưởng: lầm “chú mày”, + càng: mẫm phạch cử chỉ ngông xưng “anh”. bóng - nhai ngoàm cuồng là tài ba, Gọi chị Cốc + vuốt: cứng, ngoạp càng tưởng tôi là là “mày” nhọn hoắt - trịnh trọng tay ghê ghớm, có xưng “tao”.

+ cánh: dài tận vuốt râu thể sắp đứng đầu chấm đuôi - cà khịa, quát thiên hạ rồi. một màu nâu nạt, đá ghẹo bóng mỡ + đầu: to, rất bướng + răng: đen nhánh + râu: dài, cong NT: Miêu tả, nhân hoá, giọng kể kiêu ngạo =>Dế Mèn khỏe =>Dế Mèn kiêu căng tự phụ, xem thường mạnh, cường tráng, mọi người, hung hăng hống hách, xốc nổi có vẻ đẹp hùng dũng (nét chưa đẹp). của con nhà võ (nét đẹp). Bài học đường đời đầu tiên a.

Nhân vật Dế Choắt Hình dáng Cách sinh hoạt Ngôn ngữ - Chạc tuổi: Dế Mèn - Ăn xổi, ở thì - Với Dế Mèn: - Người: gầy gò, dài lêu + Lúc đầu: gọi “anh” ngêu như gã nghiện thuốc xưng “em”. + Trước khi mất: gọi - Cánh: ngắn củn … như “anh” xưng “tôi” và nói: người cởi trần mặc áo ghi “ở đời…. - Với chị Cốc: - Đôi càng: bè bè, nặng nề + Van lạy - Râu: cụt có một mẩu + Xưng hô: chị - em. - Mặt mũi: ngẩn ngẩn ngơ ngơ  NT: miêu tả, sử dụng thành ngữ => Gầy gò, ốm yếu nhưng rất khiêm tốn, nhã nhặn.

Bao dung độ lượng trước tội lỗi của Mèn. Thái độ của Dế Mèn với Dế Choắt - Chê bai nhà cửa và lối sống của Dế Choắt. - Từ chối lời đề nghị cần giúp đỡ của Choắt => Khinh bỉ, coi thường Dế Choắt. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.

Dế Mèn Trước khi Sau khi Hậu trêu chị Cốc trêu chị Cốc quả -Mắng, coi thường,- Chui tọt vào hang. Dế Choắt bị bắt nạt Choắt. - Núp tận đáy hang, nằm chị Cốc mổ Hành - Cất giọng véo von in thít. cho đến chết động trêu chị Cốc.

- Mon men bò lên. - Chôn Dế Choắt. Thái độ Hung hăng, ngạoSợ hãi, hèn nhát Hối hận mạn, xấc xược. - Không nên kiêu căng, coi thường người khác.

Bài học - Không nên xốc nổi để rồi hành động điên rồ. 5 TIẾT 2: LUYỆN TẬP VỀ VĂN BẢN: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN Bài tập 1 Đọc kĩ đoạn văn, sau đó trả lời bằng cách chọn ý đúng nhất: “.Mấy hôm nọ, trời mưa lớn, trên những hồ ao quanh bãi trước mặt, nước dâng trắng mênh mông. Nước đầy và nước mới thì cua cá cũng tấp nập xuôi ngược, thế là bao nhiêu cò, sếu, vạc, cốc, le, sâm cầm, vịt trời, bồ nông, mòng, két ở các bãi sông xơ xác tận đâu cũng bay cả về vùnq nước mới để kiếm mồi. Suốt ngày, họ cãi cọ om bốn góc đầm, có khi chỉ vì tranh một mồi tép, có những anh Cò gầy vêu vao ngày ngày bì bõm lội bùn tím cả chân mà vẫn hếch mỏ, chẳng dược miếng nào”.

(Bài học đường đời đẩu tiên - Ngữ văn 6, tập 1) Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào? Tác giả? Văn bản thuộc thể loại truyện nào? Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt nào? Phương thức nào là chính? Câu 3: Đoạn văn sử dụng ngôi kể thứ mấy? Người kể là ai? Câu 4: Nội dung của đoạn văn trên? Câu 5: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên ? Hướng dẫn làm bài: Câu 1: Đoạn văn trên trích từ văn bản Bài học đường đời đầu tiên của tác giả Tô Hoài; thuộc thể loại truyện đồng thoại. Câu 2: Đoạn văn trên trình bày theo phương thức biểu đạt tự sự xen miêu tả, trong đó miêu tả là chính. Câu 3: Đoạn văn sử đụng ngôi kể thứ nhất. Người kể chuyện là Dế Mèn.

Câu 4: Nội dung của đoạn văn trên : cảnh kiếm mồi của các loài sinh vật trên đầm bãi trước của hang của Dế Mèn. Câu 5: Bài học cuộc sống em rút ra từ văn bản chứa đoạn văn trên : - Trong cuộc sống không được kiêu căng, tự phụ, coi thường người khác. - Cần sống khiêm tốn, biết quan tâm giúp đỡ người khác. Bài tập 2 Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi : « Tôi đem xác Dế Choắt đến chôn vào một vùng cỏ bùm tum.

Tôi đắp thành nấm mộ to. Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên ». Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Câu 2: Tôi đứng lặng giờ lâu, nghĩ về bài học đường đời đầu tiên. Đặt mình vào nhân vật Dế Mèn, viết tiếp những suy nghĩ của Dế (đoạn văn dài khoảng 10 dòng).

6 Hướng dẫn làm bài: Câu 1. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là : Ở đời mà có thói hung hăng, bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ vào mình. Câu 2: Đoạn văn có sự nối tiếp tự nhiên, hợp lí mạch nghĩ của Dế Mèn xoay quanh niềm ân hận, đau khổ khôn nguôi, tự giày vò, day dứt bản thân về tội lỗi không thể tha thứ được của mình dẫn đến sự thức tỉnh, tự hứa hẹn cho cách sống tới,.những giọt nước mắt tự thanh lọc tâm hồn cũng có thể xuất hiện nơi chàng Dế cường tráng và sớm nhiễm thói ngông cuồng ấy. Bài tập 3 Câu 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên là một chàng Dế như thế nào? Tìm các dẫn chứng để minh họa (chứng minh) cho điều em nhận xét? Câu 2: Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là gì? Em hãy kể lại nội dung của bài học đó? Bài 3: Đoạn trích trong sách giáo khoa được đặt tên là « Bài học đường đời đầu tiên », theo em nhan đề này có thích hợp với nội dung đoạn trích khôgn ? Còn có thể đặt cho văn bản này tên nào khác ? Hướng dẫn làm bài: Câu 1: Qua đoạn trích “ Bài học đường đời đầu tiên’’ ta thấy Dế Mèn hiện lên là một chàng Dế có vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh, yêu đời nhưng còn xốc nổi, kiêu căng, tự phụ về vẻ đẹp và sức mạnh của mình, hung hăng, hống hách, xem thường người khác, cậy sức bắt nạt kẻ yếu.

- Các dẫn chứng: * Ngoại hình: + đôi càng: mẫm bóng + vuốt. nhọn hoắt + đôi cánh: dài kín xuống tận chấm đuôi. + người: rung rinh một màu nâu bóng mỡ + đầu: to, nổi từng tảng, + răng đen nhánh,. + râu: dài, uốn cong.

hùng dũng * Hành động: + đạp phanh phách, rũ phành phạch, nhai ngoàm ngoạm; trịnh trọng vuốt râu. * Tính cách: + đi đứng oai vệ, như con nhà võ. + cà khịa với tất cả hàng xóm. + quát mấy chị Cào Cào, trêu mấy anh Gọng Vó.

+ tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ. 7 + Trêu chị Cốc để gây ra cái chết thương tâm của Dế Choắt. Câu 2: - Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn là đã gây ra cái chết thương tâm của Choắt. - Nội dung: + Một chiều Mèn trêu chị Cốc xong trốn vào hang khiến chị hiểu lầm đánh Choắt trọng thương.

+ Trước khi chết Choắt khuyên Mèn bỏ thói hung hăng bậy bạ. + Mèn xót thương Choắt và ân hận vô cùng về bài học đường đời đầu tiên. Câu 3: Tên văn bản cần đáp ứng ít nhất 2 yêu cầu theo dõi được nội dung của văn bản và gây sự chú ý cho người đọc. Xét tiêu chi đó tên đặt cho đoạn trích đã phù hợp.

Tuy nhiên cũng có thể tìm đặt cho đoạn trích này những tên khác, ví dụ : Dế Mèn và Dế Choắt. Bài tập 4 Đọc đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi bên dưới: “Tôi không ngờ Dế Choắt nói với tôi câu này : - Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng được. Nhưng trước khi nhắm mắt, tôi khuyên anh:ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy. Thế rồi Dế Choắt tắt thở.

Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình. Giá tôi không trêu chị Cốc thì đâu đến nỗi Choắt việc gì. Cả tôi nữa, nếu không nhanh chân chạy vào hang thì tôi cũng chết toi rồi.” (Trích Ngữ văn 6 - tập 1) Câu 1: Cho biết đoạn trích trên thuộc văn bản nào? Tác giả? Nêu nội dung đoạn trích? Câu 2: Qua lời khuyên của Dế Choắt em hãy nêu cảm nhận mình bằng một đoạn văn (5-7 dòng) về nhân vật Dế Choắt?